1 dünden bugüne antalya dünden bugüne antalya ii. cilt2 dünden bugüne antalya dünden bugüne antalya t.c. antalya valiliği il kültür ve turizm müdürlüğü yayinlari i. c i l t3 dünden bugüne antalya gazi mustafa kemal atatürk (1881-1938)4 dünden bugüne antalya dünden bugüne antalya antalya yivli minare5 dünden bugüne antalya cumhurbaşkanı abdullah gül (1950-…)6 dünden bugüne antalya antalya-manavgat-side apollon tapınağı7 dünden bugüne antalya tbmm başkanı mehmet ali şahin (1950-…)8 dünden bugüne antalya antalya-kepez düden şelalesi9 dünden bugüne antalya başbakan recep tayyip erdoğan (1954-…)76 dünden bugüne antalya i k i n c i b ö l ü m 10 dünden bugüne antalya dünden bugüne antalya antalya - serik aspendos antik tiyatrosu11 dünden bugüne antalya kültür ve turizm bakanı ertuğrul günay (1948- …)12 dünden bugüne antalya dünden bugüne antalya antalya üçkapılar (hadrianus)13 dünden bugüne antalya14 dünden bugüne antalya t.c. antalya valiliği il kültür ve turizm müdürlüğü yayınları dünden bugüne antalya koordinatör : ibrahim acar / il kültür ve turizm müdürü yayın editörü : a.kerim atilgan / il kültür ve turizm müdür yardımcısı tashih : yasemin barut / türk dil bilim uzmanı / il kültür ve turizm müdürlüğü fotoğrafl ar : muhammet dönmezer, a.kerim atilgan, bölüm yazarları idari haritalar : sabri aydal / arkeolog-topograf / (emekli antalya müzesi md.yrd.) (haritalar sadece bu kitap için hazırlanmış olup, sahibinden izinsiz kullanılamaz) dış kapak tasarım : mustafa küçükkurt (iskele reklam), a. kerim atilgan, yavuz yavuz iç kapak fotoğrafı : antalya korkuteli esenyurt köyü cicim dokuma motifi (sarı keçili) dizgi grafik : yavuz yavuz / kutlu avcı ofset isbn : 978-605-378-172-1 (takım) (uluslararası standart kitap numarası) bu kitabın her türlü yayın hakları 2936/4110/4630/5101/5217/5571/5718/5728 sayılı kanunlarla değişik 5846 sayılı fikir ve sanat eserleri kanunu uyarınca antalya il kültür ve turizm müdürlüğü’ne aittir. yazılı olarak izin alınmadan kitap içindeki bilgi,belge ve fotoğrafl ar çoğaltılamaz, elektronik ortama aktarılamaz ve kaynak gösterilmeden herhangi bir şekilde yayınlanamaz. yazarının adı ve soyadı belirtilen bölüm, metin ve konu yazılarında; her türlü telif hakkı ve hukuki sorumluluk yazarına aittir. 1. baskı: 1000 adet antalya, mayıs 2010 dizgi-baskı-cilt : kutlu avcı ofset ltd. şti. muratpaşa mh. emrah cd. kutlu & avcı plaza no: 17-muratpaşa/antalya tel: 0242.346 85 85- www.kutluavci.com.tr iletişim : il kültür ve turizm müdürlüğü deniz mh.anafartalar cd.n:31 p .k.485 /antalya tel : 0242 247 76 60 (pbx) fax: 0242 248 78 70 e-posta: antalya@kulturturizm.gov.tr - www.antalyakulturturizm.gov.tr15 dünden bugüne antalya danişma kurulu : yıldırım uçar antalya vali yardımcısı prof.dr. israfil kutcephe akdeniz üniversitesi rektörü prof.dr. bekir deniz akdeniz üniversitesi güzel sanatlar fakültesi dekanı prof.dr. fahrettin tizlak s.d.ü. fen ed. fakültesi öğ.üyesi/tarih bölümü başkanı prof.dr. muhammet yelten istanbul arel üniv. fen-edebiyat fakültesi-türk dili ve ed. böl. bşk. prof.dr. ilhan erdem ankara üniversitesi dil-tarih ve coğrafya fak. öğ.üyesi/tarih doç.dr. mustafa oral akdeniz üniversitesi fen ed. fakültesi öğ. üyesi/tarih doç.dr. behset karaca s.d.ü. fen eddebiyat fakültesi öğretim üyesi/tarih ibrahim acar il kültür ve turizm müdürü a. kerim atilgan il kültür ve turizm müdür yardımcısı ramazan tatli kredi ve yurtlar-akdeniz öğrenci yurdu müdürü hüseyin çimrin kent tarihçisi, araştırmacı yazar yayin kurulu : prof.dr. bekir deniz akdeniz üniversitesi güzel sanatlar fakültesi dekanı prof.dr. burhan varkivanç akdeniz üniversitesi fen ed.fak.öğ.üyesi, sosyal bilimler ens.müdürü prof.dr. fahrettin tizlak s.d.ü. fen ed. fakültesi öğ.üyesi-tarih bölüm başkanı prof.dr. muhammet yelten istanbul arel üniversitesi fen-edebiyat fakültesi-türk dili ve ed.böl.bşk. prof.dr. m. akif erdoğru ege üniversitesi edebiyat fakültesi öğ.üyesi-tarih prof.dr. tuncer baykara ege üniversitesi / emekli doç.dr. behset karaca s.d.ü.fen edebiyat fakültesi öğ.üyesi-tarih doç.dr. mustafa oral akdeniz üniversitesi fen ed. fakültesi öğ.üyesi-tarih doç.dr. recai tekoğlu akdeniz üniversitesi fen-edebiyat fakültesi doç.dr. nesrin t. karaca başkent üniversitesi fen edeb.fakültesi-tde öğ.üyesi yard.doç.dr. öznur aydin akdeniz üniversitesi güzel sanatlar fakültesi dekan yardımcısı yard.doç.dr. saadettin özdemir s.d.ü. ilahiyat fakültesi öğretim üyesi yard.doç.dr. tarana abdulla akdeniz üniversitesi fen-edeb fak.-türk dili ve ed. dr. cemali sari akdeniz üniversitesi eğitim fakültesi öğr.görevlisi dr. elif özlem aydin gebze yüksek teknoloji enstitüsü dr. ebru manavoğlu akdeniz üniversitesi öğr.gör./şehir plancısı öğret.görv. emel m.oral akdeniz üniversitesi güzel sanatlar fakültesi/öğret.görevlisi dr. ilksen koçak akdeniz üniversitesi okt. murat önal akdeniz üniversitesi / atatürk ilk.uyg.ve araşt.merk./okutman arş.gör. nuray gökalp akdeniz üniversitesi fen-edeb. fak. eskiçağ dilleri ve kültürü araş.gör. ilker çinbilgel akdeniz üniversitesi fen-edeb fak.-biyoloji n. özgür kutlu akdeniz üniversitesi / teknik bilimler meslek yüksekokulu dr. hasan moğol akademisyen atay uslu ibradı kaymakamı recep kaşan antalya orman bölge müdürü hüsamettin çetinkaya kumluca belediye başkanı mehmet özeren gündoğmuş belediye başkanı a.kerim atilgan il kültür ve turizm müdür yardımcısı adnan atik elmalı ilçe milli eğitim müdürü ramazan tatli kredi ve yurtlar-akdeniz öğrenci yurdu müdürü hüseyin çimrin kent tarihçisi, araştırmacı ve yazar ali yildiz araştırmacı ve yazar, kepez belediyesi mehmet ak muratpaşa güzel sanatlar ve spor lisesi tarih öğretmeni mehmet ali başaran batı akd.orman araşt.müd.-orman müh. galip büyükyildirim inşaat yüksek mühendisi yusuf cengiz orman yüksek müh/ emekli md. hasan ekin antalya işçi emeklileri derneği başk adile dönmez tekelioğlu il halk kütüphanesi müdürü veliddin cevheroğlu serik ilçe halk kütüphanesi müdürü aysun çobanoğlu il kültür ve turizm md.ğü şb.md. (folklor araştırmacısı) mesut özen il kültür ve turizm md.ğü şb.md. m.metin karataş il kültür ve turizm md.ğü şb.md.v. azmi buyruk il kültür ve turizm md.ğü emekli şb.md. mustafa bayram tekelioğlu il halk kütüphanesi md. yrd.v. ali rıza gönüllü alanya hayate hanım ilköğretim okulu müdürü selvihan köleoğlu kültür ve turizm uzmanı-mimar-(antalya rölöve ve anıt.md.ğü) sabri aydal arkeolog-topograf-(emekli antalya müzesi md.yrd.) öznur s.tanal il kültür ve turizm md.ğü-folklor araştırmacısı hülya yalçinsoy antalya müzesi-arkeolog nermin karagöz antalya müzesi-müze araştırmacısı harun tokak araştırmacı, gazeteci ve yazar serkan gedik akdeniz üniversitesi av.emrah şimşir16 dünden bugüne antalya t a k d i m türkiye, sahip olduğu kültür ve tarih zenginliği ile dünyadaki her bireyin kendisinden ve insanlık tarihinden izler bulabileceği özgün bir ülkedir. her bir turizm destinasyonumuz tek başına bir marka ve çekim merkezi niteliğindedir. antalya da bu potansiyel içinde ayrıcalıklı ve özel bir konumdadır. türkiye’nin turizmde gözde kenti antalya dünya kendini kanıtlamış ve turizmde dünyanın bilinen ve sayılan kentlerinden biri haline gelmiştir. tarihi boyunca kültür, sanat, mimari ve mitolojinin merkezi olan bu güzel şehir, ev sahipliği yaptığı kültürlerin mirasını en güzel şekilde taşıyarak, geçmişten bugüne uzanan bir kültür köprüsü olmuş; birçok kültürün eklediği değişik tatlar, farklı zenginlikler ile dünyanın imrendiği bir cazibe merkezi haline gelmiştir. antalya; tarih kokan, bizleri yapıldığı çağlarda gezinti yapıyormuş hissiyle sarmalayan kültür durakları ile adeta bir açık hava müzesi, birçok kültürün izlerini barındırması nedeniyle de bir dünya kentidir. güzel coğrafyasını tarihi dokusuyla harmanlayarak sunan, aynı zamanda yoğun kültür sanat etkinliklerinin yaşandığı bir şehir olan antalya, bu yönüyle de türkiye’nin çağdaş yüzüdür. bize düşen her açıdan önemli bu şehrimizi öncelikle iyi ve doğru tanımak ve dünyaya layıkıyla tanıtılmasını sağlamaktır. bu düşüncelerle, antalya’ya ilişkin önemli bir kaynak niteliğini taşıyacağına inandığım kitabın hazırlanmasında emeği geçenlere teşekkür ediyor, sevgi ve saygılarımı sunuyorum. ertuğrul günay kültür ve turizm bakanı17 dünden bugüne antalya18 dünden bugüne antalya g e n e l b a k i ş turizmin başkenti olan antalya’mızı tüm yönleri ile ele alan “dünden bugüne antal-ya” kitabı, yaklaşık üç senelik bir zaman diliminde özverili bir çalışma sonucu ortaya çık-mıştır. ilimiz, helenistik dönemde bergama kralı ii. attalos (m.ö. 159-138), bölgenin stra-tejik dönemini dikkate alarak buraya bir liman şehir istemesiyle kurulmuştur. söylentile-re göre, i.ö.2. yüzyılın ortalarında bergama kralı attalos’un; bana bir yeryüzü cenneti bu-lun; buyruğuyla kurulan ve adını kurucusundan alan attaleia, bugünün antalya’sı antik pamfilya, psidya, likya bölgelerinin kesiştiği, anadolu’nun en bereketli coğrafyasında ku-rulmuştur. kent, kurucusunun adından dolayı “ataleia” olarak anılmıştır. arap kaynakla-rında şehrin adı “antaliye” , türk kaynaklarında ise “adalya” olarak geçmektedir. yerleşme, 20. yüzyılın ilk çeyreğinden başlayarak “antalya” olarak adlandırılmıştır. antalya, tarihi bo-yunca hep kültürün, sanatın, mimarinin, mitolojinin doruğundadır. çünkü doğasını oluş-turan lacivert denizleri, görkemli torosları, coşkun çağlayanları insanlığa esin kaynağı ol-muştur. akdeniz bölgesinin en önemli kentlerinden olan antalya, batıdan doğuya doğru muğla, burdur, isparta, konya ve içel illeri, güneyde akdeniz ile çevrelenmektedir. mas-mavi denizi ve yemyeşil sahilleri ile eşsiz güzelliklere sahiptir. antalya, türkiye’nin önemli turizm merkezlerinden biridir. doğası, palmiyelerle sıra-lanmış bulvarları, geleneksel mimarisini korumuş merkezi kaleiçi ve büyük ölçekli turizm yatırımları ile türkiye’nin dünyada tanınan turizm markasıdır. ilimiz aynı zamanda, türkiye’nin büyük ölçekli göç alan kentlerinden biridir. istanbul’dan sonra ikinci büyük göç alan kent özelliğine sahip olan antalya bünyesinde farklı kültürel zenginlikleri barındırmaktadır kültürel ve doğal değerler bakımından çok az coğrafyanın sahip olabildiği bir zen-ginlik ve çeşitliliğe sahip olan antalya’da bu mirasın korunması hepimizin görev ve so-rumluluğundadır. “dünden bugüne antalya” kitabının ortaya çıkmasında emeği geçen herkesi kut-lar bu vesile ile yayınımızın başta antalya, ülkemiz ve insanlığa yararlı olmasını temenni eder, saygılarımı sunarım. ibrahim acar il kültür ve turizm müdürü19 dünden bugüne antalya cilt 1 i ç i n d e k i l e r birinci cilt dünden bugüne antalya ----------------------------------------------------------------------------------------------- 1 gazi mustafa kemal atatürk ----------------------------------------------------------------------------------------------- 3 cumhurbaşkanı abdullah gül ----------------------------------------------------------------------------------------------- 5 tbmm başkanı mehmet ali şahin ----------------------------------------------------------------------------------------------- 7 başbakan recep tayyip erdoğan ----------------------------------------------------------------------------------------------- 9 kültür ve turizm bakanı ertuğrul günay ----------------------------------------------------------------------------------------------11 takdim ----------------------------------------------------------------------------------------------16 genel bakiş ----------------------------------------------------------------------------------------------18 içindekiler ----------------------------------------------------------------------------------------------19 birinci bölüm i. giriş --------------------------------------------------------------------------------------------- 39 1. yayın serüveni ----------------------------------------------------------------------------------------------41 2. kitabın türü ve hazırlanma şekli ----------------------------------------------------------------------------------------------42 3. bölümler ----------------------------------------------------------------------------------------------42 4. idari haritalar ----------------------------------------------------------------------------------------------43 5. kapak tasarım ----------------------------------------------------------------------------------------------43 6. fotoğrafl ar ----------------------------------------------------------------------------------------------44 7. teşekkür ----------------------------------------------------------------------------------------------44 ikinci bölüm ii. coğrafi durum ---------------------------------------------------------------------------------------- 45 a. antalya’nin genel coğrafya özellikleri -------------------------------------------------------------------------------- 47 1. yeri ve sınırları ----------------------------------------------------------------------------------------------47 2. doğal coğrafya özellikleri ----------------------------------------------------------------------------------------------47 3. kültürel coğrafya özellikleri ----------------------------------------------------------------------------------------------53 a. yerleşme ----------------------------------------------------------------------------------------------53 b. nüfus ----------------------------------------------------------------------------------------------60 c. ulaşım ----------------------------------------------------------------------------------------------62 b. antalya’nin coğrafî durumu ----------------------------------------------------------------------------------------- 65 1-antalya’nin coğrafyasi ----------------------------------------------------------------------------------------------65 a. jeolojik yapı ----------------------------------------------------------------------------------------------65 b. tektonik durum ----------------------------------------------------------------------------------------------65 2-toprak özellikleri ----------------------------------------------------------------------------------------------65 a. kırmızı akdeniz toprakları ----------------------------------------------------------------------------------------------65 b. kırmızı-kahverengi akdeniz toprakları --------------------------------------------------------------------------------------65 c. kahverengi orman toprakları ----------------------------------------------------------------------------------------------65 d. kestane rengi topraklar ----------------------------------------------------------------------------------------------66 e. rendzina toprakları ----------------------------------------------------------------------------------------------66 f. alüviyal topraklar ----------------------------------------------------------------------------------------------66 g. kolüviyal topraklar ----------------------------------------------------------------------------------------------66 3-su kaynaklari ----------------------------------------------------------------------------------------------66 4-ovalar ----------------------------------------------------------------------------------------------66 a. kıyı ovaları ----------------------------------------------------------------------------------------------66 a.1. kumluova (gelemiş) ----------------------------------------------------------------------------------------------67 a.2. demre ovası ----------------------------------------------------------------------------------------------67 a.3. finike ovası ----------------------------------------------------------------------------------------------67 a.4. antalya ovası ----------------------------------------------------------------------------------------------67 b. dağlardaki ovalar ----------------------------------------------------------------------------------------------67 b.1. elmalı ovası ----------------------------------------------------------------------------------------------68 b.2. müğren ovası ----------------------------------------------------------------------------------------------68 b.3. kızılcadağ ovası ----------------------------------------------------------------------------------------------68 b.4. korkuteli ovası ----------------------------------------------------------------------------------------------68 5-göller ve baraj gölleri ----------------------------------------------------------------------------------------------68 a. kırkgöz gölü (pınarbaşı) ----------------------------------------------------------------------------------------------68 b. oymapınar barajı ----------------------------------------------------------------------------------------------68 c. alakır barajı ----------------------------------------------------------------------------------------------68 d. korkuteli barajı ----------------------------------------------------------------------------------------------69 6-dağlar ----------------------------------------------------------------------------------------------69 7-bitki örtüsü ----------------------------------------------------------------------------------------------71 8-akarsular ----------------------------------------------------------------------------------------------71 1. eşen çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------7120 dünden bugüne antalya cilt 1 2. demre çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------72 3. acısu ----------------------------------------------------------------------------------------------72 4. akçay ----------------------------------------------------------------------------------------------72 5. alakır çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------72 6. barsak çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------72 7. ağva deresi ----------------------------------------------------------------------------------------------72 8. göynük deresi ----------------------------------------------------------------------------------------------72 9. beldibi deresi ----------------------------------------------------------------------------------------------72 10. boğa çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------72 11. büyük arapsuyu ----------------------------------------------------------------------------------------------72 12. küçük arapsuyu ----------------------------------------------------------------------------------------------72 13. düden çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------72 14. aksu çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------72 15. köprüçay ----------------------------------------------------------------------------------------------73 16. manavgat irmağı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 17. karpuz çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 18. alara çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 19. kargı çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 20. oba çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 21. dimçayı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 22. sedir irmağı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 23. delice çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 24. bıçkı çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 25. ince ağrı çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 26. delice çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 27. kaledıran çayı ----------------------------------------------------------------------------------------------73 9-yeralti sulari ----------------------------------------------------------------------------------------------74 10-antalya’nin iklimi ----------------------------------------------------------------------------------------------74 üçüncü bölüm iii. tarih i (eski dönem) ------------------------------------------------------------------------- 75 tarih bölüm önsözü ----------------------------------------------------------------------------------------------77 tarih i (eski dönem) ----------------------------------------------------------------------------------------------78 iii. eski dönem antalyasi ----------------------------------------------------------------------------------------------78 iii-i- bölgenin prehistoryasi ve tarihi dönemleri ---------------------------------------------------------------------- 78 1-prehistorya ----------------------------------------------------------------------------------------------78 2-hitit çağı ----------------------------------------------------------------------------------------------80 3-miluas ve soluma ----------------------------------------------------------------------------------------------82 4-rodoslular ve dorlar ----------------------------------------------------------------------------------------------83 5-pamfuliya ve pamfuliyalılar ----------------------------------------------------------------------------------------------83 6-sideliler ----------------------------------------------------------------------------------------------84 7-pamfuliya’daki ayoliyalılar ----------------------------------------------------------------------------------------------85 8-pisidiya ve pisidiyalılar ----------------------------------------------------------------------------------------------85 9-sonuç ----------------------------------------------------------------------------------------------85 iii-2-bergama, roma ve bizans dönemi antalyasi ---------------------------------------------------------------------- 87 roma imparatorluk dönemi lykia- pamphylia tarihi ---------------------------------------------------------------------87 iii-3-selçuklu öncesi dönemi antalyasi ve kaleiçi --------------------------------------------------------------------- 96 1. genel bakış ----------------------------------------------------------------------------------------------96 2. geç klasik - erken hellenistik dönem ----------------------------------------------------------------------------------------------96 3. orta hellenistik dönem ----------------------------------------------------------------------------------------------97 4. roma dönemi ----------------------------------------------------------------------------------------------98 5. bizans dönemi ----------------------------------------------------------------------------------------------99 dördüncü bölüm iv. tarih ii (türk dönemi) --------------------------------------------------------------------- 103 1- selçuklu dönemi antalyasi --------------------------------------------------------------------------------------- 105 türkiye selçuklulari devrinde antalya ------------------------------------------------------------------------------------- 105 i. tarih -------------------------------------------------------------------------------------------- 105 ii. halk -------------------------------------------------------------------------------------------- 107 a. eskiden kalanlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 107 b. yeni gelenler -------------------------------------------------------------------------------------------- 107 1. türkler, askerler ve yöneticiler ----------------------------------------------------------------------------------------- 107 2. ticaret ve sanat erbabı -------------------------------------------------------------------------------------------- 108 3. diğer türkler -------------------------------------------------------------------------------------------- 108 4. yöneticiler -------------------------------------------------------------------------------------------- 108 iii. yönetim -------------------------------------------------------------------------------------------- 108 1. içkale-ahmedek -------------------------------------------------------------------------------------------- 108 2. şehristan -------------------------------------------------------------------------------------------- 10821 dünden bugüne antalya cilt 1 3. rabad veya rabz -------------------------------------------------------------------------------------------- 108 a. sultanın temsilcisi, naibi ve görevlileri ----------------------------------------------------------------------------- 108 b. şehrin-halkın temsilcileri ve görevlileri ---------------------------------------------------------------------------- 109 c. mahalle idaresi -------------------------------------------------------------------------------------------- 109 iv. geçim-ekonomi -------------------------------------------------------------------------------------------- 109 a. genel: yerli rumlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 109 b. yeni gelenler -------------------------------------------------------------------------------------------- 109 c. ticaret -------------------------------------------------------------------------------------------- 110 d. iç ticaret -------------------------------------------------------------------------------------------- 110 v. eğitim-dinî hayat -------------------------------------------------------------------------------------------- 111 a. eğitim -------------------------------------------------------------------------------------------- 111 1. temel eğitim: mektepler, mescitler ---------------------------------------------------------------------------------- 111 2. ihtisas eğitimi: medreseler --------------------------------------------------------------------------------------------111 3. meslek eğitimi: usta-çırak -------------------------------------------------------------------------------------------- 111 b. dini hayat -------------------------------------------------------------------------------------------- 111 1. rumlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 111 2. türkler -------------------------------------------------------------------------------------------- 111 3. diğerleri: frenkler, yahudiler ------------------------------------------------------------------------------------------- 111 vi. gündelik hayat -------------------------------------------------------------------------------------------- 111 1. su temini, çeşmeler, temizlik, hamam ------------------------------------------------------------------------------------ 111 2. yayla hayatı, bağ-bahçeler -------------------------------------------------------------------------------------------- 112 3. eğlence, meydan -------------------------------------------------------------------------------------------- 112 vii. öteki hususlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 112 2- beylikler dönemi antalyasi --------------------------------------------------------------------------------------- 113 tekeoğullari beyliği -------------------------------------------------------------------------------------------- 113 1. beyliğin kuruluşu -------------------------------------------------------------------------------------------- 113 a. teke ve teke-eli adının kaynağı -------------------------------------------------------------------------------------------- 113 b. siyasî gelişmeler ve haçlılar’la mücadeleler ----------------------------------------------------------------------------- 113 2. imar faaliyetleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 115 3. teke oğulları beyliği’nin sona ermesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 115 3- osmanli dönemi antalyasi --------------------------------------------------------------------------------------- 117 1. xv. ve xvi. yüzyillarda teke sancaği ---------------------------------------------------------------------------------------- 117 a- teke-ili -------------------------------------------------------------------------------------------- 117 1- teke ve teke-ili isminin menşei --------------------------------------------------------------------------------------- 117 2- bölgenin tarihçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 117 3- sancağın coğrafî konumu -------------------------------------------------------------------------------------------- 118 4- sancağın tarihi gelişimi ve idari durumu -------------------------------------------------------------------------- 118 a. tahrirlere göre idari taksimat: nahiyeler ve köyler -------------------------------------------------------- 118 5- sancağın muhafazası -------------------------------------------------------------------------------------------- 119 b- teke sancağı’nda şehir özelliği taşıyan yerler -------------------------------------------------------------------------- 121 1. antalya şehrinin gelişimi, nüfusu ve ticari durumu ------------------------------------------------------------ 121 a. antalya limanı -------------------------------------------------------------------------------------------- 121 b. antalya gümrüğü -------------------------------------------------------------------------------------------- 122 c. antalya’da gemi inşası -------------------------------------------------------------------------------------------- 123 d. antalya’nın mahalleleri ------------------------------------------------------------------------------------------- 123 2- istanos (korkuteli) şehri -------------------------------------------------------------------------------------------- 124 a. istanos’un mahalleleri ve nüfusu ------------------------------------------------------------------------------ 125 b. istanos’da iktisadî ve ticarî hayat ------------------------------------------------------------------------------ 126 3- karahisar-ı teke şehri -------------------------------------------------------------------------------------------- 126 a. karahisar-ı teke şehrinin mahalleleri -------------------------------------------------------------------------- 126 b. karahisar-ı teke şehrinin ve havalisinin iktisadî ve ticarî hayatı--------------------------------------- 127 4- elmalu şehri -------------------------------------------------------------------------------------------- 127 a. elmalu’nun mahalleleri ------------------------------------------------------------------------------------------- 128 b. elmalu şehrinin iktisadî ve ticarî hayatı --------------------------------------------------------------------------- 5-sancağın ulaşım imkânları -------------------------------------------------------------------------------------------- 129 a. teke sancağı’nda kır iskân merkezleri ve nüfus ------------------------------------------------------------ 130 c- başlıca kır-iskân merkezleri: köyler ---------------------------------------------------------------------------------------- 131 1- köylerdeki müslim ve gayri müslim nüfus------------------------------------------------------------------------- 131 2- konar- göçer zümreler (yörükler) ------------------------------------------------------------------------------------ 133 3- mezralar -------------------------------------------------------------------------------------------- 133 d- teke sancağı’nda müsellem teşkilatı -------------------------------------------------------------------------------------- 134 e- teke sancağı’nın tahmini nüfusu ------------------------------------------------------------------------------------------- 137 f- teke sancağı’nda vergi hâsılatının dağılımı ve dirlik durumu ------------------------------------------------------ 138 g- sancağın iktisadi yapısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 138 1-teke sancağı’nda toprak ve çiftlik durumu ----------------------------------------------------------------------- 138 2-zirai üretim ve zirai üretimden alınan vergiler ------------------------------------------------------------------- 139 a. hububat, bakliyat üretimi ve öşrü ---------------------------------------------------------------------------- 140 b. bağ, bahçe ve bostan mahsulleri ------------------------------------------------------------------------------- 14022 dünden bugüne antalya cilt 1 3-teke sancağı’nda hayvancılık ve hayvancılıkla ilgili resimler ---------------------------------------- 141 a. adet-i ağnam -------------------------------------------------------------------------------------------- 141 4- arıcılık (bal öşrü-resm-i asel) ----------------------------------------------------------------------------------------- 141 5- şahıs başına alınan vergi ve resimler ------------------------------------------------------------------------------- 141 6- maktu’ vergiler ve mukâta’alar ---------------------------------------------------------------------------------------- 141 a. maktu’ vergiler -------------------------------------------------------------------------------------------- 141 b. mukâta’alar -------------------------------------------------------------------------------------------- 142 h- teke sancağı’nda vakıfl ar -------------------------------------------------------------------------------------------- 143 2 . osmanli döneminde bazi köyler --------------------------------------------------------------------------------------------145 1- osmanlı’da muhtarlık teşkilatının kuruluşu ve muhtarların görevleri -------------------------------------------- 145 2- osmanlı düzeninde imamların görevleri --------------------------------------------------------------------------------- 145 3-antalya’nın 1835 yılındaki köyleri ve bu köylerde görev yapan muhtar ve imamlar -------------------------- 146 4-korkuteli’nin 1835 tarihindeki köyleri ve bu köylerin muhtar ve imamları--------------------------------------- 147 5-sonuç -------------------------------------------------------------------------------------------- 148 3. osmanli döneminde, antalya’da vakif ve imar çalişmalari ---------------------------------------------------- 149 4- türk hâkimiyetinde teke yöresinin sosyal tarihi (xx.yüzyila kadar) ---------------------------------------- 153 a- teke bölgesinde selçuklu hâkimiyeti ve yöreye teke türkmenlerinin yerleştirilmesi ------------------------- 153 1- yörede selçuklu hâkimiyeti ------------------------------------------------------------------------------------------- 153 2- antalya ve çevresine teke türkmenlerinin yerleştirilmesi ----------------------------------------------------- 154 b- beylikler döneminde teke yöresi ------------------------------------------------------------------------------------------ 154 c- teke yöresinde osmanlı hâkimiyeti ----------------------------------------------------------------------------------------155 d- xx. yüzyıla kadar teke bölgesinde sosyal karışıklıklar --------------------------------------------------------------- 155 1- şehzade sancağı olarak teke ve şehzade korkut ---------------------------------------------------------------- 156 2- şah kulu isyanı -------------------------------------------------------------------------------------------- 157 a- isyanın sebepleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 157 b- şah kulu’nun kimliği -------------------------------------------------------------------------------------------- 157 c- isyanın başlaması ve gelişimi ----------------------------------------------------------------------------------- 157 d- isyanın bastırılması -------------------------------------------------------------------------------------------- 159 3- teke sancağı’nda suhte ayaklanmaları ve celalî olayları ------------------------------------------------------ 159 4- körbey isyanı -------------------------------------------------------------------------------------------- 160 5- xviii. yüzyılda teke yörüklerinin sürgünü -------------------------------------------------------------------------- 161 6- tekelioğulları ve tekelioğlu isyanı ------------------------------------------------------------------------------------ 161 7- xix. yüzyılın ikinci yarısı ile xx. yüzyılın ilk başlarında antalya’da eşkıyalık olayları --------------------- 163 5- milli mücadele dönemi antalyasi ------------------------------------------------------------------------------------------ 164 milli mücadele döneminde antalya’da bazi teşekkül ve hareketler ------------------------------------------ 164 1. müdafaa-i heyet-i milliyenin teşekkülü ---------------------------------------------------------------------------- 164 2. antalya’da müdafaa-i hukuk cemiyeti’nin teşekkülü -------------------------------------------------------- 166 3. akseki ve manavgat isyani ve bu husustaki mütalaalar -------------------------------------------------- 169 4. konya depo alayinin antalya’ya gelişi ------------------------------------------------------------------------------ 173 5. büyük taarruz’da antalya -------------------------------------------------------------------------------------------- 173 6. antalya müdafaa-i hukuk cemiyeti’nin ilgasi ------------------------------------------------------------------- 173 7. müdafaa-i hukuk cemiyeti hesaplarinin halk firkasina devri------------------------------------------- 174 8. irşadiye heyetlerinin teşkili ve çalişmalari hakkinda ek bilgiler -------------------------------------- 174 9. antalya’da hilâl-i ahmer’in kuruluş çalişmalari ------------------------------------------------------------ 175 10. büyük savaştan sonra alâiye ---------------------------------------------------------------------------------------- 178 11. manavgat -------------------------------------------------------------------------------------------- 182 12. finike -------------------------------------------------------------------------------------------- 183 13. elmali -------------------------------------------------------------------------------------------- 183 14. kaş -------------------------------------------------------------------------------------------- 183 15. korkuteli -------------------------------------------------------------------------------------------- 185 beşinci bölüm v. tarih iii (cumhuriyet dönemi)----------------------------------------------------------- 187 v. cumhuriyet dönemi antalyasi -------------------------------------------------------------------------------------------- 189 1- cumhuriyet döneminde kentleşme -------------------------------------------------------------------------------------- 189 a- antalya kenti’nin 1950’den günümüze kentleşme sürecinin değerlendirilmesi ---------------------- 189 1. kentleşme kavramı ve türkiye’de kentleşme ---------------------------------------------------------------------------- 189 1.1. türkiye’deki kentleşme sürecinin değerlendirilmesi --------------------------------------------------------- 190 1.1.1. 1923-1950 dönemi ------------------------------------------------------------------------------------------- 190 1.1.2. 1950-1980 dönemi ------------------------------------------------------------------------------------------ 190 1.1.3. 1981-2007 dönemi ------------------------------------------------------------------------------------------- 192 2. antalya kentinin mekânsal gelişimi ve planlama çalışmaları ------------------------------------------------------- 192 b- cumhuriyetin kentteki etkileri -------------------------------------------------------------------------------------------- 200 1-cumhuriyet döneminde antalya’da mimari çevrenin değişimi ve kentsel gelişim --------------------------- 200 1-a- 1923 - 1950 arası -------------------------------------------------------------------------------------------- 200 1-b- 1950 - 1960 arası -------------------------------------------------------------------------------------------- 202 1-c- 1960 - 1980 arası -------------------------------------------------------------------------------------------- 203 1-d- 1980’den günümüze -------------------------------------------------------------------------------------------- 20323 dünden bugüne antalya cilt 1 2- atatürk’ün antalya’ya gelişi --------------------------------------------------------------------------------------- 205 1. ilk gelişi -------------------------------------------------------------------------------------------- 206 2. ikinci ziyareti -------------------------------------------------------------------------------------------- 206 3. üçüncü ziyareti -------------------------------------------------------------------------------------------- 207 4. antalya atatürk evi ve müzesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 207 3- antalya’da ulaşim --------------------------------------------------------------------------------------- 209 a. eskiden antalya’da ulaşim -------------------------------------------------------------------------------------------- 209 1. alanya yolu -------------------------------------------------------------------------------------------- 210 2. otobüs terminali -------------------------------------------------------------------------------------------- 210 3. çığırtkanlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 210 b- demiryolu projesi - afyon-antalya demiryolu hatti projesi --------------------------------------------------- 213 1-1930’lu yıllarda antalya ve demiryolu projesi ---------------------------------------------------------------------------- 214 2- afyon-antalya demiryolu hattı temel atma töreni -------------------------------------------------------------------- 215 3-afyon-antalya demiryolu hattı’nin inşası için bazı kararnameler -------------------------------------------------- 216 4-hattın tamamlanması için yapılan yeni girişimler ---------------------------------------------------------------------- 217 4- bayindirlik çalişmalari - su --------------------------------------------------------------------------------------- 220 antalya’da akarsu istikşaf seferberliği genç cumhuriyet’in mühendisleri -------------------------------- 220 1. giriş -------------------------------------------------------------------------------------------- 220 2. cumhuriyet’in ilk yılları ve uygarlık yolunda adımlar ------------------------------------------------------------------ 220 3. su işleri teşkilatının kuruluşu ve yapılan işler ---------------------------------------------------------------------------- 220 4. antalya’da su işleri teşkilatı ve çalışmaları -------------------------------------------------------------------------------- 221 5- basin hayati --------------------------------------------------------------------------------------- 225 a- gazeteler -------------------------------------------------------------------------------------------- 225 1. antalya’da anadolu gazetesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 225 2. antalya gazetesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 225 3. akdeniz gazetesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 226 4. yeni türkiye gazetesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 226 5. resmî antalya gazetesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 226 6. zümrütova gazetesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 226 7. yeşil antalya gazetesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 226 8. alanya postası gazetesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 227 9. şelale gazetesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 227 10. ileri gazetesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 228 b- dergiler -------------------------------------------------------------------------------------------- 228 1. doğu dergisi -------------------------------------------------------------------------------------------- 228 2. ticaret dergisi -------------------------------------------------------------------------------------------- 228 3. yeni hayat dergisi -------------------------------------------------------------------------------------------- 228 4. çağlayan dergisi -------------------------------------------------------------------------------------------- 228 5. türk akdeniz dergisi -------------------------------------------------------------------------------------------- 229 c- matbaalar -------------------------------------------------------------------------------------------- 230 6- dini hayat --------------------------------------------------------------------------------------- 230 7- ormancilik --------------------------------------------------------------------------------------- 230 8. 1920’den günümüze antalya milletvekilleri ----------------------------------------------------------------------- 231 altinci bölüm vi. idarî yapı -------------------------------------------------------------------------------------- 233 vi- idari yapi --------------------------------------------------------------------------------------- 238 a. genel idare (mülki idare) --------------------------------------------------------------------------------------- 238 1. antalya valiliği --------------------------------------------------------------------------------------- 238 1.1. tarihi gelişim -------------------------------------------------------------------------------------------- 238 1.2. hizmet binası -------------------------------------------------------------------------------------------- 238 1.3. ittihad ve terakki mektebi (yeni valilik binası) ------------------------------------------------------------------------------- 240 1.4. cumhuriyet meydanı -------------------------------------------------------------------------------------------- 240 1.5. bağlı hizmet birimleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 240 1.6. ilimizde görev yapan valilerimiz -------------------------------------------------------------------------------------------- 243 2. ilçelerimiz --------------------------------------------------------------------------------------- 244 1. akseki --------------------------------------------------------------------------------------- 245 1. tarihi -------------------------------------------------------------------------------------------- 247 2. coğrafi yapısı ve iklimi -------------------------------------------------------------------------------------------- 247 3. nüfusu -------------------------------------------------------------------------------------------- 247 4. idari durumu -------------------------------------------------------------------------------------------- 247 5. sosyal yapısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 247 6. doğal ve kültürel yapısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 247 7. ekonomi -------------------------------------------------------------------------------------------- 248 8. ulaşım -------------------------------------------------------------------------------------------- 248 9. turizm -------------------------------------------------------------------------------------------- 248 10. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 24824 dünden bugüne antalya cilt 1 2. aksu --------------------------------------------------------------------------------------- 250 1. kuruluş ve genel bilgi -------------------------------------------------------------------------------------------- 252 2. nüfus -------------------------------------------------------------------------------------------- 252 3. ilçenin önemli tarihi ve turistik mekanları ------------------------------------------------------------------------------------- 253 4. ilçede faaliyette bulunan / bulunmuş olan bazı belediyeler -------------------------------------------------------------- 253 5. diğer idari kurumlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 253 6. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 253 3. alanya --------------------------------------------------------------------------------------- 254 1. tarihçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 256 2. coğrafi ve iklim yapısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 256 3. nüfusu -------------------------------------------------------------------------------------------- 257 4. tarihi ve görülmesi gereken yerler -------------------------------------------------------------------------------------------- 257 5. turizm -------------------------------------------------------------------------------------------- 257 6. ekonomi -------------------------------------------------------------------------------------------- 258 7. ulaşım- konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 258 4. demre --------------------------------------------------------------------------------------- 259 1. tarihçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 261 2. coğrafyası ve iklim yapısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 261 3. nüfusu -------------------------------------------------------------------------------------------- 261 4. idari durum -------------------------------------------------------------------------------------------- 261 5. ekonomisi -------------------------------------------------------------------------------------------- 261 6. tarihi ve görülmesi gereken yerler -------------------------------------------------------------------------------------------- 262 7. turizm -------------------------------------------------------------------------------------------- 262 8. ulaşım ve konaklama --------------------------------------------------------------------------------------- 263 5. döşemealti -------------------------------------------------------------------------------------------- 264 1. kuruluş ve genel bilgi -------------------------------------------------------------------------------------------- 266 2. nüfus -------------------------------------------------------------------------------------------- 266 3. önemli tarihi, turistik ve sanayi mekanları / tema ürünleri --------------------------------------------------------------- 267 a) karain mağarası -------------------------------------------------------------------------------------------- 267 b) döşemealtı antik yolu -------------------------------------------------------------------------------------------- 267 c) kırkgöz han ve gölü -------------------------------------------------------------------------------------------- 268 d) termessos antik kenti -------------------------------------------------------------------------------------------- 269 e) döşemealtı halısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 269 f ) düzlerçamı milli parkı -------------------------------------------------------------------------------------------- 270 g) güver kanyonu (uçurumu) -------------------------------------------------------------------------------------------- 270 h) dağbeli ariassos antik şehir ve kapısı ------------------------------------------------------------------------------------- 270 ı) düzlerçamı- evdir han -------------------------------------------------------------------------------------------- 270 i) kocain mağarası -------------------------------------------------------------------------------------------- 270 j) organize sanayi bölgesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 272 k) su sarnıçları -------------------------------------------------------------------------------------------- 272 l) orfe at çiftliği (konaklama ve iaşe) ----------------------------------------------------------------------------------------- 272 m) ekşili tescilli koca çınarı -------------------------------------------------------------------------------------------- 272 4. ilçede faaliyette bulunan / bulunmuş olan belediyeler -------------------------------------------------------------------- 272 5. ilçe belediyesi ve faaliyette bulunmuş olan bazı belediyeler -------------------------------------------------------------272 1. döşemealtı ilçe belediyesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 272 2. (mülga) yeşilbayır belediyesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 273 6. diğer idari kurumlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 274 7. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 274 6. elmali --------------------------------------------------------------------------------------- 275 1-tarihi -------------------------------------------------------------------------------------------- 277 2-coğrafi yapısı ve iklimi -------------------------------------------------------------------------------------------- 279 3-nüfusu -------------------------------------------------------------------------------------------- 279 4-idari durumu -------------------------------------------------------------------------------------------- 279 5- kültürel yaşam -------------------------------------------------------------------------------------------- 279 6-doğal güzellikleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 280 7-yeşil yayla yağlı pehlivan güreşleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 280 8- ekonomi -------------------------------------------------------------------------------------------- 281 9- turizm -------------------------------------------------------------------------------------------- 281 10. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 282 11-elmalı sikkeleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 282 12. eğitim öğretim -------------------------------------------------------------------------------------------- 282 13. bir söz üstadının hatırasından elmalı - "yedi çınarlı şehir" --------------------------------------------------------------- 282 7. finike --------------------------------------------------------------------------------------- 285 1. tarihçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 287 2. coğrafi ve iklim yapısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 287 3. nüfusu -------------------------------------------------------------------------------------------- 287 4. idari durum -------------------------------------------------------------------------------------------- 287 5. ekonomi -------------------------------------------------------------------------------------------- 28825 dünden bugüne antalya cilt 1 5.1.finike portakalı -------------------------------------------------------------------------------------------- 288 6. tarihi ve görülmesi gereken yerler -------------------------------------------------------------------------------------------- 288 a. arykanda -------------------------------------------------------------------------------------------- 288 b. limyra -------------------------------------------------------------------------------------------- 288 c. kâfi baba türbesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 289 7. turizm -------------------------------------------------------------------------------------------- 289 8. ulaşım -------------------------------------------------------------------------------------------- 289 9. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 289 8. gazipaşa --------------------------------------------------------------------------------------- 290 a. tarihçe -------------------------------------------------------------------------------------------- 292 1. selendi adının aslı -------------------------------------------------------------------------------------------- 292 2. neden selene-selendi adı? -------------------------------------------------------------------------------------------- 293 3. selendi gazipaşa oluyor -------------------------------------------------------------------------------------------- 295 4. gazipaşa ahalisi kimlerden oluşuyordu? --------------------------------------------------------------------------------- 296 5. oğuz hanlular gazipaşa’ya yerleşiyor -------------------------------------------------------------------------------------- 296 6. gazipaşa yaylaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 296 7. barçın nedir? -------------------------------------------------------------------------------------------- 297 8. kurukarı nedir ? -------------------------------------------------------------------------------------------- 297 9. şahnalar kimlerdir? -------------------------------------------------------------------------------------------- 297 10. bugünkü gazipaşa -------------------------------------------------------------------------------------------- 298 b. gazipaşa’da tarihi - antik yerler -------------------------------------------------------------------------------------------- 298 1. serde (syedra) -------------------------------------------------------------------------------------------- 298 2. aydap (ioatape) -------------------------------------------------------------------------------------------- 298 3. selinus -------------------------------------------------------------------------------------------- 298 4. antiochia am kragos -------------------------------------------------------------------------------------------- 299 5. halil limanı -------------------------------------------------------------------------------------------- 299 6. çiçek (çecek) yerleşimi -------------------------------------------------------------------------------------------- 299 7. julia sebaste-kaya mezarı -------------------------------------------------------------------------------------------- 299 8. cestrus antik kenti -------------------------------------------------------------------------------------------- 299 9. adanda lamos antik kenti -------------------------------------------------------------------------------------------- 299 10. kaladran karadrus, kalender, kelendre, chradros potamos -------------------------------------------------------- 299 11. nephelis antik kenti -------------------------------------------------------------------------------------------- 300 12. direvli kalesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 300 13. gevinde -------------------------------------------------------------------------------------------- 300 14. sıvastı -------------------------------------------------------------------------------------------- 301 15. yund oluğu -------------------------------------------------------------------------------------------- 301 c. nüfus -------------------------------------------------------------------------------------------- 303 d. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 303 9. gündoğmuş --------------------------------------------------------------------------------------- 304 a. tarih ve coğrafya -------------------------------------------------------------------------------------------- 306 1. tarihçe -------------------------------------------------------------------------------------------- 306 2. gündoğmuş’un ilçe yapılması ve bugünkü gündoğmuş ------------------------------------------------------------- 309 3. geyik-giği dağı -------------------------------------------------------------------------------------------- 310 4. gündoğmuş’ta tanrı dağı -------------------------------------------------------------------------------------------- 310 5. gündoğmuş yaylalarında ipar gülü ---------------------------------------------------------------------------------------- 310 6.gündoğmuş’un meşhur yerleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 312 7. gündoğmuş’un arıları -------------------------------------------------------------------------------------------- 312 b. yaşayanın gözüyle gündoğmuş -------------------------------------------------------------------------------------------- 313 10. ibradi --------------------------------------------------------------------------------------- 316 1. ibradı genel bilgileri, yaylaların hası ibradı ------------------------------------------------------------------------------------ 318 2. coğrafi ve iklim yapısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 318 3. nüfusu -------------------------------------------------------------------------------------------- 319 4. idari durum -------------------------------------------------------------------------------------------- 320 5. ekonomi ve tarım -------------------------------------------------------------------------------------------- 320 ilçenin tarımsal değerlerleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 322 6. görülmesi gereken tarihi ve turistik yerler-------------------------------------------------------------------------------------- 325 a. ibradı konakları -------------------------------------------------------------------------------------------- 325 b. ibradı mezarlığı -------------------------------------------------------------------------------------------- 325 c. anıtsal kestane ağacı: arapastık kestanesi ------------------------------------------------------------------------------ 325 d. çukurviran mezar anıtı -------------------------------------------------------------------------------------------- 326 e. erymna -------------------------------------------------------------------------------------------- 326 f. kargı hanı -------------------------------------------------------------------------------------------- 327 g. tolga hanı -------------------------------------------------------------------------------------------- 327 h. altınbeşik- düdensuyu mağarası -------------------------------------------------------------------------------------------327 h.1. ulaşım ve konum -------------------------------------------------------------------------------------------- 328 h.2. altınbeşik ve sağlık -------------------------------------------------------------------------------------------- 329 i. ormana ve ormana evleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 329 j. üzümdere alabalık vadisi -------------------------------------------------------------------------------------------- 33126 dünden bugüne antalya cilt 1 k. düğme evler -------------------------------------------------------------------------------------------- 331 l. doğal soğanlı bitkiler cenneti ve kardelen ----------------------------------------------------------------------------- 332 m. üzümdere yaban hayatı sahası -------------------------------------------------------------------------------------------- 332 7. tarih -------------------------------------------------------------------------------------------- 332 8. bitki örtüsü ve doğa -------------------------------------------------------------------------------------------- 338 9. ulaşım -------------------------------------------------------------------------------------------- 342 10. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 342 11. kaş --------------------------------------------------------------------------------------- 343 1-tarihi yapı -------------------------------------------------------------------------------------------- 345 2- coğrafya ve iklim yapısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 345 a. coğrafya -------------------------------------------------------------------------------------------- 345 b. göller -------------------------------------------------------------------------------------------- 345 c. kanyonlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 346 3- bitki örtüsü -------------------------------------------------------------------------------------------- 346 4- nüfus -------------------------------------------------------------------------------------------- 346 5- idari durum -------------------------------------------------------------------------------------------- 346 6- ekonomi -------------------------------------------------------------------------------------------- 346 7- tarihi mekanlar (antik kentler) -------------------------------------------------------------------------------------------- 347 a-antiphellos -------------------------------------------------------------------------------------------- 347 b-patara (ovagelemiş) -------------------------------------------------------------------------------------------- 348 c- xanthos -------------------------------------------------------------------------------------------- 348 d-felen yaylası (phellos) -------------------------------------------------------------------------------------------- 349 e-belenli (isinda) -------------------------------------------------------------------------------------------- 349 f-bezirgan (pirha) -------------------------------------------------------------------------------------------- 349 g-sütleğen (nisa) -------------------------------------------------------------------------------------------- 349 8-diğer tarihi ve turistik yerler -------------------------------------------------------------------------------------------- 349 9- kaş ilçesine bağlı beldeler -------------------------------------------------------------------------------------------- 350 a- kalkan -------------------------------------------------------------------------------------------- 350 b- yeşilköy -------------------------------------------------------------------------------------------- 350 c- ova -------------------------------------------------------------------------------------------- 350 d- kınık -------------------------------------------------------------------------------------------- 350 e- gömbe -------------------------------------------------------------------------------------------- 350 10- etkinlikler -------------------------------------------------------------------------------------------- 350 a- su dalışları -------------------------------------------------------------------------------------------- 350 b- kano -------------------------------------------------------------------------------------------- 351 c- doğa yürüyüşleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 351 d- mavi yolculuk -------------------------------------------------------------------------------------------- 351 e- yamaç paraşütü -------------------------------------------------------------------------------------------- 351 11- konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 351 12- ulaşım -------------------------------------------------------------------------------------------- 351 12. kemer --------------------------------------------------------------------------------------- 354 1. tarihçe -------------------------------------------------------------------------------------------- 354 2. coğrafya ve iklim yapısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 354 3. nüfus -------------------------------------------------------------------------------------------- 354 4. idari yapı -------------------------------------------------------------------------------------------- 354 5. sosyal yapı -------------------------------------------------------------------------------------------- 354 6. ekonomik durum -------------------------------------------------------------------------------------------- 355 7. turizm -------------------------------------------------------------------------------------------- 355 8. ulaşım -------------------------------------------------------------------------------------------- 355 9. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 356 13. kepez --------------------------------------------------------------------------------------- 360 1. kuruluş ve genel bilgi -------------------------------------------------------------------------------------------- 360 2. nüfus -------------------------------------------------------------------------------------------- 360 3. ilçenin önemli turistik ve görülebilecek mekanları -------------------------------------------------------------------------- 361 4. ilçede faaliyette bulunan / bulunmuş olan belediyeler --------------------------------------------------------------------- 361 a. kepez ilçe belediyesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 361 a.1. kuruluş ve genel bilgi -------------------------------------------------------------------------------------------- 361 a.2. bazı hizmet mekanları ve faaliyetleri ----------------------------------------------------------------------------- 361 b. (mülga) varsak belediyesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 361 b.1. genel bakış -------------------------------------------------------------------------------------------- 361 b.2. görev yapmış belediye başkanları --------------------------------------------------------------------------------- 362 5. diğer idari kurumlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 363 6. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 363 14. konyaalti --------------------------------------------------------------------------------------- 366 1. kuruluş ve genel bilgi -------------------------------------------------------------------------------------------- 366 2. tarihçe -------------------------------------------------------------------------------------------- 366 3. nüfus -------------------------------------------------------------------------------------------- 367 4. ilçenin önemli tarihi, ilmi, iktisadi ve turistik mekanları --------------------------------------------------------------------- 36827 dünden bugüne antalya cilt 1 5. ilçede faaliyette bulunan / bulunmuş olan belediyeler --------------------------------------------------------------------- 369 a. konyaaltı ilçe belediyesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 369 a.1. kuruluş ve genel bilgi -------------------------------------------------------------------------------------------- 369 a.2. bazı hizmet mekanları ve faaliyetleri ----------------------------------------------------------------------------- 369 a.3. görev yapan belediye başkanları ----------------------------------------------------------------------------------- 369 b. (mülga) beldibi belediyesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 369 c. (mülga) doyran belediyesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 370 6. ilçenin diğer idari kurumları -------------------------------------------------------------------------------------------- 370 7. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 370 15. korkuteli --------------------------------------------------------------------------------------- 373 1. tarihçe -------------------------------------------------------------------------------------------- 373 a) etiler zamanında pisidya cumhuriyeti devri ----------------------------------------------------------------------------- 373 b) roma bizans devri -------------------------------------------------------------------------------------------- 373 c) selçuklular devri -------------------------------------------------------------------------------------------- 373 d) hamitoğulları ve teke beylikleri devri ------------------------------------------------------------------------------------- 373 e) osmanlılar devri -------------------------------------------------------------------------------------------- 373 f ) teke yöresi sosyal tarihi -------------------------------------------------------------------------------------------- 374 2. coğrafi yapı ve iklim -------------------------------------------------------------------------------------------- 374 3. nüfus -------------------------------------------------------------------------------------------- 374 4. idari durum -------------------------------------------------------------------------------------------- 374 a) genel yapı -------------------------------------------------------------------------------------------- 374 b) korkuteli’nin 1835 tarihindeki köyleri ve bu köylerin muhtar ve imamları -------------------------------------- 374 5. ekonomi -------------------------------------------------------------------------------------------- 374 6. ulaşım -------------------------------------------------------------------------------------------- 374 7. kültür- sanat -------------------------------------------------------------------------------------------- 374 korkuteli yöresinde geleneksel el sanatları ustaları ---------------------------------------------------------------------------- 374 a. korkuteli’nde nalbantlık mesleği -------------------------------------------------------------------------------------------- 376 1. niyazi yay -------------------------------------------------------------------------------------------- 376 2. hasan ali karabıyık -------------------------------------------------------------------------------------------- 376 b. ineğin ve öküzün nallanması -------------------------------------------------------------------------------------------- 376 c. ağaç oymacılığı -------------------------------------------------------------------------------------------- 380 1. osman kaplan -------------------------------------------------------------------------------------------- 380 2. ali eşmen -------------------------------------------------------------------------------------------- 380 3. mehmet doğrul -------------------------------------------------------------------------------------------- 380 4. fehmi karaman -------------------------------------------------------------------------------------------- 380 d. el dokumacılığı -------------------------------------------------------------------------------------------- 380 fatma özdemir -------------------------------------------------------------------------------------------- 380 8. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 386 16. kumluca --------------------------------------------------------------------------------------- 389 a-coğrafi durum ve idari yapi -------------------------------------------------------------------------------------------- 389 a. jeomorfolojik birimler -------------------------------------------------------------------------------------------- 389 a.1. beydağları -------------------------------------------------------------------------------------------- 389 a.2. alakır vadisi -------------------------------------------------------------------------------------------- 390 a.3. kumluca ovası -------------------------------------------------------------------------------------------- 391 b. yerleşme -------------------------------------------------------------------------------------------- 392 b.1. merkez bucağına bağlı belde ve köyleri ------------------------------------------------------------------------- 392 b.2. altınyaka bucağına bağlı köyleri ----------------------------------------------------------------------------------- 392 c. nüfus -------------------------------------------------------------------------------------------- 393 d.turizm ve antik yerleşimler -------------------------------------------------------------------------------------------- 396 e. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 399 b- tarih, kültür, ekonomi ve mahalli idare ------------------------------------------------------------------------------- 400 1. kumluca tarihi -------------------------------------------------------------------------------------------- 400 a. iğdir -------------------------------------------------------------------------------------------- 400 a.1. iğdir boyunun teke-eli’ne yerleşmeleri --------------------------------------------------------------------- 400 a.2. osmanlı dönemi: iğdir nahiyesi/kazası -------------------------------------------------------------------- 400 b. sarıkavak -------------------------------------------------------------------------------------------- 402 c. kumluca -------------------------------------------------------------------------------------------- 402 2. tarım ve ekonomik yapı -------------------------------------------------------------------------------------------- 403 a. tarımsal potansiyel ve tarıma dayalı sanayi ----------------------------------------------------------------------- 404 b. kumluca’nın tarım alanları ve dağılımı ----------------------------------------------------------------------------- 404 c. ilçenin toplam meyve üretimi ----------------------------------------------------------------------------------------- 405 d. kumluca ilçesindeki zeytin üretimi ---------------------------------------------------------------------------------- 405 e. narenciye üretimi -------------------------------------------------------------------------------------------- 406 f. örtü altı tarımı -------------------------------------------------------------------------------------------- 406 f.1. kumluca ilçesi örtü altı tarım üretimi ---------------------------------------------------------------------- 407 g. arıcılık ve bal üretimi -------------------------------------------------------------------------------------------- 408 g.1. kumluca ilçesi bal üretim cetveli ---------------------------------------------------------------------------- 408 h. alabalık yetiştiriciliği -------------------------------------------------------------------------------------------- 40928 dünden bugüne antalya cilt 1 i. hayvancılık -------------------------------------------------------------------------------------------- 409 j. ilçede denizcilik ve deniz mahsulleri üretimi ---------------------------------------------------------------------- 409 3. kültür -------------------------------------------------------------------------------------------- 410 1. halk kültürü (geçiş dönemleri) --------------------------------------------------------------------------------------- 410 a. doğum -------------------------------------------------------------------------------------------- 410 b. sünnet -------------------------------------------------------------------------------------------- 410 c. askerlik -------------------------------------------------------------------------------------------- 410 d. kız isteme -------------------------------------------------------------------------------------------- 411 e. düğün -------------------------------------------------------------------------------------------- 411 2. geleneksel kumluca mutfağı ------------------------------------------------------------------------------------------ 413 3. kumluca deve güreşleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 414 4. ilçede mahalli idareler ve faaliyetleri -------------------------------------------------------------------------------------- 415 1. kumluca’da belediye teşkilatının kuruluşu ------------------------------------------------------------------------ 415 2. kumluca toptancı hali -------------------------------------------------------------------------------------------- 415 3. otogar -------------------------------------------------------------------------------------------- 415 4. hastane -------------------------------------------------------------------------------------------- 417 5. içme suyu -------------------------------------------------------------------------------------------- 417 6. kültür park -------------------------------------------------------------------------------------------- 418 7. 50. yıl karatepe kültür merkezi ---------------------------------------------------------------------------------------- 418 8. tarım ve seracılık şenlikleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 419 9. kapalı spor salonu -------------------------------------------------------------------------------------------- 419 10. atıksu arıtma tesisi -------------------------------------------------------------------------------------------- 419 11. sarnıç tepesi piknik alanı ve hayvanat bahçesi ----------------------------------------------------------------- 420 12. huzurevi -------------------------------------------------------------------------------------------- 420 13. sera atık kampanyası ve çevre ödülleri -------------------------------------------------------------------------- 421 14. kardeş şehir zabki -------------------------------------------------------------------------------------------- 421 15. kumluca belediyesi tse-iso-en 9000 ve m-c tse-iso 10002 belgeleri ----------------------------------- 421 16. kumluca katı atık düzenli depolama tesisi ---------------------------------------------------------------------- 421 17. manavgat --------------------------------------------------------------------------------------- 423 1. manavgat isminin kökeni -------------------------------------------------------------------------------------------- 425 2. manavgat’ın coğrafî özellikleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 426 dünden bugüne manavgat’ın siyasi, sosyal, kültürel, idari ve ekonomik yapısı ----------------------------------------- 426 a- manavgat’ın siyasi ve tarihi gelişimi -------------------------------------------------------------------------------------------- 426 1. türk hâkimiyetine kadar manavgat ve çevresi -------------------------------------------------------------------------------- 426 2. türk hâkimiyeti döneminde manavgat ve çevresi ---------------------------------------------------------------------------- 428 a. anadolu selçukluları ve beylikler dönemi -------------------------------------------------------------------------------- 428 b. osmanlılar dönemi -------------------------------------------------------------------------------------------- 430 3. manavgat ve çevresinde sosyal hareketler ------------------------------------------------------------------------------------ 430 a- sürgünler -------------------------------------------------------------------------------------------- 430 b- suhte ayaklanmaları sırasında manavgat -------------------------------------------------------------------------------- 431 b- manavgat’ın idari yapısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 432 a. merkez bucağı -------------------------------------------------------------------------------------------- 437 b. beşkonak bucağı -------------------------------------------------------------------------------------------- 438 c. taşağıl bucağı -------------------------------------------------------------------------------------------- 438 c- manavgat’ın sosyo-ekonomik yapısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 439 d- manavgat’ın tarihi ve turistik yerleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 443 1. selge -------------------------------------------------------------------------------------------- 443 2. manavgat şelalesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 444 3. side -------------------------------------------------------------------------------------------- 444 4. lyrbe (seleukeıa) antik kenti -------------------------------------------------------------------------------------------- 444 5. oluk köprü ve çevresi -------------------------------------------------------------------------------------------- 444 e. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 445 18. muratpaşa --------------------------------------------------------------------------------------- 449 1. kuruluş ve genel bilgi -------------------------------------------------------------------------------------------- 449 2. nüfus -------------------------------------------------------------------------------------------- 449 3. ilçenin önemli tarihi, turistik ve görülebilecek mekanları ------------------------------------------------------------------ 450 4. ilçede faaliyette bulunan belediyeler -------------------------------------------------------------------------------------------- 450 1. büyükşehir belediyesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 450 2. muratpaşa belediyesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 450 2.a. kuruluş ve genel bilgi -------------------------------------------------------------------------------------------- 450 2.b. bazı hizmet mekanları ve faaliyetleri ----------------------------------------------------------------------------- 451 2.b.1. değirmenönü projesi ----------------------------------------------------------------------------------------- 451 2.b.2. değirmenler -------------------------------------------------------------------------------------------- 451 2.b.3. değirmenönü değirmenleri -------------------------------------------------------------------------------- 451 2.b.4. antalya’nın diğer kara değirmenleri --------------------------------------------------------------------- 452 2.b.5. kara değirmenlerin çalışma sistemi --------------------------------------------------------------------- 453 5. diğer idari kurumlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 453 6. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 45329 dünden bugüne antalya cilt 1 19-serik --------------------------------------------------------------------------------------- 456 1. tarih -------------------------------------------------------------------------------------------- 456 2. coğrafi yapısı ve iklim -------------------------------------------------------------------------------------------- 456 3. nüfus -------------------------------------------------------------------------------------------- 456 4. idari yapı -------------------------------------------------------------------------------------------- 456 5. ekonomi -------------------------------------------------------------------------------------------- 456 6. tarihi ve gezilecek yerler -------------------------------------------------------------------------------------------- 456 a. aspendos antik tiyatrosu ve su kemerleri ------------------------------------------------------------------------------- 456 b. silyon ve diğer antik kentler -------------------------------------------------------------------------------------------- 456 c. zeytintaşı mağarası -------------------------------------------------------------------------------------------- 456 d. uçansu şelalesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 458 e. tarihi aspendos(belkıs) köprüsü -------------------------------------------------------------------------------------------- 459 7. turizm -------------------------------------------------------------------------------------------- 460 8. konaklama -------------------------------------------------------------------------------------------- 460 b. mahalli idare --------------------------------------------------------------------------------------- 462 1. büyükşehir belediyesi --------------------------------------------------------------------------------------- 462 a. genel bakış -------------------------------------------------------------------------------------------- 462 b. tarihçe -------------------------------------------------------------------------------------------- 463 c. bağlı başlıca hizmet birimleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 464 d. bağlı başlıca hizmet mekanları ve yapılan çalışmalar ------------------------------------------------------------------------ 465 1. toptancı hali -------------------------------------------------------------------------------------------- 465 2. otogar -------------------------------------------------------------------------------------------- 465 3. kaleiçi yat limanı -------------------------------------------------------------------------------------------- 467 4. hayvanat bahçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 468 5. akm ve cam piramit kültür merkezleri ------------------------------------------------------------------------------------ 468 6. büyükşehir iş merkezi -------------------------------------------------------------------------------------------- 468 7. eski otogar yerine yapılmakta olan iş merkezi -------------------------------------------------------------------------- 468 8. düden şelalesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 470 9. yeni mahalle kültür ve sanat merkezi -------------------------------------------------------------------------------------- 470 10. eski doğu garajı -(festival çarşısı)- na yapılmakta olan çok amaçlı ve temalı iş merkezi ---------------- 471 11. abt - antalya büyükşehir belediye tiyatrosu --------------------------------------------------------------------------- 471 12. ismail baha sürelsan konservatuarı --------------------------------------------------------------------------------------- 471 13. asmek kursları -------------------------------------------------------------------------------------------- 471 14. cumhuriyet meydanı-kalekapısı ve kaleiçi düzenleme projeleri ------------------------------------------------- 471 15. demirciler içi - sobacılar çarşısı -------------------------------------------------------------------------------------------- 472 e. ilimizde görev yapan belediye/ büyükşehir belediyesi başkanları ------------------------------------------------------- 475 2. ilçe ve belde belediyeleri ve muhtarliklar -------------------------------------------------------------------------- 476 a. ilçe ve belde belediyeleri ve başkanları ------------------------------------------------------------------------------------------ 476 b. mahalle ve köy muhtarlıkları --------------------------------------------------------------------------------------------478 3. il özel idaresi ve teşkilati --------------------------------------------------------------------------------------- 488 1. genel bakış -------------------------------------------------------------------------------------------- 488 2. kuruluş tarihçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 488 3. misyon ve amacı -------------------------------------------------------------------------------------------- 489 4. il genel meclisi -------------------------------------------------------------------------------------------- 489 5. il encümeni -------------------------------------------------------------------------------------------- 490 6. bağlı hizmet birimleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 490 7. verilen başlıca hizmetler -------------------------------------------------------------------------------------------- 490 8. bazı tesisleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 491 8.1. bozova meyve -sebze -tahıl pazarlama ve soğuk hava deposu birliği ---------------------------------------- 491 8.2. tünek tepe tesisleri (kiralık) -------------------------------------------------------------------------------------------- 491 8.3. akev koleji (kiralık) -------------------------------------------------------------------------------------------- 491 9. ilimizde görev yapan genel sekreterler ----------------------------------------------------------------------------------------- 491 kisaltmalar cetveli --------------------------------------------------------------------------------------- 492 kaynakça --------------------------------------------------------------------------------------- 493 1. internet kaynaklari -------------------------------------------------------------------------------------------- 493 2. makaleler bibliyografyasi -------------------------------------------------------------------------------------------- 494 3. bibliyografya -------------------------------------------------------------------------------------------- 49530 dünden bugüne antalya cilt 2 ikinci cilt dünden bugüne antalya ----------------------------------------------------------------------------------------------- 1 gazi mustafa kemal atatürk ----------------------------------------------------------------------------------------------- 3 cumhurbaşkanı abdullah gül ----------------------------------------------------------------------------------------------- 5 tbmm başkanı mehmet ali şahin ----------------------------------------------------------------------------------------------- 7 başbakan recep tayyip erdoğan ----------------------------------------------------------------------------------------------- 9 kültür ve turizm bakanı ertuğrul günay ----------------------------------------------------------------------------------------------11 takdim ----------------------------------------------------------------------------------------------16 genel bakiş ----------------------------------------------------------------------------------------------18 içindekiler ----------------------------------------------------------------------------------------------19 giriş --------------------------------------------------------------------------------------------- 39 1. yayın serüveni ----------------------------------------------------------------------------------------------41 2. kitabın türü ve hazırlanma şekli ----------------------------------------------------------------------------------------------42 3. bölümler ----------------------------------------------------------------------------------------------42 4. idari haritalar ----------------------------------------------------------------------------------------------43 5. kapak tasarım ----------------------------------------------------------------------------------------------43 6. fotoğrafl ar ----------------------------------------------------------------------------------------------44 7. teşekkür ----------------------------------------------------------------------------------------------44 yedinci bölüm vii. sosyal, ekonomik, kültürel ve tarihi yapı (kurumlar ve faaliyetleri) ------ 45 1. adalet ----------------------------------------------------------------------------------------- 47 a. antalya adliyesi ----------------------------------------------------------------------------------------------47 b. antalya barosu ----------------------------------------------------------------------------------------------48 c. noterler ----------------------------------------------------------------------------------------------48 2- güvenlik ----------------------------------------------------------------------------------------- 50 1. güvenlik birimleri ----------------------------------------------------------------------------------------------50 2. il emniyet müdürlüğü faaliyetleri ----------------------------------------------------------------------------------------------50 a. uyuşturucu madde kullanımı ile mücadele --------------------------------------------------------------------------------51 b. okul hız bölgesi ilköğretim eğitim çalışması ------------------------------------------------------------------------------51 3. ildeki emniyet genel müdürlüğü’ne bağlı diğer birimler ---------------------------------------------------------------------52 a) egm teftiş kurulu bölge başkanlığı -------------------------------------------------------------------------------------------52 b. egm merkez emniyet müdürleri çalış. merk. başkanlığı ----------------------------------------------------------------52 c. egm polisevi müdürlüğü ----------------------------------------------------------------------------------------------52 4. askerlik şubesi ----------------------------------------------------------------------------------------------52 3. ekonomi, ticaret ve sanayi ----------------------------------------------------------------------------------------- 53 1- sanayi ve ticaret il müdürlüğü ----------------------------------------------------------------------------------------------53 2- antalya ticaret ve sanayi odasi (atso) -------------------------------------------------------------------------------------53 3- antalya esnaf ve sanatkarlar odalari birliği (aesob)--------------------------------------------------------------54 4- antalya organize sanayi bölgesi ---------------------------------------------------------------------------------------------55 a) antalya organize sanayi bölgesi’nin amacı --------------------------------------------------------------------------------55 b) sosyal tesis binaları ----------------------------------------------------------------------------------------------55 c) bölgede kurulmasına izin verilen sanayi türleri --------------------------------------------------------------------------55 5- antalya serbest bölgesi ----------------------------------------------------------------------------------------------59 6- antalya ihracatçi birlikleri ----------------------------------------------------------------------------------------------59 a. antalya ihracatçı birlikleri genel sekreterliği -------------------------------------------------------------------------------59 b. antalya ihracatçı birlikleri tarafından verilen hizmetler ----------------------------------------------------------------59 1. antalya kesme çiçek ihracatçıları birliği ------------------------------------------------------------------------------60 2. antalya yaş meyve sebze ihracatçıları birliği ------------------------------------------------------------------------60 3. antalya tekstil ve hammaddeleri ihracatçıları birliği --------------------------------------------------------------61 7-bankalar ----------------------------------------------------------------------------------------------62 a) resmi bankalar ----------------------------------------------------------------------------------------------62 b) özel bankalar ----------------------------------------------------------------------------------------------63 8- kambiyo müdürlüğü ----------------------------------------------------------------------------------------------65 9- türk standartlari enstitüsü (tse) --------------------------------------------------------------------------------------------65 10- diğer bazi iktisadi ve sanayi meslek birlikleri -------------------------------------------------------------------------65 11-ekonomik bazi istatistik tablolari -------------------------------------------------------------------------------------------65 4. maliye ----------------------------------------------------------------------------------------- 67 1. kuruluş ----------------------------------------------------------------------------------------------67 2. defterdarlık ----------------------------------------------------------------------------------------------67 3. vergi dairesi başkanlığı ----------------------------------------------------------------------------------------------67 4. tasiş işletme müdürlüğü ----------------------------------------------------------------------------------------------67 5. eğitim ----------------------------------------------------------------------------------------- 68 1. okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim ----------------------------------------------------------------------------------68 il milli eğitim müdürlüğü ----------------------------------------------------------------------------------------------6831 dünden bugüne antalya cilt 2 a. antalya ili okul-öğrenci-öğretmen tablosu -------------------------------------------------------------------------68 b. üniversite sınavına giren ve başarılı olanların genel sıralaması ----------------------------------------------69 c. antalya ili oks başarı sıralaması ----------------------------------------------------------------------------------------69 2. yükseköğretim ----------------------------------------------------------------------------------------------69 a. akdeniz üniversitesi ----------------------------------------------------------------------------------------------69 a.1. üniversitenin fakülteleri ----------------------------------------------------------------------------------------------69 a.2. üniversitenin yüksekokulları ve konservatuarı -------------------------------------------------------------------70 a.3. üniversitenin meslek yüksekokulları --------------------------------------------------------------------------------70 a.4. üniversitenin enstitüleri ----------------------------------------------------------------------------------------------70 a.5. üniversitenin araştırma ve uygulama merkezleri ---------------------------------------------------------------70 a.6. üniversitenin tıp fakültesi hastanesi -------------------------------------------------------------------------------70 b. diğer üniversiteler ----------------------------------------------------------------------------------------------70 3. yükseköğretim barinma ----------------------------------------------------------------------------------------------70 a) yüksek öğrenim kredi ve yurtlar kurumu antalya bölge müdürlüğü -----------------------------------------------70 b) akdeniz öğrenci yurdu ----------------------------------------------------------------------------------------------71 6. imar ve ulaştirma - haberleşme ----------------------------------------------------------------------------------------- 72 1) imar ----------------------------------------------------------------------------------------------72 a) büyükşehir belediyesi ----------------------------------------------------------------------------------------------72 b) iller bankası 5. bölge müdürlüğü ---------------------------------------------------------------------------------------------74 c) bayındırlık ve iskan il müdürlüğü ---------------------------------------------------------------------------------------------75 d) tapu ve kadastro 6. bölge müdürlüğü --------------------------------------------------------------------------------------75 2) ulaştirma ----------------------------------------------------------------------------------------------76 1. kara ----------------------------------------------------------------------------------------------76 a. antalya karayolları 13. bölge müdürlüğü ----------------------------------------------------------------------------76 b) büyükşehir belediyesi ----------------------------------------------------------------------------------------------77 c) il özel idaresi ----------------------------------------------------------------------------------------------78 d) ulaştırma bölge müdürlüğü ---------------------------------------------------------------------------------------------78 2- hava ----------------------------------------------------------------------------------------------78 3- deniz ----------------------------------------------------------------------------------------------79 a) limanlar ----------------------------------------------------------------------------------------------79 1) antalya limanı ----------------------------------------------------------------------------------------------79 a. antalya limanına gelen/giden yüklerin cinsi ---------------------------------------------------------82 b. antalya limanının hinterlandı -----------------------------------------------------------------------------82 2) kaleiçi yat limanı ----------------------------------------------------------------------------------------------83 3) alanya yat limanı ----------------------------------------------------------------------------------------------83 4) antalya çelebi marina ----------------------------------------------------------------------------------------------83 5) finike yat limanı ----------------------------------------------------------------------------------------------84 6) kemer yat limanı ----------------------------------------------------------------------------------------------85 7) kaş yat limanı ----------------------------------------------------------------------------------------------85 8) kalkan yat limanı ----------------------------------------------------------------------------------------------85 b) antalya’da bulunan deniz petrol şamandra tesisleri --------------------------------------------------------------85 b.1. petrol ofi si deniz şamandra tesisleri -------------------------------------------------------------------------85 b.2. nato deniz şamandra tesisleri ---------------------------------------------------------------------------------85 b.3. çekisan (shel-mobil) deniz şamandra tesisleri ------------------------------------------------------------85 b.4. moil (bölünmez) deniz şamandra tesisleri -----------------------------------------------------------------85 c) serbest bölge içerisinde tekne imal-bakım/onarım yerleri ve bilgileri --------------------------------------86 4- demiryolu ----------------------------------------------------------------------------------------------86 5- haberleşme ----------------------------------------------------------------------------------------------86 a- türk telekom a.ş. güney 1 (antalya) bölge müdürlüğü ----------------------------------------------------------86 b- ptt başmüdürlüğü ----------------------------------------------------------------------------------------------86 6- basin-yayin ----------------------------------------------------------------------------------------------88 a- anadolu ajansı bölge müdürlüğü --------------------------------------------------------------------------------------88 b- basın yayın ve enformasyon il müdürlüğü --------------------------------------------------------------------------88 c- trt ----------------------------------------------------------------------------------------------88 d-basın ilan kurumu antalya şube müdürlüğü ------------------------------------------------------------------------89 e-yerel basın-yayın kuruluşları ----------------------------------------------------------------------------------------------89 e.1. televizyonlar ----------------------------------------------------------------------------------------------89 e.2. radyolar ----------------------------------------------------------------------------------------------90 e.3. gazeteler ----------------------------------------------------------------------------------------------90 7- gümrükler ----------------------------------------------------------------------------------------------92 a- gümrük idareleri ----------------------------------------------------------------------------------------------92 b- gümrük muhafaza idareleri ---------------------------------------------------------------------------------------------92 7. su ve atiksu ----------------------------------------------------------------------------------------- 93 1- dsi xiii. bölge müdürlüğü ----------------------------------------------------------------------------------------------93 a. barajlar ve su tesisleri ----------------------------------------------------------------------------------------------93 b. inşa halindeki barajlar ve hidroelektrik santralleri -----------------------------------------------------------------------94 2- asat ----------------------------------------------------------------------------------------------94 a. kuruluş ----------------------------------------------------------------------------------------------9432 dünden bugüne antalya cilt 2 b. misyon ----------------------------------------------------------------------------------------------94 c. genel müdürler ----------------------------------------------------------------------------------------------95 d. yağmur suyu ----------------------------------------------------------------------------------------------95 e. içme suyu ----------------------------------------------------------------------------------------------95 f. scada ----------------------------------------------------------------------------------------------96 g. yapımı devam eden işler ----------------------------------------------------------------------------------------------96 h. atıksu ----------------------------------------------------------------------------------------------97 ı. antalya lara atıksu arıtma tesisi ----------------------------------------------------------------------------------------------97 3. antalya’da akarsu istikşaf seferberliği ve genç cumhuriyet’in mühendisleri --------------------------97 8. enerji ----------------------------------------------------------------------------------------- 98 1-elektrik ----------------------------------------------------------------------------------------------98 a. kurumsal yapı ----------------------------------------------------------------------------------------------98 b. akdeniz elektik dağıtım a.ş. (akedaş) --------------------------------------------------------------------------------------99 2-doğalgaz ----------------------------------------------------------------------------------------------99 9. sağlik --------------------------------------------------------------------------------------- 100 1. il sağlik müdürlüğü -------------------------------------------------------------------------------------------- 100 2. başlica resmi ve özel hastaneler ------------------------------------------------------------------------------------------- 102 2.1. akdeniz üniversitesi tıp fakültesi hastanesi--------------------------------------------------------------------------- 102 2.2. eğitim ve araştırma hastanesi (eski devlet hastanesi) -------------------------------------------------------------- 103 2.3. atatürk devlet hastanesi (eski ssk hastanesi) ------------------------------------------------------------------------ 103 2.4. kepez aşir aksu devlet hastanesi ---------------------------------------------------------------------------------------- 104 2.5. ağız ve diş sağlığı hastanesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 104 2.6. vakıf hastanesi (yıkılan)-(eski doğumevi hastanesi) ---------------------------------------------------------------- 104 3. eczane ve medikal -------------------------------------------------------------------------------------------- 104 10. tarim --------------------------------------------------------------------------------------- 105 a-tarim il müdürlüğü -------------------------------------------------------------------------------------------- 105 1-önemli ürünler -------------------------------------------------------------------------------------------- 105 2-tarımsal yapı -------------------------------------------------------------------------------------------- 105 a) işlenen tarım alanlarının dağılımı ----------------------------------------------------------------------------------- 105 b) antalya’daki sera alanının türkiye karşılaştırması --------------------------------------------------------------- 106 3-sulama durumu -------------------------------------------------------------------------------------------- 106 4-tarımsal sanayi -------------------------------------------------------------------------------------------- 106 5-bitkisel üretim -------------------------------------------------------------------------------------------- 107 a) tarla ürünleri üretimi -------------------------------------------------------------------------------------------- 107 b) meyve - bağ üretimi -------------------------------------------------------------------------------------------- 107 c) sebze üretimi -------------------------------------------------------------------------------------------- 108 d) hayvan varlığı ve hayvani ürünlerin üretimi --------------------------------------------------------------------- 108 e) hayvan varlığı (yıllara göre) ------------------------------------------------------------------------------------------- 109 6-tarımsal desteklemeler -------------------------------------------------------------------------------------------- 109 7-faaliyetler -------------------------------------------------------------------------------------------- 109 a) mera çalışmaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 109 b) bitki koruma çalışmaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 109 c) hayvan sağlığı çalışmaları --------------------------------------------------------------------------------------------110 d) gıda denetim çalışmaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 110 e) fidan ve tohum dağıtımı -------------------------------------------------------------------------------------------- 110 f ) kooperatif çalışmaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 110 g) üretici birlikleri çalışmaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 110 8- ilin tarımsal sorunları -------------------------------------------------------------------------------------------- 110 9-tarımda ilimizin zayıf ve güçlü yönleri ------------------------------------------------------------------------------------ 110 10- ilimizde, tarımda yürütülen bazı proje ve eylem planları ----------------------------------------------------------- 110 b-bati akdeniz tarimsal araştirma enstitüsü (batem) ----------------------------------------------------------------- 111 1- kuruluşun tarihçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 111 2- yapılan çalışmalar -------------------------------------------------------------------------------------------- 112 c- boztepe tarim işletmesi müdürlüğü (tigem) --------------------------------------------------------------------------- 117 1-tigem’in vizyonu -------------------------------------------------------------------------------------------- 117 2-tigem’in misyonu -------------------------------------------------------------------------------------------- 117 3-antalya boztepe tarım işletmesi müdürlüğü ----------------------------------------------------------------------------- 118 3.a. kuruluş ve tarihçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 118 3.b. coğrafi konumu -------------------------------------------------------------------------------------------- 118 3.c. arazi varlığı -------------------------------------------------------------------------------------------- 119 3.d. bölge ve ülke ekonomisine katkısı -------------------------------------------------------------------------------- 119 d-akdeniz su ürünleri araştirma, üretim ve eğitim enstitüsü müdürlüğü -------------------------------- 119 1- kuruluş -------------------------------------------------------------------------------------------- 119 2- amaç -------------------------------------------------------------------------------------------- 120 3- bölümler -------------------------------------------------------------------------------------------- 120 e-çiçekçilik -------------------------------------------------------------------------------------------- 121 a. üretim -------------------------------------------------------------------------------------------- 121 b. ihracat -------------------------------------------------------------------------------------------- 12233 dünden bugüne antalya cilt 2 f-tarim kredi kooperatifleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 124 antalya bölge birliği -------------------------------------------------------------------------------------------- 124 g- antalya pamuk ve narenciye tarim satiş kooperatifleri birliği (antbirlik) ----------------------------- 126 1. genel bakış -------------------------------------------------------------------------------------------- 126 2. tarihçe -------------------------------------------------------------------------------------------- 126 3. kooperatif ve ortakları -------------------------------------------------------------------------------------------- 126 11. spor --------------------------------------------------------------------------------------- 127 1. gençlik ve spor il müdürlüğü -------------------------------------------------------------------------------------------- 127 a. bazı spor faaliyetleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 127 b. geleneksel spor dalları -------------------------------------------------------------------------------------------- 127 c. ilimizi deplasmanlı liglerde temsil eden kulüpler --------------------------------------------------------------------- 127 d. gençlik ve spor il müdürlüğü mevcut spor salonları ------------------------------------------------------------------ 128 2. antalyaspor (süper lig) -------------------------------------------------------------------------------------------- 130 12. çevre ve hava --------------------------------------------------------------------------------------- 131 1. çevre -------------------------------------------------------------------------------------------- 131 a-çevre ve orman il müdürlüğü -------------------------------------------------------------------------------------------- 131 b-antalya özel çevre koruma müdürlüğü ----------------------------------------------------------------------------------- 134 2. hava -------------------------------------------------------------------------------------------- 136 a. iklim özellikleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 136 b. meteoroloji bölge müdürlüğü -------------------------------------------------------------------------------------------- 136 13. orman --------------------------------------------------------------------------------------- 137 1. antalya’da orman müessesesi, ormanlar ve ormancilik --------------------------------------------------------- 137 a) genel bakış -------------------------------------------------------------------------------------------- 137 b) giriş -------------------------------------------------------------------------------------------- 137 c) türkiye’de ormancılıkta cumhuriyet öncesi dönem (1839-1923) ------------------------------------------------- 139 d) türkiye’de ormancılıkta cumhuriyet dönemi (1923-...) --------------------------------------------------------------- 141 e) türkiye cumhuriyeti hükümeti dönemi ---------------------------------------------------------------------------------- 141 f ) antalya’da orman işletmeciliğinde tarihsel süreç ---------------------------------------------------------------------- 142 2. orman bölge müdürlüğü -------------------------------------------------------------------------------------------- 145 3. antalya’da orman amenajman plani çalişmalari ------------------------------------------------------------------- 153 4. orman yanginlari -------------------------------------------------------------------------------------------- 153 a. antalya’da orman yanginlari ----------------------------------------------------------------------------------------- 153 b. ilimizde 2008 yilinda çikan büyük yangin ------------------------------------------------------------------------- 157 a. genel bilgi -------------------------------------------------------------------------------------------- 157 b. yapılan çalışmalar -------------------------------------------------------------------------------------------- 158 b.1. ağaçlandırma seferberliği------------------------------------------------------------------------------------- 158 b.2. planlama çalışmaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 158 b.3. inşaat ikmal çalışmaları ---------------------------------------------------------------------------------------- 158 b.4. üretim pazarlama çalışmaları -------------------------------------------------------------------------------- 160 b.5. orman zararlıları ile mücadele ------------------------------------------------------------------------------- 160 b.6. sivil kültür çalışmaları ------------------------------------------------------------------------------------------ 161 5. antalya’da orman kadastro çalişmalari ------------------------------------------------------------------------------- 162 6. antalya’da orüs çalişmalari -------------------------------------------------------------------------------------------- 164 7. çevre ve orman il müdürlüğü çalişmalari ---------------------------------------------------------------------------- 164 a. antalya’da ağaçlandırma çalışmaları --------------------------------------------------------------------------------------165 b. antalya’da orköy çalışmaları --------------------------------------------------------------------------------------------167 c. antalya’da korunan alanlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 167 8. bati akdeniz ormancilik araştirma müdürlüğü (baoram) ------------------------------------------------------ 170 a. tarihsel gelişim -------------------------------------------------------------------------------------------- 170 b. araştırma müdürlüğü’nün görevleri ve çalışma yöntemi ----------------------------------------------------------- 171 c. araştırma müdürlüğünün bugünkü yapısı -------------------------------------------------------------------------------- 171 c.1. bük lütfi büyükyıldırım araştırma ormanı ----------------------------------------------------------------------- 172 c.2. elmalı sedir araştırma ormanı -------------------------------------------------------------------------------------- 173 d. araştırma müdürlüğünde yapılan çalışmalar ---------------------------------------------------------------------------- 173 9. değerlendirme -------------------------------------------------------------------------------------------- 174 14. kültür ve turizm --------------------------------------------------------------------------------------- 177 a. kültürel yapi --------------------------------------------------------------------------------------- 177 1. antalya’da genel kültür -------------------------------------------------------------------------------------------- 177 2. il kültür ve turizm müdürlüğü --------------------------------------------------------------------------------------- 177 a. kuruluş ve faaliyetler -------------------------------------------------------------------------------------------- 177 b. müdürlük şubeleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 177 c. faaliyet sahaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 178 d. müdürlüğe bağlı birimler -------------------------------------------------------------------------------------------- 178 e. ilimizdeki doğrudan kültür ve turizm bakanlığına bağlı birimler -------------------------------------------- 178 3. kültür merkezi ve salonlari ------------------------------------------------------------------------------------------- 179 a. akm ve cam piramit salonları ----------------------------------------------------------------------------------------- 179 1. akm / antalya kültür merkezi ----------------------------------------------------------------------------------- 179 2. aspendos salonu -------------------------------------------------------------------------------------------- 17934 dünden bugüne antalya cilt 2 3. perge salonu -------------------------------------------------------------------------------------------- 179 4. akm fuaye -------------------------------------------------------------------------------------------- 179 5. cam piramit sabancı kongre ve fuar merkezi -------------------------------------------------------------- 179 b. haşim işcan kültür merkezi -------------------------------------------------------------------------------------------- 180 c. anfaş-aec (antalya expo center) ------------------------------------------------------------------------------------- 181 d. elmalı kültür merkezi -------------------------------------------------------------------------------------------- 181 4. festival ve yerel etkinlikler -------------------------------------------------------------------------------------------- 181 a. altın portakal film festivali -------------------------------------------------------------------------------------------- 181 b. diğer festival ve yerel etkinlikler ------------------------------------------------------------------------------------- 182 5. kültür sanat kurum ve kuruluşlari -------------------------------------------------------------------------------- 187 a. güzel sanat galerileri -------------------------------------------------------------------------------------------- 187 a.1. devlet güzel sanatlar galerisi -------------------------------------------------------------------------------- 187 a.2. diğer güzel sanat galerileri ----------------------------------------------------------------------------------- 187 b. sinemalar -------------------------------------------------------------------------------------------- 188 c. diğer bazı kültür-sanat kurum ve kuruluşları -------------------------------------------------------------------- 188 6. kütüphaneler -------------------------------------------------------------------------------------------- 190 a. il kültür ve turizm müdürlüğü’ne bağlı kütüphaneler ---------------------------------------------------------- 190 b. diğer kütüphaneler -------------------------------------------------------------------------------------------- 193 c. yerel yönetimlere devredilen kütüphaneler ---------------------------------------------------------------------- 193 d. antalya halk kütüphaneleri okuyucu ve kitap istatistikleri --------------------------------------------------- 193 b. tarihi yapi --------------------------------------------------------------------------------------- 194 1. müze ve antik kentler -------------------------------------------------------------------------------------------- 194 1.1. müzeler -------------------------------------------------------------------------------------------- 194 a. antalya müzesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 194 yüzyılın defi nesi elmalı sikkeleri --------------------------------------------------------------------------- 196 b. alanya arkeoloji müzesi ------------------------------------------------------------------------------------------ 199 c. alanya atatürk evi müzesi ---------------------------------------------------------------------------------------- 200 d. side müzesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 200 e. antalya atatürk evi müzesi -------------------------------------------------------------------------------------- 201 f. noel baba müzesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 201 g. suna – inan kıraç kaleiçi müzesi ------------------------------------------------------------------------------- 202 1.2. antik kentler -------------------------------------------------------------------------------------------- 203 a. antalya müzesine bağlı antik kentler ------------------------------------------------------------------------- 203 b. alanya müzesine bağlı antik kentler -------------------------------------------------------------------------- 223 c. side müzesi’ne bağlı antik kentler ----------------------------------------------------------------------------- 225 2. yakin dönem tarihi yapilari -------------------------------------------------------------------------------------------- 229 kaleiçi geleneksel konut özellikleri ------------------------------------------------------------------------------- 229 c. turizm --------------------------------------------------------------------------------------- 234 1. genel bakış -------------------------------------------------------------------------------------------- 234 2. belgeli tesisler -------------------------------------------------------------------------------------------- 234 a. konaklama tesislerinin türkiye geneli ile karşılaştırması ------------------------------------------------------ 235 b. belgeli konaklama tesislerinin il bazında dağılımı -------------------------------------------------------------- 235 c. yatırım belgeli konaklama tesisleri ve bilgileri tablosu --------------------------------------------------------- 236 d. işletme belgeli konaklama tesisleri ve bilgileri tablosu -------------------------------------------------------- 241 3. ziyaretçi ve gelir durumu -------------------------------------------------------------------------------------------- 268 a. illere göre ziyaretçi tablosu -------------------------------------------------------------------------------------------- 268 b. yıllar itibariyle ziyaretçi tablosu -------------------------------------------------------------------------------------- 269 c. müze ve örenyerleri ziyaretçi ve gelir tablosu -------------------------------------------------------------------- 269 4. seyahat acentaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 270 5. profesyonel turist rehberleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 270 6. turizm amaçlı sportif faaliyetler ------------------------------------------------------------------------------------------- 271 7. mavi bayrak -------------------------------------------------------------------------------------------- 271 a. mavi bayrak ödüllü plaj ve marinalar tablosu --------------------------------------------------------------------- 271 b. uluslar arası mavi bayrak tablosu ------------------------------------------------------------------------------------ 272 8. turizm danışma büroları -------------------------------------------------------------------------------------------- 273 9. alternatif turizm faaliyetleri ve alanları ----------------------------------------------------------------------------------- 273 1. rafting ve safari -------------------------------------------------------------------------------------------- 273 2. golf turizmi -------------------------------------------------------------------------------------------- 273 3. kaleiçi kültür turizmi -------------------------------------------------------------------------------------------- 274 4. kongre turizmi -------------------------------------------------------------------------------------------- 275 5. inanç turizmi -------------------------------------------------------------------------------------------- 276 5.1. demre - noel baba festivali ---------------------------------------------------------------------------------- 276 5.2. serik belek - dinler bahçesi ------------------------------------------------------------------------------------ 276 5.3. tarihi ve külliye camileri --------------------------------------------------------------------------------------- 276 6. konyaaltı kış turizmi -------------------------------------------------------------------------------------------- 277 7. kemer tahtalı teleferiği -------------------------------------------------------------------------------------------- 277 8. yayla kültür turizmi -------------------------------------------------------------------------------------------- 277 9. kemer-çıralı-yanartaş -------------------------------------------------------------------------------------------- 27835 dünden bugüne antalya cilt 2 10. alanya sapadere kanyonu ------------------------------------------------------------------------------------------- 278 11. cumhurbaşkanlığı uluslararası türkiye bisiklet turu ----------------------------------------------------------- 279 12. mağara turizmi -------------------------------------------------------------------------------------------- 279 d. ilgili kurum, kuruluş ve sektör temsilcilikleri ------------------------------------------------------------- 280 e. ilimizin başlica kültürel ve turistik mekan ve temalari ------------------------------------------------ 281 15-vakiflar --------------------------------------------------------------------------------------- 283 1. genel bakiş -------------------------------------------------------------------------------------------- 283 a. hayri veya şer’i vakıf -------------------------------------------------------------------------------------------- 283 b. avarız vakfı -------------------------------------------------------------------------------------------- 283 c. yarı-alevi vakfı -------------------------------------------------------------------------------------------- 283 d. yeni dönemde kurulmuş vakıfl ar ------------------------------------------------------------------------------------------ 283 2- vakiflar genel müdürlüğü envanterindeki vakiflar -------------------------------------------------------------- 283 a. antalya vakıfl ar bölge müdürlüğü ------------------------------------------------------------------------------------------ 283 b. vakıfl ar bölge müdürlüğü’ne bağlı vakıf eserler ------------------------------------------------------------------------- 284 16. dernekler --------------------------------------------------------------------------------------- 300 1. kuruluş -------------------------------------------------------------------------------------------- 300 2. antalya il dernekler müdürlüğü ------------------------------------------------------------------------------------------- 300 a. başlıca görevleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 300 b. faaliyette bulunan derneklerin sayı ve analizi -------------------------------------------------------------------------- 301 c. son (5) yıl içinde kurulan ve fesh edilen dernek sayıları ------------------------------------------------------------- 301 17. dini hayat - diyanet teşkilati --------------------------------------------------------------------------------------- 302 1. il müftülüğü -------------------------------------------------------------------------------------------- 302 2. hacı mehmet gebizli eğitim merkezi -------------------------------------------------------------------------------------------- 302 3. türkiye diyanet vakfı kitap satış mağazası (tdv) ----------------------------------------------------------------------------- 302 18. sosyal güvenlik, sosyal hizmetler ve sosyal yaşam ---------------------------------------------------------- 303 1-sosyal güvenlik -------------------------------------------------------------------------------------------- 303 a. antalya sosyal güvenlik il müdürlüğü ------------------------------------------------------------------------------------- 303 b. antalya işkur il müdürlüğü (iş ve işçi bulma kurumu şubesi)-------------------------------------------------------- 304 c. bölge çalışma müdürlüğü -------------------------------------------------------------------------------------------- 305 d. iş teftiş grup başkanlığı -------------------------------------------------------------------------------------------- 305 e. il afet ve acil durum müdürlüğü ------------------------------------------------------------------------------------------- 306 f. “antalya şehri emekliler cenneti" ------------------------------------------------------------------------------------------- 307 2- sosyal hizmetler -------------------------------------------------------------------------------------------- 308 a. il sosyal hizmetler müdürlüğü ve faaliyetleri --------------------------------------------------------------------------308 b. valilik sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfı -------------------------------------------------------------------------- 310 3- sosyal yaşam -------------------------------------------------------------------------------------------- 310 1. nüfus, vatandaşlik ve istatistik -------------------------------------------------------------------------------------- 310 a. nüfus ve vatandaşlık il müdürlüğü ----------------------------------------------------------------------------------- 310 b. türkiye istatistik kurumu bölge müdürlüğü (tüik) -------------------------------------------------------------- 311 c. antalya ili merkez ve ilçeleri nüfus istatistiği ---------------------------------------------------------------------- 311 2. bazi yaşam biçimleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 326 a. ahiler -------------------------------------------------------------------------------------------- 326 a.1. ahilik -------------------------------------------------------------------------------------------- 326 a.2. ahiliğin ilkeleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 327 a.3. onyedinci yüzyılda antalya’nın elmalı kazasında bir ahi: “ümmi sinan” ------------------------- 328 a.4. ahilik kutlamaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 330 b. yörükler -------------------------------------------------------------------------------------------- 331 1. antalya’da yörükler ve yörük kültürü ------------------------------------------------------------------------- 332 2. yörüklerle ilgili resimler ------------------------------------------------------------------------------------------ 348 3. yörükler soy kütüğü -------------------------------------------------------------------------------------------- 352 c. tahtacilar -------------------------------------------------------------------------------------------- 353 c.1. tahtacılar ve antalya tahtacıları ----------------------------------------------------------------------------- 353 c.2. antalya’daki tahtacı yerleşimleri ----------------------------------------------------------------------------- 354 sekizinci bölüm viii. kültür - sanat ve edebi hayat -------------------------------------------------------- 357 a. kültür hayati --------------------------------------------------------------------------------------- 359 1. halk kültürü (geçiş dönemleri) -------------------------------------------------------------------------------------------- 359 a. bayramlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 359 1. ramazan bayramı -------------------------------------------------------------------------------------------- 359 2. kurban bayramı -------------------------------------------------------------------------------------------- 360 3. hıdrellez -------------------------------------------------------------------------------------------- 360 b. inanişlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 362 c. gelenekler (doğum, askerlik, evlenme, ölüm) ------------------------------------------------------------------------------ 362 2. müzik ve oyun kültürü -------------------------------------------------------------------------------------------- 368 a. antalya geleneksel halk sazlarina genel bakiş --------------------------------------------------------------------- 368 b. antalya yöresi halk çalgilari -------------------------------------------------------------------------------------------- 368 1. sipsi -------------------------------------------------------------------------------------------- 36836 dünden bugüne antalya cilt 2 2. kabak kemane -------------------------------------------------------------------------------------------- 371 3- kaval -------------------------------------------------------------------------------------------- 371 4- bağlama-cura-parmak curası-üç telli ------------------------------------------------------------------------------------- 372 5- zurna -------------------------------------------------------------------------------------------- 373 6-davul-darbuka-def-zilli maşa kaşık ----------------------------------------------------------------------------------------373 7-cümbüş -------------------------------------------------------------------------------------------- 373 c. halk oyunlari ve seyirlik oyunlari --------------------------------------------------------------------------------------- 374 1. halk oyunlari (danslari) -------------------------------------------------------------------------------------------- 374 a. teke oyunları -------------------------------------------------------------------------------------------- 374 b. oyun havaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 375 c. gurbet havaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 376 d. kabaardıç -------------------------------------------------------------------------------------------- 376 e. dımıdımı (dımıdan) -------------------------------------------------------------------------------------------- 376 f. teke beyliği yöresinde saptanmış halk dansları’nın adları ---------------------------------------------------- 376 g. antalya halk oyunlarının ana figürleri ----------------------------------------------------------------------------- 377 h. samah -------------------------------------------------------------------------------------------- 377 2. seyirlik oyunlari -------------------------------------------------------------------------------------------- 379 a. düğünlerde oynanan bir seyirlik oyun ----------------------------------------------------------------------------- 379 b. elmalı’da zekir oyunları ve cezaları ---------------------------------------------------------------------------------- 379 d. halk aşiklari (ozanlari) -------------------------------------------------------------------------------------------- 380 3- yayla kültürü -------------------------------------------------------------------------------------------- 381 1. yaylacılık ve yayla kültürü --------------------------------------------------------------------------------------------381 2. antalya yaylaları -------------------------------------------------------------------------------------------- 384 2.1. gömbe yaylası -------------------------------------------------------------------------------------------- 384 2.2. ördübek yaylası -------------------------------------------------------------------------------------------- 384 2.3. söbüce yaylası -------------------------------------------------------------------------------------------- 385 2.4. beydağı yaylası -------------------------------------------------------------------------------------------- 387 2.5. söğütcuması yaylası -------------------------------------------------------------------------------------------- 388 2.6. feslikan (fesleğen-üç köy) yaylası ---------------------------------------------------------------------------------------- 388 2.7. salamut yaylası -------------------------------------------------------------------------------------------- 390 2.8. dereköy (türbelinas) yaylası -------------------------------------------------------------------------------------------- 390 2.9. gökbel yaylası -------------------------------------------------------------------------------------------- 391 3. antalya ili yaylaları listesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 393 4. giyim kültürü -------------------------------------------------------------------------------------------- 396 1. anadolu’da giyim kuşamın tarihi -------------------------------------------------------------------------------------------- 396 1.1. baş, saç ve başlıklar -------------------------------------------------------------------------------------------- 396 1.2. takı -------------------------------------------------------------------------------------------- 397 1.3. içe giyilen giysiler -------------------------------------------------------------------------------------------- 397 1.4. şalvar- çakşır- don -------------------------------------------------------------------------------------------- 397 2. geleneksel giyimde takının önemi -------------------------------------------------------------------------------------------- 402 2.1. gagaklı takı -------------------------------------------------------------------------------------------- 403 2.2. kancalı tolular -------------------------------------------------------------------------------------------- 403 2.3. kemer ve tepelikler -------------------------------------------------------------------------------------------- 404 2.4. yanak döven -------------------------------------------------------------------------------------------- 404 2.5. saç koru -------------------------------------------------------------------------------------------- 406 2.6. tozuk ( tavuk- kuş tüyünden gelin başlıkları) ------------------------------------------------------------------------- 406 2.7.takı, terlik ve tomaka -------------------------------------------------------------------------------------------- 406 3. ayak giysileri -------------------------------------------------------------------------------------------- 407 3.1. çarık -------------------------------------------------------------------------------------------- 407 3.2. çorap -------------------------------------------------------------------------------------------- 408 4. antalya’da erkek başlıkları --------------------------------------------------------------------------------------------408 5. antalya’da kadın başlıkları -------------------------------------------------------------------------------------------- 408 5.1. çeki -------------------------------------------------------------------------------------------- 408 5.2. saçbağı -------------------------------------------------------------------------------------------- 408 6. antalya yörük giyim kuşamı -------------------------------------------------------------------------------------------- 409 7. antalya yöresi kadın giyimi --------------------------------------------------------------------------------------------410 8. antalya yöresi erkek giyimi -------------------------------------------------------------------------------------------- 411 9. antalya erkek giyim tarzı -------------------------------------------------------------------------------------------- 412 10. antalya kadın giyim tarzı -------------------------------------------------------------------------------------------- 412 5. geleneksel meslekler -------------------------------------------------------------------------------------------- 413 1. alanya ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 413 2. akseki ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 413 3. döşemealtı ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 413 4. gündoğmuş ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 413 5. gazipaşa ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 414 6. ibradı ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 414 7. manavgat ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 414 8. serik ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 41437 dünden bugüne antalya cilt 2 9. kaş ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 414 10. korkuteli ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 414 11. elmalı ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 414 12. finike ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 414 13. kumluca ilçesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 414 6. geleneksel el sanatlari -------------------------------------------------------------------------------------------- 415 1. bakircilik -------------------------------------------------------------------------------------------- 416 2. kalaycilik -------------------------------------------------------------------------------------------- 417 3. pamuk aticilari (hallaç) -------------------------------------------------------------------------------------------- 417 4. yorgancilik -------------------------------------------------------------------------------------------- 417 a. türklerde yorgan sanatı geleneği ------------------------------------------------------------------------------------------ 417 b. eski türk atasözlerinde yorgan -------------------------------------------------------------------------------------------- 419 c. günümüz yorgancılığı -------------------------------------------------------------------------------------------- 419 d. yorgan yapım tekniği -------------------------------------------------------------------------------------------- 420 e. antalya’da bir yorgan ustası --------------------------------------------------------------------------------------------420 5. nalbantlik -------------------------------------------------------------------------------------------- 421 6. semerciler -------------------------------------------------------------------------------------------- 422 7. antalya yöresel mekikli dokumalari ------------------------------------------------------------------------------------- 422 8. antalya yöresi ipek- pamuk dokumaciliği ------------------------------------------------------------------------------- 423 a. alaca ve darabulus (trablus) dokumaları -------------------------------------------------------------------------------- 423 b. kullanım alanlarına göre alaca ve darabulus dokumaları ---------------------------------------------------------- 426 7. hali dokuma -------------------------------------------------------------------------------------------- 429 a. kovanlık köyü döşemealtı halıları -------------------------------------------------------------------------------------------- 433 a.1. halelli seccâde -------------------------------------------------------------------------------------------- 433 a.2. dokuzlu top (yıldızlı) döşeme altı halısı ------------------------------------------------------------------------------ 433 a.3. kuleli yıldız toplu seccâde -------------------------------------------------------------------------------------------- 434 a.4. akrepli seccâde -------------------------------------------------------------------------------------------- 434 a.5. koyun haplı dallı seccâde -------------------------------------------------------------------------------------------- 434 a.6. toplu seccâde -------------------------------------------------------------------------------------------- 434 8. mutfak kültürü -------------------------------------------------------------------------------------------- 436 a. antalya mutfak kültürü -------------------------------------------------------------------------------------------- 436 b. geleneksel antalya yemekleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 441 1. çorbalar -------------------------------------------------------------------------------------------- 441 2. yemekler -------------------------------------------------------------------------------------------- 442 3. tatlilar -------------------------------------------------------------------------------------------- 444 4. börekler -------------------------------------------------------------------------------------------- 445 5. öğün arasi ikramlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 445 c. geleneksel antalya mutfaği -------------------------------------------------------------------------------------------- 447 1-mutfak, ocaklık ve araç gereçleri ------------------------------------------------------------------------------------------- 447 2-yörede yapılan yiyecekler -------------------------------------------------------------------------------------------- 447 3-ekmekler -------------------------------------------------------------------------------------------- 448 4-kış hazırlıkları -------------------------------------------------------------------------------------------- 448 5-sofra âdet ve gelenekleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 448 6-mutfak, ocak, yemek, sofra ile ilgili atasözleri, inanışlar, mani, bilme ce, dua ve beddualar ----------------- 448 6.a. atasözleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 448 6.b. inanışlar -------------------------------------------------------------------------------------------- 448 6.c. dualar -------------------------------------------------------------------------------------------- 448 6.d. beddualar -------------------------------------------------------------------------------------------- 449 6.e. maniler -------------------------------------------------------------------------------------------- 449 6.f. türküler -------------------------------------------------------------------------------------------- 449 9. sanat kültürü -------------------------------------------------------------------------------------------- 450 a. bazi geleneksel türk süsleme ve yazi sanatlari --------------------------------------------------------------------- 450 1. tezhip -------------------------------------------------------------------------------------------- 450 2. minyatür -------------------------------------------------------------------------------------------- 450 3. ebru -------------------------------------------------------------------------------------------- 451 4. hüsn-i hat -------------------------------------------------------------------------------------------- 451 b. antalya kentinde plastik sanatlar “heykel sanatı” ------------------------------------------------------------------- 452 10. deniz kültürü -------------------------------------------------------------------------------------------- 460 1. antalya’nın fetih öyküsü -------------------------------------------------------------------------------------------- 461 2. antalya’da yapılan katliam -------------------------------------------------------------------------------------------- 462 3. ilk türk donanması -------------------------------------------------------------------------------------------- 462 4. osmanlı devrinde deniz -------------------------------------------------------------------------------------------- 462 5. büyük türk denizcisi oruç reis antalya’da -------------------------------------------------------------------------------------- 463 6. son yüzyılda antalya’nın denizi -------------------------------------------------------------------------------------------- 465 b. edebi hayat --------------------------------------------------------------------------------------- 466 1- antalya’nin edebi hayati -------------------------------------------------------------------------------------------- 466 1.1 bir yazar, bir şehir: cahit uçuk’un antalyasi ------------------------------------------------------------------------- 466 1.2 ‘beş şehir’ yazarina mektup yazdirtan şehir “antalya” ------------------------------------------------------------ 47738 dünden bugüne antalya cilt 2 1.2.1.özet -------------------------------------------------------------------------------------------- 477 1.2.2. ahmet hamdi tanpınar kimdir? ---------------------------------------------------------------------------------------- 478 1.2.3.ahmet hamdi tanpınar ve antalya ------------------------------------------------------------------------------------- 479 1.2.4.huzur romanı -------------------------------------------------------------------------------------------- 480 1.2.5.antalyalı genç kıza mektup -------------------------------------------------------------------------------------------- 483 2- halk edebiyati -------------------------------------------------------------------------------------------- 487 1. antalya şehrinin kuruluş efsanesi -------------------------------------------------------------------------------------------- 490 2. adam atacağı -------------------------------------------------------------------------------------------- 490 3. alanya kalesi fethi üzerine bir efsane -------------------------------------------------------------------------------------------- 490 4. masallar -------------------------------------------------------------------------------------------- 490 5. fıkralar -------------------------------------------------------------------------------------------- 492 6. türküler -------------------------------------------------------------------------------------------- 493 7. ninniler -------------------------------------------------------------------------------------------- 494 8. atasözleri -------------------------------------------------------------------------------------------- 494 9. deyimler -------------------------------------------------------------------------------------------- 496 10. dualar -------------------------------------------------------------------------------------------- 496 11. beddualar -------------------------------------------------------------------------------------------- 496 c. edebi ürünler ve edebi şahsiyetler ----------------------------------------------------------------------------------- 497 1- edebi ürünler -------------------------------------------------------------------------------------------- 497 1.1. edebiyatçi gözüyle antalya: “herşey akdeniz’in diliyle konuşuyor” -------------------------------------- 497 1.2. türk dili ve antalya ağzi -------------------------------------------------------------------------------------------- 505 1.2.1. antalya’ya özgü bazı kelimeler ve karşılıkları -----------------------------------------------------------------------505 2. edebi şahsiyetler -------------------------------------------------------------------------------------------- 506 dokuzuncu bölüm ix. meşhur şahsiyetler ------------------------------------------------------------------ 507 a. edebi şahsiyetler --------------------------------------------------------------------------------------- 509 1. kaygusuz abdal -------------------------------------------------------------------------------------------- 509 2. fıtnat hanım -------------------------------------------------------------------------------------------- 510 3. abdal musa -------------------------------------------------------------------------------------------- 510 4. ümmî sinan -------------------------------------------------------------------------------------------- 510 5. vahab ümmi -------------------------------------------------------------------------------------------- 511 6. arif rüştü görgün -------------------------------------------------------------------------------------------- 511 7. hamit macit selekler -------------------------------------------------------------------------------------------- 512 8. baki süha ediboğlu -------------------------------------------------------------------------------------------- 512 9. a.rahim balcioğlu -------------------------------------------------------------------------------------------- 512 b. bazi meşhur şahsiyetler --------------------------------------------------------------------------------------- 513 1. yeğen mehmet paşa -------------------------------------------------------------------------------------------- 513 2. süleyman fikri erten -------------------------------------------------------------------------------------------- 513 3. mustafa ertuğrul -------------------------------------------------------------------------------------------- 514 4. osman yüksel serdengeçti -------------------------------------------------------------------------------------------- 514 5. tarık akiltopu -------------------------------------------------------------------------------------------- 516 6. turgut cansever -------------------------------------------------------------------------------------------- 534 7. ömer duruk -------------------------------------------------------------------------------------------- 534 8. deniz baykal -------------------------------------------------------------------------------------------- 534 9. hüseyin çimrin -------------------------------------------------------------------------------------------- 535 10. mevlüt çavuşoğlu -------------------------------------------------------------------------------------------- 535 c. dini/ ilmi şahsiyetler --------------------------------------------------------------------------------------- 536 1. antalya’nin yetiştirdiği diyanet işleri başkanlari ------------------------------------------------------------------- 536 1. ahmet hamdi akseki -------------------------------------------------------------------------------------------- 536 2. hasan hüsnü erdem -------------------------------------------------------------------------------------------- 538 3. ibrahim bedrettin elmali -------------------------------------------------------------------------------------------- 540 2. antalya’nin yetiştirdiği ilmi şahsiyetler/ müftüler ve din adamlari ------------------------------------ 541 1. elmalılı muhammed hamdi yazir ------------------------------------------------------------------------------------------ 541 2. müftü yusuf talat efendi -------------------------------------------------------------------------------------------- 542 3. ahmet hamdi efendi (çil müftü) ------------------------------------------------------------------------------------------ 542 4. ahmet hamdi okur -------------------------------------------------------------------------------------------- 542 5. osman hafız (çandır) -------------------------------------------------------------------------------------------- 543 onuncu bölüm x. kısaltmalar cetveli -------------------------------------------------------------------------- 545 kısaltmalar cetveli -------------------------------------------------------------------------------------------- 547 onbirinci bölüm xi. kaynakça -------------------------------------------------------------------------------------- 549 1. internet kaynaklari -------------------------------------------------------------------------------------------- 551 2. makaleler bibliyografyasi -------------------------------------------------------------------------------------------- 551 3. bibliyografya -------------------------------------------------------------------------------------------- 55239 dünden bugüne antalya giriş40 dünden bugüne antalya41 dünden bugüne antalya 1. yayın serüveni a. bakanlığın önerisi kültür ve turizm bakanlığı, kütüphaneler ve ya-yımlar genel müdürlüğü’nün 25/04/2007 tarih ve 71415 sayılı yazıları ile, ülkemizin 81 ili ile birlikte an-talya ilinin de kent bilincinin yerleşmesi, tanıtılması ve gelecek kuşaklara sağlıklı bir şekilde aktarılması ama-cıyla yerel imkanlarla bir kitap hazırlanarak yayımlan-ması öngörülmüştür. b. valiliğin desteği, müdürlüğün koordinesi ve kurumların katkısı antalya valiliği’nin desteği ile il kültür ve turizm müdürlüğü olarak; ilimiz merkez ve ilçelerindeki ilgili tüm resmi ve özel kurum ve kuruluşlarımıza yazılı ola-rak başvuruda bulunulmuş, bu konuda; • antalya valiliği, • antalya cumhuriyet başsavcılığı, • antalya büyükşehir belediyesi başkanlığı, • akseki kaymakamlığı, • aksu kaymakamlığı, • alanya kaymakamlığı, • demre kaymakamlığı, • döşemealtı kaymakamlığı, • finike kaymakamlığı, • ibradı kaymakamlığı, • kaş kaymakamlığı, • kemer kaymakamlığı, • kepez kaymakamlığı, • konyaaltı kaymakamlığı, • korkuteli kaymakamlığı, • manavgat kaymakamlığı, • muratpaşa kaymakamlığı, • serik kaymakamlığı, • antalya il emniyet müdürlüğü, • antalya vergi dairesi başkanlığı, • iller bankası genel müdürlüğü/antalya 5. bölge müdürlüğü, • antalya orman bölge müdürlüğü, • türkiye istatistik kurumu başkanlığı/antalya bölge müdürlüğü, • vakıfl ar genel müdürlüğü/antalya bölge müdürlüğü, • batem/antalya batı akdeniz tarımsal araştırma enstitüsü müdürlüğü, • tigem/antalya boztepe tarım işletmesi müdürlüğü, • akdeniz su ürünleri araştırma, üretme ve eğitim enstitüsü müdürlüğü, • denizcilik müsteşarlığı/antalya bölge müdürlüğü, • gümrük müsteşarlığı/ antalya gümrük ve muh. baş müdürlüğü, • devlet su işleri genel müd./ antalya 13. bölge müdürlüğü, • antalya ptt başmüdürlüğü, • tapu ve kadastro genel müdürlüğü/ antalya vi. bölge müdürlüğü, • antalya meteoroloji bölge müdürlüğü, • antalya ulaştırma bölge müdürlüğü, • karayolları genel müdürlüğü/ antalya 13. bölge müdürlüğü, • çalışma ve sosyal güvenlik bakanlığı/antalya bölge müdürlüğü, • kredi ve yurtlar antalya bölge müdürlüğü, • tarım kredi koop.birliği/ antalya bölge müdürlüğü, • antalya organize sanayi bölge müdürlüğü, • akedaş/akdeniz elek. dağ. anonim. şirket müdürlüğü, • türk telekom a.ş. antalya il müdürlüğü, • antalya valiliği/ il planlama ve koord. müdürlüğü ve il mahalli idareler müdürlüğü, • büyükşehir belediyesi/ asat gn. md.ğü/ kanalizasyon ve atıksu arıt. dairebaşkanlığı, • antalya büyükşehir belediyesi başkanlığı/ulaştırma dairesi başkanlığı, • antalya büyükşehir belediyesi bşk./imar ve şeh. d. başk.ğı, • antalya büyükşehir belediyesi bşk./kültür ve sosyal işler daire bşk.ğı, • trt/ antalya bölge müdürlüğü/antalya radyosu müdürlüğü, • antalya il milli eğitim müdürlüğü, • sgk/ antalya il müdürlüğü, • antalya tarım il müdürlüğü, • antalya gençlik ve spor il müdürlüğü, • türkiye iş kurumu/antalya il müdürlüğü, • s.h.ç.e.k./ antalya sosyal hizmetler il müdürlüğü, • antalya il müftülüğü, • antalya il sağlık müdürlüğü, • antalya özel çevre koruma müdürlüğü, • antalya çevre ve orman il müdürlüğü, • türkiye iş kurumu/antalya il müdürlüğü • antalya il sivil savunma müdürlüğü, • antalya il dernekler müdürlüğü, • kepez belediye başkanlığı, • kumluca belediye başkanlığı, • demre belediye başkanlığı, • kemer belediye başkanlığı, • varsak belediye başkanlığı, • kemer/çamyuva belediye başkanlığı, • tekirova belediye başkanlığı, • beldibi belediye başkanlığı,42 dünden bugüne antalya • manavgat/taşağıl belediye başkanlığı • manavgat/side belediye başkanlığı, • manavgat/çolaklı belediye başkanlığı, • manavgat/ilıca belediye başkanlığı, • manavgat /side müze müdürlüğü • manavgat/ilçe sağlık grup başkanlığı, • manavgat/ilçe milli eğitim müdürlüğü, • aksu ilçe milli eğitim müdürlüğü, • muratpaşa ilçe milli eğitim müdürlüğü, • akseki/ yeğen mehmet paşa ilçe halk kütüphanesi müdürlüğü, • alanya/ müze müdürlüğü, • kredi ve yurt.ant. bölge müdürlüğü/akdeniz öğrenci yurdu müdürlüğü, • türkiye cumhuriyet merkez bankası/antalya şube müdürlüğü, • finike/ilçe halk kütüphanesi memurluğu, • ibradı/ilçe halk kütüphanesi memurluğu, • kaş /turizm danışma bürosu, • atso/antalya ticaret ve sanayi odası başkanlığı, • atb/antalya ticaret borsası başkanlığı, • dış ticaret müsteşarlığı-antalya ihracat bir. başkanlığı, • türsab/antalya bölgesel yürütme kurulu başkanlığı, • anşoyad/ant. şair-ozan-yaz. ve res kültür der. başkanlığı, • ansan/ antalya sanatçılar derneği başkanlığı vb. kurum ve kuruluşlarımız yazılı,dijital ortam ve e-posta yolu ile katkıda bulunmuşlar ve bu suretle ili-mize ait tarih, eğitim, sağlık, ekonomi, ticaret, tarım, turizm, spor, güvenlik vb. tüm konularda güncel bilgi ve belgeler temin edilmiştir. bu bilgi ve dokümanlar müdürlüğümüzce tek tek süzgeçten geçirilip incelenerek “dünden bugüne antalya” kitabının ilk nüvesini teşkil eden ana şablonunu ve içeriğini oluşturmuş bulunmaktadır. c. üniversite’de yapılan sempozyum akdeniz üniversitesi fen edebiyat fakültesi tarih bölümü’nün 22-24 kasım 2007 tarihleri arasında koor-dine ettiği “20.yüzyılda antalya sempozyumu” , “dün-den bugüne antalya” kitabımız için adeta bir yol hari-tasının oluşmasına vesile olmuştur. sempozyuma iştirak eden, sahasında uzman he-men hemen bütün katılımcıların sunumları izlenmiş, birçok akademisyenle şahsen görüşülerek, bu aka-demisyenlerce kitabımıza katkı yapmaları talep edil-miş, “yayın kurulu”nda görülen birçok akademisyen ve konusunun uzmanı yazarlarımız, böyle bir eserin antalya’mıza kazandırılmasının kendileri için de bir prestij olacağını ifade ederek, bu esere memnuniyetle katkıda bulunacaklarını ifade etmişler ve kitabımızın çeşitli bölümlerinde görülebileceği üzere, taahhütleri-ni de yerine getirmişlerdir. 2. kitabın türü ve hazırlanma şekli kitabımızın ilk hazırlık plan çalışmalarında; “kent tarihi” adı ile bir tarih kitabı şeklinde yaklaşık beşyüz sayfa tek cilt olabilecek şekilde bir yayın hazırlığına başlanılmıştı. ancak çalışmalar devam ederken, ilimi-ze ait ilimizin tek başına tüm yönlerini kapsayan mev-cut böyle bir yayını olmadığı kanaatiyle, danışma ku-rulu ve yayın kurulu üyelerinin ortak görüşü ile bu ki-tabımızda görülen tüm konuları ihtiva eden “dünden bugüne antalya” adı ile bir yayın hazırlanması ve say-fa sayısı itibariyle iki cilt olması kararına varılmıştır. birinci ciltte; i.-ii.-iii.-iv.-v. ve vi. bölümler yer al-makta, ikinci ciltte de vii.-viii.-ix. x. ve xi. bölümler bu-lunmaktadır. bu yayının hazırlanmasında mümkün olduğu ka-dar kopyala yapıştır veya alıntı olarak değil, akademis-yenlerimizin, uzmanlarımızın, yetkili kurum ve kuru-luşlarımızın kendi yazılarına, bilgi ve belgelerine baş-vurmak yolu ile bu yayınımızın oluşturulması amaç-lanmıştır. yayın kurulu olarak, alınan bu büyük sorumlulu-ğun idrakinde olarak; yaklaşık üç yıldan bu yana ol-mak üzere, bilhassa ekim 2007’den itibaren hummalı ve titiz bir çalışma sürdürülerek ilimize, prestij bir ya-yının kazandırılması noktasında büyük çaba sarfedil-miştir. yayınımızın; incelendiğinde anlaşılacağı üzere, “tanıtım-il yıllığı” kitabı ile “akademik yayın-bildiri” bir-leşimi “prestij kaynak ve tanıtım” yayın hüviyetinde bir eser olduğu görülebilecektir. 3. bölümler kitabımızın bölümlerinden; birinci bölüm olan “giriş” bölümü, yayın editörü tarafından hazırlanmış, ikinci bölüm olan “antalya’nın coğrafî durumu” bölümü, iki yayın kurulu üyemizin hazırladığı akade-mik metin ve çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlan-mış bir metin olmak üzere iki ayrı kısımdan oluşmuş, üçüncü bölüm olan “eski dönem antalyası” bölü-mü, üç ayrı yayın kurulu üyemizin hazırladığı akade-mik metinlerden müteşekkil, dördüncü bölüm olan “türk dönemi antalya-sı” bölümü, beş ayrı yayın kurulu üyemizin hazırladığı akademik metinlerden hazırlanmış, beşinci bölüm olan “cumhuriyet dönemi antal-yası” bölümü, altı ayrı yayın kurulu üyemizin hazırladı-ğı akademik metin ve çeşitli kaynaklardan derlenerek43 dünden bugüne antalya hazırlanmış iki ayrı metinden havi sekiz ayrı kısımdan meydana gelmiştir. kitabımızın altıncı bölümü olan “idari yapı (mülki, mahalli ve özel idare)” bölümü, genellikle yayın edi-törünün hazırladığı ve iki yayın kurulu üyesinin de çe-şitli kaynaklardan derlediği dört ana kısım olmak üze-re ele alınmış, ilimizin doğu ilçelerinden; gazipaşa ilçesi bir yayın kurulu üyemiz, gündoğ-muş ilçesi de iki yayın kurulu üyemiz tarafından ilmi, araştırma ve derleme niteliğinde hazırlanmış, manavgat ilçesi, bir akademisyen yayın kurulu üyemiz tarafından ilmi ve akademik inceleme niteli-ğinde oluşturulmuş bir metinden meydana getirilmiş, ibradı ilçesi, iki akademisyen olmak üzere üç ya-yın kurulu üyemiz tarafından ilmi ve akademik ince-leme niteliğinde oluşturulmuş bir metinden meyda-na getirilmiş, serik ilçesi, iki yayın kurulu üyemiz tarafından ilmi ve akademik inceleme niteliğinde oluşturulmuş bir metinden meydana getirilmiş, 5747 sayılı kanunla ihdas edilen ilimiz merkez il-çeleri olan aksu, muratpaşa, konyaalltı, kepez ve dö-şemealtı ilçeleri, yayın editörünce yazım ve çeşitli kay-naklardan derlenerek hazırlanmış, ilimizin batı ilçelerinden; korkuteli ilçesi, iki ayrı akademisyen yayın kurulu üyelerimiz tarafından ilmi, araştırma ve akademik in-celeme niteliğinde ve bir yayın kurulu üyemizin de çe-şitli kaynaklardan derlediği üç ana kısım olarak hazır-lanmış metinlerden meydana getirilmiş, elmalı ilçesi, iki ayrı yayın kurulu üyesinin çeşitli kaynaklardan derlediği bir metin olarak hazırlanmış, kaş ilçesi, üç ayrı yayın kurulu üyesinin çeşitli kay-naklardan derlediği bir metin olarak oluşturulmuş, kumluca ilçesi, bir akademisyen yayın kurulu üyemiz tarafından ilmi ve araştırma niteliğinde ve bir eğitimci-yerel idareci yayın kurulu üyesi tarafından çe-şitli kaynaklardan derlenen iki ana kısımdan müteşek-kil bir metin olarak hazırlanmış, ilimizin geriye kalan diğer ilçelerinden olan akse-ki, alanya, demre, finike ve kemer ilçeleri de bir yayın kurulu üyesinin çeşitli kaynaklardan derlediği bir me-tin olarak oluşturulmuştur. diğer yandan yine kitabımızın yedinci bölümü olan “sosyal, ekonomik, kültürel ve tarihi yapı” bölü-mü, yukarıda “giriş-1-b-valiliğin desteği, müdürlüğün koordinesi ve kurumların katkısı” kısmında belirtilen kurum ve kuruluşlardan gelen bilgi ve belgelerden in-celenerek hazırlanmış metinler, dokuz ayrı yayın kuru-lu üyemizin hazırladığı araştırma, inceleme ve derle-me metinleri ve yayın editörünce yazım ve çeşitli kay-naklardan derlenerek hazırlanmış kısımlardan meyda-na getirilmiş, sekizinci bölümü olan “kültür, sanat ve edebi ha-yat” bölümü, yirmi ayrı yayın kurulu üyemizin hazırla-dığı akademik metin, inceleme ve araştırma metni ve çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmış kısımlar-dan oluşturulmuş, dokuzuncu bölümü olan “antalya kentinin yetiş-tirdiği meşhur şahsiyetler” bölümü, beş ayrı yayın ku-rulu üyemizin hazırladığı akademik, araştırma ve ince-leme metni ve çeşitli kaynaklardan derlenerek hazır-lanmış kısımlardan meydana getirilmiş, onuncu bölümü olan “kısaltmalar” bölümü, bir yayın kurulu üyemiz ve kitabımızın tashihini üstlenen yayın kurulu üyemiz tarafından hazırlanmış, onbirinci bölümü olan “kaynakça” bölümü, kita-bımızın “danışma ve yayın kurulu”nda bulunan tüm yayın kurulu üyelerimizin hazırladığı akademik, araş-tırma, inceleme ve derleme metinlerinde yararlanıldı-ğı belirtilen ve yararlanılan kaynaklardan müteşekkil bir kısım oluşturulmuş bulunmaktadır mükerrer konular kitabımızda aynı konu ile ilgili birden fazla bö-lümde yer alan bilgiler için (bkz.) ibaresiyle yönlendir-me yapılmış ve mükerrer yazımlardan kaçınılmaya ça-lışılmıştır. 4. idari haritalar kitabımızda yer alan antalya merkez ve ilçeleri-ne ait idari haritalar, konunun uzmanı bir yayın kurulu üyemiz tarafından, son değişikliklerle birlikte güncel-lenerek uzun bir sürede yalnızca bu kitap için kullanıl-mak üzere hazırlanmıştır. 5. kapak tasarım kitabımızın ön kapağı, “dünden bugüne antal-ya” adı ile özdeşleşmesi düşünülerek 1930’lu yıllarda-ki antalya fotoğrafı ile 2009 yılında yaklaşık aynı pers-pektiften çekilen fotoğrafın fotoshop tekniğiyle hazır-lanmış, arka kapakta da ilimizin kültür ve turizminde imaj ve vizyonunu temsil eden; aspendos antik tiyatrosu, düden şelalesi, side apollon tapınağı, köprülü kan-yon rafting sporu, golf turizmi, alanya kızılkulesi, ka-leiçi, yat limanı gibi önemli kültür, tarih ve turizm me-kanlarının son çekilmiş fotoğrafl arı ile antalya ata-türk caddesinin 1930’lu yıllarda çekilmiş fotoğrafına yer verilerek ilimizin dünyadaki ve ülkemizdeki yeri ve önemi hakkında mesaj verilmeye çalışılmıştır. iç kapak fotoğrafı da ilimiz korkuteli ilçesi esen-yurt köyü cicim dokuma motifi’inden oluşmaktadır.44 dünden bugüne antalya 6. fotoğrafl ar kitabımızda yer alan fotoğrafl ardan; cumhuriye-timizin kurucusu gazi mustafa kemal atatürk’ün fo-toğrafı, “http://tr.wikipedia.org/wiki/dosya:portrait_ of_m._kemal_ataturk.jpg” adresinden, cumhurbaşkanımız abdullah gül ’ün fotoğrafı “http://cankaya.gov.tr/” adresinden, tbmm başkanı-mız m. ali şahin’in fotoğrafı “http://www.tbmm.gov. tr/” adresinden, başbakanımız r. tayyip erdoğan’ın fotoğrafı “http://www.basbakanlik.gov.tr/” adresin-den, kültür ve turizm bakanımız ertuğrul günay’ın fo-toğrafı kültür ve turizm bakanlığı özel kalem müdür-lüğünden, antalya valisi alâaddin yüksel ’in fotoğra-fı da antalya valiliği özel kalem müdürlüğünden te-min edilmiştir. diğer fotoğrafl arın bir çoğu, 2007-2009 yılları ara-sında bilfiil eser veya mekanın yerinde yapılan orijinal çekimlerinden elde edilmiş, eski antalya fotoğrafl arı ve bazı fotoğrafl ar kişi ve kurumların arşivlerinden bil-gi verilerek ve kaynak gösterilerek temin edilmiş, bir kısım fotoğrafl ar kurumlarımızdan gelen bilgi ve bel-gelerin içerisinden seçilmek suretiyle elde edilmiş, di-ğer bazı fotoğrafl ar da yayın kurulumuz’un kendi ha-zırladıkları metinler içerisindeki fotoğrafl ardan oluş-maktadır. 7. teşekkür kitabımızın bu ilk bölümünde; görüldüğü üzere, kişilerin isimleri zikredilmeden, daha ziyade yapılan çalışmalar, verilen emekler ve meydana getirilen eser ön plana çıkarılmaya çalışılmıştır. elbette mükemmeli meydana getirmek ve hata-sız olmak mümkün olamamakla birlikte, yapılabilenin en iyisinin oluşturulması için çaba gösterilmiştir. bu eserin ne danışma ve yayın kurulunun ne de bir kuru-mun eseri, bu kitabın antalya’nın eseri olduğu düşü-nülmektedir. biz “dünden bugüne antalya” kitabımızın hazır-lanmasında; fikir, emek ve teknik destek, maddi, ma-nevi, bilgi ve belge bakımlarından az veya çok katkıda bulunan; başta antalya valiliğimiz olmak üzere, tüm danışma kurulu ve yayın kurulu üyelerimize, bu bölü-mün “1-b” kısmında zikredilen bütün resmi ve özel ku-rum ve kuruluşlarımıza ve adı zikredilemeyen her kişi ve kurumlarımıza, ilimize böyle bir eserin kazandırıl-masında gösterdikleri lütuf ve katkılarından dolayı te-şekkür ederiz. yayın editörü45 dünden bugüne antalya bölüm 7 . sosyal, ekonomik, kültürel ve tarihi yapı46 dünden bugüne antalya47 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 1. adalet a. antalya adliyesi* ilimizde yakın döneme kadar adliye hizmetleri, halen depreme dayanıklı olmadığı gerekçesiyle boşal-tılan cumhuriyet caddesi’ndeki eski özel idare bina-sında yürütülmüş, nüfusun turizmle birlikte hızla art-ması ile 1993 yılında idari yargı dışındaki tüm adliye birimleri şu andaki antalyaspor tesisleri’nin kuzey bi-tişiğinde bulunan binaya taşınmıştır. daha sonra 2004 yılında adı geçen eski özel idare binasının tahliye edil-mesi kararlaştırılınca binada hizmet veren , il özel ida-re müdürlüğü ve meclisi, devlet opera ve balesi mü-dürlüğü ve devlet tiyatrosu müdürlüğü’nün de arala-rında bulunduğu kurumlar bu binadan taşınmışlardır. bölge idare, aile ve vergi mahkemeleri de bu bi-nadan taşınarak, konyaaltı ilçesindeki “turem-turizm eğitim merkezi” binasında bir süre hizmet vermiş daha sonra, 2008 yılında akdeniz üniversitesinin doğu kar-şısındaki yeni yapılan modern adliye binasına taşına-rak hizmet vermeye devam etmektedir. halen ilimiz dumlupınar bulvarı adliye kavşağın-daki eski hizmet binasının da zamanla fiziki olarak hiz-mete cevap vermekte zorlanması ile yine dumlupınar bulvarı üzeri meltem mahallesi’nde bulunan (akdeniz üniversitesinin doğu karşısı) karayolları arsası üzerine yapımına 2006 yılında başlanılıp kısa sürede inşası ta-mamlanan, yeni adliye binasının 2008 yılında hizmete girmesi ile, eski binanın yaklaşık 4 katı büyüklüğünde olması sebebi ile antalya’nın uzun bir süre bina ihtiya-cına cevap vermesi beklenmektedir. antalya il hudutları içerisinde halen 3 adet ağır ceza merkezi bulunmakta; -antalya ağır ceza merkezine; serik, manavgat, kemer ve korkuteli ilçeleri, -alanya ağır ceza merkezine; akseki, ibradı, gün-doğmuş ilçeleri, -elmalı ağır ceza merkezine ise kumluca, finike, kaş ilçeleri bağlı olarak hizmet verilmektedir. antalya ağır ceza merkezinde cumhuriyet baş-savcılığı teşkilatında halen 1 cumhuriyet başsavcısı, 2 cumhuriyet başsavcı vekili, 40 cumhuriyet savcısı gö-rev yapmakta, antalya adalet komisyon başkanlığı bünyesinde ise; 3 ağır ceza mahkemesi, 9 asliye ceza mahkemesi, 3 sulh ceza mahkemesi, 2 asliye ticaret mahkemesi, 3 tüketici mahkemesi, 8 asliye hukuk mahkemesi, 3 aile mahkemesi, 3 sulh hukuk mahkemesi, 4 icra mahke-mesi, 2 iş mahkemesi, 1 kadastro mahkemesi bulun-makta, bu mahkemelerde toplam olarak 58 hâkim gö-rev yapmaktadır. antalya ağır ceza merkezinde 7 adet icra müdür-lüğü, 1 adet denetimli serbestlik şube müdürlüğü yer almaktadır. antalya cumhuriyet başsavcılığı’na bağlı olmak üzere; yakın tarihte ilimiz muratpaşa ilçe sınır-larında anafartalar (güllük) caddesi üzerinde şimdiki büyükşehir belediyesi kapalı otopark binasının oldu-ğu yerde bulunan cezaevi, daha sonra kepez ilçe sınır-ları içerisinde kepezaltı mevkiine nakledilerek antal-ya e tipi kapalı cezaevi ve antalya açık cezaevi olarak hizmet vermeye devam etmekte, ayrıca döşemealtı antalya adliyesi hizmet binası- foto: (m.dönmezer)-2009 vii. sosyal, ekonomik, kültürel ve tarihi yapi (kurumlar ve faaliyetleri)48 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m ilçe sınırları içerisinde de yeni yapılan l tipi cezaevi 2007 yılı eylül ayında hizmete girmiş bulunmaktadır. kepezaltı cezaevi tel: 0242 2210991 döşemealtı l tipi cezaevi tel: 0242 4232360- faks: 0242 4231344 antalya cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde 2006 yılında soruşturma konusu yapılan 69.150 adet başvuru yapıldığı, antalya’nın sürekli göç alan ve hızla kentleşen yapısına turizm bölgesi olma özelliğinin de eklenmesi ile her sene suç oranlarında % 10’a yakla-şan bir artış meydana geldiği görülmektedir. adalet bakanlığı’nın yurt çapında yargının hızlan-dırılması ve etkin hale getirilmesi için başlattığı uyap yargı ağı sistemi’ne antalya merkez ve ilçe adliyele-rinin de bağlanması ile adli işlemlerin dijital ortamda gerçekleştirilmesi sebebi ile işlemlerin ivme kazandı-ğının müşahade edilmektedir. antalya adliyesi’nin 2008 yılı başı itibari ile hakim ve savcı dışında 440 adalet bakanlığı personelinin kat-kısı ile adli işlemlerin hızlı, etkili ve verimli olarak yapıl-masına gayret edilmektedir. *kaynak: antalya cumhuriyet başsavcılığı-2007 b. antalya barosu ilimizde serbest avukatların meslek birliği olan antalya barosu’suna kayıtlı 2014 avukat bulunduğu anlaşılmaktadır. tarihçe baronun tarihçesi ile ilgili olarak ilk araştırmalar, av. ali sanli’nın antalya baro başkanlığı yaptığı 1991 yılında yapılmıştır. antalya barosu arşivi ve bakanlık arşivi taranmak suretiyle, baronun ilk kuruluş tarihinin 1926 yılı mayıs ayının ilk haftası olduğu tespit edilmiş-tir. her yıl 4 mayıs tarihinde, antalya barosu’nun ku-ruluş yıldönümünün geleneksel olarak kutlanması ilk kez 1991 yılında 65. yıl kutlaması olarak, baro başkanı av. ali sanli tarafından başlatılmıştır. yapılan araştır-malarda ilk baro başkanının av. halil edip şakrak ol-duğu ve 1926-1938 yılları arasında görev yaptığı bilgi-sine de ulaşılmıştır. adres: meltem mahallesi 3822 sokak barohan kat : 2 07030/ antalya tel: 0242 238 61 55-dahili 129 - faks: 0242 237 10 73 e-posta: info@antalyabarosu.org.tr web: www.antalyabarosu.org.tr kaynak: www.antalyabarosu.org.tr c. noterler ilimizde halkımızın büyük çoğunluğunun bel-ge tasdiki ve araç satışı gibi çeşitli vesilelerle uğramak zorunda olduğu noterler, toplumda adalet ve güven mekanizmasının değişik bir bölümünü temsil etmek-tedirler. ilimizde ilk noter olarak bilinen 1. noter i.paşa caddesi üzerindeki kilit işhanı’nda uzun yıllar halkımı-za hizmet vermiştir. şu anda ilimizdeki noterler, kent merkezinde 16 olmak üzere, il genelinde toplam 37 sayısına ulaşmış bulunmaktadır. bunlar aşağıda belirtilmiştir. antalya adliyesi eski hizmet binası- foto: (a.kerim atilgan)-201049 dünden bugüne antalya a d a l e t noter adi: yetkilisi/adresi : telefonu: antalya 1.noteri : mustafa enhoş 242 248 33 18 balbey mah. ismetpaşa cad. ikizhan k:1 b/11-12 07040 antalya 2.noteri : nuh naci kinali 242 241 59 98 tuzcular mah.paşa camii sokak n:4 antalya 3.noteri : veli bağatir 242 241 83 77 hükümet arkası elmalı mh 18.sk şadiye yörük işhanı k:1 n:6/15 07040 antalya 4.noteri : ali oğuz 242 242 07 46 elmalı mh.14.sk.hasan subaşı cd. ismail savcıhan n:26 k:1/10 07040 antalya 5.noteri : mehmet fethi tekin 242 242 53 80 şarampol cad.no:108 karadeniz işh. k:1 07040 antalya 6.noteri : mustafa necat inanir 242 321 76 02 ali çetinkaya cad. 1343 sk. demırcı ap. antalya 7.noteri : süleyman sırrı bolay 242 247 34 68 atatürk cad.ticaret işhanı 07100 antalya 8.noteri : salih demirkir 242 334 17 27 güvenlik mh. güllük cd.277 sok. abıcıoğlu apt. n:144 antalya 9.noteri : şükrü başkurt 242 334 58 80 ulus mah.gazi bulvarı n:32 07100 antalya 10.noteri : işık özkol 242 238 24 86 yıldız mah. kazımkarabekir cd.n:64 defterdarlık karşısı merdenler işhanı n:5 antalya 11.noteri : ceyhan söylemez 242 228 37 52 pınarbaşı mh. atatürk bulvarı taburlar sitesi 60/2 antalya 12.noteri : gülser türkeli yüce 242 338 30 44 teoman paşa mh. gazi bulvarı 345/2 deniz ap. antalya 13.noteri : ahmet osmancioğlu 242 324 71 19 fener mh. bülent ecevit bulvarı kurt ap. n:70/a 07160 antalya 14.noteri : hasan gülrenk 242 346 12 99 yeşiltepe mh. ziya gökalp cd. özkan ap. n:25/b antalya 15.noteri : yusuf izcioğlu 242 316 65 20 yeşilbahçe mah. 1480 sok.8/3 antalya 16.noteri : süleyman ersin harmandar 242 227 22 44 molla yusuf mah. uncalı cad. 1421 sokak 137/a konyaaltı akseki noteri : 242 678 11 67 kemer 1. noteri : 242 814 48 03 alanya 1. noteri : 242 512 71 14 kemer 2. noteri : 242 814 41 90 alanya 2. noteri : 242 513 78 19 korkuteli 1. noteri : 242 643 28 68 alanya 3. noteri : 242 511 51 31 korkuteli 2. noteri : 533 451 88 73 alanya 4. noteri : 242 512 06 18 kumluca noteri : 242 887 12 04 alanya 5. noteri : 242 512 03 89 manavgat 1. noteri : 242 887 12 04 elmalı noteri : 242 618 52 80 manavgat 2. noteri : 242 746 54 97 finike noteri : 242 855 15 63 manavgat 3. noteri : 242 743 00 11 gazipaşa noteri : 242 855 15 63 serik 1. noteri : 242 722 53 33 kale noteri : 242 871 51 44 serik 2. noteri : 242 722 41 01 kaş noteri : 242 836 10 05 kaynaklar:-www.tnb.org.tr/acik/noterbul.aspx www.antalyamuhasebe.com/component/option,com_joomlaboard/itemid,152/func,view/catid,13/id,370/ antalya noter odası tel: 0242 2436265- faks: 0242 241535550 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 2- güvenlik 1. güvenlik birimleri ilimizde güvenlik, eğitim ve istihbarat hizmetle-ri, ilgili mevzuatlar çerçevesinde ve yetki alanları da-hilinde ; -garnizon ve tugay komutanlığı -mit bölge başkanlığı, -il jandarma komutanlığı, -il emniyet müdürlüğü ve -sahil güvenlik komutanlığı başta olmak üzere görevli kurum ve kuruluşlar iş-birliğiyle yürütülmekte, yetki sınırları dahilinde bazı özel mekanlarda da valiliğin izin ve yetki verdiği özel güvenlik kuruluşları marifetiyle idame edilmektedir. biz burada, ilimizin güvenliğini temin eden tüm kurum ve kuruluş yetkili ve çalışanlarına yap-tığı katkılardan dolayı teşekkür ediyor, il emniyet müdürlüğü’nün bazı hizmetlerini sizlere aktarmak is-tiyoruz. ayrıca kısa olarak askerlik şubesinden de bahse-deceğiz. 2. il emniyet müdürlüğü faaliyetleri* … “içimde kaynayan bir mahşer var bu mahşer birde annelerinin kalbinde kaynar çünkü onlar yün örerken pencere önlerinde ya da çamaşır sererken bahçelerinde birden alıverirler kara haberini okul dönüşü bir trafik kazasında can veren oğullarının”… erdem bayazit (1939-05/07/2008) 1 antalya il emniyet müdürlüğü ilimizde; ismi ile öz-deşleşen güvenlik mahallesi’ndeki çallı merkez bina-sı, uncalı idari ve hizmet birimleri, meydan, havaalanı, eski sanayi, yeni hal, konuksever ve kepezüstü semtle-rindeki çeşitli idari ve hizmet birimleri ve 19 ilçe emni-yet müdürlüğü ve amirliği ile birlikte halkımızın güven-liğini sağlama ve diğer faaliyetlerini sürdürmektedir. il emniyet müdürlüğü tel: 0242 3454100- fax: 0242 3454113 müdürlük, başta toplum destekli polislik hizmet-leri modelini geliştirirken, dünyada bu konuda çalışma-ları olan deneyimli polis teşkilatlarının programların-dan yararlanıldı. biz inanıyoruz ki toplum destekli po-lislik için en alt düzeyde polis memurunun paradigma-sı, yani bakış açısı çok önemlidir. toplum destekli po-lislik sadece suçun önlenmesi değildir. aynı zamanda; 1- kaynak: http://www.siraze.net/antoloji/erdembeyazit/sana-bana.htm-(19/02/2009) -sorunun tanımlanması, -suçun yeniden işlenmesinin engellenmesi, -meşruluk (polislerin toplumu temsil etmesi), -toplumun yeniden canlandırılması, -cadde ve sokaklara inilerek halka enerji verilmesi, -her okuldan sorumlu bir erkek ve bir bayan po-lis memuru görevlendirilerek “okul irtibat görevlileri” oluşturulması, hizmet sunduğumuz vatandaşa çok önem veriyo-ruz, hatta iyi bir iş yapmak ve bunu en iyi şekilde yap-mak istiyoruz. proaktif (suç öncesi) polislik çok önem-lidir. kaynaklarımızın çoğunu bu yönde çocuklara ve gençlere harcamalıyız. bu felsefe ingiltere’ye dayan-maktadır. daha sonra amerika tarafından benimsen-miştir ve birçok ülkede de uygulanmaktadır. polislik-te bir zihin değişikliği demektir. bunun için öğrenme haritaları geliştirilmeli, bu haritalarda toplum destekli polislik kavramının ne anlama geldiğini anlatmaya ça-lışmalıyız, anlatmaya çalışırken de modelimizi oluştur-malıyız. amacımızın vatandaşın memnuniyeti ve hayat kalitesini artırmak olduğu çok iyi anlatılmalı, polis bu bilinci oluşturmada itici güç ve şeff af olmalıdır. amerika’da emniyet müdürü, august wollmer “hayatımı hukukun uygulanması uğurunda harca-dım. bu problemi çözmemiştir ve önleyici hizmetler-le desteklenmediği sürece de çözmemiştir” demiştir. hukukun uygulanmasını sonuna kadar denemiş fakat kabul edelim ki işe yaramamıştır. en başta bilinmesi ve ulaşılması gereken temel hedef suçun önlenmesidir. polisin bütün gayreti te-mel hedefe yönlendirilmelidir. suçun yokluğu polisin tam verimliliğinin en önemli delili olarak değerlendi-rilecektir. vatandaşa bir hizmet tasarlıyorsak demografik eğilimleri bilmek çok önemlidir. iyi bir analiz için top-lumu tanıdıktan sonra problemle ilgili tüm bilgileri edinip, gerçek sorunun derinliklerine inmeliyiz. yapı-lan analiz çalışması sonucunda da strateji çalışmamı-zı belirlemeliyiz. toplumun çeşitli kesimlerini soruna dahil etmeli, sorumluluğu paylaştırmalıyız. bu ortaklıklar bize soru-nu çözmede ekipmanlarımızı ve bilgilerimizi artırma-mızı sağlar. hangi ortaklıkların sorun çözmede bize yardımcı olacağını daha iyi öğrenmeliyiz. toplumla or-taklık kurarken kendi meslektaşlarımızı ve liderlerimi-zi de unutmamalıyız. aynı zamanda fertler, aile, ma-halle komşuları, okul, dini kurumlar, gönüllü kuruluş-lar, merkezi hükümet, belediyelerin de koordinesi ve gayretlerine ihtiyacımız açıktır. problemi çözmede belirlediğimiz stratejiler, bu stratejilerin de zamanla doğru olup olmadığının de-ğerlendirilmesi ve yeni uygulamaya geçilmesi gerekir. başarılar mutlaka ödüllendirilmelidir.51 dünden bugüne antalya g ü v e n l i k modelimizi oluştururken analiz ile ilgili kısımda kim, nerede, ne zaman ve nasıl sorularına mantıklı ce-vaplar vermeliyiz. vatandaşı sorunlarımıza nasıl dahil ettiğimiz de çok önemlidir. toplumun önüne birtakım zorluklar koymalı, sorumluluğu kabullenmelerini sağ-lamalıyız. neden katıldıklarını iyi anlamalıdırlar. toplum destekli polislikte temel amaç problem çözmedir. problem çözme olmadan yapılan çalışma-lar sadece halkla ilişkiler olarak kalır. vatandaşın so-runu çözmede kendini sorumlu hissetmesi için onla-rı her zaman destekleyen, hesap veren, denetlenme-ye açık ve şeff afl ık içinde olmalıyız. polisin sorunun kaynağı olmadığını, çözüm içe-risinde çalıştığını topluma iyi anlatmalıyız. sorunla-rın çözümü için halktan gönüllüler bulmalıyız, sokak temsilciliğindeki gibi gönüllü bulamadığımız durum-lar da olabilir, bunu da yine halkın karşısına çıkıp an-latmalıyız. sorunlar ekonomik de olabilir. elbetteki elimizde çantalarla para dağıtamayız. burada bizim amacımız ilgilendiğimiz grupların kendileri ile gurur duymaları-nı sağlamaktır. bir teşkilatın iç kültürü çok büyük engeldir. değiş-tirmek zordur. yavaş yavaş ve akıllı davranmalıyız. bu konuda üst yönetimin taahhüdü çok önemlidir. amir-lerimiz ve müdürlerimiz bizleri bu anlamda destekle-melidir. kalitenin yükseltilmesi için her türlü kişisel ge-lişim eğitimini almalıyız. tarihinden ve geleneğinden gurur duyan ve ge-leceğe odaklanan antalya polisi olarak, asayişi koru-mayı, kanunlara uymayı ve antalyalı vatandaşlar ile ortaklık halinde çalışarak toplum destekli polislik hiz-metleri kapsamında güvenli bir toplum sağlamayı ta-ahhüt ediyoruz. bu çerçevede başarılı olmak için; 1) düdük uygulaması 2) şehrin aydınlatılması 3) gizli kamera çekimleri 4) kamu kurum ve kuruluşları ile irtibata geçil-mesi 5) ekip sayısının arttırılması 6) radar uygulaması 7) şaka makbuzu uygulaması 8) motosiklet uygulaması 9) semt pazarları uygulaması 10) suç haritası ve analitik çalışmalar 11) uv duyarlı kalem (görünmez kalem) uygula-ması 12) toplantılar,broşür ve dokümanlarla bilgilen-dirme 13) komşu kollama sistemi 14) ayak izi uygulaması 15) kontrol bende uygulaması 16) okul polisi uygulaması 17) komşum polis uygulaması a. uyuşturucu madde kullanımı ile mücadele madde kullanımı ve bağımlılıkla mücadelede sa-dece polisiye yöntemler kullanılması başarı sağlanma-sında yeterli değildir. kullanımın ve bağımlı-lığın önlenebilmesi ve başarının sağlanabil-mesi için mücadelenin belli bir plan çerçeve-sinde ve toplumun her kesiminin mücadele içerisinde yer almasıyla sağlanabilir. kampan-yada hedef kitle olarak özellikle anne-babalar, öğretmenler, öğrenci-ler, gençlik ve toplu-mun tüm kesimleri belirlenmiş, kampanya süresince yürütülecek faaliyetlerle de kötü alışkanlıklardan ko-runma ve madde bağımlılığı ile mücadele konusunda “toplum bilinci oluşması” hedefl enmektedir. b. okul hız bölgesi ilköğretim eğitim çalışması bu okul hız bölgesi eğitim çalışması okul çevre-sinde yeni hız limitlerine uymayı desteklemek, yaygın-laştırmak ve okullarımızda trafik derslerinin daha ve-rimli olmasını amaçlamaktadır. bu çalışma, yayaların faal olduğu alanlarda araç hız limitlerini azaltarak, okul bölgelerinin önemini vurgulamak maksadıyla antalya emniyet müdürlüğü trafik denetleme şubesi tarafından derlenerek antal-ya ilköğretim okullarında uygulamaya konulmak üze-re hazırlanmıştır. çocuklar yetişkinlere göre trafik kazalarında en savunmasız kişilerdir. kazaların birçoğu öğrencilerin okula geliş ve gidiş saatlerinde meydana gelmektedir. bu kazalar genellikle okula yakın bölgelerde olmakta-dır. çocuk yayaların bir özelliği de hareketlerinin ye-tişkinler gibi tahmin edilememesidir. çocuklar genel-likle yetişkinler gibi yola çıkarken gelen trafiği kont-rol etme eğilimi göstermemektedirler. bununla birlik-te trafikte gelen araçların hızını algılama ve görmede zorluk çekmektedirler. trafik mühendisliğinin ilgi alan-larından birisi de çocukların yoğun olarak bulunduğu okul çevreleri, yoğun caddelerde karşıdan karşıya ge-çişler, öğrencilerin okula gidiş geliş güzergâhlarında önlemler almaya yönelik çalışmalarıdır.52 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m b.1. altı yaş grubundaki çocukların en çok karıştığı kaza çeşitleri -aniden yola çıkma -kavşaklarda koşarak karşıdan karşıya geçmek -dönen aracın önünden karşıya geçmek -çoklu caddelerden karşıdan karşıya geçmek -kavşaklara girerken ve karşıdan karşıya geçerken yol üzerinde oyun oynamak -servisle okula giderken ve dönerken park etmiş araçların arasından çıkmak b.2. beş- dokuz gurubu çocuklardaki bazı kısıtlamalar çocuklar yetişkinlere göre daha kısadır. görüş açıla-rı yerden yaklaşık 3 feettir ve görüş alanları farklıdır. çocuklar yetişkinlere göre üçte bir daha dar bir gö-rüş alanına sahiptir ve seslerin mesafesini daha az belirleyebilirler çocuklar hareket eden araçların hızını ve mesafele-rini tahmin etmekte zorluk çekerler. çocuklar çok hızlı veya dikkatsiz bir sürücünün gö-rebilmesi için çok küçüktürler. yetişkinlere göre hareketleri daha az tahmin edile-bilirler çocuklar daha kısa dikkatini toplarlar ve karşıya ge-çişlerde daha sabırsızdırlar. diğer yol kullanıcılarına göre daha az deneyimlidir-ler ve tehlikelere karşı tam olarak duyarlı değildirler. “ölümlü çocuk kazalarının yarıdan fazlası öğ-leden sonra okul çıkışları ve sabah erken saatlerde meydana gelmektedir. ” okul çevrelerinde trafik kazalarını azaltmaya yö-nelik uygulamalardan birisi görevlilerin yaptığı hız de-netimleridir. geleneksel trafik denetimleri radar ile akan trafik içinde hız yapan sürücünün trafik denetim görevlisi tarafından tespit edilmesini amaçlarken, ye-nilikçi trafik denetimleri algılanan yakalanma riskinin otomatik denetim araçları ile arttırılmasını ve sürücü-lere hız yaptıkları takdirde yakalanacakları inancını ka-zandırmayı amaçlamaktadır. yapılan çalışmalarda geleneksel hız denetimleri-nin ölümlü kazaları %14 yaralamalı kazaları ise %6, hız ihlaline yönelik yenilikçi yol üzerinde yer alan sabit ka-meraların ise yaralamalı kazaları %17 azalttığı görül-müştür. bu sebeple antalya emniyet müdürlüğü tra-fik denetleme şube müdürlüğü’nün okul önlerinde hız limitini 50/kms’den okul çevrelerinde hız limi-tine düşürerek çocuklarımızın güvenliğini sağlamayı hedefl ediği görülmektedir. *kaynak: antalya il emniyet müdürlüğü-2007 3. ildeki emniyet genel müdürlüğü’ne bağ-lı diğer birimler a) egm teftiş kurulu bölge başkanlığı doğrudan emniyet genel müdürlüğü’ne bağlı kurum, ilde kendisine verilen emniyet genel müdür-lüğü ile ilgili teftiş ve incelemeleri yürütmektedir tel: 0242 3111211- fax: 0242 3115656 b. egm merkez emniyet müdürleri çalış. merk. başkanlığı doğrudan emniyet genel müdürlüğü’ne bağlı kurumda, yükselebileceği üst kadroya yükselmiş, kad-rosuzluktan bir birime atanamayan veya lüzum görü-len merkez emniyet müdürleri görev yapmaktadır. tel: 0242 3129209-fax: 0242 3129209 c. egm polisevi müdürlüğü ilimiz antalya müzesi kuzeyi teomanpaşa cadde-si üzerinde bulunan antalya polisevi, lüks otel kalite-sinde emniyet çalışanları başta olmak üzere diğer ku-rum personelleri ve halkımıza kontenjanı ölçüsünde hizmet vermektedir. tel: 0242 243 9503- fax: 0242 248 54 50 4. askerlik şubesi ilimiz kışla mahallesi orduevi kuzeyi 53. sokak üzerinde mevcut bulunan antalya askerlik şubesi başkanlığı; ilimizde yaşayan veya bulunan askerlik ça-ğına gelmiş, askerlik vazifesini yürütmekte olan ve as-kerliğini tamamlamış vatandaşlarımızın tüm askerlik işlemlerini yürütmektedir. ildeki askerlikle ilgisi olan tüm bireylerin mutlaka uğradığı kurumda, çoğunluğu askeri personel olmak-la birlikte sivil personel de görev yapmaktadır. tel: 0242 243 2706-fax: 0242 247748153 dünden bugüne antalya e k o n o m i , t i c a r e t v e s a n a y i 3. ekonomi, ticaret ve sanayi ilimizde ekonomi sektöründe hizmet ve teknik destek sağlayan kurum ve kuruluşların başında; *sanayi ve ticaret il müdürlüğü *atso-antalya ticaret ve sanayi odası- web: www.atso.org.tr *aesob-antalya esnaf ve sanatkarlar odaları birliği web: www.aesob.org.tr *atb-antalya ticaret borsası- web: www.antalyaborsa.org.tr *antalya organize sanayi bölgesi web: www.antalyaosb.org.tr/ *antalya serbest bölgesi web: www.ant-free-zone.org.tr/ *antalya ihracatçı ve ithalatçı birlikleri web: www.aib.org.tr *resmi ve özel bankalar *kambiyo müdürlüğü *diğer ilgili dernek,vakıf,oda ve birlikler gelmektedir. biz burada bazı ilgili kurum ve kuruluşların faali-yetlerini aktarmaya çalışacağız. 1-sanayi ve ticaret il müdürlüğü uzun yıllar ilimiz cumhuriyet caddesi üzerindeki vakıf işhanında hizmet veren ilimiz sanayi ve ticaret il müdürlüğü, bir süre kışla mahallesi 41.sok. no: 12’de bulunan bir binada hizmet verdikten sonra halen eski otogar, şimdiki iş merkezi inşaatı yapılan yerin güney-doğusunda tahılpazarı mah. 466. sok. no: 18 adresin-deki binada hizmetlerini yürütmektedir. tel: 243 47 77-243 47 78 fax: 243 47 79 müdürlüğün bazı faaliyetlerini aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz: 1163 sayılı kooperatifl er kanunundaki iş ve iş-lemler 6762 sayılı türk ticaret kanunundaki iş ve işlem-ler 5174 sayılı odalar ve borsalar kanunundaki iş ve işlemler 4077 sayılı tüketicinin korunması kanunundaki iş ve işlemler 552 sayılı toptancı haller kanunundaki iş ve iş-lemler 6948 sanayi sicil kanundaki iş ve işlemler küçük sanayi siteleriyle ilgili iş ve işlemler organize sanayi bölgeleriyle ilgili iş ve işlemler ölçü ve ayar hizmetleri standartlarla ilgili iş ve işlemler akaryakıt ve petrol piyasası iş ve işlemleri piyasa denetimi ve gözetimi ürün güvenliği ile ilgili iş ve işlemler kaynak: sanayi ve ticaret il müdürlüğü 20/08/2008 2- antalya ticaret ve sanayi odasi (atso)* türkiye’nin en eski ticaret ve sanayi odaları arasın-da dördüncü sırada (istanbul, izmir, trabzon, antalya) yer alan antalya ticaret ve sanayi odası (atso), kon-ya valiliği’nin, tekke mutasarrıfl ığı’na gönderdiği, 8 ni-san tarihli ve (1046) sayılı emirname üzerine, 23 nisan 1886 tarihinde, “ziraat ve ticaret komisyonu” adı altın-da kurulmuştur. 3 mart 1910 tarihinde, ticaret ve ziraat komisyonu ayrı kuruluşlar (odalar) haline getirilmiştir. antalya ticaret ve sanayi odası’nın ilk yıllarında-ki çalışmalarını ve varlığını aydınlatacak, yeterli resmi belge yok gibidir. o günleri görmüş ve yaşamış olan-lardan ve yakın tarih belgelerinden edinilen bilgilere göre, idare hey’eti reisi barutçuzade abdi efendi’nin, iskeledeki işyerinde, vapur acenteliği yaptığı; kendi gemileri ile deniz nakliyatı işleri ile uğraştığı bilinmek-tedir. barutçuzade abdi efendi’nin damadı olan moralı ali efendi’nin, hem acentenin katipliğini, hem de tica-ret odası’nın işlerini bu mağazadan yürüttüğü anlaşıl-maktadır. 1893 tarihinde, antalya hükümet konağı’nın yangına maruz kalması sebebiyle, vilayete ait eşyalar-la birlikte tophane parkı’ndaki mahzenlere taşınan ti-caret ve sanayi odası evrakları, yeni yapılan hükümet konağına taşınırken kullanılan “e” ki evrakların tetki-kiyle, işe yaramayanların imhası komisyonu’nda gö-rev yapan, o günün tahrirat katibi tarafından, fazlaca tetkik edilmeden “kadın deresi”ne attırılmıştır. bunlar-dan kurtarılabilen belgeler, maalesef, uzun bir geçmi-şe, kapsamlı bir şekilde ışık tutabilecek seviyede de-ğildir. bütün bunlara rağmen, atso, son dönemdeki foto:atso hizmet binası (m.dönmezer)54 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m çalışmalarla, tarih araştırmacılarını da desteklemiş ve son yüz yıllık tarihi belgeleri gün ışığına çıkarmak yö-nünde çaba göstermiştir. akdeniz üniversitesi öğretim üyesi tarihçi dr. mu-hammet güçlü’nün araştırmaları sonucu ortaya çıkan ve atso’nun, 1 ağustos 338/1922 tarihinde yayımla-dığı, “antalya ahval’i ticariyesini ve tüccaranının esa-misini havi risale” ve “20. yüzyılın ilk yarısında antalya” adlı kitaplar, atso’nun desteği ile yayınlanmıştır. antalya ticaret ve sanayi odası’nın 31.01.2003 tarihi itibariyle toplam aktif üye sayısı 27.930’dur. atso’nun akseki, kemer, elmalı, gazipaşa, korkute-li ve serik ilçelerinde ajanlık teşkilatı bulunmaktadır. gündoğmuş ve ibradı’da da akseki ajanlığımıza bağlı irtibat büroları vardır. toplam üye sayısının; • % 84.9’u antalya merkez ilçelerde, • % 0.3’ü akseki ilçesinde, • % 7.5’i kemer ilçesinde, • % 0.8’i elmalı ilçesinde, • % 1.5’i gazipaşa ilçesinde, • % 1.0’ı korkuteli ilçesinde, • % 3.6’sı serik ilçesinde, • % 0.2’si gündoğmuş ilçesinde, • % 0.1’i de ibradı’da faaliyet göstermektedir. üyelerin hukuki statülerine göre dağılımı sayısal olarak şöyledir; -limited şirket : 14.270 adet -anonim şirket : 1.909 adet -kooperatif : 2.522 adet -banka : 100 adet -kolektif şirket : 85 adet -adi komandit şirket : 2 adet -iktisadi işletme : 3 adet -gerçek kişi : 9.039 adet. 35 meslek grubu bulunan atso’da ,1922 yılında üye sayısı 100, bütçesi 2000 dolar iken özellikle cum-huriyet dönemiyle birlikte, her alandaki atılımlara pa-ralel bir gelişme göstererek 2003 yılı bütçesi 3 trilyon 800 milyar tl olmuştur. atso; - türkiye cumhuriyeti merkez bankası - antalya kepez elektrik santralleri t.a.ş. - antalya pamuklu dokuma sanayi t.a.ş. - antalya serbest bölge işletmecisi a.ş. - antalya organize sanayi bölgesi - antalya entegre et sanayi a.ş. - batı akdeniz liman işletmeleri aş -antalya güç birliği holding aş - antalya fuarcılık aş - antalya spor aş - kobi yatırım ortaklığı aş - antalya altyapı danışmanlık aş gibi, antalya ekonomisinin gelişim çizgisinde önem-li kilometre - taşları olan şirketleşme ve kurumlaşma-larda da kurucu ve ağırlıklı ortak sıfatıyla yer almıştır. -atso, kendi adını taşıyan kepez ilçesi yeni mahalle’de bulunan “atso anadolu güzel sanatlar lisesi”ni kurarak, türk milli eğitimine armağan etmiş-tir. lise 1999 yılında eğitim ve öğretime açılmıştır. *kaynak: www.atso.org.tr. - uzun süre ilimiz kazım özalp caddesi 2. sokak no: 4’deki binasında hizmet veren atso, kentin doğu kesiminde kepez ilçe sınırları içerisinde, çevreyolu üzeri, göksu mahallesi, gazi bulvarı no: 531 adresin-deki (akedaş –tedaş-tek yanı) inşaatı tamamlanan modern binasında 22/09/2008 tarihinden itibaren hiz-met vermeye devam etmektedir. tel: 0242 314 37 37 (pbx) fax: 0242 314 37 38(3 hat) www.atso.org.tr- e-posta:info@atso.org.tr. 3-antalya esnaf ve sanatkarlar odalari birliği (aesob) 507 sayılı esnaf ve sanatkarlar kanuna göre ku-rulan dernekler aralarında birlik ve dayanışma kurma ve kuruluşların gelişmesini sağlamak için 1966 yılında antalya esnaf ve sanatkar dernekleri birliği’ni kurmuş-lardır. 4 ağustos 1964 tarihinde yürürlüğe giren 507 sayılı esnaf ve sanatkarlar kanunu bu tarihten günü-müze kadar geçen yaklaşık 40 yıllık uygulama süre-si içerisinde yapılan düzenlemelerle günün şartlarına göre yenilenmiştir. 1991 yılında kanunda yapılan değişiklikle dernek sözcüğü oda olarak değiştirilmiştir. buna göre esnaf ve sanatkarlar dernekleri esnaf ve sanatkarlar odası unvanını, esnaf ve sanatkarlar dernekleri birlikleri ise esnaf ve sanatkarlar odaları birliği unvanını almıştır. birliğin ilk kurucu başkanı ibrahim mut’tur. sırası ile mürsel demirtaş, kemal karasaç, ömer m.f . maz-lumoğlu, kemal karakaya, ahmet mut, mustafa ünal, nevzat tulgar birlik başkanı olarak görev yap-mışlardır. birliğin 1996 yılından 01/05/2010 tarihine kadar başkanlığını yürüten orhan tolunay , bu tarih-ten itibaren başkanlık görevini abdullah sevimçok’a devretmiş bulunmaktadır. antalya esnaf ve sanatkarlar odaları birliği her za-man esnaf ve sanatkarın yanında olmuştur. esnaf ve sanatkara bilgisayar donanımlı ve uzman kadrosuy-la hizmet vermektedir. avrupa birliği’ne girme konu-sunda yoğun bir çalışmanın gösterildiği gönümüzde mesleki eğitimin önemini bilen aesob, esnaf ve sa-natkarın mesleki eğitim için ihtiyaç duyulan program-ları uygulamak üzere, 450 kişi kapasiteli modern kon-ferans salonu, 2 başkan vekili, genel sekreteri ve bir-liğe bağlı 76 meslek odalarıyla birlikte, kepez ilçe sı-nırlarında bulunan fabrikalar mah. hasan tahsin cad. no:33 adresindeki binasında hizmet vermektedir.55 dünden bugüne antalya e k o n o m i , t i c a r e t v e s a n a y i 4-antalya organize sanayi bölgesi antalya-burdur karayolu üzeri 26. km.de bulun-maktadır. devlet karayolunun ikiye böldüğü 384 hek-tarlık arazi üzerinde kurulan 1.kısım ve 2.kısım osb alanları üzerinde, 1976 yılında antalya ticaret ve sa-nayi odası ile il özel idaresi öncülüğünde başlatılan kuruluş çalışmaları sonucu antalya’da organize sana-yi bölgesi “kuruluş kararı” bakanlar kurulunca alınmış-tır. 1977 yılındaki bakanlar kurulu kararnamesi ile 370 ha.lık bir alan üzerinde ve şimdiki yerinde bölgenin kurulmasına izin verilmiştir.1990–1992 yılları arasın-da bölgenin i. kısım alanındaki altyapı çalışmaları biti-rilmiş, bölgenin gelişme alanı altyapıları kredi alınma-dan bölge imkânları ile tamamlanmıştır. 2005 yılında başlatılan genişleme çalışmaları ile bölgenin batısında bulunan 84 ha.lık hazine arazileri satın alınan bölgede tevsi alanları ile birlikte toplam: 6.610.610 m - (662 ha.lık) alan bulunmaktadır. a) antalya organize sanayi bölgesi’nin amacı: dünya ve türk turizm sektörünün en önemli mer-kezlerinden biri olan antalya’da turizm sektörünü des-tekleyecek sanayi yatırımlarının da bulunması kaçınıl-maz bir gerekliliktir. tarıma ve turizme uygun olma-yan arazilerde sanayi oluşumu için, gerekli her türlü altyapının hazırlanması ve bakımı, çalışanlar için ge-rekli sosyal aktivite alan ve tesislerinin düzenlenmesi, tüm dönemlerde, hizmette kalite ve devamlılığın sağ-lanmasıdır. bu doğrultuda bölgedeki işletmelere “işyeri açma ve çalışma ruhsatları” da bölge müdürlüğü’nce verilmektedir. bugün bölgede 1 milyar usd’lik üretim, 200.000 usd’lik ihracat yapılmakta, 7.969 işi istihdam edilmektedir. tevzi alanlarıyla birlikte bölgenin gelişi-mi tamamlandığı zaman 2,5 - 3 milyar usd’lik üretim, 600.000 usd’lik ihracaat yapılacak, 16.000 kişilik istih-dam sağlanması planlanmaktadır. bölgenin doğal gaz toplam kapasitesinin 20 yıllık süre zarfı göz önüne alınarak hesap edilmiş ve 100.000 m/ h olarak belirlenmiş, ayrıca şu anda bölgenin atık-su tesisi tam kapasitede çalışmakta ve tesiste 10.000 m/gün atık su arıtıldığı anlaşılmaktadır. istanbul sanayi odası’nın (iso) 2007 yılı için açık-ladığı en büyük 500 sanayi kuruluşu içerisinde yer alan aosb sanayicileri; -224. adopen plastik ve inşaat sanayi a.ş. -311. ataç inşaat sanayi aş -498. agt ağaç sanayi ltd. şti ikinci en büyük 500 sanayi kuruluşu içerisinde yer alan aosb sanayicileri de; -23. yörükoğlu süt ve ürünleri sanayi ve tic.aş -239. altınet entegre ticaret ve sanayi ltd. şti. -243. çağlar plastik sanayi aş -385. levent kimya sanayi ve tic. aş olarak gö-rülmektedir. b) sosyal tesis binaları idare binası, garaj ve itfaiye binası, personel loj-man binası, cami,terfi merkezi binası, ptt / telefon santral binası, sağlık merkezi binası, organize sana-yi anadolu meslek lisesi inşaatı tamamlanarak 2007-2008 eğitim öğretim yılında hizmete açılmıştır. c) bölgede kurulmasına izin verilen sanayi türleri: (osb yönetmelikleri ve bakanlar kurulu kararna-melerine göre) *gida sektörü; et, süt, un-unlu mamuller, ma-karna, bisküvi, meşrubat, reçel, konserve, paket ve donmuş gıda, bira-malt, şekerleme, çikolata vs. *tekstil sektörü; dokuma, iplik, konfeksiyon, halı, kilim vs. *kimya sektörü; hammadde üretimi hariç, ka-rışım ve ambalajlama, sıvı-toz temizlik ürünleri, şam-puan, sabun, parfüm, sıvı-organik gübre, oto yağ/ya-kıt katkıları, renkli sıva, her türlü boya vs. *plastik sektörü; ambalaj, enjeksiyon ürünleri, sera örtüsü, torba, poşet, yer karosu, muşamba, boru, hortum profil, kablo vs. *elektriksiz makina/metal sektörü; metal eşya,tarım-inş.aletleri, kafes tel, çivi, cıvata, bisiklet, puset, kazan, boyler vs, elt elektronik ve elt’siz aletler, spor malzemeleri, asansör ve mlz. metal-plastik oto yedek parçaları vs. *cam sektörü, (hammadde üretimi hariç) isı cam, oto camı, cam eşya, optik cam, optik ölçü aletleri *çimentolu gereçler ve seramik sektörü, dekoratif seramik ve porselen, ag-og izolatörleri, ha-zır ve mineral sıva vs. *ahşap sektörü, mobilya, dekorasyon malze-meleri, kapı, doğrama, parke, kontrplak, yonga levha, ambalaj *diğer sektörler; -kağıt-mukavva-plastik ambalaj ve baskı sanayi, -kozmetik sanayi -yapı yalıtım malzemeleri sanayi, -ayakkabı sanayi, -ip, sicim, urgan sanayi, -kırtasiye malzemeleri sanayi, -ahşap-fiberglas yat-tekne sanayi.56 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m d) antalya organize sanayi bölgesi üretimdeki sanayicileri sıra no sanayicinin adı üretim konusu telefon no faks no 1 a.g.t.ağaç san.tic.ltd.şti. ahşap elemanları imali 249 17 17 249 17 27 2 a.g.t.ağaç san.tic.ltd.şti. ahşap elemanları imali 249 17 17 249 17 27 3 a.g.t.ağaç san.tic.ltd.şti. ahşap elemanları imali 249 17 17 249 17 27 4 adopen plastik ve inş. san.a.ş. pvc penc.profil imal. 258 18 02 258 18 27 5 adopen plastik ve inş. san.a.ş. pvc penc.profil imal. 258 18 02 258 18 27 6 ağ-bor-san boru san.inş.tur.tic.ltd.şti. pls. boru imalatı 345 37 93 346 82 84 7 akdeniz ahşap end.san.tic.a.ş. ahşap mobilya im. 899 14 40 899 14 43 8 ake asansör malz.paz.ltd.şti. asansör kabin ve kapı ima. 258 15 70 258 15 69 9 akkaya cam paz.ltd.şti. isıcam imalatı ve cam kesimi 258 13 10 258 13 12 10 aksu boya san.inş.tic.ltd.şti. boya imalatı 258 15 55 258 15 59 11 alanyalı ent.ahş.tic.a.ş. ahşap imalatı 258 14 54 346 39 39 12 alanyalı ent.ahş.tic.a.ş. ahşap imalatı 258 18 58 258 14 55 13 alara turizm tic.a.ş. dokuma -konfeksiyon imalatı 258 17 17 258 15 45 14 al-sun alüminyum ima.san.tic.ltd.şti. alimünyum profil 258 11 53 258 10 72 15 alternatif inş. tur.pls. amb.san.tic.ltd.şti. plastik boru imal. 258 10 01 258 18 57 16 altınet entegre tic.san.ltd.şti. et ve et ürünleri imali 258 13 22 258 13 26 17 anadolu kartonpiyer a.ş. polistren kartonpiyer 258 16 80 258 10 49 18 andaç tavukçuluk san.ltd.şti. tavuk ve benz. ürün. paket. 258 14 41 258 14 45 19 anet .a.ş. et ve et ürünleri imali 258 1149- 50 258 11 52 20 ankutsan kutu san olk.muk.kag.tic.ltd.şti. ambalaj kutu imali 249 77 00 249 77 07 21 ankutsan kutu san.olk.muk.kag.tic.ltd.şti. ambalaj kutu imali 258 16 00 258 16 07 22 antalya balık tur.gıda taş.inş.san.tic.a.ş. balık pak.kons.imalatı 258 19 20 258 19 51 23 antalya enerji üretim a.ş. enerji üretim tesisi 258 19 30 258 19 33 24 antalya hasat plastik san. tic. ltd.şti. plastik imalatı 258 00 20 258 00 21 25 antalya mermer san.tic.ltd.şti. mermer ve mer. ürün. imali 258 16 20 258 16 22 26 antalya ytong san.tic.a.ş. ytong yapı malzemeleri 258 14 20 258 14 30 27 ant-pen a.ş. plas.kapı pencere imali 221 31 21 221 31 21 28 arslan tekstil san.tic.ltd.şti. iplik büküm 258 11 60 258 13 37 29 art-mim ltd.şti. mobilya üretimi 258 15 90 258 15 95 30 aset a.ş. et ve ürünleri imalatı 258 10 50 258 12 13 31 as-pak oluklu muk.kutu amb. san.tic.ltd.şti. karton amb.imalatı 258 00 58 258 00 55 32 ataç inş.san.tic.a.ş. iplik fabrikası 258 10 10 258 10 29 33 ataç inş.san.tic.a.ş. dokuma fabrikası 258 10 10 258 10 20 34 atılgan tekstil ltd.şti. konfeksiyon imalatı 258 14 80 258 1 432 35 ayan inşaat sanayi tic.a.ş. alimünyum,pvc imalatı 258 13 63 258 13 94 36 ayma istaş yıldızlı mob.a.ş. ahşap,pls. doğrama 258 17 43 346 2178 37 aymak end.mut.san.tic.a.ş. endüstriyel mutfak ürün. 258 17 10 258 17 14 38 b.g.s.burhanlar gıda san.tic.a.ş. meyve konsantre reçel 258 14 66 258 14 68 39 bah etveet ürün.su ürün.dağ.san.tic.ltd.şti. et ve tavuk ürünleri imalatı 258 02 02 258 02 01 40 başergün inşaat turizm tic.ltd.şti. boya imalatı 258 16 30 258 16 09 41 bereket plastik sanayi a.ş. sera plastik örtüsü- profil 258 13 64 258 13 70 42 bora mak.san.tic.ltd.şti. plastik boru 258 19 69 221 65 29 43 bülbül akü ve malz.san.tic.ltd.şti. akü imali 258 10 67 258 10 68 44 bülbül akü ve malz.san.tic.ltd.şti. plastik malzemeler 258 10 67 258 10 68 45 cam-saş cam doğsan.tic.ltd.şti. isıcam imalatı ve cam kesimi 258 19 55 258 19 54 46 cantek soğutma san.tic.ltd.şti. soğutma mak. imalatı 258 17 00 258 17 09 47 çağlar plastik san.a.ş. plastik boru 258 17 27 258 17 4057 dünden bugüne antalya e k o n o m i , t i c a r e t v e s a n a y i 48 derinoğulları mer.san.ltd.şti. mermer ve mer. ürün. imali 258 10 92 258 14 48 49 detay mermer san.tic.a.ş. mermer ve mer. ürün. imali 258 13 00 258 13 04 50 doğal kim.mad.zirai ilaç.san.tic.a.ş. zirai ilaçlar imali 258 16 62 258 16 64 51 dr tarsa tar.san.tic..a.,ş. gübre paketleme ve imalatı 258 16 16 258 16 10 52 dr tarsa tar.san.tic..a.,ş. gübre paketleme ve imalatı 258 16 16 258 16 10 53 ekiciler süt gıda tarım hayv.san.ve tic.a.ş. süt ve süt ürünleri imali 258 13 97 258 13 95 54 elit tarım ldt.şti. gübre paketleme ve imalatı 258 12 51-2 258 11 88 55 erciyes isı sanayi kalo. kazanı,boyler imali 258 10 38 258 10 39 56 erkosan mak.ltd.şti. makina metal imali 258 12 73-4 258 12 79 57 faseltur san.tic.a.ş. pamuk ipliği üretimi 258 13 45 258 13 54 58 genbio en.san.ü.tic.ltd.şti. bitkisel yağ ü.-biodizel 258 14 00 258 13 14 59 gramer mermer san.tic.a.ş. granit mermer imalatı 258 12 99 258 14 63 60 gülbahar plastik san.tic.ltd.şti. plastik imalatı 258 00 40 258 00 44 61 gültekin sümbüloğlu inş.makinaları 258 18 90 258 18 92 62 güney gıda taş.san.tic.a.ş. et ürünleri 258 18 80 258 18 85 63 günsu ener.sis.kon. tes.san.tic.a.ş. temizlik malzemeleri 258 11 41 258 12 71 64 gürtaş inş.tur.san.a.ş. mabilya üretimi 258 15 80 258 15 86 65 halim kırtız tarım ürn.inş.san.tic.ltd.şti. un imali 258 00 00 258 00 05 66 itm turhol ltd.şti. gübre paketleme ve imalatı 258 13 81 258 13 84 67 incebacak kesici bil.san.tic.ltd.şti. kesici takım imal. 345 51 76 334 67 35 68 istanbul sera pls.san.tic.ltd.şti. plastik imalatı 258 19 39 258 19 10 69 kalfasan ahş.ürün.san.tic.ltd.şti. ahşap profil 258 00 10 258 00 14 70 kamile sav küp şeker 258 16 60 238 26 56 71 karsis im.elk.inş.san.tic.a.ş. poliüretan karton.p . ima. 258 17 58 258 17 59 72 karteknik soğ.tic.ltd.şti. buzdolabı imalatı 258 18 51 258 18 55 73 kimta kimya tar.ilaç san.tic..aş. gübre paketleme ve imalatı 321 66 37 321 66 38 74 koppert biyo.san.tic.ltd.şti. arı imalatı 258 19 70 258 19 74 75 koraltürk bilardo tic.ltd.şti. bilardo masası imalatı 258 11 70 258 14 78 76 lavanta tur.hiz.san.a.ş. yem.fab.çam.fab.unlu mam. 258 17 67 258 17 68 77 levent kimya san.tic.ltd.şti. bebek bezi üretimi 258 10 60 258 13 32 78 levent kimya san.tic.ltd.şti. temizlik malz. üretimi 258 10 60 258 13 32 79 levent kimya san.tic.ltd.şti. temizlik malz. üretimi 258 10 60 258 13 32 80 mass kimya san.tic.ltd.şti. zirai ilaçlar imali 258 13 33 258 13 35 81 meltem akü sanayi akü imali 258 11 21 345 72 49 82 model mermer san.tic.a.ş. mermer ve mer. ürün. imali 258 11 55 258 11 56 83 mutlu baharat ihr.gıda san.tic.ltd.şti. baharat paketleme 322 23 27 322 96 43 84 nihat kaymak-kaymak boya hazır renkli sıva 258 10 78 346 41 14 85 nobel tarım ür.san.tic.ltd.şti. meyve konsantresi 258 18 48 258 18 49 86 oruçoğlu mermer san.tic.a.ş. mermer ve mer.ürün. imali 258 12 90 258 12 94 87 öğün ek.unlu mam.gıda yem.san.tic.ltd.şti. ekmek ve unlu mamüller 258 13 44 258 18 37 88 özgemsan ltd.şti. konfeksiyon imalatı 258 17 22 258 17 26 89 özmet plastik san.tic.ltd.şti. plastik ambalaj imali 258 12 85-6 258 12 84 90 özteknik torna makina imalatı 258 15 88 258 15 87 91 panelsan tur.inş.tic.san.ltd.şti. elektrik pano imal. 258 19 07 258 19 03 92 polkar polyester sanayi polyester mamül imali 258 11 09 258 11 08 93 promix yapı kim. san.tic.a.ş. yapı kimyasalları 258 1414 258 18 68 94 ral tekstil ltd.şti. konfeksiyon imalatı 258 14 80 258 14 32 95 reksan metal san.tic.a.ş. reklam panoları imali 258 10 95 335 41 59 96 sarpet ltd.şti. gres,madeni yağ imali 258 15 00 258 16 85 97 selçuklu un san.tic.ltd.şti. un ve hayvan yemi imali 258 11 12 258 13 9058 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 98 sevay oto.sarf.mlz.tic.ltd.şti. oto katkı mad.det.mlz.imali 258 12 77 258 12 78 99 sheff er transtürk tarım a.ş. sıvı gübre imali 258 12 55 258 11 29 100 tan itriyat ticaret ltd.şti. plastik enjeksiyon 258 12 12 258 11 22 101 tekkanat san.tic.koll.şti. fren ve hidrolik hortumlar 258 15 50 258 15 07 102 tolkar çam.mak.mut. cih.hiz.san.tic.ltd.şti. çamaşır mak. imalatı 258 16 15 258 16 17 103 toros üretim ve pazarlama a.ş. gübre paketleme 258 10 40 258 10 41 104 trado dış tic.a.ş. doğrama aksesuarı 258 16 96 258 18 27 105 uğurlu tarım teks.gıd.san.tic.ltd.şti. gübre paketleme ve imalatı 258 18 30 258 18 34 106 wbt tarım ürün.san.tic.a.ş. harnup ve kekik gıd.ürün.işl. 258 10 30 258 12 75 107 yalım yapı mal.tic.san.ltd.şti.. duşakabin ve küvet imal. 258 19 11 258 19 15 108 yaman cam san.koll.şti. bombeli oto camı 258 15 11 258 15 15 109 yektaş tekstil san.tic.a.ş. pamuk ipliği 258 13 06 258 13 07 110 yetkin cam san.tic.a.ş. tenperli cam ima. 258 18 70 258 18 79 111 yörükoğlu süt san.tic.ltd.şti. süt ve süt ürünleri imali 258 11 35 258 13 58 112 yürüyen konfeksiyon ltd.şti. konfeksiyon imalatı 258 17 90 258 17 94 e) antalya organize sanayi bölgesi inşaat halindeki sanayiciler 1 ahk ahşap kompleksi san.tic.ltd.şti. ahşap mobilya im. 221 10 84 221 10 86 2 aksoylar inş. mak.taah.tic.san.ltd.şti. sondaj mak.inş.mak.dal.pompa 311 40 06 311 41 05 3 altınet entegre san.tic.ltd.şti. et ve et ürünleri imali 258 13 22 258 13 26 4 anet .a.ş. et ve et ürünleri imali 258 11 50 258 11 51 5 art-mim ltd.şti. mobilya üretimi 258 15 90 258 15 95 6 bakırcılar çelik kapı inş.tic.san.ltd.şti. çelik kapı,ahşap doğ.al.kapı 424 83 27 424 83 29 7 delta tarım kimya ihr.ith.ltd.şti. gübre paketleme tesisi 221 13 94 221 49 84 8 delta yapı mal. turz.san.tic.ltd.şti. küvet ve duş tek.imali 340 07 35 340 05 96 9 doğrusöyler mob. ltd. şti. mobilya üretimi 332 65 39 332 65 59 10 ekolojik tarım .tic.ltd.şti. gübre paketleme ve imal. 321 68 84 322 79 75 11 ekso süt gıda mam.san.tic.aş. peynir altısuyu işleme 258 13 97 258 13 95 12 fipol turizm plastik ve san.tic..aş. fiber su kayağı 258 11 40 258 12 71 13 hitit mim.mob.inş. teks..ltd.şti. mobilya üretimi 243 51 10 243 59 60 14 isısan müh.hiz.dış.tic.paz.ltd.şti. kat kaloriferi blör. 311 11 11 313 08 08 15 isıtek yat.danş.müh.elk.san.tic.ltd.şti. soğutma üniteleri 243 33 30 243 33 32 16 imtaş oto yed. par.alım tic.san.ltd.şti. plastik yedek parça 221 12 12 221 12 12 17 kırmızıtaşlar orm.ürün.san.ve tic.ltd.şti. hazır mutfak ve panel kapı im. 221 13 30 221 13 31 18 kilit doğrama inş.san.tic.ltd.şti. doğrama aksesuarı 243 24 43 243 24 45 19 minerko mineral katkı san.a.ş. yük. muk. bağlayıcı imalatı 426 37 63 426 32 09 20 özler tekstil ltd.şti. konfeksiyon imalatı 334 02 02 344 32 32 21 uluçınar tarım .san.ltd.şti. gübre paketleme ve imalatı 322 90 66 322 24 75 22 uzun dokuma teks.san.ltd.şti. karton ambalaj imalatı 258 00 35 258 00 30 23 aker kontraplak san.tic.ltd.şti. kontraplak kutu imali 258 12 95 24 yıldırım tel san. tic. ltd. şti. çivi,tel, galvaniz üretimi 346 53 56 344 16 66 25 antalya alkollü içecekler a.ş. alkollu içecek, gazlı mey.içe. 244 41 70 244 41 79 26 ant-cam paz.a.ş. isıcam ve cam kesimi 340 20 37 340 20 84 27 form baskı san.tic.ltd.şti. baskı 2432084 2431964 28 olmuksa amb.san. tic. a.ş. kağıt ambalaj üretimi 2122812151 2122813747 29 öz ecza deposu a.ş. kağıt konf. 242 45 26 242 28 35 f) antalya organize sanayi bölgesi proje halindeki tesisler 1 antalya balık tur.gıda taş. inş.san.tic.aş. su ürünleri, işt.tütsülemesi, konserv. kurutulması 258 19 20 258 19 58 2 adopen plastik ve inş. san.a.ş. ahşap pvc kompozit profil kapı 258 18 00 258 18 27 3 köksal totoş unlu mamüller 229 10 74 229 10 74 4 aspak oluklu muk.kutu amb. san. tic. ltd.şti. kağıt kutu ambalaj 258 00 58 258 00 5559 dünden bugüne antalya e k o n o m i , t i c a r e t v e s a n a y i 5 kap 2000 plastik amb. san. tic. ltd.şti. plastik ambalaj imali 258 16 90 258 15 60 6 enelsa end.elektronik san. tic.ltd.şti. dozaj pompası, o.kont.cihaz 221 64 31 221 64 32 7 ömür cerrahi alet tıbbi mlz.san.tic.ltd.şti. cerrahi alet üretimi 322 52 63 321 90 16 8 antalya strafor antpar inş.tur.mlz.paz.tic.ltd.şti. expandet polistren sert köpük ür. 258 12 98 258 13 93 9 imece plastik ta.inş.taah.pe.ür.gıda san.tic.a.ş. plastik sera örtüleri 722 49 02 722 50 85 10 setar sebze tohum üre.tarımsal paz. a.ş. gübre paketleme tesisi 322 66 45 322 66 47 11 ana değirmen sis.gıda san. dış tic.ltd.şti. un yem gıda mak.üretimi 332-239 00 75 332-239 00 79 12 meytek tesisleri san. tic. ltd.şti. soğutma cihaz ve ekip. sandviç panel üretimi 244 08 56 244 08 72 13 zaman asansör im.inş.tur.ith.ihr, a.ş. asansör parçaları üretimi 241 00 75 241 00 74 14 cemalettin bayramoğlu plazma kaplama ve metal tozu 491782909728 15 topuz imalat ve bil.san.tic.ltd. şti ahşap metal kecisi delici tk. 345 36 47 346 09 10 16 kayseri stropor amb.san.ve dış tic.a.ş. fide viyolü, isı yalıtım levh.ambalaj 352-3213666 352-3213667 17 kasa plastik san. tic.ltd. şti. plastik kasa, palet üretimi 3398085 3398838 18 soner mim.müh.müş.hiz.inş. mob.teks.turz.tic. san.ltd.şti. ahşap işl eri, mobilya dekorasyon 3116737 3110370 19 çimpa inşaat taahhüt ticaret a.ş. pvc doğrama ve modüler mutfak 2210870 2210871 20 özteknik mermer torna mak.im.inş.turz.nak.san. tic.ltd.şti. mermer işleme kesme makinaları 2581588 2581587 21 intercam san. tic.a.ş. isıcam temperleme ve cephe camı 2216390 2216310 22 gün-las ggüney lastik ve mot.araç.tic.serv.hiz. ltd.şti. frigorik kasa, konteyner,açık, kapalı izoleli/izolesiz saç kasa 3403280 3403286 23 tikta tarımsal iklimleme ve teknolojik araştırma-lar a.ş. tıbbi ve arometik bitkilerden uçucu ve kokulu yağ üretimi 4215149 4215189 24 yektaş tekstil san.tic.a.ş. pamuk ipliği üretimi 2581306 2581307 5- antalya serbest bölgesi ilimiz konyaaltı ilçesi büyük liman yolunda daha çok ihracat, ithalat ve imalata yönelik çeşitli hizmetle-rin yürütüldüğü bölge, ilimiz ekonomisinde belli bir yere sahip bulunmaktadır. bölge müdürlüğü tel: 0242 259 09 35-faks: 0242 259 09 34 6- antalya ihracatçi birlikleri* a. antalya ihracatçı birlikleri genel sekreterliği ihracatçı birlikleri başbakanlık dış ticaret müsteşarlığı’na bağlı kurumlardır. temel amaçları ihra-catı arttırmak, teşvik etmek ve ihracatçılara yol göster-mektir. türkiye’deki bütün ihracatçı firmalar ihracatçı birliklerine üyedir. türkiye’nin değişik bölgelerinde, 23 farklı sektörde faaliyet gösteren 13 adet ihracatçı bir-likleri genel sekreterliği bulunmaktadır. türkiye’deki bütün ihracatçı birlikleri ve genel sekreterlikleri ulu-sal ve uluslararası düzeyde temsil eden türkiye ihra-catçılar meclisi (tim), ihracatçıların sorunlarını çözmek ve ihracatçılar arasında koordinasyonu sağlamak üze-re bir üst çatı kuruluşu olarak kurulmuştur. tim yöne-tim kurulu, tüm ihracatçı birliklerinin yönetim kurulları üyelerinden seçilmektedir. genel sekreterlik, 1968 yılında tüm ihracat sektör-lerini kapsayan şekilde antalya ihracatçıları birliği adı altında antalya’da kurulmuştur. merkezi antalya’da bu-lunan genel sekreterliğinde isparta ilinde ve muğla’nın fethiye ilçesinde bulunan irtibat bürolarında ihracatçı-larına hizmet verilmektedir. genel sekreterlik bünyesinde bulunan ihracatçı birlikleri aşağıdaki gibidir: - antalya kesme çiçek ihracatçıları birliği - antalya yaş meyve sebze ihracatçıları birliği - antalya tekstil ve hammaddeleri ihracatçıları birliği ayrıca; - antalya liman gümrük müdürlüğü - antalya serbest bölge gümrük müdürlüğü - antalya havalimanı gümrük müdürlüğü’nde ihracat beyannamesi onayı yapılmaktadır. b. antalya ihracatçı birlikleri tarafından ve-rilen hizmetler · ihracata yönelik üretimin artırılması ve alıcı ülke-ler tarafından talep edilen yeni çeşitlerin üretilebilme-si amacıyla çalışmalar yapmak, üretim bölgelerinde se-minerler düzenlemek, · birliğin çalışma alanına giren konular çerçevesin-de üretim, ihracat, dış piyasadaki rakipler ve fiyat duru-munu izlemek ve duyurmak, · hedef ve rakip ülkelerle ilgili olarak ihracatçıların ihtiyaç duyacağı her türlü bilgiyi toplamak ve düzenli olarak duyurmak,60 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m · ülkemize yapılan yabancı heyet ziyaretlerinde heyetlerin üyelerle irtibat kurmaları sağlamak ve po-tansiyel alıcı ülkelerin temsilcilerini ülkemize davet et-mek, · birliğin çalışma alanına giren konularla ilgili ola-rak toplantı, seminer ve panel gibi etkinlikler düzenle-nerek sektörün bir araya gelmesini ve görüş alış veri-şinde bulunmasını sağlamak, · ihracatçıların mevcut pazarlarını geliştirmek ve hedef pazarlara girebilmek için yurtdışında düzenle-nen fuarlara ulusal katılım organizasyonu düzenle-mek ve bireysel olarak katılabilecekleri diğer önemli fuarları duyurmak, · dış ticaret müsteşarlığı, yurtdışı ticaret müşavir-likleri kanalıyla alınan ve birliğe direkt olarak ulaşan it-hal taleplerini duyurmak, · ilgili mevzuatlar çerçevesinde teşvik uygulama-ları ve devlet yardımları konularında üyelerimize bilgi verilmekte ve uygulamaları yapılmaktadır. 1. antalya kesme çiçek ihracatçıları birliği türkiye’den çiçek ihracatı 20 yıl önce başlamış ve başlangıcından beri düzenli gelişim göstermiştir. an-talya kesme çiçek ihracatçıları birliği de 1999 yılında kurulmuştur. birlik türkiye’nin tüm süs bitkileri ihraca-tından sorumludur. ihracattaki ana ürün grupları kes-me çiçekler, fideler, fidanlar, iç ve dış mekan bitkileri, çiçek soğanları, yosun ve çelenklerdir. kesme çiçekler türkiye’de izmir, antalya, yalova ve isparta gibi değişik illerde üretilmektedir. ihracata yönelik yüksek kaliteli çiçekler genellikle çiçek üreti-mi için çok uygun çevresel koşulların bulunduğu an-talya bölgesinde yetiştirilmektedir. son yıllarda yayla bölgesinde başlayan üretim yıl boyu yüksek kaliteli çi-çek ihracatı yapılmasına olanak sağlamaktadır. türk ihracatçıları türkiye’nin coğrafi konumu ve büyük tüketim merkezlerine yakınlığının avan-tajını kullanmaktadır. türk çiçekleri dünya üzerinde 35’ten fazla ülkeye ihraç edilmektedir. karanfil, ger-bera, gypsophila, krizantem, solidago, lilium, lisi-anthus, ranunculus ve değişik türlerde yeşilliklerden oluşan kesme çiçekler toplam süs bitkileri ihracatının %57’sini oluşturmaktadır. son yıllarda süs bitkileri (pe-rennials, herbs etc.) çelik ve köklü fideleri (rooted and unrooted cuttings) ile çelenk, yeşillik ve hazır buket üretim ve ihracatı da gelişmektedir. türkiye’deki süs bitkileri sektöründe yatırım kararı veren firmalar için modern, bilgisayar kontrollü ve her türlü donanıma sahip yüksek teknolojili seralarda üre-tim yapılabilecek bir ortam mevcuttur. türkiye’de süs bitkileri sektörü yüksek katma de-ğer ve istihdam sağlamada önemli role sahiptir. sek-tör ülkedeki sosyal yapıya da yeni iş alanlarının yaratıl-ması ve istihdam edilen kesimlere barınma ve eğitim imkanları sağlanması ile katkı sağlamaktadır. upov’a dayalı islahçı hakları mevzuatı ile yeni geliştirilen tür ve çeşitlerin korunması konusunda türkiye’de önemli adımlar atılmıştır. geniş ürün yelpa-zesinin varlığı, tüm türkiye’deki süs bitkileri üreticile-ri ve ihracatçıları için başarının anahtarı olarak kabul edilmektedir. bu nedenle türkiye’de özellikle yeni tür ve çeşitlere ait bitki çoğaltım materyalleri konusunda bir ihtiyaç söz konusudur. türk süs bitkileri ihracatçı-ları bu bilinçle dikkatli bir planlama, lojistik ve iş or-ganizasyonuna dayalı profesyonel bir üretim anlayışı-nı desteklemektedir. 2. antalya yaş meyve sebze ihracatçıları bir-liği antalya yaş meyve sebze ihracatçıları birliği 1986 yılında kurulmuştur. birliğin faaliyet alanları yaş mey-ve ve sebzeler, narenciye, meyve sebze mamulleri (dondurulmuş, kurutulmuş ve konserve edilmiş mey-ve ve sebzeler; domates salçası; reçeller; meyve suları), keçiboynuzu ve uçucu yağlardır (gül yağı dahil). türkiye, coğrafi konumu, geniş ve verimli tarım arazileri ve ekolojik çeşitliliği sayesinde meyve ve seb-zelerin yüksek kalitede yetişebildiği ender ülkelerden biridir. antalya’nın finike bölgesinde yetişen, eşsiz lez-zetini denizden gelen zengin minerallere borçlu olan “finike portakalı” abd’de yapılan bir yarışmada dünya birincisi olmuştur. türkiye’de taze sebze üretimi toplam yaş mey-ve sebze üretiminin % 70’ini oluşturmaktadır. toplam sebze üretiminin % 12’sini tedarik eden ve türkiye’deki örtü altı üretim alanının % 35’ine sahip olan antalya bir sebze üretim merkezidir. yaş sebze ihracatı toplam yaş meyve sebze ih-racatının % 40’ını oluşturmaktadır. domates ihraca-tı türkiye’nin (toplam ihracatın % 22’si) ve antalya’nın (toplam ihracatın % 40’ı) ihracatında en önemli seb-zedir. antalya’nın yaş meyve sebze ihracatında diğer önemli ürün grupları biber, kiraz, hıyar ve narenciyedir. antalya, türkiye’nin tarım başkenti olarak 50’den fazla ülkeye yaş meyve sebze ihraç etmektedir. en önemli yaş meyve sebze ihracat hedefl eri avrupa bir-liği, orta doğu, bağımsız devletler topluluğu ve doğu avrupa ülkeleridir. ihracatçılarımız, tüketicilerin sağlık, fiyat ve kali-te taleplerinin bilincindedir ve bu nedenle, pazar ta-leplerine ve yasal düzenlemelere uygun ürünler sun-maya özen göstermektedirler. ihracatçılarımız, alıcı ül-keler tarafından talep edilen global-gap , iso 9000, iso 14.000, haccp , brc gibi kalite standart belgeleri-nin alınması ve bu belgeler kapsamında üretim ve ih-racat yapılmasına azami hassasiyet göstermektedir.61 dünden bugüne antalya e k o n o m i , t i c a r e t v e s a n a y i antalya yaş meyve sebze ihracatçıları birliği ola-rak, gıda güvenliği kapsamında düzenlenen eğitim, bilgilendirme toplantıları, seminer ve paneller ile üre-timde standartların oluşumu ve izlenebilirliğin yay-gınlaştırılmasına katkıda bulunulmaktadır. bu kap-samda, farklı çeşitlerde kaliteli ve sağlıklı ürün ihraca-tını artırmak için sektör temsilcileri ile gerçekleştirilen çalışmalar önümüzdeki yıllarda devam edecektir. ayrıca, sektördeki tüm profesyonelleri bir araya getirmek için “fresh antalya - yaş meyve sebze lojistik ve teknolojileri fuarı” ilk olarak 2007 yılında antalya’da organize edilmiştir. bu fuarda, üretici ve ihracatçılara yeni ufuklar açmak ve uluslararası pazarlarda ürünleri-mizin değerini artırmak için alım heyeti programı dü-zenlenmektedir. türkiye’de yaş meyve sebze sektörü ile ilgili geliş-melere ve tüm yaş meyve sebze ihracatçılarına türkiye yaş meyve sebze portalı’ndan (www.yms.org.tr) ula-şılabilir. 3. antalya tekstil ve hammaddeleri ihracat-çıları birliği antalya tekstil ve hammaddeleri ihracatçıları bir-liği 1986 yılında tekstil malzemelerinin ihracatını ar-tırma amacıyla kurulmuştur. burdur, isparta illerini de kapsayan antalya tekstil ve hammaddeleri ihracatçı-ları birliği, batı akdeniz bölgesinde merkezi bir pozis-yona sahiptir. birliğin, konfeksiyon, ev tekstili, iplik, ku-maş, deri giyim, halı ve kilim ihracatçısı üyeleri bulun-maktadır. özellikle isparta, halıcılıkta dünyaca ünlü bir potansiyele sahiptir. türkiye’nin batı akdeniz bölgesindeki en büyük limanı olan antalya limanı, ihracatın kesintisiz ve bü-yük hacimde gerçekleştirilebilmesi için önemli bir ola-nak sunmaktadır. bölge ihracatçıları, antalya merke-zinde yapılan pamuk üretimi ile hammadde ihtiyacı-nı da karşılama olanağına sahiptir. türkiye’de tekstil ve hammaddeleri sektörü, ih-racat açısından büyük gelişme göstermiştir ve günü-müzde dünya tekstil endüstrisine hizmet etmektedir. tekstil ürünleri ihracat miktarındaki artış, rofesyonel ihracatçı firmaların sayısındaki artışa paraleldir. sektö-rün başlıca ihracat pazarları avrupa birliği ülkeleri ve rusya federasyonu’dur. tekstil ve hazır giyim sektörlerinde avrupa birli-ği pazarında ülkemiz en büyük tedarikçilerden biridir. sektör moda üreten ülkelere yüksek katma değerli ve markalı mal ihracatı yapma başarısını kanıtlamıştır. ab’de mevcut olan kısıtlamaların kaldırılması, moda ve kalite ile bütünleşmiş markalı ürün ihracatını zorunlu hale getirmiştir. bu itibarla ülkemizde tüm teks-til ve hazır giyim ihracatçılarının yer aldığı “yeni nesil rekabet oyunları projesi” çalışmalarına hız verilmiştir. sektörün ihraç potansiyelini arttırmak ve yeni pa-zarlara ulaşmak amacıyla birliğimiz tarafından alım heyeti programları gerçekleştirilmekte, üyelerimizin hedefl edikleri pazarlarda uluslararası nitelikteki fuar-lara katılımları teşvik edilmektedir. birliğin en önemli amacı, kaliteli ürünlerle türk tekstil ihracatının miktar ve değerini artırmak ve ulus-lararası ticarette üyelerini desteklemektir. türkiye geneli ihracat sektörleri 23 farklı başlık altında toplanmıştır; 1. konfeksiyon 2. tekstil 3. deri 4. halı 5. yaş meyve sebze 6. hububat 7. canlı hayvan 8. ağaç 9. maden 10. elektrik-elektronik 11. demir demir dışı metaller 12. kimyevi maddeler 13. çimento 14. zeytin – zeytinyağı 15. kuru meyveler 16. taşıt araçları 17. tütün 18. fındık 19. meyve sebze mamulleri 20. kesme çiçek 21. makine ve aksamları 22. değerli maden ve mücevherat 23. demir çelik antalya ihracatçı birlikleri genel sekreterliği iletişim: atatürk cad. raşit berberoğlu iş hanı kat:5-6 pk:137 07100 antalya telefon: 90 (242) 244 01 20 faks: 90 (242) 244 01 27 web: www.aib.gov.tr e-mail: aib@aib.gov.tr antalya ihracatçı birlikleri genel sekreterliği irtibat büroları antalya liman irtibat bürosu adres :antalya büyük liman mevkii tasiş binası kat:1 antalya telefon:(242) 259 37 72 faks:(242) 259 37 73 antalya serbest bölge irtibat bürosu adres :antalya serbest bölge gümrük müdürlüğü binası kat:1 antalya telefon:(242) 259 37 70 faks:(242) 259 37 7162 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m antalya havalimanı irtibat bürosu adres :antalya havalimanı eski c terminali hava-limanı gümrük müdürlüğü binası kat:1 antalya telefon:(242) 330 33 23 faks:(242) 330 34 13 isparta irtibat bürosu adres :pirimehmet mah. 1738 sk. mürüvvet tönge işh. no:28-29 kat:4 isparta telefon:(246) 232 60 17 faks:(246) 232 60 18 fethiye irtibat bürosu adres :atatürk cad. kaymakamlık binası 2. kat fethiye/muğla telefon:(252) 612 85 08 faks:(252) 612 85 30 *kaynak: -web:www.aib.gov.tr 7-bankalar a) resmi bankalar a.1. türkiye cumhuriyet merkez bankası antalya şubesi merkez bankası antalya şubesi, açıldığı 1963 yı-lından beri kentin doğu garajı olarak adlandırılan böl-gesinde, ali çetinkaya caddesi üzerindeki binasında hizmet vermektedir. arsasının bir kısmı 1946 yılında, üzerinde antalya halk okuma evi’nin bulunduğu di-ğer kısmı da 1953 yılında okuma evi kapandıktan son-ra satın alınmış ve bina inşaatına başlanmıştır. kuruluş kanunu ile ülkenin banknot ihracı imtiya-zına tek e lden sahip olan, özel hukuk tüzel kişisi sta-tüsünde, anonim şirket olarak kurulmuş olan türkiye cumhuriyet merkez bankası’nın, operasyonel biriml e-ri olarak çalışan şubelerinde, piyasaya gerekli miktar-larda ve uygun nominal büyüklüklerde temiz banknot ve darphane’den temin edilen madeni paranın arzı ve dolaş ımının sağlanması, piyasadan toplanarak banka-lar aracılığıyla getirilen paranın işlenmesi en önemli ve ağırlıklı faaliyeti oluşturmaktadır. bankaların ve mali ajanı olması sıfatıyla hazine ’nin, dolayısıyla tüm kamu kurum ve kuruluşlarının hesap-larının bulunduğu merkez bankası şubelerinde bu ku-rum ve kuruluşlar adına bankacılık işlemleri yapılmak-ta, ayrıca yurt dışında çalışma ve/veya oturma iznine sahip vatandaşlarımızın döviz hesapları işlemleri de başladığı 1970’li yıllardan beri şubeler tarafından yü-rütülmektedir. antalya şubesi; antalya, isparta, burdur illerinden oluşan reeskont bölgesine hizmet vermektedir. bölge-de, özellikle son yıllarda hızla büyüyen ekonomiye pa-ralel olarak finans sektörü de genişlemiş, 1964 yılındaki toplam 11 banka ve 12 şube’ye karşın 2007 yılında sek-törde 23 banka, 10 bölge müdürlüğü ve 250’nin üstün-de şube ile faaliyet göstermektedir. tel: 0242 244 2276 a. 2. ziraat bankası 15 ağustos 1888’de menafi sandıkları’nın yerine işlevlerini üstlenecek modern finans kuruluşu olarak ziraat bankası ankara’da resmen kurulmuş, o tarihte faaliyette bulunan menafi sandıkları da banka şubele-rine dönüştürülerek faaliyete başlamıştır.63 dünden bugüne antalya e k o n o m i , t i c a r e t v e s a n a y i ilimizde de resmi finans hareketlerinin bir çoğu-nun yapıldığı, bilhassa tarım, sanayi, yatırım ve vb. mali kaynakların aktarıldığı ziraat bankası’nın bölge başkanlığı uhdesinde toplam 28 adet şubesi bulun-maktadır. bu şubeler; -merkez ilçelerde; -muratpaşa ilçesi sınırları içerisinde; -antalya merkez şb, -özel işlem merkezi şb., -şaram-pol şb., -üçkapılar şb. -sanayi sitesi şb., -lara şb., ant.tarımsal bankacılık şb. -kepez ilçesi sınırları içerisinde; -kepez bürosu, -konyaaltı ilçesi sınırları içerisinde; -serbest bölge şb., -konyaaltı şb., -döşemealtı ilçesi sınırları içerisinde; -yeniköy şb. -aksu ilçesi sınırları içerisinde; -aksu şb. diğer ilçelerde; *alanya’da, -alanya şb. - konaklı şb., *akseki’de, -akseki şb., *elmalı’da, -elmalı şb. *finike’de, -finike şb., - turunçova şb., *gazipaşa’da, -gazipaşa şb., *gündoğmuş’da, -gündoğmuş şb., *ibradı’da, -ibradı şb., *demre’de, -demre şb., *kaş’ta, -kaş şb. *kemer’de, -kemer şb., *kumluca’da, -kumluca şb., *korkuteli’nde, -korkuteli şb. *manavgat’ta, -manavgat şb., *serik’te, -serik şb. olarak teşkilatlanmıştır. a.3. t.halkbank *antalya şubesi : (0242) 243 44 83-kızılsaray mah. ka-zım özalp cad. no.97 şarampol/ant *antalya ticari şubesi : ( 0242 ) 244 85 74 kazım özalp cad.no.97/1-antalya *sanayi sitesi : ( 0242 ) 345 53 95 sanayi mah. 680 sok. no:11-antalya *üçkapılar : ( 0242 ) 243 38 41 haşim işcan mah. ata-türk cad. no.7 -antalya *yeni toptancı hali : ( 0242 ) 237 75 37 sütcüler mah. yeni toptancı hali b2/1 blok no 3-6 *yüzüncüyıl : (0242)3380983 varlık mah. 100.yıl bul-varı cihangir apt. no:105-antalya a.4. vakıfl ar bankası *antalya : (242) 243 38 50 ali çetinkaya cad.no:5/a *gazipaşa : (242) 572 35 67 milli egemenlik cad. no:103 (güven otel yanı) *konyaaltı bürosu : 0242 229 30 01 altınkum mah.ata-türk bulvarı güçlü ap.no:251/1 *teomanpaşa : (242) 243 36 50 teomanpaşa cad.ba-şak sitesi c blok no:39 *vakıfbank dokuma : (242) 344 41 04 özgürlük mh. mithat pasa cd. avşaroğlu ap.no:75 *yüzüncü yıl şubesi : (242) 310 45 00 yener ulusoy blv. no:27 b) özel bankalar b.1. akbank * 100.yıl şubesi 0242 2489509 altındağ mah.100.yıl bulvarı hocaoğlu apt. no:3-1/3/4-ant * akdeniz bulvarı şubesi 0242 2431556 konya altı cad. tanırlar apt. no:52/a ant. * çallı şubesi -sedir mah. gazi bulv. no:148 ant. * işıklar- haşim işcan mh. fevzi paşa cad. no:1 ant. * lara şubesi 714 0242 3162982 özgürlük bulvarı no:45 ant. * antalya merkez şubesi 056 0242 2487640 kazım özalp cad. no:37 ant. b.2. anadolubank *antalya şube -0242 248 64 00 ismetpaşa cad. ikiz-han n0: 12 büro no: 1 ant. *antalya ticari- 0242 3110666 mehmetçik mah. as-pendos bul. apsen. iş merk. no:65 ant *aspendos bulv.- 3112899 mehmetçik mah. aspen-dos bulv. apsen. iş merk. no:65 antalya *özel bankacılık- 2434606 konyaaltı cad. bahçelievler mah. akdeniz apt. no:5/6 antalya *şarampol şb.-2434356 muratpaşa mh. k. özalp cad. hasan bıçakçı işhanı no:1/12 antalya b.3. garanti bankası *üçkapılar- 0 242 247 71 55 balbey mah. i.paşa cad. dölen işhanı no.4/b -antalya *toptancılar hali-0242 337 00 76yeni t. hal komplek-si b1/2 blok no:9-10 merkez antalya *antalya özel birikim-0242 244 79 85konyaaltı cd. cem ap. 38/a 07040 merkez antalya *akdeniz-0242 243 11 51 anafartalar caddesi no:55 07050 merkez antalya *çallı-0242 345 10 16ulus mahallesi gazi bulvarı 2115 sokak no:2/1 merkez antalya *işıklar cd.-0242 312 16 39gençlik mahallesi tevfik işık cd. b.-hilal ap. no: 29 kat: 1 *kalekapısı-0242 243 44 55 tuzcular mah. atatürk cad. no:28 07100 merkez antalya *konyaaltı-0242 244 86 45 konyaaltı cad. cem apt. no:38/a-b 07040 merkez antalya *lara-0242 323 95 50 şirinyalı mahallesi özgürlük bulvarı no: 114/2 lara antalya *yüzüncüyıl-0242 248 23 29 yener ulusoy bulvarı no: 7/1 07050 yüzüncüyıl antalya64 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m *antalya ticari- 0242 310 28 00-20-aspendos bulvarı no: 71 / 01 07300 antalya *antalya yatırım 0242 310 11 12 r. peker cd. ant. 2000 alışveriş merk. no:1-antalya b.4. albaraka türk *antalya şb: (0242) 247 46 12 m. egemenlik cd. no:42/5 murat paşa camii karşısı-antalya türkiye finans katılım bankası *antalya şb: 0242 244 53 57 tahıl pazarı mh. a.menderes cd. a blok-7 daire:2 antalya *manavgat şb. b.5. bank asya *antalya şubesi:(0242) 248 00 71 adnan menderes bulvarı has iş merkezi no:9 antalya *kepez şubesi : (0242) 345 94 45 yükseliş mah. mithat paşa cd. görkem apt. no:22/1 *topçular şb. : aspendos bulvarı b.6. fortis bank (dışbank) *antalya şubesi : (0242) 243 49 50 tahılpazarı mh. şa-ranpol sk. ö. melli iş merk..no: 1 *antalya sanayi şb.:344 73 90 muratpaşa mah.eski san.sit. maden işl. böl. 680 sk. no:37 *batı akdeniz tic.şb :311 33 55 aspendos bulvarı 985 sokak anda iş merkezi no: 3/2 *kalekapısı : (0242) 248 69 35 - 247 62 95 - 248 29 75 cum. caddesi no: 9 8-antalya *lara : (0242) 313 18 40 - 41 – 42 m. kasapoğlu cd. metropol çarşı a blok no: 5-6-7-8 *yeni hal :(0242) 338 07 74 pbx - 338 03 05 yeni top-tancı hali b2 blok no: 1-antalya b.7. iş bankası: *akdeniz sanayi : 242-2213186 akd. küçük sanayi sit. şafak mah. 5009 sokak no: 97 *akdeniz üniversitesi : 242-2261392olbia çarşı mer-kezi, 10 no’lu bölüm antalya *anafartalar caddesi : 242-2478161 anafartalar cad. saraçoğlu iş merkezi no: 52 *antalya : 242-2432572 cumhuriyet cad. no: 2 7148 *antalya serbest bölge : 242-2592704 antalya ser-best bölgesi yeni liman/antalya *konyaaltı: 242-2294200 öğretmenevleri mahallesi atatürk bulvarı no:152/2 *lara: 242-3167341 şirinyalı mahallesi özgürlük bul-varı no:64 lara 7148 *sanayi : tel: 242-3456910 sanayi sitesi 677 sokak no: 71/a 7010 *şarampol : 242-2472828 a.menderes bulv. yüce 3 apt. no:33/4 –ant. *dokuma şb. ulus mh. m. akif ersoy cd. b.8. kuveyt türk bankası *antalya şubesi : (0242) 241 06 95 adnan menderes bulvarı no:25/1 antalya *anafartalar şb: 0242. 2474371-güllük-anafartalar cd. saraçoğlu iş merk.n:78-ant. b.9. mng bank *antalya : (242) 243 51 50 ali çetinkaya cad. n:12- antalya b.10. ing bank (oyak bank) *antalya akdeniz şb. : (242) 244 45 20 - 241 53 23 is-metpaşa cad. no:3/a 07040 antalya *antalya şb. :(242) 243 20 60 -243 05 27 - adnan men-deres bul. no:11 antalya 07040 *aspendos bulvarı şb. :(242) 312 05 50-mehmetçik mah. aspendos bul. no:67/a- ant. *lara şb.:(242) 316 25 45 şirinyalı mah.özgürlük bul. bölük emini sit. c-2 blok no:3 b.11. şeker bank *akdeniz : 242-2483708 242-2434851 cumhuriyet cad. no: 75/c *antalya : 242-2485950 242-2434855 tahılpazarı mah. adnan menderes bulv. no:15/1 *hal : 242 - 339 73 48 yeni toptancı hal / antalya *lara : 242-3163874 242- şirinyalı mah.özgürlük bulv. i. gökşen cad. no: 36/4 b.12. türk ekonomi bankası (teb) *antalya şb :(242)248 48 01 tahıl pazarı mah. a.menderes bulv. gazi han 19/2-3 *lara şubesi:(242)312 11 51 yeşilbahçe mh. metin ka-sapoğlu cd. armada apt.44/4 b.13.a) yapı kredi bankası *100.yıl bulv.şb.:(242)247 38 49 anafartalar cd.ülkü kandemir ap.no:73/5-ant. *akdeniz: (242)247 40 30-kazım özalp cad. no:126- antalya *aliçetinkaya:321 47 51 kızıltoprak mh. ptt kavşağı mevlana cd. hat. uysal ap.:1-2 *antalya : (242)243 03 56 -elmalı mah. kazım özalp cad. no:3 - antalya *antalya serbest bölge:(242)259 24 36 - antalya ser. bölg.3.sk. b blok 12 parsel65 dünden bugüne antalya e k o n o m i , t i c a r e t v e s a n a y i *dokuma –(242 ) 335 38 25 özgürlük mah. n. kemal bulv. tenli 1 apt. no:50- ant. *kepez uydu şb: (242)221 39 20 - şafak mah. 5009 so-kak no:97-antalya *sanayi çarşısı: ( 0 242 ) 345 69 52 sanayiçarşısı 678 sokak no:9 - antalya *teomanpaşa caddesi: ( 0 242 ) 248 46 22 teomanpa-şa cad.no:80 – antalya b.13.b)yapı kredi bankası (koçbank) *antalya : (242) 247 91 93 haşim işcan mahallesi ata-türk caddesi no. 33/antalya *alanya-avsallar uydu şb: 517 27 58-merk. mh. ince-kum cd.n.bey iş merk. mavi çarşı altı- 22 *güllük : (242) 248 58 91 anafartalar cad. 127. sk. no:1 güllük antalya *lara : 0242 316 70 50 şirinyalı mahallesi, özgürlük bulvarı, no:354/4 lara / antalya *migros şube : 0242 230 15 77 migros avm, meltem mahallesi, 100yıl bul.no:155-ant. *muratpaşa : 0242 312 75 75 aspendos bul. no.35 mu-ratpaşa/antalya b.14. alternatif bank *antalya : 0 242 243 22 03 balbey mah. ismet paşa cad. no:3-4- antalya b.15. hsbc bankası *antalya : 0242-2438888 ali çetinkaya cad. no:10 - *güllük : 0242-2449055 kışla mah. güllük cad. no.8 - antalya *lara : 02423163404 şirinyalı mah. özgürlük bul. sa-karya apt.no:16 lara antalya 8- kambiyo müdürlüğü müdürlük ilimiz kalekapısı saat kulesi yanındaki vakıf işhanı’nda, kendisine kanun ve yönetmelikler-le verilen hizmetleri ve döviz büroları ile ilgili işlemle-ri yürütmektedir. tel/ faks: 0242 2473873 9- türk standartlari enstitüsü (tse) a) tse ürün belgelendirme müdürlüğü müdürlük ilimizde tse ile ilgili kendisine kanun ve yönetmeliklerle verilen hizmetleri ve ilgili işlemle-ri yürütmektedir. tel: 0242 3466503 faks: 0242 3341243 b) tse personel sistemi belgelendirme mü-dürlüğü müdürlük ilimizde tse ile ilgili, kendisine kanun ve yönetmeliklerle verilen hizmetleri ve ilgili işlemle-ri yürütmektedir. tel: 0242 2485005 faks: 0242 2485006 10- diğer bazi iktisadi ve sanayi meslek birlikleri 1. agid-akdeniz girişimci iş adamlari derneği 2. antgiad-antalya genç iş adamlari derneği 3. antsiad-antalya sanayici ve iş adamlari derneği 4. müsiad-müstakil sanayici ve iş adamlari derneği antalya şub. 11-ekonomik bazi istatistik tablolari tablo 01:yıllara göre banka şube sayısının dağılımı ve gelişimi istanbul ankara izmir bursa adana antalya türkiye 1996 1,554 537 519 201 157 154 6,413 1997 1,740 578 550 209 165 168 6,832 1998 1,977 620 580 220 173 191 7,324 1999 2,127 652 607 230 182 195 7,633 2000 2,120 673 615 238 190 201 7,790 2001 1,881 612 524 217 169 181 6,876 2002 1,798 582 471 193 146 161 6,065 2003 1,737 581 461 187 137 162 5,966 2004 1,771 594 472 198 143 179 6,106 2005 1,823 611 478 193 149 193 6,200 kaynak: bankalar birliği-atso-200766 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m tablo 02: antalya ili gayri safi yurtiçi hasılasının yıllara göre değişimi yıllar cari fiyatlarla (milyon t.l.) 1987 yılı fiyatlarıyla antalya türkiye gsyih türkiye payı(%) antalya türkiye gsyih türkiye payı (%) 1987 1 546 719 74 721 925 2.07 1 546 719 74 721 925 2.07 1988 2 847 201 129 224 505 2.20 1 692 522 76 306 292 2.22 1989 5 187 180 227 324 008 2.28 1 835 536 76 498 311 2.40 1990 8 663 922 393 060 171 2.20 1 902 320 83 578 464 2.28 1991 13 797 815 630 116 961 2.19 1 911 547 84 352 830 2.27 1992 25 206 897 1 093 368 045 2.31 2 091 110 89 400 745 2.34 1993 47 588 520 1 981 867 096 2.40 2 213 629 96 590 370 2.29 1994 96 500 900 3 868 429 189 2.49 2 359 660 91 320 722 2.58 1995 196 016 082 7 762 456 071 2.53 2 552 511 97 887 800 2.61 1996 382 113 829 14 772 110 189 2.59 2 725 519 104 745 151 2.60 1997 776 787 211 26 838 883 135 2.60 2 945 645 112 631 203 2.60 1998 1 481 990 374 52 224 945 129 2.70 3 016 640 116 113 609 2.60 1999 2 010 527 625 77 415 272 308 2.60 2 814 530 110 645 883 2.50 2000 3 117 095 408 124 583 458 276 2.50 2 938 699 118 789 113 2.47 2001 4 705 303 036 178 412 438 499 2.64 2 956 989 109 885 336 2.69 kaynak: die –atso-2007 tablo 03: yaş meyve ve sebze ihracatının ülke-lere göre dağılımı, 2005 ülke değer (u.s.) payi (%) alman ya 44.773.524 21,5 hollanda 23.118.137 11,1 rusya federasyonu 19.895.937 9,5 romanya 15.610.463 7,5 avrupa serbest bölgesi 11.746.627 5,6 yunanistan 9.777.502 4,7 fransa 9.429.382 4,5 avusturya 8.548.537 4,1 birleşik krallik 6.984.746 3,3 bosna-hersek 6.186.964 3,0 italya 4.954.272 2,4 moldavya 4.791.268 2,3 sirbistan 4.786.575 2,3 slovenya 4.342.728 2,1 macaristan 3.713.300 1,8 beyaz rusya 3.468.096 1,7 makedonya/ macedonia 2.910.582 1,4 bulgaristan/bulgaria 2.791.610 1,3 polonya 2.671.712 1,3 ukrayna 2.272.252 1,1 hirvatistan 1.975.295 0,9 diğer ülkeler (32 ülke) 13.880.812 6,6 toplam 208.630.321 100,0 kaynak: antalya meyve ve sebze ihracatçıları birli-ği- atso-2007 tablo: 04: 2005 yılında antalya gümrüklerinden yapılan ithalatın ülkelere göre ülkeler değer (u.s.) payi (%) almanya / germany 98.296.304 19,5 rusya/russia 46.706.743 9,3 romanya/romania 40.911.853 8,1 yunanistan/grecee 36.623.624 7,3 çin/china 24.267.388 4,8 hollanda/holland 22.737.524 4,5 israil/israel 21.652.199 4,3 ispanya/spain 19.884.682 4,0 antalya serbest bölge antalya free zone 15.917.788 3,2 italya / italy 15.456.291 3,1 france/france 14.925.153 3,0 misir/egypt 14.773.654 2,9 a.b.d/u.s.a 12.615.681 2,5 güney kore/ south ko-rea 9.142.090 1,8 tunus/tunusia 9.113.211 1,8 diğerleri (55 ülke) others (55 countries) 100.597.790 19,9 toplam 503.621.945 100,0 kaynak: die- atso-200767 dünden bugüne antalya m a l i y e 4. maliye 1. kuruluş ilimizde maliye teşkilatı, son değişikliklerden önce “defterdarlık” başkanlığında diğer alt birimler-den oluşmakta idi. maliye bakanlığı’nın gelir ve gideri ayrı birimler altında şekillendirmesi ile ilimizde de ma-liye, özet olarak gelirle ilgili olarak vergi dairesi baş-kanlığı, gider ve hazine ilgili olarak da yine önceden bildiğimiz defterdarlık adı ile yeniden teşkilatlanmış bulunmaktadır. önceki bilinen şekliyle, aynı zamanda vali yardım-cısı vekilliğine de haiz defterdarlık ilimizde, yakın ta-rihte son yıkılan ve şu anda yerine kent parkı yapılan yerde bulunan valilik binasında uzun yıllar hizmet ver-dikten sonra, şu anda kendisine ait antalya araştırma hastanesi (devlet hastanesi) kuzeyindeki modern ve büyük binasına taşınmıştır. 2. defterdarlık ilimizde halen yukarıda belirtilen kuruma ait bi-nasında hizmet veren defterdarlık bünyesinde; gider-le ilgili muhasebe müdürlüğü ve diğer bağlı birimle-ri ile hazineye ait iş ve işlemleri yürüten doğu ve batı milli emlak müdürlükleri bulunmaktadır. ilçelerde de mal müdürlükleri hizmet vermektedir. tel: 0242 2378501- faks: 0242 2378500 3. vergi dairesi başkanlığı ilimizde yeni teşkilatlanan vergi dairesi başkanlı-ğı; bünyesinde merkezde grup müdürlükleri ve bağ-lı vergi dairesi müdürlükleri ve denetim müdürlükleri ile ilçelerimizde de vergi dairesi müdürlükleri ile halkı-mıza hizmet vermektedir. antalya vergi dairesi başkanlığı’nda, iş hacmi ve personel bakımından defterdarlık’tan daha fazla yo-ğunluk olduğu gözlenmektedir. tel: 0242 2370610 faks: 0242 2370690 4. tasiş işletme müdürlüğü ilimizde maliye bakanlığı’na doğrudan bağlı şube müdürlüğü olarak hizmet ve tasiş antalya şube mü-dürlüğü, mahkeme kararları ve ilgili kanunlarla tasfi-ye edilmek üzere gümrükler ve değişik kurumlardan kendilerine gelen emtia, malzeme, araç vb. ürünlerin satış ve tasfiye işlemlerini yürütmektedir. müdürlük, konyaaltı büyük limanda bulunan bi-nada hizmet vermektedir. tel/ faks: 0242 259124668 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 5. eğitim 1. okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim il milli eğitim müdürlüğü ilimiz il milli eğitim müdürlü-ğü, yakın tarihte cumhuriyet cad-desi üzerindeki vakıf işhanı’nda hiz-met vermiş, daha sonra şu anda “şe-hir meydanı” yapılan alanda bulu-nan valilik binası’nda uzun süre hiz-met verdikten sonra halen defter-darlık kuzeyinde bulunan hizmet bi-nasına taşınmıştır. 19 ilçede ilçe mil-li eğitim müdürlüğü olarak teşkilatla-nan müdürlük bünyesinde idari ola-rak 8 il müdür yardımcısı, 6 şube mü-dürü, ilköğretim müfettişleri başkanı ve 2 yardımcısı bulunmaktadır. eğitim öğretim ile ilgili bazı veriler aşağıda özet olarak verilmiştir. *ilköğretim öğretmen başına düşen öğrenci sayısı : 26 derslik başına düşen öğrenci sayısı : 31 *ortaöğretim öğretmen başına düşen öğrenci sayısı : 17 derslik başına düşen öğrenci sayısı : 31 *okullaşma oranı (2006-2007 öğretim yılı okul öncesi : %23 ilköğretim : % 99,8 ortaöğretim : % 80 genel lise : % 62 mesleki ve teknik lise : % 38 a. antalya ili okul-öğrenci-öğretmen tablosu ilçe adi anaokulu ilköğretim ortaöğretim okul sayisi öğrenci sayisi öğretmen sayisi okul sayisi öğrenci sayisi öğretmen sayisi okul sayisi öğrenci sayisi öğretmen sayisi muratpaşa 4 3293 24 57 48.708 1.887 25 20.517 1.333 kepez 4 2904 8 61 54.418 1.873 15 13.265 721 konyaalti 1 593 10 16 7.545 310 2 1.904 101 aksu . 441 . 29 8.335 295 2 1.155 66 döşemealti . 341 . 16 4.861 208 5 1.673 87 akseki 74 6 1.230 63 3 533 45 alanya 1 1472 4 116 33.072 1.060 18 8.556 523 demre 187 14 3.562 128 3 761 44 elmali 258 27 4.573 192 4 1.387 103 finike 403 19 5.905 251 3 1.882 105 gazipaşa 352 38 6.764 305 5 2.028 112 gündoğmuş 34 16 1.068 56 1 104 5 ibradi 32 3 251 14 1 123 8 kaş 2 390 0 24 6.513 321 5 773 77 kemer 2 398 3 10 3.930 155 3 1.178 57 korkuteli 395 28 6.117 270 5 1.838 108 kumluca 1 449 0 23 9.820 368 4 2.298 123 manavgat 1 1357 3 79 22.372 839 12 6.162 396 serik 636 51 14.259 501 10 4.300 293 toplam 16 14.009 52 633 243.303 9.096 126 70.437 4.307 not: anasınıfı öğrenci sayısı 11.695 olup anaokulu öğrenci sayısına dahil edilmemiştir. öğretmen sayıları ilköğretim bünyesinde gösterilmiştir. kaynak:il milli eğitim müdürlüğü-ağustos 200869 dünden bugüne antalya e ğ i t i m b. antalya ili yıllara göre üniversite sınavına giren ve başarılı olanların aday yüzdesine göre genel sıralaması yıllar sınava girenlerin sayısı başarılı olanların sayısı başarı sıralaması 2003 yili 29.822 25.559 1.sira 2004 yili 36.772 30.675 1.sira 2005 yili 36.331 29.588 5.sira 2006 yili 33.027 27.412 12.sira 2007 yili 36.246 29.721 27.sira 2008 yili 33.849 31.971 23.sira kaynak:il milli eğitim müdürlüğü- ağustos 2008 c. antalya ili oks başarı sıralaması yılı sınava giren aday sayısı türkçe matematik ortalaması tm başarı sı-rası matematik fen ortalaması mf başarı sırası 2003 15.829 610,767 18 610,013 19 2004 17.057 614,826 25 614,405 23 2005 20.330 315,329 26 312,41 28 2006 21.427 253,545 33 248,713 31 2007 22.067 252,963 31 248,272 29 2008 24.470 274.795 37 268.099 35 kaynak:il milli eğitim müdürlüğü-ağustos 2008 2. yükseköğretim a. akdeniz üniversitesi ilimiz konyaaltı ilçe sınırları içerisinde dumlupı-nar bulvarı üzerinde şehrin doğu kısmında geniş ve ekolojik bir alanda kurulmuş akdeniz üniversitesi, 1982 yılında antalya, burdur ve isparta illerindeki yük-seköğretim kurumlarını da kapsayacak şekilde kurul-muş; 1992 yılında antalya dışındaki birimlerini süley-man demirel üniversitesi’ne devretmiştir. aynı yıl ak-deniz üniversitesi’nde var olan 3 fakülteye 6 fakülte daha eklenerek fakülte sayısı 9’a yükseltilmiştir. daha sonra farklı tarihlerde kurulan fakültelerle birlikte fa-külte sayısı 13’e çıkan üniversitenin mevcut rektörü prof. dr. israfil kurtcephe, 06.08.2008 tarihinde gö-revine başlamıştır. üniversite de 2007-2008 eğitim-öğretim yılı itibari ile öğretim elemanı sayısı 1.885, öğ-renci sayısı da 20.146’dır. a.1. üniversitenin fakülteleri tıp fakültesi, ziraat fakültesi, fen-edebiyat fakültesi, iktisadi ve idari bilimler fakültesi, hukuk fakültesi, güzel sanatlar fakültesi, mühendislik fakültesi, eğitim fakültesi, iletişim fakültesi, su ürünleri fakültesi, alanya işletme fakültesi, ilahiyat fakültesi (henüz eğitim-öğretime başlamadı) dir.70 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m a.2. üniversitenin yüksekokulları ve konservatuarı akdeniz üniversitesi bünyesinde lisans düzeyin-de 4 yüksekokul eğitim-öğretim faaliyetlerini sürdür-mektedir. lisans düzeyindeki yüksekokullar şunlardır: -turizm işletmeciliği ve otelcilik yüksekokulu, -beden eğitimi ve spor yüksekokulu, -antalya sağlık yüksekokulu, -akseki sağlık yüksekokulu, üniversite bünyesinde, -akdeniz üniversitesi antalya devlet konservatuarı kurulmuş ve öğrenci kabul etme aşaması için çalışma-larını sürdürmektedir. a.3. üniversitenin meslek yüksekokulları antalya ili ve çevre ilçelerde kurulmuş bulunan ve iki yıllık ön lisans eğitimi veren 10 yüksekokul vardır. bu yüksekokullar: *teknik bilimler meslek yüksekokulu, *sosyal bilimler meslek yüksekokulu, *sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu, *elmalı meslek yüksekokulu, *kumluca meslek yüksekokulu, *korkuteli meslek yüksekokulu, *serik meslek yüksekokulu, *akseki meslek yüksekokulu, *manavgat meslek yüksekokulu, *alanya meslek yüksekokulu’dur. a.4. üniversitenin enstitüleri akdeniz üniversitesi’nde yüksek lisans ve dokto-ra eğitim-öğretimi veren 4 enstitü bulunmaktadır. bu birimler: -sağlık bilimleri enstitüsü, -fen bilimleri enstitüsü, -sosyal bilimler enstitüsü, -güzel sanatlar enstitüsü’dür. a.5. üniversitenin araştırma ve uygulama merkezleri üniversitenin araştırma ve uygulama merkezle-ri aşağıdadır. *sağlık, araştırma ve uygulama merkezi(üniversite hastanesi) *sürekli eğitim merkezi (akünsem) *bilgisayar bilimleri araştırma ve uygulama mer-kezi *sosyal hizmetler eğitim araştırma ve uygulama merkezi (aksum) *sağlık bilimleri araştırma ve uygulama merkezi *avrupa birliği araştırma ve uygulama merkezi (akvam) *likya uygarlıkları araştırma merkezi (lam) *çevre sorunları araştırma ve uygulama merke-zi (akçam) *atatürk ilkeleri ve inkılap tarihi araştırma ve uy-gulama merkezi *turizm araştırma, geliştirme ve uygulama mer-kezi (tagum) *organ nakli eğitim, araştırma ve uygulama mer-kezi *tarımsal biyoteknoloji araştırma ve uygulama merkezi (aktabim) *biyolojik çeşitlilik araştırma geliştirme ve uygu-lama merkezi (ak- biyom) *akdeniz ülkeleri ekonomik araştırmalar merkezi *spor bilimleri araştırma ve uygulama merkezi *sporcu sağlığı araştırma ve uygulama merkezi *akdeniz dillerini ve kültürlerini araştırma ve uy-gulama merkezi (adkam) *eğitim teknolojileri araştırma ve uygulama mer-kezi *tohumculuk araştırma ve geliştirme merkezi *sağlık turizmi ve talassoterapi eğitim, araştırma ve uygulama merkezi *uzaktan algılama araştırma ve uygulama mer-kezi (akuzal) *temiz enerji araştırma ve uygulama merkezi *özel gereksinimli bireyler için araştırma, uygu-lama ve eğitim merkezi *iletişim araştırmaları ve uygulama merkezi *stratejik araştırmalar merkezi (aksam) *akdeniz üniversitesi kültür - sanat araştırma ve uygulama merkezi (küsam) *endüstriyel ve medikal uygulamalar mikrodalga uygulama ve araştırma merk. *sualtı uygulama ve araştırma merkezi *girişimcilik ve iş geliştirme uygulama ve araştır-ma merkezi *alkol ve madde bağımlılığı araştırma ve uygu-lama merkezi kaynak: -www.akdeniz.edu.tr a.6. üniversitenin tıp fakültesi hastanesi* * (bkz.)-kitabımızın sağlık bölümünde hastane ile ilgili geniş bilgi verilmiştir. b. diğer üniversiteler ilimizde, proje ve inşaat aşamasında olan; 1- döşemealtı ilçesi organize sanayi bölgesi ya-kınlarında, “uluslararası antalya üniversitesi” , 2- serik ilçesi belek beldesinde de “antalya üni-versitesi” adları iki adet vakıf üniversitesinin açılış ça-lışmalarının devam ettiği anlaşılmaktadır. 3. yükseköğretim barinma a) yüksek öğrenim kredi ve yurtlar kurumu antalya bölge müdürlüğü71 dünden bugüne antalya e ğ i t i m 1961 yılından bu yana yüksek öğretim gençliği-ne hizmet veren yüksek öğrenim kredi ve yurtlar ku-rumu (yurtkur) hizmetlerini toplam kalite anlayışı ile çağın gereksinimlerine uygun olarak yürütmekte-dir. her geçen gün sayıları hızla artan üniversite genç-lerinin barınma, beslenme, öğrenim ve katkı kredi ih-tiyaçlarına cevap vermek için çaba sarf eden yurtkur her il ve ilçeye modern bir yurt yapmak hedefi ile çalış-malarını sürdürmektedir. yüksek öğrenim kredi ve yurtlar kurumu’na bağ-lı 20 bölgeden biri olan ilimiz bölge müdürlüğü 1998 yılında kurulmuştur.halen, ali çetinkaya caddesi’nde bulunan 7 katlı bir bina ile hizmet vermektedir. antal-ya bölge müdürlüğü’nün kendisine bağlı 3 il ve 4 il-çede olmak üzere 7 yurt müdürlüğü bulunmaktadır. bu yurtlarda bulunan 9000’e yakın öğrencinin, barın-maları, beslenmeleri, serbest zamanlarının değerlen-dirilmesi, işlemlerini sevk ve idare etmektedir. bölge olarak, genel müdürlüğün hedefl ediği, öğrencilerin en fazla 2 veya 4 kişilik odalarda, otel standartların-da, ahşap mobilyalı karyola sistemi ve içinde banyo-su, tuvaleti, buzdolabı,telefonu bulunan yurt ortamı-nın oluşturulması için çalışılmaktadır. yurtlarda barı-nan öğrencilerin beslenmelerine, her yıl artarak deği-şen oranlarda katkıda bulunulmaktadır. (örn:2008 yılı için sabah kahvaltılarında 1,30 ytl, akşam yemekle-rinde 2,00 ytl olmak üzere günlük toplam 3.30 ytl) sosyal, kültürel, fiziksel ve zihinsel yönde gelişmeleri-ne destek olmak amacıyla da bir çok faaliyeti destekle-mektedir. bölge müdürlüğü ve etkinlikleri konusunda daha fazla bilgi almak isteyenler www.yurtkurantalya. gov.tr internet adresinden faydalanabilirler. b) akdeniz öğrenci yurdu antalya bölge müdürlüğü’ne bağlı olan yurt mü-dürlüğü antalya’da ilk kez 1978 yılında ali çetinkaya caddesi’ndeki bir apartman kiralanarak ve karma yurt olarak hizmete açılmıştır. 1985-1986 öğretim yılı dö-neminde, akdeniz üniversitesi kampüsü’nde, kurum tarafından inşa ettirilen 3 prefabrik binada, karma yurt olarak 1002 kapasite ile hizmet vermeye başlamıştır. 1998-2000 yılları arasında 780 kapasiteli 3 blo-ğun ilavesi ile 1650 kız 1191 erkek olmak üzere top-lam (bugünkü kapasitesi) 2841 öğrenci kapasitesine ulaşılmıştır.hizmet blokları olarak, kampus alanında 6, kampus dışında ücreti farklı 1 kız bloğu ile toplam 7 bloktan oluşmaktadır. yurtta 15 işletme yeri mevcuttur. bunlar kantin-lokanta, internet, cep telefonu satış-tamiri, bilardo, kır-tasiye, fotokopi, berber, kuaför, terzi, fotoğrafçı ve ça-maşırhanedir. bunların denetimleri yurt ve bölge mü-dürlüğü tarafından yapılmaktadır.öğrenciler serbest zamanlarını değerlendirmeye yönelik olarak, yurtta gerçekleştirilen, sosyal faaliyetler (halk oyunları, tiyat-ro, el sanatları… v.b.), kültürel faaliyetler (doğa gezile-ri, konferanslar, sinema ve film sanatçılarıyla söyleşi-ler… v.b.) ve sportif etkinliklerden (basketbol, futbol, voleybol, masa tenisi, bilardo… v.b.) ücretsiz olarak yararlanabilmektedir. yurtlarda 24 saat nöbet hizmeti verilmekte olup, her gün 2 bayan ve bir erkek nöbetçi memur görev yapmaktadır. yurt ve yurdun verdiği hizmetler hak-kında detaylı bilgi almak isteyenler www.akdenizyurt. gov.tr internet adresinden de faydalanabilirler. kaynak:yüksek öğrenim kredi ve yurtlar kurumu an-talya bölge müdürlüğü ilimizde yurtkur öğrenci yurdu’nun dışında, üni-versite öğrencilerinin barındığı bir çok özel yurt ve pansiyonlar da bulunmaktadır. akdeniz öğrenci yurdu-200772 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 6. imar ve ulaştirma-haberleşme 1) imar ilimizde imar ve altyapı ile ilgili işler; -büyükşehir belediyesi, -iller bankası (finans ve teknik destek), -bayındırlık ve iskan il müdürlüğü -ilgili diğer belediyeler ve bazı kurum ve kuruluş-ların katkı ve destekleriyle yürütülmektedir. biz burada bazı kurum ve kuruluşların faaliyetlerine değineceğiz. a) büyükşehir belediyesi büyükşehir belediyesi’nin imar ve planlama konu-sundaki yetki ve sorumlulukları 5216 sayılı kanun’un 7. maddesinde şu şekilde yer almaktadır. • çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıy-la, büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları için-de 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uy-gulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, par-selasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetle-mek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve par-selasyon plânlarını yapmayan ilçe ve ilk kademe be-lediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak. (md.7/b) • kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş gö-rev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili her ölçekteki imar plânlarını, parselasyon plânlarını ve her türlü imar uygulamasını yapmak ve ruhsatlandırmak, 20.7.1966 tarihli ve 775 sayılı gecekondu kanunu’nda belediyelere verilen yetkileri kullanmak. (md.7/c) • büyükşehir belediyesi’nin yetki alanındaki mey-dan, bulvar, cadde ve anayolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımını sağlamak, kentsel tasarım proje-lerine uygun olarak bu yerlere cephesi bulunan yapı-lara ilişkin yükümlülükler koymak; ilân ve reklam ası-lacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını belirlemek; meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi işleri-ni gerçekleştirmek. (md.7/g) • coğrafî ve kent bilgi sistemlerini kurmak. (md.7/h) ayrıca, kanunun 11. maddesinde büyükşehir belediyesi’nin imar denetim yetkisi düzenlenmiştir. • büyükşehir belediyesi, ilçe ve ilk kademe beledi-yelerinin imar uygulamalarını denetlemeye yetkilidir. denetim yetkisi, konu ile ilgili her türlü bilgi ve belgeyi istemeyi, incelemeyi ve gerektiğinde bunların örnek-lerini almayı içerir. bu amaçla istenecek her türlü bilgi ve belgeler en geç on beş gün içinde verilir. imar uy-gulamalarının denetiminde kamu kurum ve kuruluş-larından, üniversiteler ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından yararlanılabilir. antalya-havalimanı kavşağı73 dünden bugüne antalya i m a r v e u l a ş t i r m a - h a b e r l e ş m e • denetim sonucunda belirlenen eksiklik ve ay-kırılıkların giderilmesi için ilgili belediyeye üç ayı geç-memek üzere süre verilir. bu süre içinde eksiklik ve ay-kırılıklar giderilmediği takdirde, büyükşehir belediyesi eksiklik ve aykırılıkları gidermeye yetkilidir. • büyükşehir belediyesi tarafından belirlenen ruh-satsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar, gerekli iş-lem yapılmak üzere ilgili belediyeye bildirilir. belirle-nen imara aykırı uygulama, ilgili belediye tarafından üç ay içinde giderilmediği takdirde, büyükşehir bele-diyesi 3.5.1985 tarihli ve 3194 sayılı imar kanununun 32 ve 42. maddelerinde belirtilen yetkilerini kullanma hakkını haizdir. ancak 3194 sayılı kanunun 42. mad-de kapsamındaki konulardan dolayı iki kez ceza veri-lemez. büyükşehir belediyesi imar işleri daire başkanlığı’na bağlı olan imar şube müdürlüğü, nazım-planlama şube müdürlüğü, emlak istimlak müdürlüğü ve harita şube müdürlüğü tarafından yürütülmekte-dir. imar müdürlüğü, dünyanın en güzel kentlerinden olan antalya’nın tarihi dokusunu; yeni yapılaşmalar içinde korumak ve göç olgusunun getirdiği problem-lerden arındırmak amacıyla yapı kontrol denetiminin artırılmasını sağlıyor. müdürlüğün bu amaçlarla bü-yükşehir belediyesi diğer birimleri ve ilk kademe be-lediyelerinin ilgili birimleri ile koordineli çalışarak ger-çekleştirilen bazı çalışmaları aşağıdaki şekilde özetle-nebilir. a.1. çalışmaları 1. meydan-mevlana kavşağı-yener ulusoy-yüzüncü yıl alt geçit, kavşak ve yürüyen yaya üst geçiti ve atıksu arıtma altyapı çalışmaları büyükşehir belediyesi tarafından 2004-2009 yıl-ları arasında yürütülen çalışmalar çerçevesinde, şeh-rin önemli, araç ve yaya trafiğinin yoğun olduğu böl-gelere köprülü kavşaklar ve yürüyen merdivenli mo-dern yaya geçitleri inşa edilerek halkın hizmetine su-nulmuştur. ayrıca altyapı çalışmaları çerçevesinde de lara ve konyaaltı-hurma bölgelerine atıksu arıtma tesis-leri inşa edilerek çevre ve sağlık bakımından önemli adımlar atılmıştır. 2. atatürk parkı revizyon projesi antalya büyükşehir belediyesi’nin sorumluluğun-da bulunan atatürk parkı, yaklaşık 190.000 m alana sahip bir kent parkıdır. park, kuzeyde konyaaltı cad-desi, batıda konyaaltı varyantı, doğuda valilik konutu, güneyde ise akdeniz ile çevrilidir. atatürk parkı revizyon projesi içeriğinde; tema-lı restaurantlar, kır kahveleri, büfeler, müze-sanat evi, kafeterya, yerel gündem 21, wc vs. gibi üniteler yer al-maktadır. antalya konyaaltı hurma arıtma tesisi açılış töreni-2007 fotoğraf -soldan sağa: antalya valisi alaaddin yüksel, ant.mv.uzm.dr.osman akman, sağlık bakanı prof.dr.recep akdağ, içişleri bakanı a.kadir aksu, b.şehir bld.bşk.menderes türel, başbakan recep tayyip erdoğan, çevre ve orman bakanı osman pepe, ant.mv. ’leri fikret badazli ve burhan kiliç74 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 3. karaalioğlu parkı, belediye binası ve çev-resi kentsel tasarım ve koruma projesi hıdırlık kulesi, eski yeni kapı karakolu, fevzi çakmak caddesi, 1312 sokakla ve güney ile batıda akdeniz’le çevrili karaalioğlu parkı, cumhuriyet dö-nemine ait çağdaş ilk çevre düzenlemesidir. park için-de bulunan önce halkevi daha sonra belediye olarak kullanılan yapı şu anda büyükşehir belediyesi hizmet binası olarak kullanılmaktadır. yine bu dönemin sim-geleri haline gelen ancak günümüze ulaşmayan “va-tan kahvesi” ve “elhamra sineması” park ile birlikte antalya’nın geleneksel kimliğinin önemli öğeleri ol-muştur. karaalioğlu parkı peyzaj projesi 1. etap inşaat uygulanması 2004 yılı başında tamamlanmıştır. 4. belediye hizmet binası projesi kapalı spor salonu çevresine büyükşehir ek hiz-met binası yapılması düşünülmüş olup; “antalya tarih-sel karaalioğlu parkı, belediye binası ve çevresi kent-sel tasarım ve koruma projesi” kapsamında belediye binası projesi de tasarlanmıştır. ancak; 5216 sayılı büyükşehir belediyesi kanu-nu; büyükşehir belediyesine bağlanan yeni yerlerle il-gili yeni birimlerin oluşturulması, ekip ve ekipmanın kurulması gereğini doğurmuş olup; yeni birimlerin kurulması, dolayısıyla da yeni mekanlara ve hacimle-re ihtiyaç duyulduğundan, “antalya tarihsel karaalioğ-lu parkı, belediye binası ve çevresi kentsel tasarım ve koruma projesi” kapsamında, mevcutta bulunan ka-palı spor salonu yerine tasarlanan belediye binası ye-tersiz kalmıştır. bu sebeple mevcut kapalı spor salonu ve çevre-sinde düşünülen ve tasarlanan belediye hizmet bina-sı projesini yeni bir yerde tasarlama gereği doğmuş-tur. yapılan değerlendirmeler sonucunda; imar planın-da belediye hizmet alanı olarak görünen antalya mer-kez yüksekalan mahallesi 370 ada 228 parsel üzerin-de; yeniden belediye hizmet binası projesinin hazır-lanması kararına varılmıştır. 5. lara kent parkı antalya şehir merkezine 10 km. uzaklıkta, lara plaj bölgesinde, sera oteli’nden trt kampına, doğu-batı doğrultusunda 3.5 km. güney-kuzey doğrultu-sunda 1 km. uzanan, 350 hektar büyüklüğündeki lara kumul ormanları’nın bulunduğu alanda yer alan lara kent parkı, 1/25000 ölçekli planlarda orman ala-nı, 1/5000 ölçekli planlarda kent parkı olarak planlan-mıştır. 6. mini city- minyatür kent parkı antepe şirketince 2021 yılına kadar yap işlet dev-ret modeli ile detay inşaata verilmiştir. toplam 1750 m inşaat alanlıdır. proje içeriğinde; satış, sergi alan-ları, restoran, revir, hediyelik eşya vb. üniteleri bulun-maktadır. yaklaşık 85 adet tarihi ve doğal özel önemi olan yerlerin küçültülmüş maketi konulmuştur. 7. balbey mahallesi koruma amaçlı imar planı 27 mart 2008 günü antalya büyükşehir belediyesi tarafından “balbey mahallesi koruma amaçlı imar pla-nı” kararlarına yönelik “nasıl bir balbey” konulu çalış-tay düzenlendiği anlaşılmıştır. http://www.antalya.bel.tr/tr b) iller bankası 5. bölge müdürlüğü kurtuluş savaşı’ndan sonra başlatılan kalkınma hamlesi çerçevesinde, şehir ve kasabalarımızın yeni-den imar ve inşası konusunda önemli görev ve sorum-luluklar üstlenen iller bankası’nın temeli, büyük ön-derimiz mustafa kemal atatürk’ün talimatlarıyla, be-lediyelerin imar faaliyetlerini finanse etmek üzere, 11 haziran 1933 tarihinde 2301 sayılı kanunla, 15 milyon sermaye ile “belediyeler bankası” adıyla kurulmuştur. bankanın kuruluş kanunu uyarınca yalnız beledi-yelere yönelik faaliyetlerde bulunması, kuruluş serma-yesinin, hızlı nüfus artışı ve şehirleşmeye paralel ola-rak artan kredi ihtiyacını karşılayamaması ayrıca,mali kaynağa ve teknik yardıma muhtaç il özel idareleri ile köylerin bu yardım dışında bırakılması ve faaliyet sa-hasının daha genişletilmesi gibi hususlar göz önün-de bulundurularak, belediyeler bankası’nın değişik bir bünyeye sahip kılınması düşünülmüş ve bu düşün-ceyle kurulan belediyeler bankası’nın, “mahalli idare-ler imar bankasına dönüştürülmesi için 29.07.1944 ta-rihinde tbmm’ne sunulan kanun tasarısı hazırlanmış-tır. bu tasarının bütçe komisyonu’nda görüşülmesi sı-rasında bankanın adı ‘iller bankası’ ” olarak değiştiril-miştir. il özel idareleri, belediyeler ve köyleri de içi-ne alan iller bankası’nın kurulması, 13.06.1945 tari-hinde kabul edilen ve 23.06.1945 tarihinde de resmi gazete’de yayınlanan 4759 sayılı kanunun yürürlüğe girmesiyle belediyeler bankası’nın görevlerini üstle-nerek resmen kurulmuştur. ülke genelinde banka halen 1405 teknik personel ve toplam 4058 uzman kadrosuyla, 3216 belediye, 81 adet il özel idaresi, 15 adet su ve kanalizasyon idaresi olmak üzere toplam 3314 adet mahalli idareye hizmet vermektedir. ayrıca atıksu arıtma tesislerinin enerji gi-derlerinin bir kısmı iller bankası tarafından sübvanse edilebilecektir. 1955 yılında burdur’da 4. bölge müdürlüğü ola-rak kurulmuştur. burdur’da 9 ay görev yaptıktan sonra isparta iline nakledilen bölge müdürlüğü, 1961 yılında antalya iline nakledilmiştir.75 dünden bugüne antalya i m a r v e u l a ş t i r m a - h a b e r l e ş m e 5. bölge (antalya) müdürlüğü; ilimiz kültür ma-hallesi, akdeniz üniversitesi’nin kuzeydoğusunda hiz-met binası, sosyal tesisleri ve 24 adet lojmandan olu-şan nezih bir mekanda hizmetini yürütmektedir. 5. bölgenin hizmet alanı antalya, burdur ve isparta ille-rini kapsamaktadır. bu hizmet alanı içinde 2007 yılı iti-bari ile 3 il, 35 ilçe ve 91 kasaba olmak üzere toplam 129 belediyeye hizmet götürmektedir. c) bayındırlık ve iskan il müdürlüğü 17.06.1982 tarih ve 2680 sayılı kanuna dayanıla-rak yürürlüğe konulan 180 sayılı bayındırlık ve iskan bakanlığının teşkilat ve görevleri hakkında kanun hükmünde kararnamenin 209 sayılı kanun hükmün-de kararname ile değişik 9. maddesine göre genel bütçeye dahil kuruluşlara ait bina ve tesislere, kamu konutları ve afet ile ilgili daimi iskana ait yaptırılacak her türlü yapılara ve konutlara, il özel idarelerinin bina ve tesislerine talep halinde her türlü kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce kamu yararına yaptırılacak bina ve tesislere teknik yardım ve kontrollük hizmeti vermek, inşaatlarıyla ilgili mevzuatlar çerçevesinde yaptırmak, 3194 ve 7269 sayılı yasalar çerçevesinde imar ve afet ile ilgili hizmetleri yürütmek; bayındırlık ve iskan mü-dürlüğünün bazı görevleri arasındadır. bu görevler; bayındırlık ve iskan il müdürü, 3 mü-dür yardımcısı ile 5 şube müdürlüğünün idare ve ko-ordinesiyle yerine getirilmektedir. kaynak:http://www.bayindirlik.gov.tr/iller/ antalya d) tapu ve kadastro 6. bölge müdürlüğü ilimizde halkın yakından tanıdığı ve işlem hacmi-nin en yoğun olduğu kurumların başında gelen tapu ve kadastro bölge müdürlüğü, yakın tarihte halen depreme dayanıklı olmadığı gerekçesiyle boşaltılan cumhuriyet caddesi’ndeki eski özel idare binası’nda hizmetini yürütmüş, sonra dokuma semtindeki “pil fabrikası”na ait binada hizmet verdikten sonra halen şu andaki adliye binası’nın doğusundaki binasında hizmetine devam etmektedir. bölge müdürlüğüne bağlı merkezde; tapu ka-dastro müdürlüğü, ilçelerde 19 ilçe tapu sicil müdür-lüğü bulunmaktadır. tapu ve kadastro bölge müdürlüğü ile ilgili bazı veriler aşağıda belirtilmiştir. antalya tapu ve kadastro 6. bölge müdürlüğü yevmiye sayıları çizelgesi (mart 2010) müdürlük adi 2008 yevmiye 2009 yevmiye konyaaltı 4330 15604 kepez 10045 32318 muratpaşa 10654 35056 ant/aksu 3355 8250 döşemealtı 3553 9813 akseki 1592 1914 alanya 30011 30262 elmalı 7530 6947 finike 5163 5302 gazipaşa 4873 6390 gündoğmuş 1213 1420 ibradı 664 815 demre 2965 3329 kaş 5642 6580 antalya/kemer 6711 5619 korkuteli 8851 10460 kumluca 7160 8930 manavgat 16297 17389 serik 12675 13481 antalya tapu ve kadastro 6. bölge müdürlüğü76 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 2007 yili antalya ili kadastro durumu ilçeler yetkili kadastro müdürlüğü toplam birim sayisi biten birim sayisi devam eden birim sayisi kalan birim sayisi sorunlu birim sayisi ihaleli müdürlükçe mahalle köy mahalle köy mahalle köy mahalle köy mahalle köy mahalle köy akseki manavgat 17 41 15 28 2 12 0 0 0 0 0 1 alanya alanya 63 69 63 61 0 8 0 0 0 0 0 0 antalya merkez antalya 178 58 178 58 0 0 0 0 0 0 0 0 demre finike 11 9 11 8 0 1 0 0 0 0 0 0 elmali elmali 16 50 16 50 0 0 0 0 0 0 0 0 finike finike 23 13 23 13 0 0 0 0 0 0 0 0 gazipaşa alanya 11 41 11 41 0 0 0 0 0 0 0 0 gündoğmuş alanya 8 23 3 9 5 14 0 0 0 0 0 0 ibradi manavgat 6 3 0 2 6 0 0 0 0 0 0 1 kaş finike 10 47 10 27 0 19 0 1 0 0 0 0 kemer antalya 12 5 12 5 0 0 0 0 0 0 0 0 korkuteli elmali 24 56 24 51 0 3 0 1 0 0 0 1 kumluca finike 20 24 20 22 0 2 0 0 0 0 0 0 manavgat manavgat 40 77 40 66 0 7 0 0 0 0 0 4 serik antalya 23 57 23 57 0 0 0 0 0 0 0 0 il toplami 462 573 449 498 13 66 0 2 0 0 0 7 kaynak:antalya tapu ve kadastro bölge müdürlüğü-2007 5757 sayılı kanunla ilimizde yeni kurulan murat-paşa, kepez, konyaaltı, döşemealtı ve aksu ilçelerin-de, 2008 yılından itibaren tapu sicil müdürlükleri oluş-turularak halen ilimizde toplam 19 adet tapu sicil mü-dürlüğü hizmet vermektedir. 2) ulaştirma bu bölümümüzde, ilimizde “ulaştırma” faaliyetle-ri; kara, hava, deniz ve diğer ana başlıkları ile incelen-miştir. 1. kara a. antalya karayolları 13. bölge müdürlüğü ilimiz kepez ilçe sınırları içerisinde fabrikalar mahallesi’nde, ismiyle müsemma semtte, geniş bir mekanda değişik idari ve hizmet birimleri ile görev sahası içerisindeki yollarımızın yapım, bakım, ona-rım, trafik işaret ve levhalandırmaları ve sanat yapıları-nın inşasını yürüten karayolları 13. bölge müdürlüğü; bölge’ye bağlı il ve ilçelerde, en iyi şekilde faaliyetleri-ne devam etmektedir. kurumun antalya’da yaptığı çalışmaların en so-nuncusunun, 17/04/2010 günü başbakan r.tayyip erdoğan’ın açılışını yaptığı antalya-kemer-tekirova arasındaki toplam 2.402 metre uzunluğundaki üç ayrı tünel ve bölünmüş yolun ilin batı ilçeleri ve muğla ka-rayolu trafiğini büyük ölçüde rahatlattığı gözlemlen-mektedir. a.1. 13. antalya bölge sınırları bölge sınırları içindeki iller şube no şube adı telefon no bakımevi sa-yısı afyon antalya burdur isparta muğla 131 fethiye 0252 - 614 10 53 1 132 antalya 0242 - 346 57 00 1 133 alanya 0242 - 513 10 00 4 134 burdur 0248 - 233 28 80 4 135 isparta 0246 - 218 31 33 3 136 finike 0242 - 855 12 97 2 bölge toplamı 1577 dünden bugüne antalya i m a r v e u l a ş t i r m a - h a b e r l e ş m e b) büyükşehir belediyesi antalya büyükşehir belediye başkanlığı’nın ula-şım alanındaki yetki ve sorumlulukları, 5216 sayılı bü-yükşehir belediye kanunu’nun 7.maddesine göre şun-lardır: -büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yap-tırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmet-lerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü ser-vis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet üc-ret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit et-mek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; ka-nunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. (md. 7/f ) -yolcu ve yük terminalleri, kapalı ve açık otopark-lar yapmak, yaptırmak, işletmek, işlettirmek veya ruh-sat vermek. (md. 7/l) -büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kur-durmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırla-rı içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (md. 7/p) b.1. ulaşım koordinasyon merkezi-ukome 5216 sayılı kanunun 9. maddesi ile büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelik-le belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulması hü-küm altına alınmıştır. bu kanun ile büyükşehir belediyesi’ne verilen tra-fik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetki-ler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyo-nunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafın-dan kullanılacaktır. ulaşım koordinasyon merkezi ka-rarları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yü-rürlüğe girecek ve toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla il-gililer için bağlayıcı olacaktır. antalya büyükşehir belediyesi bünyesinde ula-şım konusundaki çalışmalar, ulaşım hizmetleri daire başkanlığı’na bağlı olan üç ayrı müdürlük tarafından yürütülmektedir. planlama ve koordinasyon hizmet-leri ukome şube müdürlüğü, uygulamalar ise trafik şube müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. kavşak, yol, kaldırım, yol kenarı otoparkı konula-rında 50 adet proje üretilmiş; özellikle kent merkezin-de trafikte yaşanan sıkıntıları en aza indirgemek ama-cıyla kent merkezinde araç yoğunluğu fazla olan kav-şaklarda etüt çalışmaları yapılarak ilimizde, büyükşe-hir belediyesi sorumluluğunda bulunan 9 noktada katlı kavşak yapılması önerildi ve 4 kavşağın yapımı 2005 yılında tamamlandı. ayrıca, 23.07.2004 tarih ve 5216 sayılı kanun ile, 3030 sayılı kanun yürürlükten kalkmış, 38.200 hektar olan büyükşehir alanı 141.000 hektara ve 603.000 olan büyükşehir nüfusu 700.000’e yükselmiş; bu kapsamda ulaşım ana planında revizyon yapılması gerekliliği or-taya çıkmıştır. sinyalli kavşakların bulunduğu yol kesimlerin-de, kesintisiz akım koşullarını sağlayarak, trafikte kay-bedilen zamanı ve yaşanan sıkıntıları en aza indirge-mek amacıyla “yeşil dalga projeleri” hazırlanarak üçü tamamlanmıştır. diğer yandan büyükşehir belediyesi, ilimizin 100. yıl gibi ana arter yollarına, özürlü, yaşlı, hamile ve di-ğer yayaların sağlık ve sıhhatini göz önünde bulun-durarak, 2008 yılı itibari ile 7 adet modern ve estetik “asansörlü yürüyen merdiven” inşasını temin ederek halkın teveccühünü kazanmayı başarmıştır. büyükşehir belediyesi’nin 2918 sayılı karayolları trafik kanunu uyarınca yaptığı çalışmalar ise şunlardır: -trafik işaret levhaları, işıklı ve sesli trafik işaret-lemeleri. -yer işaretlemelerinin uygulanması ve devamlılı-ğının sağlanması. -belediye sınırları içinde karayolları kenarında ya-pılacak ve açılacak tesisler için karayolları trafik kanununa bağlı yönetmelikte belirtilen şartlara uygun olarak geçiş yolu izin belgesi verilmesi. kaynak:http://www.antalya.bel.tr. a.2. satıh cinsine göre sorumlu olduğu yol ağı ( km ) 31.03.2010 asfalt betonu sathi kaplama stabilize parke toprak geçit vermez toplam otoyol -- -- -- -- -- -- -- devlet yolları 150 1798 0 3 31 21 2003 il yolları 16 1374 0 2 0 33 1425 toplam 166 3172 0 5 31 54 342878 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m ilimizde büyükşehir belediyesi’nin yanı sıra, mu-ratpaşa, kepez ve konyaaltı belediyeleri başta olmak üzere, tüm 19 ilçe ve 50 belde belediyelerinin de ula-şım, altyapı, peyzaj, park, kaldırım v.b.çalışmaları gibi başarılı faaliyetleri de göze çarpmaktadır. c) il özel idaresi kuruluş, misyon ve faaliyetleri, kitabımızın vi.(antalya idari birimleri) bölümünde daha geniş açıklanan il özel idaresi; karayolları ve belediye sorumluluğu dışındaki ili-miz merkez ve ilçelerindeki daha çok köy ve beldeler-deki halkın yol, köprü v.b. ulaşıma ait ihtiyaçlarını gi-dermekte, mülga köy hizmetleri bölge müdürlüğü ve köy hizmetleri il müdürlüğü faaliyet alanına giren ula-şım ihtiyaçlarını karşılamakta ve destek vermektedir. adres: bayındır mahallesi gazi bulvarı (eski köy hizmetleri bölge müdürlüğü binası) tel.:0242.238 05 41-fax: 0242 238 05 44 d) ulaştırma bölge müdürlüğü ilimiz konyaaltı ilçesi serbest bölge girişinde de-niz kenarında bulunan binada hizmet vermekte olan müdürlük, karayolları ile ilgili bir kısım belgelerin dü-zenlenmesi, denetimi ve diğer kurumla ilgili görevle-rini yürütmektedir. tel: 0242 259 12 11-faks: 0242 259 09 95 2- hava ilimiz merkezinde muratpaşa ilçe sınırları içeri-sinde bulunan havalimanı idari yönden, mülki idare amirliği (vali yardımcısı) tarafından yönetilmekte ve yine idari yönden dhmi-devlet hava meydanları baş-müdürlüğü tarafından iş ve işlemleri yürütülmektedir. dhmi başmüdürlüğü tel: 0242 3303301 faks: 0242 3303302 ayrıca terminaller, ticari yönden ilgili şirketler ta-rafından işletilmektedir. ilimiz 4 nisan 2005 tarihi itibariyle yepyeni bir havaalanı dış hat terminaline sahip olmuştur. antal-ya uluslararası havalimanı ii.dış hat terminali 10 mil-yon yolcu kapasitesi ile beklemeleri ortadan kaldır-mayı hedefl emiştir. turizm transferlerini rahatlatması beklenen “ayterminal2” çelebi hava servisi aş ve ic içtaş inşaat sanayi ve ticaret aş ortaklığı ile inşa edi-79 dünden bugüne antalya i m a r v e u l a ş t i r m a - h a b e r l e ş m e len terminal bu kuruluşlar tarafından 55 ay süre ile iş-letilecektir. sadece 11 ay gibi bir sürede yapılan terminal, türkiye’nin ikinci büyük terminali unvanına sahiptir. toplam alanı 185 bin metrekare, ana binasının bü-yüklüğü 77 bin metrekare, otopark büyüklüğü 73 bin metrekare olan terminal, 60 adet bilet ve bagaj işlemi bankosuna, 60 pasaport kontrolü bankosuna, 12 kö-rüğe ve 15 x-ray cihazına sahip bulunmaktadır. ayrıca başbakan recep tayyip erdoğan’ın ka-tılımıyla, antalya havalimanı’nın yeni iç hatlar ter-minali, işletmeci icf airports tarafından 100 milyon euro yatırım yapılarak 11 ayda yeniden inşa edilerek 17/04/2010 günü açılmıştır. bunların yanı sıra türkiye’de ilk defa uygulanan eds sistemi de mevcuttur. eds sistemi, tomografi ci-hazlarının bagaj sistemine entegre edilerek, bagajla-rın içerisinde yer alan malzemelerin otomatik olarak görüntülenmesini sağlıyor. ilimizde merkez havaalanı terminalleri dışında, gazipaşa ilçemizde hava trafiğine kapalı, ancak işlet-meye açılış çalışmaları devam eden “gazipaşa havaa-lanı” da mevcuttur. 3-deniz “denizciliği, türk’ün büyük milli ülküsü olarak düşünmeli ve onu az zamanda başarmalıyız” m.k. atatürk a) limanlar 1) antalya limanı 1.1. tarihçesi antalya limanı, izmir ve mersin limanları arasında yaklaşık 700 deniz mili uzunluğundaki kıyıda yer alan tek önemli yük ve yolcu limanıdır. 1977 yılında inşaatı bitmiş ve işletilmek üzere o zaman ki adı ile denizcilik bankası tao (tdi)’ye verilmiştir. özelleştirme yüksek kurulunun 15.07.1998 tarih-li kararı ile özelleştirilerek 31.08.1998 tarihinde 30 yıl süre ile ortadoğu antalya liman işletmeleri aş’ye iş-letilmek üzere devredilmiştir. liman 07.12.2001 tari-hinde tmsf kontrolüne geçmiştir. tmsf tarafından sa-tışa çıkarılan antalya yük limanı, 31.10.2006 tarihinde global-çelebi-antmarin ortaklığının sahip olduğu ak-deniz liman işletmeleri aş’ye 22 yıllığına (07.09.2028 yılına kadar) hisse devri yapılmıştır. 13 adet rıhtım mevcuttur. ayrıca deniz komutanlığı’na ait askeri rıhtım bulunmaktadır. 13 no’lu rıhtım balıkçı bağlama yeri olarak kullanılmak-tadır. antalya şehir merkezinin 13 km batısında yer alan antalya limanı, karayolu ile batıda kemer-kumluca-finike-kaş, kuzey batısında korkuteli-denizli-nazilli, kuzeyde ise burdur-bucak- isparta-afyon-eğirdir, ku-zey doğuda ise akşehir- konya ve beyşehir-seydişehir, doğuda ise serik-side-manavgat-alanya-gazipaşa-mersin’e bağlanmıştır. 1.2. limanın coğrafi konumu enlem ( lat ): 36 52’ n; boylam ( long ): 30 46’ e. antalya limanı coğrafi olarak orta ve güney avru-pa, ortadoğu ve kuzey af rika ülke ve limanlarına ya-kın konumdadır. ayrıca potansiyel olarak turistik açı-dan akdeniz'in önemli uğrak limanlarındandır. antalya limanı ve çelebi marina80 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m kitab-ı bahriye-piri reis-sayfa:57081 dünden bugüne antalya i m a r v e u l a ş t i r m a - h a b e r l e ş m e antalya deniz haitası-kitab-ı bahriye-piri reis-sayfa:57182 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 1.3. liman faaliyet alanı -kılavuzluk-römorkaj, barınma, atık alım, su-elektrik, yükleme/boşaltma, şifting, limbo, konteynır terminal ve ardiye, geçici antrepo hizmetleri, a. antalya limanına gelen/giden yüklerin cinsi tablo:1 gelen yük cinsleri(ithalat yükleri) gelen yük cinsleri(ihracat yükleri) general kargo: torba çimento, mermer, alüminyum, kireç, sunta, yaş sebze meyve- meyve, araba, krom, ytong, kül-çe alüminyum vs. dökme yükler:dökme çimento, klinger, krom madeni, harnup, alimuma vs. general kargo:gübre, torf, orman ürünleri, alü-minyum, balık, canlı ağaç palmiye, demir, araba, muhtelif malzeme dökme yük:gübre, klinger, kömür petro kok, dök-me asfalt b. antalya limanının hinterlandı tablo:2 iç hinterland diş hinterland antalya, burdur, isparta, denizli, konya ve muğla illerine ait yükler ve deniz yolu ile mersin, izmir, iskenderun, is-tanbul limanlarına gelen kabotaj hattı yüklerine hizmet vermektedir. doğu akdeniz limanı başta olmak üzere ispanya, italya, yunanistan, cezayir, mısır ve fas limanla-rı ile uzak doğu ve amerika ile kontinant hattı li-manlarını ağırlıklı kapsamaktadır. antalya limanı, 2974 gemi/yıl gemi kabul ve toplam 3.001.600 ton/yıl elleçleme kapasitelidir. liman 4.666.666 ton/yıl açık, 46.666 ton/yıl kapalı, 7777 ton/yıl yanıcı, 10 milyon ton/yıl soğuk hava deposu depola-ma kapasitesine sahiptir. limanın geri alanı ile birlikte 500 bin metrekare lik kara ve 1.250.000 metrekare su ala-nı vardır. antalya serbest bölge müdür lüğü ve tmo rıhtımları dahil, toplam uzunluğu 1900 metre olan 12 adet rıh tımdan, üç adedi ro-ro rıhtımıdır. rıhtımların ortalama draftı 9.5 metredir. bu kapasite ile kurumsal olarak türkiye’de gemi kabul kapasitesi bakımından 4. ve elleçleme kapasitesi bakımından 5. sıradadır. antalya-kaleiçi yat limanı83 dünden bugüne antalya i m a r v e u l a ş t i r m a - h a b e r l e ş m e 2) kaleiçi yat limanı tablo:3 işletici kuruluş/diğer bilgiler bağlama kapasitesi derinlik ve yanaşabilecek en büyük yat antalya büyükşehir belediyesi 65 yat(kıçtan kara) -2 ve -4 mt. arasında olup, maksimum 40 mt boyunda yat alanya limanı foto: m. dönmezer-2007 eski liman olarak bilinen ve 1986 yalında yat lima-nı olarak hizmete giren kaleiçi yat limanı’nın geri saha-sında çekek yeri yoktur. limanda elektrik, su ve akarya-kıt hizmetleri verilmektedir. balıkçı barınağı olmaması nedeniyle balıkçıların bir bölümü burada barınmakta-dır. kaleiçi yat limanı’nda daha çok kısa mesafe günü-birlik tur yapan tekneler bağlama yapmaktadır. 3) alanya yat limanı alanya yat limanı, alidaş aş tarafından işletilmek-tedir. adres: çarşı mah.iskele cd.n:65-tel: 0242 513 39 96-fax:0242 511 35 98 e-posta: info@alanyalimani.com 4) antalya çelebi marina tdi genel md.lüğünce işletilen antalya limanı içe-risinde yer alan “motor baseni” olarak adlandırılan kı-sım yat limanına dönüştürülmüştür. bu yerin yat li-manına dönüştürülme talebi ulaştırma bakanlığı’nın 30.04.1991 gün ve l.1.54.2/1370-7525 sayılı yazısı ile uygun görülmüştür. ticari yük limanı mendirekleri içerisinde bulunan ve çelebi grubu tarafından işletilen marina, 1991 yı-lında hizmete girmiştir. 60 tonluk ve 200 tonluk olmak üzere 2 adet travel lift mevcut olup, 1 adet karaya çek-me tertibatı olan kızak (350 deplasman tona kadar tek-nenin karaya alınabileceği) mevcuttur. elektrik, su ve akaryakıt hizmetlerinin yanında bakım ve onarım hiz-metleri de verilmektedir. bu marinada daha çok yaban-cı yatlar ile charter diye tabir edilen türk bayraklı yat-lar ile özel yatlara hizmet verilmektedir. marina dış is-keleye yaz aylarında maksimum 40-45 metre boyların-da mega yat yanaşma imkanı bulunmaktadır. yat lima-nı geri sahasındaki çekek yeri yeterli değildir.84 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m tablo:4 işletici kuruluş/diğer bilgiler bağlama kapasitesi derinlik ve yanaşabilecek en büyük yat dz.de karada çelebi marina ve yat işl. a.ş tarafından işletilmektedir. yaz:235 kış:200 150 -2 ve -4 mt. arasında olup, maksimum 40-45 mt boyunda yat toplam:385 yat bağlama kapasitesi mevcuttur 5) finike yat limanı 5.1. geçmişte finike’nin deniz ulaşımı 1950-1980 yılları arasında zonguldak maden ocaklarının açılmasında kullanılan maden direkle-ri bey dağlarından kesilen ağaçlardan yapılmakta olup, finike limanından zonguldak iline deniz yolu ile götürülmekte idi. ayrıca 1997-2001 yılları arasında finike’den yunan adalarına deniz otobüsü ile sefer ya-pılmaktaydı. antalya kaş - kalkan yat limanı antalya finike limanı85 dünden bugüne antalya i m a r v e u l a ş t i r m a - h a b e r l e ş m e 5.2. günümüzde finike’nin deniz ulaşımı finike limanında mevcut bulunan iskele turizm yat limanı yapılmasının ardından zaman içerisinde limanın dolması sonucu sığlaşmış ve gemi yanaşamaz duruma gelmiştir. finike iskelesi gayri faal olup, anılan iskeleye sadece yat cinsi deniz araçları yanaşabilmektedir. finike turizm yat limanı setur servis turistik aş tarafından işletilmekte olup, deniz alanındaki mevcut iskele ve rıhtımlarda aynı anda 350 adet yat cinsi de-niz aracı barınabilmektedir. ayrıca marinanın geri sa-hasında mevcut çekek yerine ise aynı anda 150 adet yat cinsi deniz aracı alınabilmektedir. 6) kemer yat limanı kemer liman başkanlığı 1986 yılında hizmete başlamıştır.denizcilik müsteşarlığı’nın 09.04.1997 ta-rihli liman talimatı onayı ile sınırları belirlenmiş olup, azmak burnu ile çavuş burnu arasında yer almaktadır. 7) kaş yat limanı kaş yat limanı; 315 metre uzunluğunda ana men-direk ve 450 metrelik yanaşma ve bağlama rıhtımına sahip olup, liman içerisinde elektrik, su ve akaryakıt hizmetleri verilmektedir. bu barınma limanından tica-ri yatlar, özel yatlar, yolcu motorları ve balıkçı motor-ları faydalanmaktadır. ayrıca balıkçı motorlarına tah-sis edilmiş balıkçı barınağı bulunmamaktadır kaş yat yanaşma yeri kaş belediye başkanlığı tarafından işle-tilmektedir. yat yanaşma yeri yeterli değildir. kaş limanı bucak mevkiine yeni yapılan yat limanı inşaatı 2006 yılı ma-yıs ayı içerisinde yid modeli ile ihaleye çıkarılmış olup yüklenici firmanın 2007 yılı içerisinde üst yapı inşa fa-aliyetlerine başlayacağı bilinmektedir. bölgedeki yat turizmi sosyal ve konaklama tesislerinin azlığı nede-ni ile üç ay içerisine sıkışmış bulunmaktadır. kaş yat limanı projesinin en kısa sürede hayata geçirilmesi, bölgedeki yat turizminin canlanmasına vesile olacağı gibi kaş halkına istihdam oluşturacaktır. kaş ilçesi mavi yolculuğun önemli konakla-ma ve barınma noktalarından biridir. bu nedenle kaş limanı’na turizm sezonu içerisinde bir çok sayıda, ti-cari yat, özel yat ve yolcu gemisi ziyaret etmektedir. 2006 yılı kaş limanına 1602 adet tc bayraklı, 121 adet yabancı bayraklı yat giriş yapmıştır. kaş limanı, yunanistan’ın meis adasına yaklaşık 3,5 deniz mili mesafede bulunmakta olup meis ada-sından kaş limanı’na küçük tonajlı yolcu gemileri ile günübirlik seferler yapılmaktadır. aynı şekilde kaş li-manımızdan da meis adasına ticari yatlarla günübirlik seferler yapılmaktadır. kaş limanı merkez iskelesinden, derme ilçesi ke-kova (üçağız) köyü’ne ve kalkan gibi turizm alanlarına yolcu motorları ile günübirlik turlar düzenlenmektedir. kaş’ın sahil uzunluğu 70 km civarındadır. kaş ilçe sınırları içerisinde yükleme boşaltmaya esas iskele bulunmamaktadır. 8) kalkan yat limanı 186 metre uzunluğunda ve 150 metrelik yanaş-ma ve bağlama rıhtımı bulunmakta olup, liman içe-risinde elektrik, su ve akaryakıt hizmetleri verilmek-tedir. bu barınma limanından; ticari yatlar, özel yatlar, yolcu motorları ve balıkçı motorları faydalanmaktadır. ayrıca balıkçı motorlarına tahsis edilmiş balıkçı barına-ğı bulunmamakta ve kalkan belediye başkanlığı tara-fından işletilmektedir. bu limanların dışında ilimizde; -kekova- kekova (üçağız) köyü’nde; köy halkı-nın kendi imkanları ile yapmış olduğu ahşap iskeleler-de ücretsiz olarak barınma hizmeti verilmekte olup su derinlikleri 0,50-3,00 metre arasında değişmektedir. gelen gemi ve yatlara elektrik ve su gibi hizmetler ve-rilememektedir. -demre / çayağzında; 150 metre rıhtım uzunluğu ve 50 metre genişliğinde, 40 tekne kapasiteli olup gü-nübirlik tur yapan yolcu motorlarına hizmet vermek-tedir. ihtiyaca cevap vermekte zorlanmaktadır. rıhtım kötü hava şartlarında can ve mal emniyeti açısından barınmaya elverişli değildir. b) antalya’da bulunan deniz petrol şamandra tesisleri b.1. petrol ofisi deniz şamandra tesisleri aynı anda 2 adet geminin tahmil tahliyesine im-kan verecek gemi bağlama şamandra ve deniz dibi boru hattı mevcuttur. b.2. nato deniz şamandra tesisleri bir adet geminin tahmil tahliyesine imkan vere-cek gemi bağlama şamandra ve 3 adet deniz dibi boru hattı mevcuttur. b.3. çekisan (shel-mobil) deniz şamandra tesisleri bir adet geminin tahmil tahliyesine imkan vere-cek gemi bağlama şamandra ve deniz dibi boru hat-tı mevcuttur. b.4. moil (bölünmez) deniz şamandra tesisleri bir adet geminin tahmil tahliyesine imkan vere-cek gemi bağlama şamandra ve deniz dibi boru hat-tı mevcuttur.86 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m c) antalya serbest bölge içerisinde tekne imal-bakım/onarım yerleri ve istatistik bilgileri tablo-5 yat ima-latçı sayısı yat bakım-onarımcı firma sayısı tekne alım/satımcı firma sayısı istihdam kapasite 1999-2006 arasında toplam yat üretim hacmi(teorik) ihraç edilen yat sayısı ihraç cirosu usd. 31 1 5 795-800 kişi 73 adet yurt dışı:70 yurt içi :3 68.886.858 75 adet kaynak: antalya denizcilik bölge müdürlüğü-2007 adres: büyük liman yolu 07070 konyaaltı/ant. telefon: 0 242 259 0990-91-fax: 0 242 259 0989 4-demiryolu ilimizde türkiye demiryolu hattı ve işletmesi bu-lunmamakla birlikte, demiryolunun coğrafi yönden zor olsa da ilimize gelmesi gerektiği ve bu konu ile il-gili önceki tarihlerde yapılan bazı çalışmaların olduğu-nu biliyoruz. (bkz) konu ile ilgili kitabımızın 1.cildi “v.-6. cum-huriyet dönemi antalya’sı”- bölümünde yer alan “afyon-antalya demiryolu hattı projesi” araştırma ya-zısı incelenebilir. 5-haberleşme ülkemizde ve ilimizde daha önceleri “ptt” (pos-ta telefon telgraf ) adı ile hizmet veren kurumun, 24/04/1995 tarihinden itibaren ikiye ayrılarak son hali ile aşağıdaki şekilde yeniden yapılandırıldığı anlaşıl-maktadır. a- türk telekom a.ş. güney 1 (antalya) bölge müdürlüğü ilimiz telekom müdürlüğü faaliyetleri, tem-muz-2007 tarihi itibari ile il müdürlüğü olarak hizmet vermekte iken aşağıdaki şekildedir. antalya il tele-kom müdürlüğü merkez teşkilatı; metropolitan saha-dan oluşan güllük ve kızıltoprak ile alanya, manavgat ve kumluca ilçelerinde teşkilatlanan 5 adet telekom müdürlüğü ve bunlara bağlı 5 ilçede (serik, gazipaşa, kemer, korkuteli, elmalı) faaliyet gösteren telekom iş-letme şefl ikleri ve ankesörlü telefon müdürlüğünden oluşmaktadır. antalya il telekom müdürlüğü’nde; 1 il müdürü, 2 il müdür yardımcısı (1 teknik, 1 idari), 239 kapsam dışı ve 803 kapsam içi olmak üzere 1.045 personelle hizmet verilmektedir. işletme kapasitesi haziran 2007 sonu itibari ile 647.836 sayısına ulaşmıştır. bu sayının % 86,74 ü olan 561.909’ u çalışan abone durumunda-dır. 275.949 abone metropolitan sahadadır. 10 adet multimedya, 57 adet vvi-fi, 4338 adet smart kartlı ankesör olmak üzere toplam 4.405 adet ankesör hizmettedir. ilimizde sözleşmesi yapılan 1.829 adet kiralık data devresi, 26 adet metroethemet, 177 adet isdn pa, 346 adet isdn ba, 114.099 adet adsl, 732 adet g.shdsl, 464 adet frame relay, 7 adet web barındır-ma, 6 adet e-mail barındırma abonesi mevcuttur. ücretsiz aranır abone sayısı 61, teleks abone sa-yısı 56 adettir. ilimizde 65 adet türk telekom bayisi mevcut olup, 65 bayiden 41 adedi tahsilât işlemleri yapmaktadır. il müdürlüğü dahilinde 71 adet şirket malı, 13 adet r/l binası ve 339 adet kiralık bina bulunmaktadır. şebeke hizmetleri yönünden toplam prensi-bal 1.127.000, toplam lokal 2.029.060 m’ ye ulaşmış-tır. transmisyon yönünden f/o kablo uzunluğu 2.656 km, çıplak devre hat uzunluğu 83,80 km.dir. müdürlüğün 30/08/2009 tarihinden itibaren böl-ge müdürlüğü’ne dönüştürülerek, afyon, antalya, bur-dur, isparta, karaman ve konya illerindeki kendi ku-rumsal birimlerinin antalya bölge müdürlüğüne bağ-lı olarak hizmet vermeye devam ettiği görülmektedir. kaynaklar: -türk telekom güney 1 (antalya) bölge müdürlü-ğü-(11/03/2010) -antalya il telekom müdürlüğü-(2007) b-ptt başmüdürlüğü ‘’telgrafın tellerini kurşunlamalı’’ öyle değildi bu türkü bilirim bir de içime her istasyonda duran sonra tekrar yürüyen bir posta katarı gibi simsiyah dumanlar dökerek bazen gelmesi beklenen bazan ansızın çıkagelen haberler bilirim mektuplar bilirim… erdem bayazit (1939-05/07/2008) 2* 2- kaynak: http://www.siraze.net/antoloji/erdembeya-zit/sanabana.htm-(19/02/2009)87 dünden bugüne antalya i m a r v e u l a ş t i r m a - h a b e r l e ş m e haberleşme, insanların en önemli ve önde gelen ihtiyaçlarından biri olup, insanlığın var oluşu ile birlikte başlamıştır. dünya kurulalıdan beri insanlık çeşitli yol ve vasıtalarla bu ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmış, ateş yakarak, duman çıkararak, davul ve borazan çalarak, kuş uçurarak (güvercin), özel ulaklar kullanarak yaşamının devamını düzenlemede gerekli olan haberi karşı tara-fa iletme yolunda uğraş vermiştir. toplumlar ekonomik ve sosyal düzeyleri oranında bu hizmetlerde gelişme sağlayarak bugünkü düzeye gelebilmişlerdir. ülkemiz açısından postanın tarihine baktığımız-da ise; yüzyıllar boyunca dev bir imparatorluğu yöne-ten türkler haberleşmeyi teknolojik ve sosyal kalkın-manın önemli bir alt yapısı olarak görmüşler ve o çağ-larda ulak, tatar, çapar ve berid adı altında özel olarak yetiştirilmiş insanlardan oluşturdukları etkili bir haberleşme düzeni kurmuşlardır. ilk posta teşkila-tı tanzimat fermanı ile yaşanan gelişmelerin sonucu olarak osmanlı devleti’nin tüm halkının ve yabancıla-rın posta ihtiyaçlarına cevap vermek amacıyla nezaret olarak 23 ekim 1840 tarihinde kurulmuştur. ilk posta-hane ise istanbul’da yeni camii avlusunda postahane-i amire adı ile açılmış ilk memurlar süleyman ağa, tah-sildar sofyalı ağyazar türkçe dışında yazılmış gönde-rilerin adreslerini tercüme etmek üzere mütercim ola-rak atanmışlardır. 1843 yılında telgrafın icadını müteakip 11 yıl son-ra ülkemizde de telgraf hizmeti başlamış, bu hizmeti disipline etmek üzere 1855 yılında ayrı bir telgraf mü-dürlüğü kurulmuştur. 1871 yılında ise posta nazırlı-ğı ile telgraf müdürlüğü birleştirilerek posta ve telg-raf nezaretine dönüştürülmüştür. 1876 yılında mil-letlerarası posta nakli şebekesi kurulmuş, 1901 yılın-da ise koli ve havale işleminin kabulüne başlanmış-tır. 23 mayıs 1909 tarihinde ilk manuel telefon sant-ralının istanbul’da hizmete verilmesinden sonra pos-ta ve telgraf nezareti, 1909 yılında posta, telgraf ve telefon nezareti haline dönüştürülmüş, 1913 yı-lında da posta, telgraf ve telefon umum müdürlü-ğü adını almıştır. cumhuriyetimizin ilk yıllarında içiş-leri bakanlığı’na bağlı olarak görev yapan ptt genel müdürlüğü 1933 yılında katma bütçeli bir idare ola-rak bayındırlık bakanlığı’na, 1939’da ise ulaştırma bakanlığı’na bağlanarak hizmetine devam etmektedir. 1954 yılında kamu iktisadi teşebbüsü (kit) olan ptt genel müdürlüğü, 1984 yılında kamu iktisadi devlet teşebbüsleri’nin yeniden düzenlenmesi ile ilgili olarak çıkarılan 233 sayılı khk ile kamu iktisadi kuruluşu (kik) statüsüne geçirilmiştir. 18.06.1994 tarih ve 4000 sayı-lı kanun ile ptt işletmesi genel müdürlüğü’nün, t.c. posta işletmesi genel müdürlüğü ve türk telekomüni-kasyon anonim şirketi şeklinde yeniden yapılanması öngörülmüş olup, 24.04.1995 tarihinden itibaren t.c. posta işletmesi genel müdürlüğü müstakilen çalışma-ya başlamıştır. 29.01.2000 tarih ve 23948 sayılı resmi gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4502 sayılı kanunun 24. maddesi ile “t.c. posta işletmesi genel müdürlüğü” olan kuruluşumuzun adı “t.c. posta ve telgraf teşkila-tı genel müdürlüğü” (ptt) olarak değiştirilmiştir. antalya ptt başmüdürlüğü de 1987 yılına ka-dar isparta ptt bölge başmüdürlüğü’ne bağlı ola-rak hizmet vermekte iken bölge başmüdürlüklerinin kaldırılması üzerine, isparta bölgesi’nden ayrılarak 03.08.1987 tarihinde bağımsız bir başmüdürlük olarak kurulmuş ve antalya ptt başmüdürlüğü adını almıştır. b.1. görevleri ve verilen hizmetler ünite bünyesinde haziran-2007 itibariyle, 1 adet posta işleme merkezi müdürlüğü, 24 adet ptt merkez müdürlüğü, 68 adet daimi ptt şubesi, 6 adet mevsim-lik ptt şubesi, 9 adet ptt acentesi olmak üzere top-lam 108 işyeri bulunmaktadır. merkez ve şubelerde, ptt-kargo hizmetleri, posta kanunu ve posta tüzüğü’nde belirtilen her türlü açık ve kapalı mektuplar, kartlar, gazeteler, dergiler, kitaplar, her türlü basılmış kitap,körlere özgü yazılar, küçük paketler ve değer konulmuş mektup-lar, değer konulmuş ve konulmamış koliler, adli, kazai ve vergi tebligatlarının kabul edilmesi, varış yerlerine sevk edilmesi ve alıcılarına teslimi sağlanmaktadır. ayrıca, bankalara ait kredi kartı tahsilatı, avea, vodafone, turkcell gsm şirketlerine ait faturalar ile türk telekom’a ait telefon faturaları tahsilatı, tedaş’a ait elektrik, asat’a ait su faturaları tahsilatı, sosyal si-gortalar kurumu, emekli sandığı ve bağkur emekli-lerine ait emekli maaş ödemeleri, global hayat, sağlık ve hayat, başak sigorta, hdi sigorta ile işık sigorta ve isviçre sigorta trafik ve dask sigortaları, -e-kolay, net fıstık ve işnet erişim paketleri satışı, -telekom şirketlerine ait arama kartları satışı, -kapıdan kapıya teslim servisi hizmeti (alo post), -yurtiçi ve yurtdışı havale kabul ve ödeme, -western union kabul ve ödeme işlemleri, yapıl-maktadır. b.2. ilimize ait posta pulu örnekleri kaynak: -antalya ptt başmüdürlüğü88 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 6- basin-yayin a- anadolu ajansı bölge müdürlüğü kurum ilimizde anafartalar caddesi saraçoğlu iş merkezinde bulunan dairede, kendisine kanun ve yö-netmeliklerle verilen hizmetleri yürütmektedir. tel: 0242 2425085- faks: 0242 2488109 b- basın yayın ve enformasyon il müdürlüğü basın-yayın ve enformasyon il müdürlüğü’nün görev ve faaliyetleri aşağıda belirtilmiştir. 1. basınla ilgili münasebetlerin düzenlenmesi, yerli ve yabancı basın-yayın organlarının ve mensup-larının çalışmalarını kolaylaştırmaya yönelik tedbirle-ri alma, yerli ve yabancı basın-yayın organları çalışan-larının sorunlarını çözüp taleplerini karşılama, bu hu-susta gerekli düzenlemeleri yapma, yabancı basına mihmandarlık hizmeti verme, gerektiğinde basın mer-kezleri, akreditasyon ve basın masaları kurma ve yö-netme. 2. türk ve yabancı basın yayın organları mensup-larına (sağladığı prestij ve kolaylıkla özellikle anado-lu basınının yararlandığı bir kimlik kartı olarak kulla-nılmakta olan) basın kartlarını ve basın trafik kartları-nı düzenleme, işlemlerini takip etme, şahıs dosyaları-nı muhafaza etme. 3. anadolu basınına haber kaynağı oluşturma ve bölgelerarası haber ve bilgi akışını sağlama, (kullanıcı adı ve şifre verilmek suretiyle internet üzerinden anka haber ajansı’nın haberlerini anında ve ücretsiz ola-rak izleme ve kullanma fırsatı sunulmakta, yerli haber ajanslarından derlenen bültenler internet sitemizde yayınlanmaktadır. ayrıca, anadolu basınına ait künye bilgileri ve link bağlantılarına da yer verilerek, birbir-leriyle iletişimleri sağlanmaktadır.) genel müdürlük bünyesinde hazırlanan aylık, haftalık (yurdun sesi bülteni, anadolu’nun sesi gaze-tesi vb.) neşriyata antalya ile ilgili kupür ve haber der-leme ve basın-yayın alanındaki gelişmeleri izleme. müdürlüğün iletişim bilgileri: güllük cad. dolap-lıdere sok. namlı apt kat:1 07310 antalya tel: 0242 248 33 13 - 248 80 48 faks: 248 93 33 e-posta: antal-ya@byegm.gov.tr elektronik ağ: www.byegm.gov.tr kaynak:antalya basın-yayın ve enformasyon il müdürlüğü-09/09/2008 c- trt c.1. trt antalya müdürlüğü ilimizde türkiye radyo kurumuna bağlı; trt an-talya bölge müdürlüğü, bölge müdürlüğü’ne bağlı da, trt antalya radyosu, vericiler md.ğü ve haber müdür-lüğü birimleri ile doğrudan trt genel müdürlüğü’ne bağlı ilimiz turizmine yönelik yayın yapan turizm rad-yosu hizmet vermekte idi. trt genel müdürlüğü’nün, 11/06/2008 tarihin-de kabul edilen 5767 sayılı kanun değişikliği ile son dönem yapılanmasına göre; ilimiz trt antalya bölge müdürlüğü, trt antalya müdürlüğü adı ile yeniden teşkilatlanmış ve trt antalya radyosu ile aynı yerde faaliyetini sürdürmektedir. ayrıca trt’nin antalya-serik karayolu üzeri belek mevkiinde ve hisarçandır köyü’nde sarıçınar verici istasyonları mevcuttur. trt antalya müdürlüğü ve radyosu, ilimizde tüm yerli halk tarafından “trt” adı ile anılan semtte ve trt caddesi üzerinde bulunan binada hizmet vermektedir. c.2. trt antalya radyosu’nun tarihçesi 27 haziran 1962 yılında 2 kvv’lık vericisiyle ya-yın hayatına başlayan antalya il radyosu’nun gücü, trt’nin kurulmasından sonra 1973 yılının nisan ayın-da 600 kw’a çıkarılarak akdeniz’in en güçlü yayını ha-line getirilmiştir. 01 ocak 1993 tarihinden itibaren böl-gesel yayına başlayan antalya radyosu, orta dalga-dan yayın yapmasının yanında 27 nisan 1998 tarihin-de, 1 kw gücündeki fm vericisine kavuşmuştur . 21 ni-san 2003 tarihinde ise fm verici gücü 1 kvv’tan 5 kvv’a çıkarılmış, 92.1 mhz olan verici frekansı 100.6 mhz’e aktarılmıştır. isparta - tekketepe vericisi ise 25 hazi-ran 2004 tarihinde hizmete girmiş, frekansı 102.4 mhz89 dünden bugüne antalya i m a r v e u l a ş t i r m a - h a b e r l e ş m e olarak belirlenmiştir. orta dalga 891 khz, antalya’da fm 100.6, burdur ve isparta’da fm 102.4 mhz’den ya-yınlarını sürdüren antalya radyosu’nun yayın alanı-na antalya, burdur, isparta ve afyon illeri girmekte-dir. 29 ocak 2001 tarihinden itibaren tamamen canlı ve bölgesel olarak on iki saat yayın yapan antalya böl-ge radyosu’nda yayınlanan canlı-kuşak programlar akdeniz’den ve gündönümü saat 06.00’dan 18.00’e ka-dar hemen her konuda, bölge dinleyicisiyle bütünleş-mektedir. yayın alanına giren bölgede yaşayan dinle-yicilere bölgenin ihtiyaç ve özelliklerine uygun konu, olay ve gelişmeleri aktarmak, çeşitli etkinlikleri du-yurmak, karşılaşılan sorunlara çözüm ve öneriler ge-tirmek; devlet-vatandaş işbirliğinin, birlik-beraberlik, yardımlaşma, dayanışma duygularının gelişip güç-lenmesine katkıda bulunmak ve dinleyicilerin müzik-eğlence ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla haftada her gün 06.00-1200 saatleri arasında 360 dakika ve can-lı olarak yayınlanan akdeniz’den programının hazır-lanmasında prodüktör, yapım-yayın elemanı ve işçi sa-yılmayan geçici personel görev almaktadır. yine aynı amaçlarla haftada her gün 12.00-18.00 saatleri arasın-da 360 dakika ve canlı olarak yayınlanan gündönümü programının hazırlanmasında prodüktör, yapım-yayın elemanı ve işçi sayılmayan geçici personel görev al-maktadır. hergün 12 saatini canlı yayınlarda dinleyicisiyle paylaşan antalya radyosu, saat 18.00’den itibaren gü-nün diğer bölümünde trt’mizin müzik kanalı (tsm ve thm) radyo 4’e bağlanmaktadır. yine 29 ocak 2001 tarihinden itibaren bilgisayar destekli yayına geçen antalya radyosu, trt kurumu tarafından ekim 2004’te antalya, burdur ve isparta ille-rinde yapılan kamuoyu araştırması sonucunda bölge-sel yayın yapan radyolar arasında en çok dinlenen rad-yo olmuştur. trt antalya radyosu, genel olarak top-lam 78 radyo arasında ise % 6.3 dinlenme oranıyla 4. sırada yer almıştır. bu sonuç, kamuoyu araştırması’nı yürüten üniversiteler tarafından başarılı bulunmuştur. kaynak:trt antalya radyo müdürlüğü-2007 d-basın ilan kurumu antalya şube müdürlüğü müdürlük ilimizde kendisine kanun ve yönetme-liklerle verilen hizmetleri yürütmektedir. tel/ faks: 0242 2432465 e-yerel basın-yayın kuruluşları e.1. televizyonlar e.1.1. art tv ilimizde ilk yerel televizyonlarından olan art; ilk önce cumhuriyet cad. kendiroğlu işhanı kat:7/702 ad-resinde faaliyet göstermiş, daha sonra tahılpazarı ma-hallesi 469 sokak şahin iş merkezi kat:6/30’da yayını-na devam ettikten sonra halen gençlik mahallesi işık-lar caddesi 1330. sokak güneş apt. no: 13/1 adresin-de antalya’mıza hizmet vermeye devam etmektedir. tel: 0242 311 83 82 e.1. 2. etv tv ilimizde kablolu yayın ve yerel yayın yapan etv; atatürk caddesi kültür sitesi n:60 adresinde fm rad-yosu ve kültür sineması olan kompleks bir binada hiz-met vermektedir. tel: 0242 244 03 00 e-posta: haber@etv.com.tr. e.1. 3. v tv (vip tv) ilimizde kadıahmetoğulları aş grubuna ait, vip tv olarak yayınına başlayan ve bilinen v tv; ilk önce güvenlik mh.282 sk.n:14 adresinde uzun süre faaliyet-te bulunduktan sonra halen ulus mahallesi orhan veli caddesi no:44/1 adresinde ilimiz merkez ve bazı ilçe-leri olmak üzere burdur ili bucak ilçesi’ne yaptığı yayın-larla hizmetine devam etmektedir. tel: 0242 345 80 89 e.1. 4. alanya a tv adres: sugözü mahallesi, kütürüp mevkii, atv binası kat: 4 no: 4/alanya tel: 0242.522 18 51 e.1. 5. alanya kanal a televizyonu adres: cumhuriyet mahallesi, denizkent sitesi, i blok, kat:1/ alanya tel: 0242.514 09 84 e.1. 6. manavgat klas tv adres: demokrasi bulvarı, çilek mobilya arkası klas apt. kat:1/ manavgat tel: 0242 742 55 00 e.1.7. manavgat mrt tv- (manavgat radyo televizyonu) adres: yukarıhisar mahallesi şelale caddesi avcı-lar işhanı, no: 7-8 / manavgat tel: 0242 746 92 94 e.1. 8. kumluca alican tv adres: meydan mahallesi bosna sokak no:8/ kumluca tel: 0242 887 12 94 e.1. 9. 07 tv (en son kesim medya şirketi tarafından ilimiz mu-ratpaşa ilçesi balbey mahallesi 442. sokak no:7 adre-sinde işletilen kuruluş tasfiye olmuştur)90 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m e.2. radyolar antalya’nin yerel radyolari kuruluş adi frekans iletişim iletişim y a y in 1 radyo box 92.50 312 28 33 0 532 262 97 00 var 2 radyo toros 96.00 238 05 11 - 12 - 13 var 3 radyo mercan : 89.00 248 26 34 - 248 77 83 242 48 86 f var 4 tulu fm 104.50 346 78 78 344 28 28 f var 5 kumsal radyo 103.10 242 94 66 - 243 03 47 243 02 47 f var 6 dilara fm 98.70 248 97 66 242 66 62 ‘ var 7 marti fm 98.00 238 23 20 - 21 238 23 202 var 8 soniks radyo 106.40 345 46 56 - 241 31 00 var 9 akdeniz fm 95.00 244 94 66 244 - 94 77 f var 10 e fm 107.10 244 03 13 var 11 olay radyo 93.50 326 75 50 326 79 78 var 12 muba radyo 96,50 248 87 97 248 88 98 f var 13 umut radyo 107.60 248 6510 247 38 88 f var 14 voice fm 92.20 248 66 84 248 5219 var 15 güney radyo 88.00 0 542 636 50 82 yok 16 neşter radyo 100.90 332 02 60 - 332 54 31 yok 17 radyo 07 101.70 247 36 8810 hat yok 18 portakal radyo 90,80 243 26-43, 243 68 23 yok 19 antalya fm 105,00 248 63 24 yok 20 radyo gold 92,00 243 68 49 yok e.3. gazeteler ilimizde gerçekleştirilecek kültürel, idari, sosyal, ekonomik vb. faaliyetler; valilik basın ve halkla ilişkiler il mü-dürlüğü koordinesinde, tüm basın yayın kurum ve kuruluşları marifetiyle ilgililere ve halkımıza duyurulmaktadır. antalya ili basin listesi kuruluşun adi yetkilinin adi telefon faks il basin ve halkla ilişkiler müdürü mahmut deniz 2439558 2439799 ulusal gazeteler zaman gazetesi bölge temsilcisi tuncer çetinkaya 2445500 2446141 hürriyetgazetesi bölge temsilcisi dursun gündoğdu 3403838 3403524 milliyet gazetesi bölge temsilcisi oktay pirim 3403838/4 3405494 sabah gazetesi bölge temsilcisi mevlüt yeni 3224477 3124666 türkiye gazetesi bölge temsilcisi yusuf yalçin 2483575 2489655 cumhuriyet gazetesi bölge temsilcisi ahmet oruçoğlu 2480057 2430509 akşam gazetesi bölge temsilcisi mustafa kozak 2434222 2432822 dünya gazetesi bati akdeniz böl.koor. erdoğan kahya 2293400 2293400 dünya gazetesi antalya temsilcisi seda tuzlu 2293400 2293400 referans gazetesi antalya temsilcisi mehmet ali kantarci 3403838 3403880 habertürk gazetesi büro şefi yusuf dalaman 2488818-17 2488777 yeni asya gazetesi antalya temsilcisi müşerref aksoy 2489496 2489496 yeniçağ gazetesi antalya temsilcisi cengiz savaşeri 2483836 2481514 anayurt gazetesi yusuf demir 05324057028 2444232 günlük yerel gazeteler antalya ekspres (www.antalyaekspres.com) haşmet öyken 2433000 2433002 antalya son haber orhan tolunay 2444210 2444211 antalya ekonomi safinaz özgünsür 2444213 2444213 antalya (www.antalyagazetesi.com.tr) ekrem şen 2441998 2444232 hürses ö.naci uğural 2444265 244426691 dünden bugüne antalya i m a r v e u l a ş t i r m a - h a b e r l e ş m e ileri serçin inci türel 2444262 2444261 antalya gündem osman güleşir 2430067 2430067 gazete bir ramazan bozca 2432344 2486631 akdeniz manşet (www.akdenizmanşet.com) derya çiçek 2480099 2486631 akdeniz beyaz (www.beyazakdeniz.com) ahmet dökdök 2487222 2448088 akdeniz meydan hüsnü köksal 2433533 2433587 antalya körfez rasim gündüz 2443045 2440682 akdeniz gerçek (www.akdenizgercek.com.tr) ahmet başkaya 3444029 3456018 toros safinaz özgünsür 2444213 2444213 antalya hilal (www.antalyahilal.com) galip akin 2442044 2443844 akdeniz güncel safinaz özgünsür 2477863 2477863 akdeniz'de yeni yüzyil galip akin 2442044 2443844 yenigün zülfikar şenderin 2479703-05 2470433 antalya hilal fatmana tosun 2442044 2443844 akdeniz güncel erkin özgünsür 2477863 2477863 akdeniz söz sedat çolak 3244324 3237289 yüzyil kamer durdu 2479407 2446196 kaleiçi serdar özkeskin 2443939 2446739 haftalik yerel gazeteler antalya güncel ali cem çon-h.hüseyin bayir 3227049 konyaalti (www.konyaaltigazetesi.com) ayhan abay 2299299 2299922 denge canan küçük 2480800 2480800 güney haberci (www.guneyhaberci.com) ergin çevik 2441985 2441985 bizim antalya (www.bizimantalya.com) m.fatih yilmaz-ümit ziya alti 2432721 2432721 antalya hayat (www.antalyadahayat.com) aynur eryilmaz 2482638 2481514 internet gazetesi www.antalyabugun.com erdoğan kahya 2293400 2293400 www.antalyaguncel.com fatih gürbüz 3120070 3110777 www.haberantalya.com elif demir 2476848 2476848 www.myantalya.net erkin özgünsür 2444213 2477863 www.akdenizhaberci.com birgül yüksel 2473394 2473394 televizyonlar trt antalya müdürü hüseyin aslangiray 3454204 3454202 trt antalya müdür yardimcisi (haber) erkan erman 3454203 3454206 akdeniz tv-art nuh tekin 3118382 3119752 best tv celal vecel 2478039 2485745 vtv naim ünal 3452714 3454544 ntv temsilcisi (haber) bülent ecevit 0549 414 22 22 2263270 ntv temsilcisi (görüntü) tanju iyidoğan 0 532 463 02 65 3444921 show tv temsilcisi çetin sadak 0537 296 48 66 atv temsilcisi sibel atasoy 542 2578336 radyolar trt antalya radyosu mustafa taş 3454203 3454206 radyo box oğuzhan pamukcu 2476858 2476858 radyo toros hüseyin aydoğan 2380511 2380511 radyo mercan nazmi yilmaz 3262999 3262940 tulu fm ali kök 3442828 3442828 kumsal radyo musa alan 2430347 2430247 radyo dilara ali yurdakul 2489766 radyo marti ersin bekler 2382320 238232292 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 7- gümrükler antalya gümrükleri başmüdürlüğü ve antal-ya gümrükler muhafaza başmüdürlüğü olmak üze-re 1989 yılında iki ayrı başmüdürlük olarak kuruluş, 29/07/2003 tarihli 25183 sayılı resmi gazete’de ya-yımlanan 2003/5932 sayılı bakanlar kurulu kararı ile antalya gümrük ve muhafaza başmüdürlüğü çatısı al-tında birleştirilmiştir. başmüdürlük halen ilimiz konyaaltı ilçe sınırları içerisinde serbest bölge girişindeki binasında hizme-tini yürütmektedir. başmüdürlüğe bağlı olarak faaliyet gösteren ve antalya, isparta ve muğla ilinde gümrük ve gümrük muhafaza müdürlükleri bulunmakla birlikte; antalya ili sınırları içerisindeki gümrük ve güm-rük muhafaza idareleri aşağıda belirtilmiştir. a- gümrük idareleri -antalya gümrük müdürlüğü -antalya havalimanı gümrük müdürlüğü -alanya gümrük müdürlüğü -finike gümrük müdürlüğü -kaş gümrük müdürlüğü -antalya serbest bölge gümrük müdürlüğü -kemer gümrük idare memurluğu bu idarelerden antalya, antalya havalimanı ve antalya serbest bölge gümrük müdürlükleri her tür-lü ithalat, ihracat, transit işlemlerini görmeye yetkili gümrük idareleridir. alanya, finike, kaş gümrük müdürlükleri ile ke-mer gümrük idare memurluğu yalnız yolcu ve yolcu beraberinde gelen eşya ile bakanlıkça tespit edilen eş-yanın ithalat, ihracat, transit işlemlerini görmeye yet-kili gümrük idareleridir. b- gümrük muhafaza idareleri *antalya gümrük muhafaza müdürlüğü *antalya havalimanı gümrük muhafaza müdür-lüğü *antalya serbest bölge gümrük muhafaza mü-dürlüğü *alanya gümrük muhafaza müdürlüğü *kemer gümrük muhafaza kısım amirliği *kaş gümrük muhafaza kısım amirliği *finike gümrük muhafaza kısım amirliği *antalya kaçak istihbarat narkotik gümrük mu-hafaza müdürlüğü kaynak: antalya gümrük ve muhafaza başmüdürlüğü-temmuz 2007 radyo akdeniz faruk demirel 2449466 2449477 radyo muba muzaffer balin 2488898 2488898 radyo umut üstün çelik 2302723 2302724 radyo eskpres haşmet öyken 2433000 2433002 neşter radyo güler can 3325431 3325431 olay radyo satilmiş aslan 2434319 2434319 soniks radyo didem bektaş 2449441 2474948 ajanslar anadolu ajansi antalya bölge müd. şennur erdoğan 2430091 2488109 ihlas haber ajansi antalya bölge tem. cafer eser 2442205 2442205 cihan haber ajansi bölge yayin tem. tuncer çetinkaya 2445500 2446141 ilgili kuruluşlar antalya gazeteciler cemiyeti başkani mevlüt yeni 2489404 2427245 basin yayin ve enfermasyon il müdürü nalan kazazoğlu 2483313 2489333 basin ilan kurumu şube müdürlüğü m. emre serhatli 2432465 2432465 türkiye foto muh. der. akdeniz tem. emin demir 05322318523 2488109 çağdaş gazeteciler der. akdeniz şb.bşk. bünyamin tokmak 2430091 2488109 akd. magazinciler derneği temel tacal 3243058 3232027 akbav (ak.bas.vak.) bülent ecevit 05494142222 tsyd antalya temsilciliği ibrahim okumamiş 05323341470 2433002 (bkz.)-konu ile ilgili olarak, kitabımızın 1. cildinin, “v.cumhuriyet dönemi antalyasi-5- basin hayati a- gazeteler” bölümünden de farklı açıdan bilgi edinilebilir.93 dünden bugüne antalya s u v e a t i k s u oymapınar barajı barajın yeri manavgat akarsuyu manavgat irmağı amacı enerji inşaatın (başlama-bitiş) yılı 1977 - 1984 gövde dolgu tipi beton gövde hacmi 0,575 hm yükseklik (talvegden) 155 m normal su kotunda göl hacmi 235,996 hm normal su kotunda göl alanı 4 km sulama alanı - ha güç 540 mw yıllık üretim 1620 gwh 7. su ve atiksu 1- dsi xiii. bölge müdürlüğü ilimizde dsi xiii. bölge müdürlüğü, kepez ilçesin-de ismiyle müsemma “su işleri” semtinde, içerisinde kanalat fabrikası’nın da yer aldığı kompleks bir me-kanda hizmetini yürütmektedir. faaliyetleri a. barajlar ve su tesisleri a.1. işletmedeki barajlar ve hidroelektrik santralar sıra no baraj ve hes tesisinin adı ili amacı 1 oymapınar hes antalya e-s 4 korkuteli antalya s 5 alakır antalya s 6 çayboğazı antalya s a.2. işletmedeki göletleri tesisin adı ili fayda ( ha ) işletmeye açıldığı yıl brüt net kozağacı göleti ve sulaması antalya 755 550 1989 dikenli göleti sulaması antalya 300 300 1989 ekşili göleti sulaması antalya 127 120 1991 yelten göleti pompaj sulaması antalya 160 140 1994 cevizli göleti ve sulaması antalya 300 300 1979 hatipler göleti ve sulaması antalya 148 120 2003 islamlar doğal göleti ve sulaması antalya 500 500 1976 doyran göleti ve sulaması antalya 170 170 2004 dsi xiii. bölge sulamalari toplami 2260 2200 a. 3. içmesuyu tesisleri ilimizdeki su durumu aşağıdaki gibidir. -antalya 27 000 000 m / yıl -manavgat su temini projesi 183 000 000 m / yıl manavgat oymapınar barajı. foto: a. kerim atilgan94 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 2- asat a. kuruluş antalya elektrik taş 1928 yılında kurulmuş ve 1941yılına kadar elektrik idaresi olarak hizmet ver-miştir. şubat 1941 tarihinde belediye elektrik idaresi-ne dönüşmüş, 21 haziran 1944 tarihli resmi gazete’de yayınlanan antalya, trabzon ve malatya elektrik imti-yazlarının feshi hakkında kanun mucibinde antalya elektrik taş’nin feshini müteakip bütün hak ve vecibe-lerinin ve imtiyazlarının belediyeye bağlanmasından sonra teşekkül eden ve ayrıca 1580 sayılı belediye ka-nunu 19/1-a maddesi hükmü uyarınca hukuki ve fiili varlığını sürdüren belediye başkanlığına bağlı mülhak bütçe ile idare edilen elektrik su otobüs (e.s.o) adın-da kurum haline gelmiştir. 1312 sayılı tek kanunu’nun 2705 sayılı kanunun, değişik geçici 1.maddesi ge-reğince belediyelerin elektrik işletmelerinin türkiye elektrik kurumuna bağlanması 1. maddesi gereğin-ce belediyelerin elektrik işletmelerinin türkiye elekt-rik kurumuna bağlanması 01.11.1982 tarihinde ka-rarlaştırılmıştır. elektrik işletmesi bünyesinden ayrılan ve bu tarihe kadar eso olan işletme, belediye başkan-lık makamı’nın 21.04.1983 tarih ve 121 sayılı kararıy-la aso ( antalya su ve otobüs ) işletmeler müdürlüğü olarak değiştirilmiştir. bakanlar kurulu’nun 94/6516 sayılı kararı ile su ve atıksu hizmetleri ayrı bir kurumsal yapı olarak antalya büyükşehir belediyesi’ne bağlı, kamu tüzel kişiliğinde asat genel müdürlüğü (antalya su ve atıksu idaresi genel müdürlüğü) kurulmuş ve karar 18.02.1995 ta-rih ve 22206 sayılı resmi gazete’de yayınlanarak yü-rürlüğe girmiştir. 2560 sayılı yasa gereği kurulan asat (antalya su ve atıksu idaresi) genel müdürlüğü, an-talya büyükşehir belediyesi’ne bağlı, müstakil bütçe-li ve kamu tüzel kişiliğine haiz bir kuruluştur. asat ge-nel müdürlüğü personeli 657 sayılı devlet memurları kanunu hükümlerine tabidir. antalya büyükşehir belediye başkanı asat ge-nel müdürlüğü yönetim kurulu başkanıdır. asat ge-nel müdürlüğü ile genel müdür yardımcıları yönetim kurulunun tabi üyesidirler. yönetim kurulunun diğer 3 üyesi antalya büyükşehir belediye başkanı’nın teklifi ve içişleri bakanlığı’nın onayı ile atanır. yönetim kuru-luna atanan üyelerin hizmet süresi 3 yıldır. süresi do-lanlar yeniden atanabilirler. b. misyon sorumluluğu altındaki kent sınırları içinde yaşa-yan antalya halkına, modern bir hizmet anlayışıyla, hijyenik koşullarda ve kaynakları optimum düzeyde kullanarak kesintisiz su temin etmek ve etkin, sürekli atıksu hizmeti vermektir. asat hizm et binası-22/10/2008 b. inşa halindeki barajlar ve hidroelektrik santralleri dim barajı ve hes barajın yeri alanya - antalya akarsuyu dim çayı amacı enerji, sulama, taşkın koruma, içmesuyu inşaatın (başlama-bitiş) yılı 1996 - 2007 gövde dolgu tipi önyüzü beton kaplı kaya dolgu gövde hacmi 4,95 hm yükseklik (talvegden) 123,5 m normal su kotunda göl hacmi 253 hm normal su kotunda göl alanı ................ km sulama alanı 5312 ha güç 38,25 mw yıllık üretim 122,89gwh kaynak: dsi xiii. bölge müdürlüğü95 dünden bugüne antalya s u v e a t i k s u c. genel müdürler mehmet kildiran 1995-1999 arif fatih ünal 1999-2004 faruk karaçay 2004-2009 fethi yalçin(v.) 2009-… d. yağmur suyu ilimizde yağmursuyu taşkınlarını önlemek için ya-pılan çalışmalar aşağıda belirtilmiştir. -metin kasapoğlu cad. havaalanı caddesi arası yağmur suyu inşaatı -düden parkı içinde dere ıslahı -kültür, ahatlı ve çamlıbel mahalleleri yağmur suyu drenajı inşaatı -uluç, gürsu ve arapsuyu mahallelerinde yağmur suyu inşaatı -arık, 19 mayıs caddesi ve kolları yağmur suyu in-şaatı -tonguç caddesi yağmur suyu inşaatı yapılmıştır. e. içme suyu e.1. duraliler pompa istasyonu duraliler pompa istasyonu; kepez ilçesi duraliler mahallesi mevkiinde 2500 dönüm 49 yıllığına orman genel müdürlüğü’nden kiralanmış olan orman arazi-si üzerinde 37 adet derin kuyu, 2 adet tesis ve topla-ma deposundan oluşmaktadır. şehrin %88 su ihtiya-cını karşılamaktadır. pompa istasyonundan antalya’ya saniyede 2700 lt/sn su verilmektedir. e. 2. boğaçay pompa istasyonu boğaçay pompa istasyonu; konyaaltı ilçesi gürsu mahallesi 100. yıl bulvarı üzerinde bulunmakta olup, 3 keson kuyu ve 2 adet derin kuyu toplama deposu ve 1 adet tesisten 4 adet yatay pompadan oluşmaktadır. şehre saniye de 420 litre/sn su verilmektedir. e. 3. termasos pompa istasyonu termasos pompa istasyonu; döşemealtı ilçe-si sınırlarında, 5000 m alan 49 yıllığına orman genel müdürlüğü’nden kiralanmıştır. 13 adet derin kuyu, 1 adet 2500 m3 toplama deposu ve bir adet 7500 m3 toplama deposunda su üretimi yapılmaktadır. dö-şemealtı ilçesi, yeşilbayır ve düzlerçamı beldelerine (5757 sayılı kanundan önceki statüleri) saniyede 320 lt su verilmektedir. e.4. gürkavak kaynağı gürkavak kaynağı; antalya’nın ilk içme suyu kay-nağıdır. toros dağları eteğinde güver uçurumu mev-kiinde 280 kotundan cazibe ile şehre gelen doğal içme suyu kaynağıdır. ortalama debisi saniyede 120 litredir.96 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m bu kaynaktan cezaevi yakınlarındaki 5000 m3’lük de-poya dökülerek buradan da gülveren, ünsal, şafak, yeni sanayi’nin bir bölümü, ahatlı, yeni doğan ve za-man zaman da meltem mahallesi civarı bu kaynaktan beslenmektedir. e. 5. yemişpınarı kaynağı antalya hacısekiler köyü mevkiinde, hisarçandır köyü yolu üzerinde ortalama debisi 60 lt/sn olan do-ğal bir kaynaktır. bu kaynaktan cazibe ile hacısekiler köyü ve çakırlar mahallesi beslenir. gürkavak kayna-ğı ile beraber tamamen herhangi bir enerji masrafı ol-maksızın şehrimizi besleyen doğal kaynaktır. her iki kaynağın sertliği ortalama 16 fransız sertiliğindedir. e. 6. 2004 yılı imalatları -şebeke borusu olmayan sokaklara asat tarafın-dan yapılan içmesuyu imalatları -yamansaz mevkii otellere içme suyu sağlamak amacıyla doğrudan temin yolu ile hdpe 100 içme suyu hattı döşenmesi işi -900 mm çelik boru deplasmanı. e. 7. 2005 yılı imalatları -şebeke borusu olmayan sokaklara asat tarafın-dan yapılan içmesuyu imalatları -akdamlar köyü içme suyu isale hattı yapım işi, -göçerler mah., ali çetinkaya cad., fikri erten cad., içmesuyu inşaatı, hisarçandır, kepez ve kaba-ca içmesuyu inşaatı, beşkonak-sütçüler-habibler-havaalanı mevkii ve antalya büyükşehir mücavir alanı içerisinde hdpe 100 içme suyu şebekesi döşenmesi işi. e. 8. 2006 yılı imalatları -şebeke borusu olmayan sokaklara asat tarafın-dan yapılan içmesuyu imalatları -mücavir alan sınırları içerisinde 100 hdpe boru içmesuyu şebekesi yapım işi -yeşilbayır duacı depo bağlantısı ve duacı köyü içmesuyu şebekesi yapım işi -içmesuyu deplasmanı yapım işi. f. scada son yıllarda üretimden daha çok, kaynakların en ekonomik ve etkin şekilde kullanılması daha önem arz etmektedir. bu amaçla, geniş alana dayalı dağıtım sis-temlerinin, işletilmesi ve kontrol edilmesi için scada projeleri ön plana çıkmaktadır. asat genel müdür-lüğü 45 derin kuyu, 9 pompa istasyonu, 13 depo ve 2000 km.lik iletim hattı ve su şebekesi ile antalya ilinin içme suyunu karşılamaktadır. haziran-2008 sonunda devreye alınması planlanan scada projesi ile; işlet-meye yönelik tüm problemlerin ortadan kaldırılması, üretim ve iletim kayıplarının minimum seviyeye çekil-mesi, enerji tüketiminin, 0.8 kw/m’ten 0.6 kw/m’e çe-kilmesi, personelden et etkin bir şekilde verim alına-bilmesi, %60 oranında olan kayıp suyun, %20’lere çe-kilmesi hedefl enmektedir. g. yapımı devam eden işler: -eski hizmet binası ofis tadilatı -bitümlü sıcak karışım asfalt temini ve serilmesi -iller bankası finansmanlı antalya merkez kanali-zasyon yapımı -kanalizasyon menhol kapaklarının yükseltilmesi ve kanalizasyon şebeke hattı yapımı konyaaltı-hurma arıtma tesisi97 dünden bugüne antalya s u v e a t i k s u h. atıksu antalya atıksu sistemi kanalizasyon ve arıtma te-sislerini kapsar. antalya’nın toplanan atıksuları hurma artıma tesisi ve lara arıtma tesisleri’nde işlendikten sonra denize temizlenmiş olarak dökülür. antalya su ve atıksu idaresi (asat) genel müdür-lüğü 30 eylül 1996 tarihinde ön arıtma tesisinin teme-lini atmış ve 17 şubat 1999 yılında yapımını tamam-lamıştır. ön arıtma sisteminde organik madde arıtımı yapılmadığı için denize verilen çıkış suyunun kirlilik yaratma tehlikesine karşın biyolojik atıksu arıtma üni-tesi yapılması karalaştırılmıştır. hurma biyolojik atık-su arıtma tesisi 1 milyon nüfusa göre projelendirilmiş olup, her hat 250 bin nüfusa göre tasarlanmıştır. tesi-sin 250 bin nüfusluk bölümünün temeli 17 nisan 2001 tarihinde atılmıştır. i. kademe olarak inşa edilen bu kı-sım aynı yıl içerisinde tamamlanarak 29 aralık 2001 ta-rihinde hizmete açılmıştır. ii. kademenin 12.07.2006 tarihinde tevzii inşaatına başlanmış olup ocak 2005 tarihinde ünite devreye alınmıştır. böylece şu anda 75.000 m 3 atıksu arıtma kapasiteli tesis 500 bin nüfusa hizmet vermektedir. ı. antalya lara atıksu arıtma tesisi antalya muratpaşa ilçesi güzeloba köyü hudut-larında, lara turizm yolu güneyinde trt tesisleri bitişi-ğindeki alan tesis yeri olarak belirlenmiştir. kent mer-kezine 17 km mesafede yer alan tesisi lara plajı’nın 250 m kuzeyinde bulunmaktadır. asat genel müdürlüğü tarafından planlanan doğu bölgesi projesi lara atıksu arıtma tesisi ve de-rin deniz deşarjı projesinden ibarettir. söz konusu proje ile büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde batı bölgesi’nin dışında kalan nüfus ile bölgede bulunan turistik tesislerin atıksuları arıtılacaktır. bölgedeki atık-sular kanalizasyon şebekesi ile toplanıp arıtma sonra-sında derin deniz deşarjı ile bertaraf edilecektir. arıtma tesisi 4 etap olarak tasarlanmıştır. 1. etap yatırım programı kapsamında ön arıtmanın tamamı (1.000.000 eşdeğer nüfusa), biyolojik arıtmanın ise de-şarj standartlarında tanımlı deşarj kriterlerine uygun kalitede arıtılmış suyu sağlaya bilecek 350.000 eşde-ğer nüfus kapasitesine sahip olarak yatırımı gerçekleş-tirilmiş ve işletmeye alınmıştır. adres: fabrikalar mah. dumlupınar bulvarı no:3 antalya tel:santral : 0242 310 12 00- faks: 0242 310 12 01- e-posta: info@asat.gov.tr kaynak:http://www.asat.gov.tr - (22/08/2008) 3. antalya’da akarsu istikşaf seferberliği ve genç cumhuriyet’in mühendisleri (bkz.)- kitabımızın 5. bölümü “v.cumhuriyet dönemi antalyasi-4.bayindirlik çalişmalari-su-a.antalya’da akarsu istikşaf seferberliği genç cumhuriyet’in mühendisleri” konulu derlen-miş araştırma ve inceleme yazısını inceleyebilirsiniz.98 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 8. enerji 1-elektrik a. kurumsal yapı ilimizde elektrik sektörü ile ilgili üç kurum ve ku-ruluş dikkat çekmektedir. bunlar; 1- eüaş- elektrik üretim anonim şirketi 2- teiaş-türkiye elektrik iletim anonim şirketi 3- akedaş- akdeniz elektik dağıtım anonim şirketi bunlardan; -eüaş; elektriğin üretimi ile ilgili iş ve işlemlerden görevli ve sorumlu, -teiaş, üretilen elektriğin dağıtım ünitelerine ka-dar iletimi ile ilgili iş ve işlemlerden görevli ve sorumlu, -akedaş’ta, elektriğin iletim ünitelerinden alına-rak nihai tüketiciler olan mesken, sanayi, aydınlatma vb. yerlere dağıtım ve satışı ile ilgili iş ve işlemlerden sorumlu ve görevli bulunmaktadır. bu şirketlerden; -eüaş, ilimiz kepez ilçe sınırları içerisinde kepe-zaltı mevkiinde eski kepez elektrik aş. ’nin olduğu yer-de bulunan binasında faaliyetini sürdürmektedir. tel: 0242 2211400- faks: 0242 2215347. -teiaş halen yeni yapılan fabrikalar mahallesi eski pil fabrikası batısındaki kendi binasında hizmet vermektedir. tel:0242 3466999-faks: 0242 3454900 -akedaş da; daha önceki bilinen ismi tek (türkiye elektrik ku-rumu) ile yakın tarihlerde ilimiz güllük caddesi üze-rindeki halen aydın kanza kültür parkı’nın olduğu yer-de bulunan ve şu anda yıkılmış olan, eski tarihte bir süre il jandarma komutanlığı’nın da hizmet verdiği bi-nada hizmet vermiş, sonra bir süre antalya lisesi’nin doğusundaki cadde üzerinde bulunan bir apartman-da faaliyetini sürdürmüş, daha sonra yine aynı cadde-nin devamındaki eski halk pazarı’nın bitişiğinde inşa edilen tankerler işhanı’nda bir süre hizmet verdikten sonra, halen tedaş ismi ile de hizmet verdiği, ilimiz antalya-alanya çevre yolu gazi bulvarı bitişiğindeki kavşak yanında bulunan kendisine ait binasında hal-kımıza hizmet vermektedir. tel:0242 3399923- faks: 0242 3383166 biz burada, eüaş ve teiaş’ın ilimizdeki başarılı ça-lışmalarının idrakinde olarak, halkın daha çok bildiği ve hizmet aldığı eski tek ve tedaş isimleri ile bilinen akedaş-akdeniz elektik dağıtım anonim şirketi’nin kısaca kuruluş ve çalışmalarından bahsetmeye çalışa-cağız. tabiki burada şu hususu da göz ardı etmemek gerekiyor. halkın en çok muzdarip olduğu abonelik iş-lemlerinde, kurum’un 2003 yılından bu yana ciddi ön-lemler alarak aracı kişilerin yanlış iş yapmalarının ön-lenmesi amacı ile abone sahiplerinin bizzat kendi işle-99 dünden bugüne antalya e n e r j i rini takip etmelerinin teşvik edildiği, bu konuda olum-lu mesafeler alındığı ve halkın takdirinin kazanıldığı görülmektedir. biz de kurumun başarısının, taşra bi-rimleri olan şefl iklerinde de görülmesi dileği ile, konu ile ilgili emeği geçen idareci ve çalışanlarına ilimiz adı-na takdir ve şükranlarımızı arz ediyoruz. b. akdeniz elektik dağıtım a.ş. (akedaş) b.1. kuruluş özelleştirme yüksek kurulu’nun 02.04.2004 ta-rihli ve 2004/22 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınan türkiye elektrik dağıtım ano-nim şirketi’nin hissedarı olan akdeniz elektrik dağıtım anonim şirketi 01.02.2005 tarihi itibariyle tescil edil-miş olup antalya, burdur ve isparta il sınırları dahilin-de elektrik enerjisinin dağıtım ve perakende satış hiz-meti vermektedir. şirketin merkezi antalya’dır. b.2. amaç şirketin amacı, 03.03.2001 tarih ve 24335 sayı-lı resmi gazete’de yayımlanan 4628 sayılı elektrik pi-yasası kanunu’na uygun olarak antalya, burdur ve is-parta il sınırları içinde elektrik enerjisinin dağıtımı, pe-rakende satışı ve perakende satış hizmeti faaliyetleri-ni karlılık ve verimlilik ilkesi çerçevesinde ticari ekono-mik ve sosyal gereklere uygun biçimde yürütmektir. b.3. faaliyetler -elektrik enerjisi dağıtım, ve perakende satış hiz-meti yapmak. -faaliyet konuları ile ilgili etüd, planlama ve proje yapmak buna bağlı olarak gerekli tesislerin ve sistem-lerin kurulmasını sağlamak. -elektrik dağıtım tesislerini kurmak işletmek. -faaliyet konularını gerçekleştirmek üzere diğer gerçek ve tüzel kişilerle işbirliği yapmak. -faaliyet konuları ile ilgili her türlü mal ve hizmet-leri yurtiçinden ve yurtdışından tedarik etmek. -kredi yapım bakım ve onarım ihtiyacı için gerek-li tesis ve makineleri bulundurmak bu maksatla kurul-muş tesis ve makineler ile insan gücü kapasitelerini değerlendirmek. -faaliyet konuları ile ilgili olarak gerekli sistem ve makine teçhizat konularında araştırma geliştirme ça-lışmaları yapmak, yurtiçi imkanlarını göz önüne alarak gerektiğinde bunları imal etmek veya ettirmek. -faaliyet konuları ile ilgili menkul ve gayri men-kuller ile her türlü ayni ve fikri haklara tasarruf etmek menkul ve gayrimenkul kiralamak ve kiraya vermek kamulaştırma işlemlerini gerçekleştirmek. -faaliyetlerin gerçekleştirirken hizmet alımı yap-mak. -4628 sayılı elektrik piyasası kanunu ve ilgili mev-zuatı ile verilen diğer görevleri yapmak ve yükümlü-lükleri yerine getirmek. -faaliyetlerinin gerektirdiği diğer mevzuattan kaynaklanan işleri yapmak. 2-doğalgaz ilimizde, 2007 yılında döşemealtı ilçesi’ndeki or-ganize sanayi bölgesi’ne gelen ve sanayinin kullanı-mına sunulan doğalgaz enerji sisteminde, şehir içe-risine ana hat borularının inşaatı devam etmekte, bu ana hatların ve dağıtım birimlerinin tamamlanmasın-dan sonra şehir içerisinde halkın kullanımına sunul-ması beklenmektedir. antalya - döşemealtı, doğalgazdan elektrik üretim santrali100 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m a. sağlık personelinin dağılımı (*) uzman hekim pratisyen ve asist. hekim diş hekimi eczaci hemşire ebe sağlik tekn. diğer personel toplam sağlik bakanliği 633 810 120 22 1.795 1.416 1.237 1.142 7.175 akdeniz ün. tip fak. has. 290 346 2 9 306 0 125 151 1.229 başkent ün. has. 44 6 5 1 86 12 51 179 384 serbest çalişanlar 644 229 676 879 - - - - 2.428 özel hastaneler 271 85 12 14 435 74 380 1.006 2.277 toplam 1.882 1.476 815 925 2.622 1.502 1.793 2.478 13.493 (*) milli savunma bakanlığına bağlı hastaneler dahil değildir. b. çeşitli göstergeler sağlik müdürlüğü il geneli uzman hekim başina düşen nüfus 2.676 901 pratisyen hekim başina düşen nüfus 2.092 1.148 hemşire başina düşen nüfus 944 646 ebe başina düşen nüfus 1.197 1.128 yatak başina düşen nüfus 647 401 yatak işgal orani (%) 61,40 58,7 9. sağlik 1. il sağlik müdürlüğü ilimiz il sağlık müdürlüğü, yakın tarihte ali çe-tinkaya caddesi üzerinde (eski doğmevi hastanesi-yıkılan vakıf hastanesi karşısı) hizmet vermekte iken, meltem mahallesi’ne taşınmış, bir süre sonra da halen mevcut bulunduğu konyaaltı ilçe sınırları içerisindeki modern binasında hizmetini yürütmektedir. ilimizde sağlık hizmetleri; 1 eğitim araştırma has-tanesi 13 devlet hastanesi, 2 üniversite hastanesi- (akdeniz ünv.tıp fakültesi hastanesi, alanya başkent üniversitesi hastanesi), 16 özel hastane, 37 poliklinik (4’ü sağlık bakanlığına bağlı, 33’ü özel), 18 tıp merke-zi, 12 dal merkezi, 165 sağlık ocağı , 75 sağlık evi, 14 sağlık birimi, 3 a.ç.s./a.p . merkezi, 1 organ nakil mer-kezi, 1 acil yardım kurtarma (112) komuta kontrol merkezi, 7 dispanser, 2 halk sağlığı laboratuarı, 1 hıf-zısıhha bölge enstitüsü, 1 ağız-diş sağlığı merkezi, 1 ketem olmak üzere toplam 366 sağlık kurumunda yü-rütülmektedir. sağlık hizmetlerinde antalya’da 2008 nisan ayı sonu itibarıyla; 1.882 uzman hekim, 1.130 pratisyen hekim, 346 asistan hekim, 815 diş hekimi, 929 ecza-cı, 2.622 hemşire, 1.502 ebe, 1.793 sağlık teknisyeni ve 2.478 diğer personel olmak üzere toplam 13.493 sağ-lık personeli görev yapmaktadır. sağlık bakanlığı’na bağlı personel sayısı 7.175 olup, bu sayı ilimizdeki tüm sağlık personelinin %53,2’sini oluşturmaktadır. ilimizde genel olarak toplam hekim başına 505, uzman hekim başına 901, pratisyen hekim başına 1.148, hemşire başına 646, ebe başına 1.128 kişi düş-mektedir. ilimizde 4.225 yatak mevcuttur. bu hastaneleri-mizde yatak işgal oranları %58,7 ve yatak başına dü-şen kişi sayısı 401’dir.101 dünden bugüne antalya s a ğ l i k c. 112 sayısı ve personeli* a tipi 112 istasyon sayisi 17 b tipi 112 istasyon sayisi 11 sadece 112’de çalişan hekim sayisi 86 sadece 112’de çalişan hekim dişi sağlik personeli sayisi 215 *tüm ilçelerde 112 istasyonu mevcuttur. d. sağlık kurumları sağlik bakanliğina bağli hastaneler 14 poliklinik 37 tip merkezi 18 dal merkezi 12 sağlik ocaklari 165 sağlik evleri 75 açs/ap merkezleri 3 verem savaş dispanser 4 verem savaş derneği dispanseri 1 112 komuta kontrol merkezi - a tipi istasyon - b tipi istasyon 1 17 11 ketem (kanser erken teşhis ve tarama merkezi) 1 halk sağliği laboratuari 2 hifzissihha bölge enstitüsü 1 ağiz-diş sağliği merkezi 1 üniversite hastaneleri 2 özel hastaneler 16 sitma savaş dispanseri 1 deri tenasül hastaliklari dispanseri 1 -not: kızamık aşı takviminden çıkarılmış olup; uygulama k.k.k (kızamık, kızamıkçık, kabakulak)olarak de-vam edecektir. -not:dbt 3’e yeni aşı takvimi gereği yapılan 5’li karma aşılarda dahil edilmiştir. e. sağlık istatistikleri göstergeler antalya 2005 antalya 2006 antalya 2007 türkiye 2005 tnsa bebek ölüm hizi (%0) 12,02 11,29-9,24 26,2 anne ölüm orani (yüz binde) 36,7 45,14 30,79 38,3 kaba doğum hizi (%0) 13,5 14,51 15,33 19,0 hastanede yapilan doğum orani (%) 98,3 98,88 99,34 90,7 sağlik personeli yardimi ile yapilan doğum oarani (%) 99,5 99,56 99,69 95,8 f. yıllara göre diyaliz cihaz sayıları 2004 2005 2006 2007 2008 kamu hastaneleri 45 51 79 83 105 üniversite hastaneleri 50 52 52 52 52 özel hastaneler 67 78 89 164 206102 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m g. yoğun bakım yatak sayıları 2006 2007 2008 kamu hastaneleri 106 172 172 özel hastaneler - 80 117 h. en çok görülen hastalıklar en çok görülen hastaliklar (2006) kataraktlar diğer, tanımlanmış 7% karın ağrısı diğer ve tanımlanmamış 7% inguinal herni 8% yakınma veya bilinen teşhisi olmayan kişilerin genel muayene ve incelemesi 9% esansiyel (primer) hipertansiyon 9% gastroenterit ve kolit, enfektif olmayan, tanımlanmamış 11% nazal septum deviasyonu 11% diyare ve gastroenterit, enfeksiyöz kaynaklı olduğu tahmin edilen 11% kronik iskemik kalp hastalığı , tanımlanmamış 13% aterosklerotik kalp hastalığı 14% 2. başlica resmi ve özel hastaneler bu bölümde, halkın yoğun olarak uğradığı il mer-kezinde bulunan hastanelerden bazılarını bahsedece-ğiz. özel hastane, tıp merkezi, poliklinikler, ve ilçeler-de bulunan devlet hastaneleri ile ilgili yukarıda “sağ-lık (1.) bölümde” bilgi verildiğinden burada ayrıca zik-redilmeyecektir. 2.1. akdeniz üniversitesi tıp fakültesi hastanesi kurulduğu günden itibaren tıbbın her dalında en kaliteli sağlık hizmeti sunmayı amaç edinen akdeniz üniversitesi hastanesi toplam 128.432 m’lik hizmet servis alanına sahip bir sağlık kompleksidir. toplam üç bloktan oluşan akdeniz üniversitesi hastanesi, 67 po-liklinik ve 727 yatak kapasitesiyle bölgenin referans hastanesi konumundadır. sağlık hizmetlerinde mü-kemmele ulaşma hedefiyle, 3 temmuz 2003 tarihi iti-bariyle iso 9001:2000 kalite sistem belgesini almıştır. böbrek, karaciğer, pankreas ve kalp gibi organ nakillerinde ülkemizin en önde gelen merkezlerinden olan akdeniz üniversitesi hastanesi; akdeniz üniversitesi tıp fakültesi hastanesi-2007103 dünden bugüne antalya s a ğ l i k onkoloji, kardiyovasküler cerrahi, acil yardım ve travmatoloji, reanimasyon, yoğun bakım ve diğer tıb-bi alanlarda da etkin, verimli ve kaliteli sağlık hizme-ti veren hastanede, antalya, burdur, isparta illeri ile muğla ve mersin’in bazı ilçelerindeki vatandaşlarımı-za da sağlık hizmeti verilmektedir. hastanede toplam 727 hasta yatağı bulunmakta olup 2007 yılı içinde 716’i akademik personel olmak üzere 2.634 personel ile hizmetlerini yürütmektedir. tel: 0242 249 60 00 -fax: 0242 227 44 43 2.2. eğitim ve araştırma hastanesi (eski devlet hastanesi) …”nice akşamlar bilirim ki karanlığını bir millet hastanesinde dokuz kişilik kadınlar koğuşu koridorunda başını kalorifer borularına gömmüş beyaz giysilerinden uykular dökülen tabiplerden haber sormaya korkan genç kızların yüreğinden almıştır” … erdem bayazit (1939-05/07/2008) ilimizde “millet veya devlet hastanesi” olarak bili-nen hastane, ilk olarak ilimiz güllük caddesi’nin deniz tarafındaki başlangıcı ile konyaaltı caddesi’nin kesişti-ği kavşağın güneyinde bulunan, şu andaki yavuz öz-can parkı’nın olduğu yerde yıkılmış olan binalarda, de-nize nazır uzun yıllar antalya’da bulunan halka hizmet vermiş, daha sonra falez otel’in karşısındaki şu anda hizmet verdiği binanın güney kısmında bulunan eski binaya taşınmıştır. yine uzun yıllar ilimizde bulunan yerli ve yabancı halka hizmet veren eğitim ve araştır-ma hastanesi, hızlı nüfus artışı karşısında yetersiz kal-dığı için boşaltılarak 2008 yılında yeni yapılan modern binasına taşınmıştır. zamanın siyasetçileri, mülki ve mahalli idarecileri ve bürokratlarının titiz takip ve çalışmaları ve katkıla-rı ile kısa bir zamanda inşaatı tamamlanıp hizmete açı-lan ve isteyen tüm sosyal güvenlik kurumuna tabi has-taların tedavi olabildiği hastanenin, uzun yıllar sağlık-ta büyük bir boşluğu doldurması beklenmektedir. artık şair erdem bayazit’ın yukarıdaki mısraların-da belirtilen “dokuz kişilik koğuşların” geride kaldığı, modern ve bakımlı tek ve iki kişilik odalarda hizmet verildiği görülmektedir. tel: 0242 238 53 53 fax: 0242 248 18 93 2.3. atatürk devlet hastanesi (eski ssk hastanesi) ilimiz üçgen mahallesi güllük caddesi üzerinde bulunan, halkın uzun muayene ve ilaç alma sıraları ile antalya araştırma ve eğitim hastanesi-2010104 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m hatırladığı ve “ssk-sigorta hastanesi” olarak bildiği has-tane, ilgili kanun gereği kamu hastanelerinin birleşme-si ile “atatürk devlet hatanesi” adını almış ve hastane-de isteyen tüm sosyal güvenlik kurumuna tabi hastalar öncekine göre daha rahat tedavi olabilmektedir. tel: 0242 345 45 50 -fax: 334 33 73 2.4. kepez aşir aksu devlet hastanesi ilk açıldığında akdeniz üniversitesine bağlı ola-rak bir süre hizmet veren hastane, daha sonra sağlık bakanlığı’na devredildikten sonra, aşir aksu adlı ha-yırseverin katkıları ile onarılmış ve halen ilimiz kepe-züstü mevkiinde antalya eğitim ve araştırma hasta-nesine bağlı olarak hizmet vermektedir. tel: 0242 251 04 56 2.5. ağız ve diş sağlığı hastanesi ilimizde diş tedavisi sahasında büyük bir boşluğu dolduran hastane, daha önce devlet hastanesinin alt kısmında poliklinik olarak hizmet vermekte idi. mel-tem mahallesi civarında olan hastanede ilimizin sü-rekli göç alması ile artan nüfusu karşısında büyük yo-ğunluk yaşandığı ve zaman zaman sıkıntıların yaşan-dığı görülmektedir. tel: 0242 237 55 00 -fax: 0242 237 54 40 2.6. vakıf hastanesi (yıkılan)-(eski doğume-vi hastanesi) antalya halkının önceden “doğumevi” olarak bil-diği ilimiz aliçetinkaya caddesi üzeri, eski (yıkılan) kız meslek lisesi bitişiğinde, doğu garajı semtinde bu-lunan hastane, bir vakıf tarafından işletilmekte iken, kalekapısı projesi çerçevesinde eylül 2008’de yıkıla-rak gebizli mahallesi’nde yapılmakta olan yeni binası-na taşınmak üzere faaliyetini geçici olarak durdurmuş bulunmaktadır. 3. eczane ve medikal ilimizde sağlık sektöründe önemli bir görevi de aynı zamanda iktisadi bir kuruluş olan ecza depoları, eczaneler, dolayısıyla eczacılar, gözlükçüler ve medi-kalcılar üstlenmektedir. bizim burada bu sektör tem-silcilerinin tümünden bahsetme imkanımız bulunma-maktadır. sağlığımıza katkısı olan tüm ilgili meslek bir-lik ve temsilcilerine teşekkür ediyor ve sektör yetkili-lerine, sağlık için işyerlerine gelen halkımıza daha hoş-görülü ve toleranslı davranmalarını tavsiye ediyoruz. halen ilimiz kent merkezinde antalya eczacılar odası verilerine göre, yaklaşık 450, ilçelerle birlikte il genelinde toplam yaklaşık 980 eczane bulunduğu an-laşılmaktadır. eczacılar odası tel: 0242.2374995 -fax: 0242.2375150 atatürk devlet hastanesi (ssk hastanesi) foto: a. kerim atilgan yıkılan vakıf hastanesi (eski doğumevi hastanesi)105 dünden bugüne antalya t a r i m 10. tarim a-tarim il müdürlüğü* -tarım ve turizm kenti olan antalya; büyüklük iti-bariyle türkiye’de 7. sırada, -milli ekonomiye sağladığı gelir itibariyle ise 8. sı-rada yer almaktadır. -tarımın gsyih’daki payı türkiye genelinde %13,9 iken, bu oran antalya’da %20,7 düzeyindedir. -ilin dgd alan çiftçi sayısı 42.269’dur. ortalama iş-letme büyüklüğü 35 dekardır. 1-önemli ürünler önemli kültür bitkilerinin üretiminde antalya ili-nin türkiye üretimindeki payı; - yenidünya % 47 - biber % 10,7 - avokado % 64 - domates % 17,95 - muz % 36 - limon % 9 - portakal % 27 - patlıcan % 22,45 - hıyar % 29,27 - süs bitkisi % 22,45 - biber % 10,7 foto:tigem-(2009) 2-tarımsal yapı a) işlenen tarım alanlarının dağılımı kullanılış şekli alan (ha) tarım alanları içindeki oranı (%) tarla arazisi 233.909 56,46 nadas 47.321 11,42 bağ arazisi 2.358 0,57 sebze arazisi 39.806 9,60 meyvelik arazi 51.578 12,45 toplam 414.325 100106 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m b) antalya’daki sera alanının türkiye karşılaştırması örtü altı (sera) alanı (dekar) cam sera plastik sera yüksek tünel alçak tünel toplam türkiye 73.983 199.771 65.464 167.903 507.121 antalya 61.770 81.883 17.472 14.764 175.889 antalya/tr % oranı %83 %41 %27 %9 %35 3-sulama durumu antalya ilinde, 414.325 hektar sulanabilir tarım alanının 212.918 hektarı sulanmaktadır. sulanan alanın, su-lanabilir tarım alanı içindeki oranı % 51’dir. 4-tarımsal sanayi tarım ve tarıma dayalı sanayi konusu sayısı konusu sayısı süt ve süt ürünleri 67 makarna - et ve et ürünleri 73 dondurulmuş gıda - un ve unlu mamuller 747 gıda katkı ve yardımcı maddeleri 3 meyve-sebze, konserve ve salça 30 gıda ile temas eden maddeler 3 su ürünleri 232 baharatlar 15 bitkisel yağ - gazlı içecekler ve meyve suyu 7 zeytinyağı 13 alkollü içecekler 2 şekerli mamuller 40 hazır yemek 271 nişasta ve nişasta bazlı şekerler - yem 530 bisküvi - diğer 2.033 kırmızı biber(foto:kumluca belediyesi arşivi)107 dünden bugüne antalya t a r i m 5-bitkisel üretim (2006 yılı) a) tarla ürünleri üretimi sıra no ürün adı ekilen alan (ha) üretim (ton) ortalama verim (kg/ha) 1 buğday 130.590 410.621 3.145 2 arpa 58.635 204.743 3.492 3 nohut 21.258 16.432,7 773 4 mısır (dane) 11.045 92.074 8.336 5 susam 7.910 6.067 767 6 pamuk 4.209 21.421 5.089 7 mısır (hasıl) 3.375 158.625 47.000 b) meyve - bağ üretimi sıra no ürün adı alan (ha) üretim (ton) ortalama verim (kg/ ağaç-omca) 1 elma 12.627 278.897 100 2 portakal 12.311 370.197 100 3 zeytin 11.141 47.251 30 4 üzüm 2.358 28.157 12.500kg/ha 5 nar 2.164 36.387 40 6 muz 1.963 65.615 33.425 kg/ha 7 armut 1.932 42.016 70 üzüm, portakal ve erik çiçeği aksu - karaöz - 2010 (foto:a.kerim atilgan)108 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m c) sebze üretimi sıra no ürün adı ekilen alan (ha) üretim (ton) ortalama verim (kg/ha) 1 domates 16.425 1.666.826 101.481 2 karpuz 6.067 243.770 40.180 3 fasulye 2.715 82.434 30.362 4 kavun 3.159 49.596 15.700 5 hıyar 4.412 523.049 118.551 6 biber 3.141 191.868 61.085 7 patlıcan 2.629 189.924 72.242 d) hayvan varlığı ve hayvani ürünlerin üretimi (2005 yılı) cinsi sayısı ürünün adı üretim miktarı kırmızı et (ton) 11.678 beyaz et (ton) 567 büyükbaş yerli 24.950 yumurta (adet) 68.643.832 melez 99.414 süt (ton) 235.297 kültür 11.591 bal (kg) 2.389.000 büyükbaş toplam 135.955 yapağı (ton) 645 küçükbaş koyun 215.803 deri (adet) 230.184 keçi 547.105 tatlı su balıkçılığı (ton) 123 küçükbaş toplam 762.908 kültür balıkçılığı (ton) 2.889 tek tırnaklı 10.787 deniz balıkçılığı (ton) 2.468 kanatlı 731.599 ipekböceği 29 arı kovanı 141.760 koyunlar. foto-kaynak:tigem109 dünden bugüne antalya t a r i m e) hayvan varlığı (yıllara göre) cinsi 2003 2004 2005 2006 büyükbaş 124.836 127.000 125.159 129.050 küçükbaş 801.245 780.322 763.250 721.332 tek tirnakli 9.914 9.651 9.531 8.980 kedi-köpek 16.897 16.234 15.334 18.477 toplam 952.892 933.207 913.274 877.839 6-tarımsal desteklemeler (2006 yılı) desteğin adı destekleme miktarı (ytl) doğrudan gelir desteği 16.714.646 prim destekleri 6.304.906 hayvancılık destekleri 4.818.324 yem bitkileri desteği 2.124.589 diğer desteklemeler 344.637 toplam 30.307.097 inekler foto-kaynak:tigem 7-faaliyetler a) mera çalışmaları 2006 yılına kadar 256 köyde tespit, 35 köyde tah-dit çalışması tamamlandı.51.259,78 ha mera tespit edildi. islah ve amenajman çalışması devam eden 4 merada ihata ve sulama sistemi çalışmaları tamam-landı. 371 ha merada üstten tohumlama ve gübrele-me yapıldı. yenidumanlar köyü merasının açışlı yapıl-dı. 2007 yılında bu mera otlatmaya açılacaktır. b) bitki koruma çalışmaları antalya ilinde, bitkilerde ekonomik düzeyde za-rar yapan çeşitli hastalık, zararlı ve yabancı otlara kar-şı 2.363.120 da sahada, 10.885.360 adet ağaçta ve 13.040 ton tohumda zirai mücadele çalışması yürütül-müştür. 2006 yılı itibariyle antalya ilinde 682 adet zi-rai ilaç bayi faaliyet göstermiş olup, yıl içerisinde yapı-lan bayi kontrol ve denetimlerde, yönetmelik hüküm-lerine aykırı davrandığı belirlenen 166 adet bayi ye ce-zası verilmiştir. ilde 15 adet erken tahmin ve uyarı is-tasyonu/sistemi bulunmaktadır.110 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m c) hayvan sağlığı çalışmaları 2006 yılında, 205.892 adet büyükbaş, 170.177 adet küçükbaş hayvan aşılanmış, toplam 1.467.723 adet hayvan sağlık taramasından geçirilmiştir. 2006 yılında 49.674 adet suni tohumlama yapılmış olup, bir önceki yıla göre suni tohumlama % 13 artmıştır. d) gıda denetim çalışmaları antalya ilinde 1.271 adet gıda üretim yeri, 11.781 adet gıda satış noktası bulunmaktadır. 2006 yılında 93 gıda denetçisi ile 13.366 adet denetim yapılmıştır. e) fidan ve tohum dağıtımı 2006 yılında, 356.170 adet fidan ve 449.000 kg to-hum dağıtılmıştır. f) kooperatif çalışmaları antalya ilinde toplam tarımsal kooperatif sayısı 297 adet olup, bu kooperatifl erin toplam ortak sayısı 36.364 adettir. g) üretici birlikleri çalışmaları antalya ilinde, 2006 yılı sonu itibariyle bal, örtüal-tı sebze, süt, çiçek ve kesme çiçek, mantar, turunçgil, meyve, tıbbi ve aromatik bitkiler, nar, muz konuların-da toplam 28 adet üretici birliği kurulmuştur. 8- ilin tarımsal sorunları a) genel sorunlar -arazilerin miras yoluyla bölünmesi üretim alan-larını küçültmekte bu da verimliliği olumsuz etkile-mektedir. -sera ürünlerinin girdileri genel olarak yurt dışın-dan ithal edildiğinden girdi fiyatları yüksektir. isıtma maliyetlerinin çok yüksek olması pazarda-ki sürekliliği azaltmaktadır. bu nedenle ucuz enerjinin seralara götürülmesi, doğal gaz ile ısıtma sisteminin bir an önce devreye girmesi gerekmektedir. -tarım sigorta sisteminin yaygınlaştırılması ge-rekmektedir. -ülkemizde ekolojik koşulların oldukça elverişli olmasına karşın dış mekan bitkilerinde ithalat oldukça yoğun yapılmaktadır. ilde büyük otellerin peyzaj çalış-malarında ithalat yoluyla temin ettikleri ve ekolojimiz-de de yetişebilen palmiye gibi tropik bitkilerin üretim alanları arttırılmalıdır. -örtüaltı sebze üreticilerinin alanlarının küçüklü-ğü, kayıt tutmamaları danışman ile çalışmamaları ve depolarının yetersizliği gibi nedenlerle son yıllarda gündemde olan iyi tarım uygulamalarına uygun üre-tim yapamamaktadırlar. b) hayvani ürünlerin üretiminde karşılaşılan sorunlar -hayvancılık işletmeleri, ülkemizde genel olarak çok küçük işletmelerdir. ülkenin genel ekonomik ya-pısı göz önüne alındığında, yapı, üretim, pazarlama, destekleme işletme kredileri ve tüketim alanlarında problemler yaşanmaktadır. -tarımsal işletmelerde hayvan sayısı azdır. yem bitkileri üretim alanları bitkisel üretimde kullanılmak-tadır. -acilen hayvan pazarı kurulmalıdır. (döşemealtı ilçe sınırları içerisinde kurulma çalışmaları yapılmak-tadır.) 9-tarımda ilimizin zayıf ve güçlü yönleri a) tarımla ilgili ilin güçlü yönleri -örtüaltı üretim alanları -sebze üretiminin çok fazla olması -mantar ve meyve yetiştiriciliğinin fazla olması -süs bitkilerinin çeşitlilik arz etmesi b) tarımla ilgili ilin zayıf yönleri -zeytin alanlarının bir kısmının hiç değerlendiril-miyor olması, bir kısmının etkin kullanılmaması nede-niyle önümüzdeki yıllarda tahrip olmasına sebep ola-caktır. -tarımsal ürün pazarlamasında örgütlülük oranı azdır. 10- ilimizde, tarımda yürütülen bazı proje ve eylem planları 1-gıda güvenliği eylem planı 2-ii balıkçılık ve su ürünleri koordinasyon kurulu 3-antalya ili master planı 4-gıda güvenliği eylem kurulu 5–kalıntısız üretim için kurumsal altyapının güç. prj. 6-kontrollü örtü altı üretimi 7-metil bromit sonlandırma projesi 8-pestisit kalıntılarını izleme programı 9-su eylem planı 10-eurogap protokolü ve haccp eylem planı 11-bal eylem planı *kaynak: antalya tarım il müdürlüğü adres: çallı il emniyet müdürlüğü karşısı tel: 0242 3452721-fax: 0242 3466780 muratpaşa/antalya111 dünden bugüne antalya t a r i m b-bati akdeniz tarimsal araştirma enstitüsü (batem)* 1-kuruluşun tarihçesi batı akdeniz tarımsal araştırma enstitüsü müdürlüğü’nün (batem) tarihçesi cumhuriyet’in ilk kuruluş yıllarına dayanmaktadır. enstitü, farklı konu-larda çalışan 5 araştırma kuruluşunun (narenciye araş-tırma enstitüsü, seracılık araştırma enstitüsü, biyolojik mücadele araştırma enstitüsü, akdeniz tarımsal araş-tırma enstitüsü ve bölge pamuk araştırma enstitüsü) değişik zamanlarda birleşmesiyle 26 şubat 2004 tari-hinde bu günkü şeklini almıştır. 1934 1965 1933 sıcak iklim biyolojik antalya çeltik bitkileri ıslah mücadele ens. deneme istas. istasyonu 1937 sıcak iklim nebatları 1934 1957 narenciye sebzecilik 1947 araştırma ens. araştırma ens. bölge tohum islah ve deneme istasyonu 1974 1973 bölge pamuk akdeniz bölge zirai araştırma ens. araştırma enstitüsü 1994 1987 narenciye ve seracılık akdeniz tarımsal araştırma enstitüsü araştırma enstitüsü 26 şubat 2004 batı akdeniz tarımsal araştırma enstitüsü112 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 2-yapılan çalışmalar ülkeye muzun girmesi sağlandı; narenciye araş-tırma enstitüsü, kurulduğu tarihten itibaren hurma, kahve gibi sıcak iklim bitkileri üzerinde çalışma yapar-ken, dışardan getirilen muz klonları ile çalışmaların bir bölümü bu yöne kaydırılmış ve muz’un türkiye’de ta-nınması ve yaygınlaştırılması sağlanmıştır. türkiye’ye yeni narenciye çeşitleri tanıtıldı; tu-runçgillerde 1930’lu yıllardan itibaren yeni çeşitle-rin kazandırılması ve yaygınlaştırılması için büyük çaba sarf eden enstitü, değişik ülkelerden getirttiği narenciye tür ve çeşitlerini geliştirip, yaygınlaştırarak türkiye’nin turunçgil ithal eden bir ülke konumundan turunçgil ihraç eden bir duruma gelmesinde çok önemli bir paya sahiptir. türkiye’de ilk defa virüs ve virüs benzeri has-talıklardan temiz turunçgil aşı gözü ve sertifikalı fi-dan üretimi gerçekleştirildi; 1987 yılında fao’nun desteği ile başlatılan projede, ilk virüsten ari aşı gözü fidan üretimi 1992 yılında gerçekleştirilmiş olup, 2006 yılına kadar yaklaşık 400.000 fidan ve 1.200.000 adet aşı gözü üretilerek çiftçimize ulaş-tırılmıştır.böylece hatay’dan izmir’e kadar tüm ak-deniz ve ege bölgesi turunçgil bahçelerinin temiz fidanlarla kurulmasına imkan sağlanmış, gelecek yıllarda ortaya çıkacak ekonomik kayıpların önü-ne daha tesis aşamasında geçilmiştir. avokado ve pikan cevizi’nin ilimizde tanın-ması ve yayılması sağlandı: bileşiminde inanılmayacak kadar fazla sa-yıda vitamin ve mineral bulunması nedeniyle in-san beslenmesinde çok önemli bir yer tutan, an-cak ülkemizde tanınmayan avokado ile ilgili ilk ça-lışmalar 1970’li yıllarda enstitüde fao desteği ile başlanmıştır. kuruluşca üretilen fidanlarla 1980’li yıllardan itibaren ticari bahçeler kurulmaya baş-lanmıştır. bugün, enstitüce geliştirilerek tescil etti-rilen 11 çeşit, türkiye avokado üretiminin % 90’ını oluşturmaktadır. ince kabuklu bir ceviz özelliğine sahip pikan cevizi konusunda 1970’li yılların sonunda çalış-malara başlanmış, bölgemize uygun çeşitlerin fidanları elde edilerek bir alternatif ürün olarak çiftçimizin kullanımına sunulmuştur. nar’ın ticari anlamda gelişmesi temin edildi : daha önceler çit bitkisi olarak kullanı-lan nar’ın son yıllarda aranan bir ürün haline gelmesi, enstitüde yapılan yoğun çalışmaların neticesidir. islah çalışmaları sonucu elde edilen ve enstitü adına tescil ettirilen hicaz nar, gü-nümüzde türkiye ticari nar üretiminin % 70’ini oluşturmakta ve ihracatı yapılan en önemli çe-şit durumundadır. yeni nar çeşitleri geliyor: enstitüde yürütülen ıs-lah çalışmaları sonucu, üstün özellik gösteren, 4 adet yumuşak çekirdekli, tatlı, koyu kırmızı taneli ve ka-buklu, bol sulu ve iri taneli nar çeşit adayları belirle-nip; batem-esin nar, batem-hicran nar, batem-caner nar, batem-onur nar isimleri verilerek tes-cil işlemleri başlatılmıştır. ürün yelpazesi genişletildi: avokado, nar, yeni-dünya, zeytin, pikan cevizi, frenk üzümü, ahududu, böğürtlen, karayemiş, kivi, kayısı, trabzon hurması, erik, üzüm ve incir gibi meyve türleri üzerinde yapılan çeşitli çalışmalarda ürün yelpazesi genişletilmiş, çiftçi-mizin kazancındaki risk oranı bu tür alternatif ürünler-le azaltılmıştır. enstitüdeki muz plantasyonu zamanın tarım bakanı celal bayar’ın enstitü adının değiş-tirmesine dair yazısı.113 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m sebze, meyve ve tarla bitkilerinde çalışılan çeşit-ler tescil ettirildi: enstitünün üzerinde çalıştığı bitkilerin tüm çeşit-leri, tescil ettirilerek türkiye’de bir ilk gerçekleştirilmiş ve bir yabancının ülkemizdeki çeşide sahiplenmesi-nin önüne geçilmiştir. meyvede 48, sebzede 26, tarla bitkilerinde 36 çeşidin tescilleri yapılarak, söz konusu ürünler enstitünün tescilli malı olmuşlardır. geleneksel reçel üretimi canlandırılarak, özel sektörümüze yeni bir iş kolu kapısı açıldı: gıda teknolojisi alanında geleneksel antalya tu-runçgil kabuk reçelleri geliştirilerek bu teknoloji özel sektörün kullanımına sunulmuştur. ayrıca son yıllar-da popülaritesi artan nar ve avokado meyvelerinin al-ternatif değerlendirme şekilleri üzerindeki çalışmalar-la sektöre öncülük yapılmaktadır. yaprak ve toprak analizine göre gübre tavsiyesi; enstitü bünyesinde bulunan yaprak ve toprak analiz laboratuarlarında bölgemiz çiftçisinin yaprak ve toprağı tahlil edilerek, gerekli gübreleme tavsiye-lerinde bulunulmakta, böylece çiftçimizin lüzumsuz ve zamansız gübre kullanımının önüne geçilerek, gir-di masrafl arı belirli ölçüde düşürülmektedir. sebzecilik alanında, ıslah, yetiştirme teknikle-ri, sera teknolojileri ve gen kaynaklarının muhafazası konusunda önemli araştırma çalışmaları yürütülmüş olup çok sayıda yenilik ve teknolojiler üreticilerimize intikal ettirilmiştir. enstitünün kuruluşundan 1968 yı-lına kadar yapılan çalışmalar sonucunda tespit edile-rek pratiğe aktarılan ve üreticiler tarafından benimse-nen domates (süpermarmande, marglobe), patlıcan (kemer), biber (çarliston-52, incesivri-39, doru dolma-lık-16 ), hıyar (dere), karpuz (sugar baby), washington (black sweet), kavun (ananas) çeşitleri, uzun yıllar böl-ge için en uygun çeşitler olarak üretimleri yapılmıştır. bu çeşitlerin tohum üretimleri de enstitü tarafından yapılarak bir kısım üreticilerin tohum ihtiyacı karşılan-dığı gibi özel sektör tohum üretim firmalarının sertifi-kalı tohum talepleri de temin edilmiştir. seracılık araştırma enstitüsü’nün ekonomiye kat-kı yönünde yaptığı bazı çalışmalar; 1- alternatif ürün çalışmalarıyla örtüaltı’na bir-çok ürün girdi: 1970’li yılların başına kadar seralarda sadece do-mates, çok az sayıda biber ve ilkbahar döneminde hı-yar yetiştiriciliği yapılırken, seralarda yıl boyu hıyar, patlıcan, kabak, kavun ve çilek yetiştiriciliği kuruluş çalışmalarıyla pratiğe intikal ettirilmiştir. 2- uygun sera yapısı çalışmalarıyla verim ve kali-te arttırıldı: kalite ve yüksek verim için önemli şartların başın-da uygun sera yapısı gelmektedir. seralara yetiştiricilik yönünden uygun yapı kazandırmak, kredi veren kuru-luşlara ve sera imalatı ile uğraşanlara yol göstermek enstitünün ana görevleri arasında yer almaktadır. ya-pılan çalışmalar sonucu kuruluşça geliştirilen modern sera tipleri, bu tür taleplerin karşılanmasında önem-li rol oynamış ve yeni kurulan seraların tekniğe uygun olarak tesisine katkı sağlamıştır.114 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 3- seraların isıtılması ve seralarda jeotermal ener-jinin kullanımına yönelik çalışmalar türkiye’de ilk ola-rak enstitü’de başlatıldı: akdeniz sahilindeki seracılıkta verim ve kaliteyi etkileyen en önemli faktörlerden biri de düşük toprak ve gece hava sıcaklığıdır. isıtma sadece dondan veya düşük sıcaklık zararlarından korumak amacıyla yapıl-maktadır. bu nedenle, enstitüde yapılan çalışmalar so-nucu; güneş kolektörleri, şeff af plastik malçlama, po-lietilen perde, su şilteleri, serada alçak tünel uygula-maları gibi güneş enerjisinden yararlanılan bütün ak-tif ve pasif metotların meyve kalitesi, erkencilik ve top-lam verim üzerinde önemli katkıları olduğu gözlem-lenmiş ve bu sistemler tanıtılarak yaygınlaştırılmasına çalışılmıştır. jeotermal enerjinin seraların ısıtılması amacıy-la kullanılması 1970’li yılların başında yine enstitü ön-derliğinde denizli’de başlatılmıştır. son yıllarda kuru-luş teknik elemanlarının teşviki, rehberliği ve eğitim programları ile jeotermal enerjiyle ısıtılan seracılığa türkiye genelinde eğilim oluşmuştur. 4- damla sulama sistemiyle sulamada yeni bir devir başlatıldı : ithal edilerek yurda giren ve ilk denemeleri 1980’li yılların başında enstitüde gerçekleştirilen damla sula-ma sistemleri ile, bitki beslemede sulama ve gübrele-menin aynı anda yapıldığı, bu uygulamanın verim ve kalite artışlara neden olduğu üreticilere gösterilmiştir. önceleri ileri teknoloji uygulayan çiçekçilik sektörün-de uygulamaya konan bu sistemler kısa zamanda seb-zecilik sektöründe de kullanılmaya başlanmış ve bu-gün serada sebze yetiştiriciliğinde olmazsa olmaz bir unsur haline gelmiştir. türkiye’de ilk topraksız kültür çalışmaları: verimi arttırmaya yönelik çalışmalar kapsamın-da, türkiye’de ilk topraksız kültür uygulamaları ensti-tüde başlatılmıştır. şu anda 1200 dekara ulaşmış olan bu üretim tekniğinin öncülüğü yapılmıştır. türkiye’de sebzelerde ilk hibrit geliştirme çalış-maları: sebzecilik çalışmaları kapsamında; tohumculuk piyasasında yerli f1 hibrit sebze çeşitlerinin de yer al-ması amacıyla 1970’li yıllarda enstitüde başlatılan ıs-lah çalışmalarının semeresi alınmış ve türkiye’nin ilk yerli f1 hibrit sebze çeşitleri (domates,biber, hıyar, patlıcan, kavun ve fasulye olmak üzere 6 sebze türün-de 26 adet hibrit çeşit) ortaya çıkarılmıştır. elde edilen kaliteli, verimli ve bazı hastalıklara dayanıklı f1 hibrit tohumların tescilleri yapılmış, üretim izinleri alınmış-tır.bunlardan 12 adedi özel firmalara satılmıştır. ensti-tü ıslah çalışmaları sonucunda geliştirilen standart çe-şitlerden sera demre 8 biber çeşidi ve özayşe fasulye çeşidinin piyasaya kazandırılmasıyla ülke ekonomisi-ne her yıl 2,5 milyon dolarlık katkı sağlanmıştır. ens-titünün ıslah ettiği serademre-8 sivri biber çeşidi bu-gün türkiye sivri biber üretiminin % 70-80’nine hakim durumdadır. kamu-özel sektör işbirliği sağlandı : sebze to-humculuk piyasasında ithalata bağımlılığı azaltmak ve yerli hibrit çeşit oranının yükseltilmesi amacıyla son yıllarda, uygulamaya konulan “türkiye f1 hibrit seb-ze çeşitlerinin geliştirilmesi ve tohumluk üretiminde kamu-özel sektör işbirliği projesi” ile de konu pekişti-rilmiş, 5 bakanlık araştırma enstitüsü, 5 üniversite ve sayısı 32’ye ulaşan özel tohumculuk firmaları’nın yer aldığı projede, özel tohum firmalarıyla ortak çalışma-lara girilmiştir. bir protokol karşılığı, projedeki enstitülerin bazı imkanlarından faydalanan firmalar, ucuza elde ede-cekleri ıslah materyali ile piyasaya girerek diğer ya-bancı firmalarla rekabet şansı bulmaktadırlar. bu şekil-de, hem kamu, hem de özel sektör iyi oldukları alan-da faaliyette bulunacak, kaynak israf etmeden ve bir-birlerinin eksiğini tamamlayarak çalışacaklardır. do-layısıyla yerli tohum firmaları desteklenmekte, yerli hibritlerin tohumculuk piyasasındaki oranı artmakta (2007 itibariyle % 10’dan az olan yerli hibrit sebze to-hum üretimi 2017’de % 60’a çıkarılması hedefl enmiş-tir.) bu şekilde türkiye ekonomisine büyük katkı sağla-maktadır. 2006 yılında miktarı düşük olsa da özel sek-tör tarafından 1 milyon dolarlık sebze tohumu ihracatı yapılmıştır.gelecek yıllarda bu miktarın katlanarak ar-tacağı ve proje ile türkiye’de her yıl 20 milyon dolarlık döviz tasarrufu sağlanacağı beklenmektedir. enstitü bünyesinde kurulan gen havuzu büyü-meye devam ediyor; dünyanın ve türkiye’nin birçok yöresinden toplanan veya getirtilen genetik kaynak-larla gen havuzumuz hızla genişlemektedir. muhafaza altına alınan bu kıymetli materyal özel sektör araştır-ma kuruluşlarının hizmetine sunulmuştur. çiçekçilik sektörüne destek ; sektörde çeşit sıkın-tısının giderilmesi, bölgeye adapte olabilecek türle-rin tespiti, biyolojik çeşitliliğin korunması ve çiftçilere yeni ürün yelpazesinin sunulması yönünde değişik ça-lışmalar yapılmaktadır.115 dünden bugüne antalya t a r i m enstitünün bir diğer çalışma alanı bitki koru-ma araştırmalarıdır. bu konudaki çalışmalar biyolo-jik mücadele araştırma enstitüsü’nde yapılmakta idi. antalya’da yetiştirilmekte olan turunçgillerde zarar yapan unlubit’in mücadelesinde kullanılmak üzere predatörü cryptolaemus montrouzieri muls’nin üre-timi amacıyla adana bölge zirai mücadele araştırma enstitüsü’nün kontrolünde bir üretim ünitesi olarak 1965 yılında, şimdiki zirai karantina müdürlüğünün bulunduğu binada kurulmuştur. laboratuar imkanlarının genişlemesi ve faaliyet-lerinin yayılma eğilimi göstermesi üzerine 1968 yılın-da bağımsız bir kuruluş haline getirilerek “biyolojik mücadele araştırma istasyonu” adını almıştır. 1982 yılında müessesenin adı “biyolojik mücade-le araştırma enstitüsü” şeklinde değişmiştir. kuruluş, 1987 yılında “turunçgiller araştırma ens-titüsü” ile birleşerek “narenciye araştırma enstitüsü”ne dönüşmüş ve.aynı yılın mayıs ayında da antalya ta-rım il müdürlüğü kampusu içerisindeki şimdiki bina-sına yerleşilmiştir.söz konusu binada modern bir in-sektaryum tesis edilmiştir. biyolojik mücadele araştır-ma enstitüsü’nün bütün yetki ve sorumlulukları, yeni isimle kurulan enstitüye devredilmiş ve çalışmalarını bu enstitünün bünyesinde bitki koruma bölümü ola-rak devam ettirmiştir. narenciye araştırma enstitüsü, 1994 yılında “se-racılık araştırma enstitüsü” ile birleşerek “narenciye ve seracılık araştırma enstitüsü” adını almış ve bitki ko-ruma bölümü görevlerini burada da devam ettirme-yi sürdürmüştür. bölüm bünyesinde kasım 2000 tarihinden itiba-ren ”bitki koruma klinik ve araştırma laboratuarları” kurularak zirai karantina ve üretici örneklerinin ana-lizleri yapılmaya başlanmış olup, halen bu hizmetlere batı akdeniz tarımsal araştırma enstitüsü bünyesinde devam edilmektedir. bu çalışmalar sonucu: kimyasal ilaç kullanılmadan da bitki hastalık ve zararlılarının önlenebileceği gösterildi: hastalık ve zararlılardan kurtulmanın yolunun kimyasal ilaç kullanımından ziyade, biyolojik mücade-le veya çevreye ve insan sağlığına daha az zarar veren biyolojik preparatlar olduğu çiftçilere anlatılmış, ens-titü laboratuarlarında üretilen ve ilaca göre çok daha ucuz olan faydalı böceklerle turunçgil bahçelerinde unlubite karşı biyolojik mücadele uygulamasının yay-gınlaştırılmasında önemli katkı sağlanmıştır. ayrıca, örtüaltı sebze yetiştiriciliğinde, toprak de-zenfeksiyonunda solarizasyon uygulamaları, akdeniz sahil kuşağında % 98’in üzerine çıkarılmış ve kimya-sal ilaç kullanımında çok önemli miktarlarda düşüşler sağlanmıştır. metil bromür’ün tarım sahalarında kullanımı ya-saklandı. yurtdışında yapılan analizler artık enstitüde ya-pılmaktadır. bunlar; islah çalışmaları için yurt dışında yaptırılan birçok hastalık, nematod, zararlı, abiyotik stres ve moleküler analizler, 2004 yılında kurulan laboratuarda rutin ola-rak yapılmaya başlanmıştır. bu sayede özel sektör to-humculuk çalışmaları hem hızlanmış, hem de yurt dı-şına analizler için ödenen önemli miktardaki döviz ül-kemizde kalmıştır. tarla bitkileri ile ilgili çalışmalar, mülga akdeniz tarımsal araştırma enstitüsü’nce gerçekleştirilmiştir. 1933 yılında “çeltik deneme istasyonu” adıyla kurulan ve çeltik, kauçuk, guayyul, köksakız, rami, kahve gibi bitkiler üzerinde çalışmalara başlayan müdürlük, daha sonraki yıllarda çalışma konularını geliştirerek pamuk, hububat, yem bitkileri, hayvancılık, diğer endüstri bit-kileri ve 2.ürün üzerinde araştırmalar, ıslah ve üretim çalışmalarına ağırlık vermiştir. bu çalışmalar sonucu; yerli hibrit mısır kullanımı 20 kat arttı: enstitüde geliştirilerek tescil ettirilen ve üretim izni alınan 9 çeşit ve çeşit adayı, yapılan 1 yıllık veya 5 yıllık protokoller ile 7 özel firmaya üretim hakları dev-redilmiştir. enstitünün geliştirdiği çeşitlerin piyasaya sürülmesi sonucunda, yerli hibrit mısır tohumu kulla-nımı 4 yıl öncesine göre yaklaşık 20 kat artmıştır. çevreci mısır geliştirildi; enstitüde geliştirilip tescil ettirilen 2 silajlık mısır çeşidi, hem verim, hem de mısır kurtlarına dayanıklılık yönünden türkiye’deki diğer silajlık mısır çeşitlerine116 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m göre çok daha üstün performans göstermektedir. ge-liştirilen bu çeşitler türkiye silajlık mısır ortalamasının (2.5 ton/da) yaklaşık 3-4 kat fazla verim performansı-na (7-10 ton/da) sahiptir. ayrıca ana ürün veya ikinci ürün olarak ekildiğinde yaklaşık 1200 kg/da. dane ve-rimi elde edilmektedir. bu çeşitler mısır sap ve koçan kurduna dayanıklı olup, genetiği değiştirilmiş orga-nizma (gdo) kullanılmadan geliştirilmiştir. bu yönüy-le türkiye’de bir ilktir. türkiye’de ikinci ürün projesi, enstitümüz koordinatörlüğü’nde başlatıldı : enstitü, 1978-1987 yılları arasında akdeniz ve ege bölgesinde uygulanan “ikinci ürün tarımı araştırma-yayım” projesinin koordinatörü olarak görev yap-mıştır. aynı yerde, bir yılda iki ürün alınması hedefl e-nen bu proje ile, hububattan sonra ekilecek ikinci bir ürün’ün (mısır, soya, susam, yer fıstığı v.b) tanıtılarak, yaygınlaştırılması için çaba sarf edilmiştir. söz konusu çalışmalar sonucunda bölgemizde başta ikinci ürün mısır olmak üzere diğer ürünlerin de ekimi çok yo-ğun bir şekilde yapılmakta ve yöre çiftçisine artı ka-zanç sağlamaktadır. yağlı tohumlu bitkilerde enstitümüz adına tes-cilli çeşitler, piyasanın %70-80’ine hakim durumdalar: yağlı tohumlu bitkiler olarak adlandırılan yer fıs-tığı, susam, soya vb bitkilerin üzerinde yapılan araş-tırma çalışmaları enstitüde yoğun bir şekilde devam etmektedir.yapılan çalışmalar sonucu şu ana kadar 5 adet fıstık çeşidi tescil ettirilmiş olup, bunlardan nc-7 çeşidi toplam sertifikalı fıstık üretiminin %70-80’ini oluşturmaktadır.yine günümüze kadar 4 adet susam çeşidi enstitü adına tescil ettirilmiş olup, bunlardan muganlı-57, antalyalı üreticiler tarafından en fazla ter-cih edilen çeşitlerin başında gelmektedir ve piyasanın % 70-80’ini oluşturmaktadır. soya’da da 4 adet tescil-li çeşit mevcuttur. pamuk üretimi bir zamanlar beyaz altın olarak bahsedilen pa-muk ile ilgili çalışmalar, bölge pamuk araştırma enstitüsü’nce yürütülmüştür bölge zirai araştırma enstitüsü bünyesinde bir şube olarak kurulmuş, 1974 yılında bağımsızlığını kazanarak müdürlük haline gel-miştir. kuruluşta yapılan pamuk adaptasyon, seleksi-yon ve çeşit verim denemelerinde muhtelif pamuk varyeteleri ele alınmış ve bölge için en verimli çeşitler geliştirilmiş ve belirlenmiştir. (deltapine 15/21, çuku-rova 1518, nazilli 84 gibi) dolayısıyla enstitü, zamanın-da bölgede pamuk tarımının gelişmesinde büyük rol oynamıştır. birim sahadan elde edilecek kütlü mikta-rında artış konusunda ve pamuk lif kalitesiyle ilgili ça-lışmalar büyük bir başarı ile sürdürülmüştür. bölge pamuk araştırma enstitüsü, tarım bakanlığı’nın reorganizasyonu sonucu, akdeniz zi-rai araştırma enstitüsü ile 1987 yılında birleşerek “ak-deniz tarımsal araştırma enstitüsü” ismini almıştır. bu defa aynı yerde pamukla ilgili çalışmaların sürdürül-mesi için “pamuk üretme istasyonu “ adıyla yeni bir müdürlük kurulmuştur. bu arada istasyonda pamukla ilgili çalışmaların yanında, bölge çiftçisine hitap eden çırçır fabrikasının da faaliyetleri devam etmiştir. kuruluş 1995 yılının başında lağvedilerek, tekrar akdeniz tarımsal araştırma enstitüsü’ne bağlanmıştır. bugün ise pamukla ilgili çalışmalar batem’in çatısı al-tında bir bölüm olarak sürdürülmektedir. bölge pamuk araştırma enstitüsü’nün çalışmala-rıyla; pamuk çiftçisi, 1960-1980’li yıllarda antalya’da al-tın yıllarını yaşadı: enstitü, geliştirdiği veya adapte ettiği bölgeye uy-gun verimli ve kaliteli çeşitlerle, bölge pamuk çiftçisi-ne bol kazançlı yıllar yaşatmıştır. bölgede pamuk tarı-mı hızlı bir şekilde gelişmiş ve yayılmıştır. kuruluş bün-yesinde bulunan çırçır fabrikası ile de antbirlik’e yar-dımcı olmuş ve yöre çiftçisinin pamuğu çırçırlaşmıştır. enstitü’de eğitim: enstitüde yıl boyunca düzenlenen toplantı, se-miner, hizmetiçi eğitim, bilgi alış veriş toplantıları vb. etkinliklerde, toplam 3-4 bin civarında teknik eleman veya çiftçi eğitimden geçirilmektedir. ayrıca, üniver-site öğrencilerine kuruluşta staj yapma olanağı sağ-lanmaktadır. her yıl değişik üniversitelerden müra-caat eden yaklaşık 100’e yakın öğrenci yaz aylarında117 dünden bugüne antalya t a r i m stajlarını enstitüde tamamlamaktadırlar. enstitü, tüm imkânlarını özel sektör temsilcilerine, teknik eleman-lara ve üreticilere açarak, yapılacak ortak çalışmalarla özelde antalya tarımına, genelde türk tarımının daha da ilerlemesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. sonuçta; batı akdeniz tarımsal araştırma enstitüsü’nü oluşturan bölgedeki tüm araştırma ens-titüleri, görev yaptıkları süre içerisinde antalya tarımı-na ve ekonomisine büyük katkılar sağlamışlar, en son teknolojinin bölgeye girmesini ve kullanımını temin ederek antalya’nın turizm başkenti olduğu gibi tarım-da da türkiye’nin tarım başkenti olması yolunu açmış-lardır. enstitünün (narenciye müdürlüğü) iletişim bilgileri: posta adresi : demircikara mah. paşa kavakları cad. no: 7 p .k :35 /a web : http://www.batem.gov.tr. e-mail : batem@batem.gov.tr tel-santral : (0 242) 321 67 97- fax: (0 242) 321 15 12 *kaynak: antalya batı akdeniz tarımsal araştır-ma enstitüsü müdürlüğü c- boztepe tarim işletmesi müdürlüğü (tigem) 1-tigem’in vizyonu tarım ve köyişleri bakanlığı politikaları, ülkemiz tarımsal kalkınma programları ve çiftçi talepleri doğ-rultusunda yapacağı tarımsal faaliyetlerle türk çiftçisi-nin gelirine ve mutluluklarına katkı sağlamaktır. 2-tigem’in misyonu yurt sathına yayılmış işletmelerinde, ileri tekno-lojileri kullanarak ürettiği, kaliteli sertifikalı tohumluk ve damızlık hayvanları uygun fiyatlarla ülke yetiştirici-sinin hizmetine sunmak ve etkin çalışmaları ile tarım sektörüne yol göstermektir. ülkemizde kullanılan sertifikalı tohumlukların, hububatta % 80’ini, korungada % 47’sini, fiğ’de ise % 72’sini üreten ve özel sektöre arazilerinde hibrit to-hum üretim imkanı sunan tigem, tohumculuk alt ya-pısı ve bilgi birikimi, kaliteli damızlık hayvan varlığı ve gen kaynakları muhafazası ile stratejik bir tarım kuru-luşudur. bu anlamda; tigem arazilerinin bütünlüğü, temizliği ve alt yapısı ile türk tohumculuk sektörünün güvencesidir. foto:tigem-2009118 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 3-antalya boztepe tarım işletmesi müdürlüğü 3.a. kuruluş ve tarihçesi 1942 yılında güney anadolu sığır ırkının ıslah edi-lip çevredeki yetiştiricilere intikalini sağlamak ve süt sığırcılığının geliştirilmesine katkıda bulunmak ama-cı ile boztepe inekhanesi adı altında kurulmasına ka-rar verilmiş ve 1949 yılında çalışmalarına başlamıştır. 1983 yılına kadar çalışmalarına aynı statüde devam et-miştir. 20.06.1983 gün ve 60 sayılı khk ile düç genel müdürlüğü’ne bağlı işletmelerle hara ve inekhaneler birleştirilerek tigem kurulmuş ve 233 sayılı khk ile ye-niden düzenlenerek boztepe tarım işletmesi müdür-lüğü adı altında faaliyetlerine devam etmektedir. 3.b. coğrafi konumu işletme arazisi merkez ve karakaş arazileri olma üzere iki parçadan meydana gelmekte olup, toplam 5.463 dekardır. bu arazilerin 3.474,09 dekarı aksu çayı çevresindeki merkez mevkiinde, 1988,91 dekarı ise merkeze 5 km. mesafedeki trt vericileri civarında ka-rakaş mevkiinde bulunmaktadır. karakaş mevkiinde-ki arazi 2005 yılında 30 yıllığına özel bir firmaya kira-ya verilmiştir. ilimiz boztepe tarım işletmesi, akdeniz bölgesi’nde ilimizin aksu ilçesi sınırları içinde yer al-makta olup, 36 -54 / 36 – 56 kuzey enlemleriyle 30 – 52 / 30 – 56 doğu boylamları arasında yer almaktadır. antalya–alanya yolu üzerinde antalya’nın 20 km. do-ğusunda bulunmakta olup, ortalama rakım 20 m.dir.119 dünden bugüne antalya t a r i m 3.c. arazi varlığı kültüralti arazi 5.134,91 da tarla arazisi 1.606,00 da bahçe arazisi 1.540,00 da uzun yıllığına kiraya verilen arazi 1.988,91 da kültür dişi arazi 328,09 da toplam arazi 5.463,00 da sulanan arazi 3.146 da sulanabilir arazi 3.146 da 3.d. bölge ve ülke ekonomisine katkısı ilimiz boztepe tarım işletmesi müdürlüğü, direkt ve dolaylı olarak bölge ve türkiye ekonomisine büyük katkılar sağlamaktadır. işletme; yüksek verimli, sertifikalı bölgeye iyi adapte olmuş buğday çeşitlerini ve virüsten ârî naren-ciye fidanı ile nar fidanı yetiştirerek bölge çiftçisinin hizmetine sunmaktadır. her yıl ortalama 500 ton ser-tifikalı buğday tohumu ve ortalama 40.000 adet virüs-ten ârî narenciye fidanı ve 50.000 adet nar fidanı üre-terek bölge üreticilerinin hizmetine sunmaktadır. ayrıca yılda yaklaşık 2.500 ton narenciye, 200 ton kütlü pamuk ve 1.200 ton dane mısır üretimi yapıl-maktadır. yetiştirilen meyveler kaliteli ve ihracata uy-gun standartlardadır. d-akdeniz su ürünleri araştirma, üretim ve eğitim enstitüsü müdürlüğü 1-kuruluş kurumun ilk oluşumu “antalya su ürünleri il mü-dürlüğü” şeklinde gerçekleşmiştir 1981’de tarım ve köy işleri bakanlığı su ürünleri genel müdürlüğü’nce hazır-lanan “türkiye içsularını balıklandırma projesi” kapsa-mında “kepez su ürünleri üretim ve araştırma proje-si” uygulamaya geçirilmiştir. 1988’de “beymelek lagü-nü kültür balıkçılığı projesi” ile antalya-kale-beymelek mevkiinde deniz ürünlerini hedefl eyen araştırma ve üretim faaliyetine başlanılmıştır. söz konusu proje 1992 yılına kadar kepez su ürünleri üretim istasyon akdeniz su ürünleri araştırma enstitüsü beymelek ve kepez birimi120 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m müdürlüğü’nün bir alt birimi şeklinde sürdürülmüş ve izleyen dönemde proje gereklerinin yerine getirilme-siyle birlikte bakanlıkça “beymelek su ürünleri üretim ve geliştirme merkez müdürlüğü” olarak bağımsız bir müdürlük haline dönüştürülmüştür. antalya’daki bu iki kuruluş tatlı su ve deniz ortam-larında üretim çalışmaları yapmıştır. resmi gazete’nin 4 aralık 2004 tarihli nüshasın-da yayınlanan ve bakanlar kurulu’nun 2004/8130 ka-rarı gereğince; bodrum su ürünleri araştırma enstitü-sü müdürlüğü, antalya beymelek su ürünleri üretim ve geliştirme merkezi ve kepez su ürünleri üretme is-tasyonu müdürlüklerinin kaldırılarak yerlerine; akde-niz su ürünleri araştırma üretim ve eğitim enstitüsü müdürlüğü kurulmuştur. enstitüsünün ilimiz kepez üstü mevkiindeki hizmet birimi ile birlikte, ilimiz dem-re ilçesi beymelek beldesindeki binasında da ilimiz ve ülkemiz adına su ürünleri sektöründeki takdire şayan hizmetlerinin artarak devam ettiği görülmektedir. 2-amaç • deniz ve tatlısu ürünleri yetiştiriciliğini yaparak su ürünleri sektörünün yavru balık ihtiyacını karşıla-mak, • mevcut gölet ve baraj göllerini ekonomik değeri yüksek balık türleri ile balıklandırarak doğal stokların korunması ve takviyesini sağlamak, • ekonomik değeri yüksek olan su ürünleri türle-rinin yetiştiriciliği ile yetiştiricilik teknolojisini ülke ça-pında yaygınlaştırmak, • lagün gölü işletmeciliğini geliştirmek, • su ürünleri alanında üretici, öğrenci, bakanlık ve uluslararası personelin eğitimini sağlamak, • araştırma ve geliştirme çalışmaları yapmak. • enstitümüzün belirlenen faaliyet alanlarına gi-ren deniz, acısu ve tatlısu ortamlarında oşinografik, limnolojik ve ekolojik çalışmalar yapmak, • enstitü bünyesinde balık hastalıkları, su kimya-sı ve çevre, yem analizi, limnoloji vs. laboratuarların kurulması ile akdeniz bölgesi’ndeki sektörel sorunla-rın tanımı ve takibi yapılacaktır. 3-bölümler ayrıca, denizcilik bölge müdürlüğü sorumlulu-ğunda antalya beldibi’nde 1 adet 800 ton/yıl kapasi-teli orkinos, balık üretim tesisi bulunmaktadır. kaynak: http://www.akdenizsuurunleri.gov.tr.121 dünden bugüne antalya t a r i m e-çiçekçilik a.üretim türkiye, süs bitkileri yetiştiriciliğinde uygun iklim-sel ve coğrafi koşulları, pazar ülkelere yakınlığı ve ucuz işgücüne sahip olması gibi nedenlerle önemli avantaj-lara sahiptir. türkiye’de ticari anlamda kesme çiçek üretimi, 1940’lı yıllarda istanbul ve çevresinde başlamış, daha sonra yalova da önemli bir üretim merkezi konumuna gelmiştir. 1985 yılından itibaren uluslararası havalima-nı ve düzenli kargo uçuşlarına sahip olması nedeni ile antalya kesme çiçek ihracatında önemli bir bölge ha-line gelmiştir. bu nedenle çiçek üretim alanları bu böl-gede hızla artırmıştır. ihracata yönelik üretimin dolaylı yollarla teşvik edilmesi ve bitki materyali ithaline geti-rilen kolaylıklar, kesme çiçek üretim alanı ve miktarın-da önemli artışların ortaya çıkmasını sağlamıştır. türkiye’de 2005 yılında toplam 3.930 ha. alan-da süs bitkileri üretimi yapılmaktadır. üretim alanları-nın yıllara göre değişimi aşağıdaki tabloda verilmiştir. 2000-2001 sezonunda toplam 1.392 ha olan süs bitki-leri üretim alanı, 2004-2005 sezonunda 3.930 hektara yükselmiştir. türkiye süs bitkileri üretimi itibariyle dünya üreti-minde yaklaşık binde 7’lik bir paya sahiptir. 2005 yılı verilerine göre türkiye süs bitkileri üre-timinin % 59’unu dış mekan bitkileri, % 31’ini kesme çiçekler, % 6’sını doğal çiçek soğanları, % 4’ünü ise iç mekan bitkileri oluşturmaktadır. toplam üretimin % 28’i seralarda, % 72’si ise açık alanda yapılmaktadır. türkiye’de 28 ilde süs bitkileri üretimi yapılmakta-dır. üretimin en fazla yapıldığı iller sırasıyla izmir, an-talya, yalova ve istanbul’dur. marmara ve ege bölge-sinde (istanbul, yalova, izmir, aydın) yapılan kesme çi-çek üretimi genellikle iç pazara yöneliktir. antalya böl-gesinde ise çoğunluğu seralarda olmak üzere yüksek kaliteli ve ihracata yönelik üretim yapılmaktadır. ay-rıca kıyı bölgelerinden içerde yayla kesimlerinde yaz aylarında yüksek kaliteli karanfil ağırlıklı üretim de ya-pılmaktadır. bu sayede yılın 10 ayı kesme çiçek üre-tilmektedir. örtüaltı alan üretim alanının üçte ikisini oluşturmaktadır. kesme çiçek üretiminde, türler itibariyle karan-fil, gül ve gerbera önde gelmektedir. bunların toplam kesme çiçek üretim alanlarından aldığı pay sırasıyla % 63, % 15 ve % 10’dur. kesme çiçek üretimi yapısal özellikleri açısından, işçilik yoğun bir tarımsal üretim biçimidir ve az yatı-rımla çok istihdam yaratan bir alandır. özellikle iç tü-ketime yönelik üretim yapan işletmeler büyük ölçüde aile işletmeleri olup, aile bireylerine iş yaratmaktadır. tablo 1: türkiye süs bitkileri üretim alanları (ha) 2000-2001 2001-2002 2002-2003 2003-2004 2004-2005 kesme çiçekler 758 1.036 1.145 1.198 1.200 iç mekan bitkileri 38 79 57 73 167 diş mekan bitkileri 584 723 918 1.193 2.337 soğanli-rizomlu bitkiler 11 19 51 54 226 toplam 1.392 1.858 2.172 2.519 3.930 kaynak: t.c. tarım ve köyişleri bakanlığı122 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m b. ihracat süs bitkileri sektörü küçük bir sektör olmasına rağmen dış ticaret potansiyeli büyüktür. ülkemizde henüz 20 yıllık bir geçmişi olan süs bitkileri sektörü-nün ihracatı bugün başladığı çizgiden oldukça ileri se-viyelere ulaşmıştır. türkiye’nin süs bitkileri ihracatının yıllar itibariyle gelişimi aşağıdaki tabloda verilmektedir. tablo 2: türkiye süs bitkileri ihracatı yillar değer (1.000 dolar) 2000 12.956 2001 14.282 2002 22.299 2003 31.485 2004 37.748 2005 36.229 2006 40.522 2007 46.447 kaynak: dtm türkiye’nin süs bitkileri ihracatı 2007 yılında 47 milyon dolara ulaşmıştır. türkiye’nin süs bitkileri ih-racatında görülen düzenli artışın nedenleri aşağıdaki gibi sıralanabilir: -sprey karanfilinin güney akdeniz sahil şeridinde ek ışıklandırma ve ek ısıtma ihtiyacı olmaksızın kış bo-yunca üretilebilmesi -ihracatçı firmalarının çoğunun yatırım yapmaya niyetli güçlü firmalardan oluşması -1990–1995 yılları arasında sera yatırımlarına ve-rilen % 25’lik kkdf teşviki -sektörde sözleşmeli üretici modelinin yaygınlaş-ması -hedef pazarlara yakınlık süs bitkileri ihracatında 2000 yılında bir durak-lama dönemine girilmiştir. bunun nedenleri arasında sektördeki firmaların mevcut pazarlarını genişletme-den ve yeni pazarlar oluşturmadan üretimlerini arttır-maları, satışta karanfilin dışında sinerji yaratacak yeni tür ve çeşitlere yönelinmemesi ve nakliyede maliye-ti azaltmak için kullanılan tir taşımacılığının çiçeğin vazo ömrünü azaltması sayılabilir. pazarlama kanalla-rında oluşan arz fazlalığı fiyatları olumsuz etkilemiştir. hedef pazarımız olan avrupa’da karanfil fiyatlarında meydana gelen dramatik düşüş de üretici-ihracatçıları yeni pazarlar aramaya sevk etmiştir. bu bağlamda rus-ya, ukrayna ve balkan ülkeleri yeni pazarlar olarak or-taya çıkmıştır. bu arada bu yeni pazarların talebini dik-kate alan bazı firmalar karanfilin yanısıra yeni tür ve çeşitlere yönelmeye başlamışlardır. antalya’da gelişen süs bitkileri ihracatı diğer bölgelerde de artış göster-meye başlamıştır. yayla şartlarında yaz üretimine ge-çilmesi ile yıl boyu kesintisiz ihracat yapılmaya başlan-mıştır. tablo 3: illere göre türkiye kesme çiçek ve süs bitkileri ihracatı iller kesme çiçek ihracati () pay (%) süs bitkileri ihracati () pay (%) antalya 22.921.802 86 30.037.089 65 izmir 2.884.384 11 5.015.674 11 yalova 250.723 1 2.233.642 5 istanbul 56.710 0 3.340.856 7 adana 2.985 0 1.373.947 3 ankara 190 0 1.027.101 2 diğer iller 471.287 2 3.419.656 7 toplam 26.588.081 100 46.447.965 100 kaynak: dtm123 dünden bugüne antalya t a r i m 2007 yılı istatistikleri-ne göre türkiye’nin süs bit-kileri ihracatının % 65’i antalya’dan yapılmaktadır. antalya’dan sonra sırasıyla izmir (% 11), istanbul (% 7) ve yalova (% 5) süs bitkileri ihracatında önemli illerimiz-dir. isparta, burdur, korkute-li ve ibradı bölgelerinde ya-pılan yayla üretimi nedeniy-le ihracat sezonu 7 aydan 10 aya çıkmıştır. türkiye’den bugün yak-laşık 35 ülkeye süs bitkile-ri ihracatı yapılmaktadır. süs bitkileri ihracatında en önemli pazarlarımız hollan-da, ingiltere, almanya, rusya federasyonu ve ukrayna’dır. kesme çiçek ihracatında hol-landa, ingiltere, almanya, rusya ve ukrayna, canlı bit-kiler ihracatında da türkme-nistan, k.k.t.c. ve macaristan önemli pazarlardır. ibradı-kesme çiçek üretimi-foto:atay uslu tablo 4: ülkelere göre türkiye süs bitkileri ihracatı ülke adi değer (dolar) değişim (%) 2006 2007 2006-2007 1 hollanda 9.455.493 9.937.119 5,1 2 ingiltere 10.891.380 9.211.043 -15,4 3 almanya 4.275.504 5.822.535 36,2 4 rusya fed. 3.157.559 3.464.315 9,7 5 ukrayna 2.486.604 3.354.923 34,9 6 romanya 1.007.338 3.054.719 203,2 7 türkmenistan 2.177.139 1.515.277 -30,4 8 k.k.t.c. 1.040.341 1.393.262 33,9 9 macaristan 816.561 1.335.743 63,6 10 bulgaristan 576.857 1.331.114 130,8 11 irak 412.455 1.082.841 162,5 12 yunanistan 701.274 972.481 38,7 13 japonya 596.537 785.160 31,6 14 a.b.d. 1.021.735 702.244 -31,3 15 belçika 370.071 530.187 43,3 toplam 40.522.792 46.447.965 14,6 kaynak: dış ticaret müsteşarlığı124 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m toplam süs bitkileri ihracatının % 57’sini kesme çiçekler, % 24’ünü canlı bitkiler (iç ve dış mekan bitkileri), % 13’ünü çelenk ve yosunlar ve % 6’sını çiçek soğanları oluşturmaktadır. tablo 5: mal gruplarına göre türkiye süs bitkileri ihracatı mal grubu değer (1.000 abd doları) 2004 2005 2006 2007 çiçek soğanlari 2.837 2.747 2.645 2.917 canli bitkiler 6.329 5.671 7.941 10.871 kesme çiçekler 20.170 20.397 23.482 26.588 yosunlar ve ağaç dallari 8.410 7.412 6.453 6.071 toplam 37.748 36.229 40.522 46.447 kaynak: dış ticaret müsteşarlığı süs bitkileri ihracatımızda en önemli mal grubu kesme çiçeklerdir. 2007 yılında 27 milyon dolar olan kesme çiçek ihracatımızda en önemli ürün karanfildir ve kesme çiçek ihracatının % 90’ını, toplam süs bitkile-ri ihracatının ise % 50’sini oluşturmaktadır. karanfil dı-şında ihraç edilen diğer kesme çiçekler arasında ger-bera, gypsophilla, lilium önemli olup, yeni türlerden ranunculus, lisianthus gibi türlerin de ihracatı önem kazanmaya başlamıştır. kesme çiçek ihracatında çe-şitlilik sağlanamaması en önemli sorunlarımızdandır. türkiye’nin kesme çiçek ihracatında görülen artı-şının en önemli nedeni dış pazarda yapılan tanıtım fa-aliyetleridir. son dönemde fuar katılımları, alım heyet-leri ve çeşitli diğer etkinliklerle türk çiçeği tanınmaya ve yeni alıcılara ulaşmaya başlamıştır. dünya istatistiklerine bakıldığında türkiye, 2003 yılında dünya süs bitkileri ihracatında 24. sırada yer al-maktadır. canlı bitkiler ihracatımızda önemli pazarlar al-manya, hollanda ve türkmenistan’dır. hedef pazarlar, uzak doğudan (japonya) avrupa’ya doğru yön değiş-tirmiştir. bunun nedeni çin’in daha ucuz üretim yapa-rak, uzak doğu pazarına mal tedarik etmesidir. son yıllarda yosunlar ve ağaç dalları grubunda yer alan çelenklerin ihracatında da artış görülmekte-dir. noel dönemlerine yönelik yeşilliklerden oluşan çe-lenk yapımı yeni bir tür olarak üretilmeye ve ihraç edil-meye başlanmıştır. çelenk ihracatında önemli pazarla-rımız hollanda ve almanya’dır. (bkz.) kitabımızın 2.cildi “vii-3. ekonomi, tica-ret ve sanayi- 6-antalya ihracatçi birlikleri” bölümünden ilgili meslek birlikleri incelenebilir. f-tarim kredi kooperatifleri antalya bölge birliği 1975 yılında kurulan bölge birliği antalya’da 44, burdur’da 28 ve isparta’da 21 olmak üzere toplam 93 tarım kredi kooperatifi aracılığıyla 80.225 ortağın ta-rımsal üretimlerine katkıda bulunmak amacıyla her türlü tarımsal girdi ihtiyacını karşılamaktadır. antalya’da bulunan kendisine ait hizmet binasın-da faaliyetlerini sürdüren bölge birliği, merkezde 59, kooperatifl erde ise 229 olmak üzere toplam 288 per-sonel ile çiftçi ortaklarına en iyi hizmeti verme gayre-ti içerisindedir. ilimizde hizmet veren tarım kredi koo-peratifl erine ait iletişim bilgileri aşağıda belirtilmiştir. adi ilçesi mail adresi telefon (242) faks (242) avea telefon elmali elmali 274elmali@tarnet.net.tr 618 68 81 618 68 71 cumali serik 377cumali@tarnet.net.tr 722 29 76 712 60 42 0505 796 93 39 çandir serik 379candir@tarnet.net.tr 726 20 24 726 23 45 0505 840 03 05 abdurrahmanlar serik 380abdurrahmanlar@tarnet.net.tr 732 30 12 732 35 76 0505 840 03 06 manavgat manavgat 387manavgat@tarnet.net.tr 746 10 26 742 53 18 0505 796 95 59 alanya alanya 439alanya@tarnet.net.tr 522 59 29 522 59 28 0505 825 73 25 akçay elmali 972akcay@tarnet.net.tr 629 20 03 629 25 57 eskihisar elmali 973eskihisar@tarnet.net.tr 611 70 13 611 70 13 gölova elmali 974golova@tarnet.net.tr 626 20 03 626 20 03125 dünden bugüne antalya t a r i m bozova korkuteli 994bozova@tarnet.net.tr 661 20 04 661 20 04 kinik kaş 999kinik@tarnet.net.tr 845 49 23 845 49 20 0505 840 08 79 kale demre 1014kale@tarnet.net.tr 871 50 35 871 30 65 0505 840 08 76 aksu aksu 1045aksu@tarnet.net.tr 426 30 43 426 24 68 0505 840 11 45 gazipaşa gazipaşa 1074gazipasa@tarnet.net.tr 572 11 42 572 51 53 0505 755 79 41 taşağil manavgat 1134tasagil@tarnet.net.tr 762 20 08 762 28 91 0505 840 11 46 yeniköy döşemealti 1140yenikoy@tarnet.net.tr 421 35 07 421 30 13 0505 796 93 33 kumluca kumluca 1255kumluca@tarnet.net.tr 887 29 52 887 15 03 0505 840 08 73 gündoğmuş gündoğmuş 1417gundogmus@tarnet.net.tr 781 20 56 781 20 56 0505 443 64 01 ibradi ibradi 1504ibradi@tarnet.net.tr 691 20 11 691 20 11 0505 443 61 55 kizilot manavgat 1628kizilot@tarnet.net.tr 748 20 07 748 20 07 0505 840 11 26 kasaba kaş 1710kasaba@tarnet.net.tr 833 30 18 833 30 58 0505 840 08 78 hafizbey döşemealti 1779hafizbey@tarnet.net.tr 438 22 26 438 20 07 0505 634 46 10 çakirlar konyaalti 1838cakirlar@tarnet.net.tr 439 40 03 439 40 27 0505 630 83 30 gebiz serik 1857gebiz@tarnet.net.tr 736 70 03 736 76 67 kizilcadağ korkuteli 1920kizilcadag@tarnet.net.tr 655 80 02 655 80 56 korkuteli korkuteli 1966korkuteli@tarnet.net.tr 643 61 31 643 37 81 0505 634 46 14 küçükköy korkuteli 1967kucukkoy@tarnet.net.tr 646 50 16 646 51 23 gömbe kaş 2012gombe@tarnet.net.tr 831 40 12 831 48 35 akseki akseki 2122akseki@tarnet.net.tr 691 20 11 691 20 11 0505 827 28 80 yeşilköy alanya 2151yesilkoy@tarnet.net.tr 532 14 87 532 14 86 beşkonak manavgat 2157beskonak@tarnet.net.tr 765 30 94 765 30 94 0505 634 47 26 hasyurt finike 2171hasyurt@tarnet.net.tr 865 60 64 865 64 62 0505 840 08 74 turunçova finike 2172turuncova@tarnet.net.tr 852 41 06 852 41 05 0505 840 08 75 deniztepesi serik 2248deniztepesi@tarnet.net.tr 737 20 42 737 20 43 0505 840 11 19 yuva elmali 2264yuva@tarnet.net.tr 633 10 02 633 15 53 köseler aksu 2289koseler@tarnet.net.tr 436 30 28 436 30 29 0505 834 84 08 demirtaş alanya 2319demirtas@tarnet.net.tr 516 10 32 516 10 32 0505 755 79 40 yanköy serik 2480yankoy@tarnet.net.tr 716 80 32 716 80 33 0505 537 12 32 çavuş kumluca 2523cavus@tarnet.net.tr 883 52 46 883 52 94 0505 840 08 71 mavikent kumluca 2717mavikent@tarnet.net.tr 884 41 48 884 34 16 0505 840 08 72 antalya merkez 2744antalya@tarnet.net.tr 338 26 24 339 47 56 0505 443 63 73 yukarikocayatak serik 2909yukarikocayatak@tarnet.net.tr 729 72 82 729 72 83 0505 840 11 28 karataş döşemealti 2949karatas@tarnet.net.tr 412 50 91 412 50 92 0505 638 22 23 yurtpinar aksu 2960yurtpinar@tarnet.net.tr 428 65 31 428 65 32 0505 818 81 19 bölge birliği adres:aliçetinkaya caddesi no: 104- e-mail: antalya@tarimkredi.org.tr telefon: 0242 311 99 00 (6hat)- faks: 0242 311 99 17 kaynak: http://antalya.tarimkredi.org.tr-(22/08/2008)126 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m g- antalya pamuk ve narenciye tarim satiş kooperatifleri birliği (antbirlik) 1. genel bakış ilimizde önemli bir tarım iktisadi kuruluşu olan antbirlik, ilimizde pamuk üretiminin yoğun olduğu 1970-1980’li yıllarda ilin tarım, ekonomi ve hatta siya-setinde önemli derecede söz sahibi idi. genel ve ma-halli seçimlerin kulislerinin yapıldığı bir mekan hüvi-yeti taşıyordu. hatta o yılları bilenler, kütlü pamuğun alımının yapıldığı il merkezindeki topçular antbirlik depolarının önünden itibaren uzayan römorklu trak-tör sıralarının kilometrelerce uzayarak, topçular-tedaş kavşağı-kızılarık-düden şelalesi kaşağına ulaştığı ve çiftçilerin bir iki hafta yollarda nöbet tuttuğu bilin-mektedir. şu anda, yağ ve hayvanlar için küspe imala-tı ve satışı da yapılan birliğin topçular’daki binalarının yıkılarak yap-işlet-devret modeli ile yeni binalar yapıl-makta olduğu anlaşılmaktadır. tekstilde ülkede yaşanan dalgalanmalar, ihraca-tın azalması, ilaç, işçilik, yakıt vb. maliyetlerin artması ile 1980’li yıllardan sonra pamuk üretimi giderek azal-mış ve günümüzde çok az miktarda ekilir hale gelmiş-tir. pamuk arazilerinin yerini mısır başta olmak üzere, karpuz, narenciye ve nar bahçeleri almıştır. birlik, yö-netim kurulu ve genel müdürlük idari kadroları ile ili-mizin çeşitli ilçe ve beldelerinde bulunan kooperatif-ler aracılığıyla yönetilmektedir. antbirlik genel mü-dürlüğü, daha önce mülkiyeti kendisine ait olan ve şu anda yıkılmış bulunan ilimiz işıklar semtinde tal-ya oteli’nin yanındaki denize nazır binasında hizmet vermekte iken, oradan taşınarak halen aksu ilçesi’nde yine kendisine ait aksu iplik fabrikası’nın içerisine ta-şınarak burada faaliyetine devam etmektedir. 2. tarihçe antalya topçular mevkiinde basit bir çırçır tez-gahı ile faaliyete başlayan antbirlik, geçtiğimiz 48 yıl içinde önemli değişim ve gelişmeler göstermiştir. 1968 yılında alanya kooperatifi’nin birlik bünyesin-den ayrılması ile antbirlik uzun yıllar sadece pamuk üreticilerinin birliği olarak faaliyetlerini sürdürmüştür. 1968 yılında finike, 1969 yılında kumluca ve 1975 yı-lında da yeniköy ve kınık kooperatifl eri’nin kurulma-sı ile birliğe bağlı kooperatif sayısı 7’ye yükselmiştir. ancak; finike ve kumluca yörelerinde pamuk ekimi-nin tamamen kalkması ile 1992 yılında bu iki koope-ratif kapatılmış kooperatif ortaklan kınık ve yeniköy kooperatifl eri’ne aktarılmıştır. 1993 yılında t.c. sanayi ve ticaret bakanlığı’nın kararı ile antbirlik antalya bir-lik ile birleşmiş ve böylece antbirlik narenciye ürünle-rini tekrar bünyesine almıştır. bugünün antbirliği 16.06.2000 tarihinde yürürlüğe giren 4572 sayılı tarım satış kooperatifl eri ve birlikleri hakkında kanun ile özerkleştirme kapsamına girmiş ve birlikte, yeniden yapılandırma süreci başlamıştır. birliğin önemli çalışma konuları; ortak üreticilerinin ürünlerini daha iyi değerlendirilmesini sağlamak, bu konuda gerekli her türlü tedbiri almak, ortakların ve ortak olmayan üreticilerin tarımsal üretim faaliyetleri ile ilgili ihtiyaçlarını karşılamaktır . 2005 yılına girildikten sonra, şu günlerde antbir-lik, teknolojinin, ekonomi ve pazarlamaya getirdiği imkanları kullanmaya başlamakta ve çok daha verimli bir şekilde çalışmanın temellerini atmaktadır. 3. kooperatif ve ortakları birliğe bağlı 6 adet kooperatif vardır. bunlar se-rik, manavgat, antalya, yeniköy, kınık ve alanya kooperatifi’dir. antbirlik’e bağlı olan şu an için toplam 22.635 ortak bulunmaktadır. bölgedeki pamuk üreticilerinin hemen hemen ta-mamı birliğin ortağıdır. kooperatifl er, ortak üreticile-rimizin pamuk ekiminden hasadına kadar ihtiyaç duydukları bütün üretim girdileri, zamanında ve yeteri kadar temin edilerek bunların uygun şekil-de kullandırılmasına özen gösterir. özellikle zirai mü-cadele ilaçlarının seçiminde gerekli çalışmalar yapı-larak, etkililiği en fazla olan ilaçların en ekonomik şe-kilde temin edilmeleri sağlanır. birlik, ortaklarına pa-muk tohumluğu ve gübre tedariki, şimdilik konsinye olarak da mısır tohumu ve kanola tohumu sağlar. or-taklarının verilen hizmetten daha etkin yararlanabil-meleri için kredi kartı ile satış hizmetinden yararlan-maları sağlanmıştır. *kaynak: http://www.antbirlik.com.tr genel müdürlük adres: aksu iplik fabrikası ma-cun köyü / aksu- tel: 242.426 21 43 web: www.antbirlik.com.tr - e-posta : info@ant-birlik.com.tr fax: 242 426 21 47127 dünden bugüne antalya s p o r 11. spor 1. gençlik ve spor il müdürlüğü ilimizde birçok spor faaliyetleri, genç-lik ve spor il müdürlü-ğü himaye ve koordi-nesinde yürütülmekte-dir. adı geçen müdür-lük, zaman zaman mil-li eğitim bakanlığı’na bağlı olarak hizmet vermiş olmakla birlik-te, halen başbakanlık gençlik ve spor genel müdürlüğü’ne bağlı olarak hizmet vermek-tedir. müdürlük hiz-met binası yakın ta-rihte atatürk caddesi üzerindeki atatürk evi bitişiği atatürk kapalı spor salonu girişinde iken antalya araştırma ve eğitim hastanesi (eski devlet hastanesi) batı karşısına taşınmış, 2008 yılından itibaren de halen hizmet verdi-ği perge caddesi’ne ta-şınmıştır. a. bazı spor faaliyetleri müdürlük koordinesinde ilimizde gerçekleştirilen bazı spor faaliyetleri şunlardır: atletizm atıcılık ve avcılık banminton basketbol binicilik bedensel engelliler bilardo bisilet bocce-bowling-dart boks briç jimnastik çim hokeyi dağcılık eskirim b. geleneksel spor dalları binicilik güreş golf turnuvası halk oyunları halter herkes için spor hentbol işitme engelliler izcilik judo-kurash kano-rafting karate kayak masa tenisi motosiklet mücadele sporları okçuluk otomobil sporları oryantiring satranç su altı can kurtarma triatlon tekvando tenis üniversite sporları vücut geliştirme voleybol yelken yüzme-atlama zihinsel engelliler c. ilimizi deplasmanlı liglerde temsil eden kulüpler c.1. basketbol 1-kepez belediye spor klb. 1. lig erkekler 2-b.şehir belediye spor klb 1. lig erkekler 3-palmiye spor klb. bölgesel lig erkekler 4-antalya koleji spor klb bayanlar bölgesel lig 5-manavgat bel.spor klb. 2. lig bayanlar 6-alanya belediye spor klb. bayanlar bölgesel lig c.2. voleybol manavgat spor klb 1.lig erkekler c.3. hentbol akdeniz üniversitesi spor klb. 1.lig erkekler karatay lisesi spor klb. 1.lig erkekler akdeniz gençlik spor klb. 1.lig erkekler c.4. masa tenisi antalya spor klb. 1.lig bayanlar antalya spor klb. süper lig erkekler c.5. güreş b.şehir belediye spdr klb. bölgesel lig konyaaltı belediye spor bölgesel lig c.6. bedensel engelliler b.şehir belediye 1. lig tekerlekli spor klb. sandalye bas. antalya engelliler 2. lig tekerlekli spor klb. sandalye bas. akdenizengelliler spor klb. 2. lig tekerlekli sandalye bas c.7. işitme engelliler b.şehir belediye 1.lig bayanlar voleybol işitme eng. spor klb. b.şehir belediye 1. lig erkekler voleybol işitme eng. spor klb. b.şehir belediye 1.lig erkekler futbol işitme eng. spor klb. c.8. satranç halk eğitim spor klb 1.lig sağlık spor klb. süper lig çallı spor klb. süper lig deniz gençlik ve spor klb. süper lig c.9. futbol antalya spor süper lig (bkz. bu bölümün sonunda 2.bölümde verilmiştir.) alanya spor 2. lig b kategorisi side spor 3. lig c.10. badminton antalya gençlik spor kulübü 2. lig128 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m d. gençlik ve spor il müdürlüğü mevcut spor salonları: tesisin adi seyirci kap . spor salonlari e.1. dilek sabancı spor salonu voleybol, basketbol, hentbol, bad-minton, güreş, judo, eskrim, jim-nastik vb. müsabakalara uygun ze-min. toplantı odaları,basın ve vip tribünü,kafeterya, otopark, aikido antren. salonu, eskrim antren. salonu, halter antren. salonu, ulusal ve uluslararası standart-lara uygun halter antrenman salonu için ısıtma, soğutma sistemi,soyunma odaları her branş için ayrı ayrı mevcuttur. 2500 seyirci kapasiteli e.2. atatürk spor salonu voleybol, basketbol, badminton, güreş, judo, eskrim, jimnastik, taekwondo, karate vb. müsabakalara uygun zemin jimnastik antr. salonu güreş antr. salonu basketbol semt sahaları sauna otopark ulusal ve uluslar arası standartlara uygun güreş ve jimnastik antrenman sa-lonlarında ısıtma, soğutma sistemi 1700 seyirci kapasiteli alanya atatürk spor salonu 1500 seyirci serik spor salonu 500 seyirci akseki ömer duruk spor salonu 500 seyirci manavgat 100 yıl spor salonu 500 seyirci elmalı 100.yıl atatürk spor salonu 500 seyirci kemer spor salonu 500 seyirci elmalı güreş eğitim merkezi kumluca spor salonu 2500 seyirci alanya avsallar spor salonu 400 seyirci ibradı spor salonu 500 seyirci129 dünden bugüne antalya s p o r e. gençlik ve spor il müdürlüğü mevcut açık spor tesisleri e.1. atatürk stadyumu 13.000 seyirci e.2. okçuluk tesisleri 500 seyirci e.3. atletizm sahası e.4. süleyman erol yüzme havuzu 500 seyirci bakım onarım yapılamadığı için hizmet dışı e.5. duacı kamp merkezi bakım onarım yapılamadığı için hizmet dışı e.6. korkuteli 100 yıl atatürk stadı 1.000 seyirci e.7. alanya milli egemenlik stadı 2.500 seyirci e.8. alanya stadı 15.000 seyirci e.9. finike stadı 2.000 seyirci e.10.kaş stadı 1.000 seyirci e.11.kumluca stadı 1.500 seyirci e.12.demre futbol sahası 600 seyirci e.13.elmalı stadı 10.500 seyirci e.14.akseki stadı 2.500 seyirci e.15.serik stadı 3.500 seyirci. e.16.antalya merkez gençlik merkezi130 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 2. antalyaspor (süper lig) antalya beden terbiyesi bölge başkanlığı bölge istişare kurulu’nun 5.6.1966 tarih ve 1 sayılı kararı ile, zamanın 3512 - 5927 / 4919 sayılı cemiyetler kanunu, 2596 sayılı bazı kisvelerin giyilmeyeceğine dair olan kanun, 3530 sayılı beden terbiyesi kanunun mevzua-tı çerçevesinde antalya spor profesyonel takımının te-şekkülünde hiç bir mahsur görülmediğine ittifakla ka-rar verilerek, ileri gazetesinde yayınlanan nizamname-nin 2. maddesinde belirtilen kurucu (antalya spor ku-lübü müteşebbis heyeti) üyelerince kurulmuştur. antalya sporu oluşturan kulüpler şunlardır: -yenikapı su spor -ilk işık spor -ferrokrom spor cemiyetler kanunu’na göre kurulan antalyaspor kulübü beden terbiyesi’nin kanuna intibakı ile birlikte 02 temmuz 1966 tarihinde genel müdürlük tarafından tescil edilerek resmen kurulmuştur. antalyaspor kulü-bü derneği’nin bu gün yürürlükte olan tüzüğü “antal-ya ekspres gazetesi’nde” 7 temmuz 1987 tarihinde ya-yınlanmıştır. 9 aralık 1992 tarihinde “çimturspor kulü-bü derneği” ile “antalyaspor kulübü derneği”nin ayrı ayrı yaptıkları olağanüstü genel kurul toplantıların-da çimtur kulübü derneği kendisini fesh ederek an-talyaspor kulübü ile birleşme kararı almış antalyaspor klübü genel kurulu bu birleşmeyi onaylamıştır.antal-yasporun türkiye liglerindeki yıllara göre durumunu şöyle özetleyebiliriz; antalyaspor, ilk olarak profesyonel liglere 1966-1967 sezonunda 2. lig’den katıldı. 1981-1982 sezo-nunda 2. lig’de şampiyon olarak 1. lig’e yükseldi. 1. lig’de 3 sezon oynadıktan sonra ligden düştü. ertesi yıl tekrar 1. lig’e çıkmasına karşın 1987 yılında bir kez daha 2. lig’e düştü. bu tarihten sonra toplam 7 sezon boyunca 2. lig’de oynayan kırmızı-beyazlı ekibimiz 1993-1994 sezonunda play-offl arla yeniden 1. lig’e adını yazdırdı. 1. lig’de 8 yıl aralıksız olarak oynayan antalyaspor, 2002-2003 sezonu sonunda küme düş-tü. antalyaspor 2005-2006 sezonunda lig a’yı ikin-ci olarak tamamlayarak 2006-2007 sezonunda turk-cell süper lig’de oynamaya hak kazandı. turkcell sü-per lig’de 2006-2007 sezonunun son haftasında kay-bettiği puanlar nedeniyle tekrar küme düştü. ekip 2007-2008 sezonuna gelindiğinde ise ligi ikinci sıra-da tamamlayarak yeniden “turkcell süper lig”e çıktı. takımın en önemli başarılarından biri “türkiye kupa-sı” ikinciliğidir. kırmızı-beyazlı ekip ülkemizi intertoto kupası’nda 2 kez, uefa kupası’nda da 1 kez temsil etti. antalyaspor’un 1. lig tarihindeki 500. golünü, 3 aralık 2006 tarihinde oynanan kayseri erciyesspor maçında pavel straka atmıştır. antalyaspor 2009-2010 futbol takımı131 dünden bugüne antalya ç e v r e v e h a v a 12. çevre ve hava 1. çevre a-çevre ve orman il müdürlüğü ilimiz çevre ve orman il müdürlüğü; çevre il mü-dürlüğü ile orman bakanlığı’nın çevre ile ilgili ilde-ki bazı birimlerinin birleşmesiyle yeniden teşkilatlan-mıştır. çevre il müdürlüğü, ilk önce halen depreme da-yanıklı olmadığı gerekçesiyle boşaltılan cumhuriyet caddesi’ndeki eski özel idare binasında bir süre faa-liyetini devam ettirdikten sonra, kızıltoprak mahalle-si aliçetinkaya cad. no.177 adresindeki tarım bakan-lığına ait binanın modern bir şekilde restore edilme-siyle bu binaya taşınmış, daha sonra çevre ve orman il müdürlüğü adını aldıktan sonra yukarıda belirtilen adreste ve orman bölge müdürlüğü’nün yanındaki bi-nada olmak üzere her iki binada da hizmetini sürdür-mektedir. bazı faaliyet sahaları a.1. güllük dağı (termessos) milli parkı güllük dağı (termessos) milli parkı, ilimizin 30 km. kuzeybatısında, doğal ve kültürel kaynak değer-leri; termessos antik kenti, zengin biyolojik çeşitlilik, epik ve jeomorfolojik oluşum (mecene kanyonu) ile birlikte, 1970 yılında, 6702 hektarlık alan milli park ala-nı olarak ilan edilmiştir. 250-1665 m yükselti farklılığı ve zengin biyolojik çeşitliliğe sahip milli parkta, akdeniz iklim tipinin bit-ki topluluklarını sergileyen orman ve maki örtüsü içe-risinde sakız ağacı (pistasia terebinthus), yabani zey-tin (olea oleaster), sandal (arbutus andrache), keçi-boynuzu (ceretonia ciliqua), defne (laurus nobilis), tespih (styrax off icinalis) gibi 680 bitki türü tespit edil-miş olup, 80 (%11.76) adedi türkiye endemiği olarak tanımlanmıştır (alçıtepe, 1998). milli parkta, alageyik (cervus dama), yaban keçi-si (capra aegagrus), şah kartal (aquila heliaca) ve vaşak (felis lynx) gibi sayıları her geçen gün azalan önemli türler barınmakta ve üremektedirler. türkiye’de bulu-nan 456 kuş türünün 113’ü milli parkta görülmekte-dir (sert, 2000). milli parkta; güllük dağı’nın sarp kayalıkları, du-varları 600 m.ye kadar yükselen mecine kanyonu ve yenice vadisi gibi jeomorfolojik özellikler görülmeye değer oluşumlardır. a.2. güver kanyonu tabiat parkı antalya ilinin kuzey-batı yönünde ve 15 km me-safede, eski düzlerçamı beldesi, yeni döşemealtı ilçe sınırlarında kalmaktadır. tabiat parkının alanı 4044 ha’dır. çevre ve orman bakanlığı’nın, 28.03.2007 tarih, 104 sayılı olurları ile, güver kanyonu ve çevresi, halen yaban hayatı geliştirme sahası içinde olup, bitki örtü-sü ve yaban hayatı özelliğine sahip, manzara bütünlü-ğü içinde halkın dinlenme ve eğlenmesine uygun bir tabiat parçası niteliği taşıdığından, güver kanyonu ta-biat parkı olarak ilan edilmiştir.132 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m a.3. düzlerçamı yaban hayatı geliştirme sahası düzlerçamı, 1966 yılında orman yüksek mühen-disi nihat turan tarafından bölgede 7 adet alage-yik yaşadığının saptanması ile 1750 ha.lık alan alage-yik koruma sahası olarak ilan edilmiştir. alageyiklerin koruma alanının dışına çıkmaları üzerine 1967 yılında alan 11432 ha.a çıkartılmış ve adı “alageyik ve yaban keçisi koruma alanı” olarak değiştirilmiştir. daha son-raları 1970 yılında 14.300 ha, 1987 yılında 34.000 ha.a çıkarılmıştır. düzlerçamı bölgesi 4915 sayılı yasa çer-çevesinde tekrar değerlendirilerek, 16.10.2005 tari-hinde, 22.500 ha alan “yaban hayatı geliştirme sahası” olarak tescil edilmiştir. antalya ili, döşemealı ve korku-teli ilçe sınırlarında kalmaktadır. alanda özellikle koru-nan türler; alageyik ve yabankeçisidir. alageyik; ende-mik bir türdür. 15. yüzyılda rodos şövalyeleri’nce in-giltere ve hollanda’ya taşınan alageyik bugün avrupa genelinde onbinlerle ifade edilmekte iken, ülkemiz-de yalnızca düzlerçamı bölgesinde kalmış ve yaşama alanları oldukça daralmıştır. yaban keçisi; 1980’li yıllar-dan bu yana av turizmi kapsamında yabancı turistle-re avlattırılmakta iken, sayıları azaldığı için son yıllarda sadece avlanma planı çerçevesinde yılda 3-5 adet av-lattırılmaktadır. a.4. düzlerçamı eşenadası alageyik (dama dama) üretme yeri ülkemize özgü ve son yıllarda nesli tükenme teh-likesi altında bulunan alageyiklerin doğal yaşama or-tamları olan antalya-düzlerçamı bölgesinde 1966 yı-lında yapılan sayımlarda yalnızca 7 adet bireyin ya-şadığı tespit edilmiştir.nesli tükenme tehlikesi altın-daki bu türümüzün neslinin devam ettirilmesi ve sa-yısının arttırılması amacı ile yaşama ortamlarının he-men bitişiğinde düzlerçamı alageyik üretme istasyo-nu tesis edilmiştir. 1970 yılında yapımı tamamlanan 25 ha. büyüklüğündeki istasyona 1975 yılında doğal or-tamından 1 adet erkek, 2 adet dişi ve 3 adet yavrudan oluşan 6 adet birey yakalanarak üretme istasyonuna yerleştirilmiştir. 1999-2000 yıllarında alageyik popu-lasyonunun istasyonda artması ve besin bitkilerinin azalması ile birlikte, stres, kolay hastalanma ve üre-me kabiliyetlerinde gerilemeler olduğu gözlenmiştir. baş gösteren sorunların çözümü için; çevre ve orman bakanlığı’nca “alageyik üretim ve yerleştirme teknikle-ri” projesi kapsamında düzlerçamı-eşenadası bölge-si, daha geniş, besin bitkileri açısından çok daha zen-gin ve 521 ha’lık bir alan, doğa koruma ve milli parklar genel müdürlüğü’nce eşenadası alageyik üretme yeri olarak 15.07.2002 tarihinde kurulmuştur. kurulan is-tasyon alanının 430 ha.lık bölümü kafesli tel ile çevril-miş ve alageyiklerin 06.11.2003 tarihinde yeni istas-yona taşınmaları ile birlikte üretme faaliyetleri devam etmektedir. alageyik; erkeklerin boynuzu yaba biçi-mindedir. boynundan kuyruk kısmına kadar uzanan siyah sırt çizgisi olup karın kısmı açık renklidir. erkek-ler boynuzlarını mart-nisan aylarında atarlar. haziran-ağustos döneminde, çiftleşme dönemine kadar yeni boynuzları oluşur. dişileri boynuzsuzdur. 0-800 m. ra-kımlarda, alt tabakası maki olan, tarım alanları ile ka-rışık, kızılçam ormanlarını tercih eder. çiftleşme ekim ayıdır. boğalar yalak kazıp, kesik kesik böğürerek dişi-leri yanına çağırır. haziran ayında tek yavru doğurur-lar, çeşitli ot, bitki yaprakları, taze sürgünleri ve olgun-laşmış meyveleri yerler. 12-18 yıl yaşarlar. akdeniz sa-hilleri anavatanıdır. düzlerçamı ormanlarında doğal olarak yayılan tür tamamen koruma altındadır. a.5. düzlerçamı yaban keçisi ( capra aegagrus) üretme yeri üretime 1982 yılında 2 dişi, 1 erkek olarak başlanmıştır. istasyonun büyüklüğü 6 parselden olu-şur ve 34 ha’dır. amacı, doğal populasyonu destekle-mektir. besin, ezme arpa, yulaf ve samandır. yaban ke-çisi tekelerin çene altında siyah ve uzun sakallar var-dır. her yıl büyüyen boynuz kabartıyla ayrılır. iyi geli-şen erkeklerde boynuz 150 cm kadar çıkar. dişilerin boynuzu 25-30 cm.dir. 0-3000 m yükseltilerde, sarp kayalıklı, bodur çalı ve ormanla kaplı arazilerde yaşar-lar. gündüz yayılırlar. kasım-aralık aylarında çiftleşir-ler. çiftleşmeden yavrulamaya kadar, dişi ve erkekler bir arada gezerler. sürü lideri her zaman yaşlı bir dişi-dir. mayıs ayında genelde ikiz doğururlar. ot, yaprak ve taze sürgün yerler. 15-18 yıl yaşarlar. yurdumuzda akdeniz toros sıradağları, güney ve doğu anadolu ile, bazı ege adaları, kafkasya, iran ve irak’ta yaşarlar. a.6. düzlerçamı mesire yeri alanı 15.05 ha’dır. antalya-korkuteli karayolu’nun 20 km.sinde düzlerçamı bölgesindedir. düzlerça-mı mesire yeri ağaç türleri, kızılçam ve akdeniz maki elemanlarından oluşur. mesire yeri günü birlik pik-nik yapmaya uygun olup, serbest olarak spor yapıla-bilir. mesire yerinin devamında bulunan güver uçuru-mu kanyonu görülmeye değerdir. düzlerçamı mesire yeri, aralık 2005 tarihinde ihale ile müstecire kiralan-mıştır. mesire yerinde büfe, fırın ve kır gazinosu ( res-toran) vardır. aynı zamanda alanda 2 yağmur barına-ğı, 1 çocuk oyun alanı, 3 wc, yeteri kadar çeşme, pik-nik masası, piknik ocağı, bulaşık yıkama yeri ve çöp bi-donu vardır. a.7. köprülü kanyon milli parkı köprülü kanyon milli parkı; ilimiz manavgat ilçesi-nin 63 km kuzey batısında, antalya ilinin 85 km kuzey-doğusundadır. manavgat ilçesi sınırları içerisinde bu-lunan köprü ırmağı ve tarihi selge kentinin bulundu-ğu yerde 36.614 hektarlık bir alanı kapsayan bu yöre 1973 yılında milli park olarak ayrılmış ve ilan edilmiştir. sayısız kaynaklarla beslenen köprü ırmağı türkiye’nin en güzel tabii rekreasyon sahalarından birini teşkil et-mektedir.133 dünden bugüne antalya ç e v r e v e h a v a a.7.1. köprülü kanyon milli parkı kaynak değerleri: dik duvarlı kanyonlar içinde sayısız kaynaklar-la beslenen, yaz kış yüksek bir debiye sahip olması nedeniyle rafting ve su sporlarına elverişli köprü ır-mağı, m.ö.5.yy.da kurulmuş olan antik selge kenti-nin tiyatrosu,agorası, zeus ve artemis tapınakları, sar-nıçlar, su kemerleri, köprü ırmağı ve koca çay üze-rinde bulunan oluk ve büğrüm köprüleri ile selge’yi pamfilya’nın sahil şehirlerine bağlayan taş kaplamalı tarihi vb. bu gibi sayısız arkeolojik eserler, -akdeniz’in 391 ha.lık alanı kaplayan en büyük saf servi ormanı, -çok ilginç jeomorfolojik özellikli adam kayaları, -kapladığı alan içinde 150 ila 2500 metre yüksel-tide bulunan nadir ve tehlike altında 48 türü (44’ü en-demik), küresel ölçekte tehlike altındaki 5 türü, avru-pa ölçeğinde tehlike altındaki 39 türü, ulusal ölçekte tehlike altındaki 4 türü barındıran zengin fl orası, -dağ keçisi, anadolu’nun tek endemik kuş türü anadolu sıvacısı, nesli tükenmekte olan kızıl akbaba, sadece bu yörede yaşayan kara semenderi türlerini barındıran zengin faunası, köprülü kanyon milli parkı kaynak değerlerini oluşturmaktadır. a.7.2. sosyo-kültürel yapısı: milli park içerisinde ve çevresinde bulunan 11 adet köyde yaşayan yöre insanının yaşam biçimi ve zengin kültürel değerleri park alanında yapılacak eko-turizm uygulamaları açısından büyük öneme sahiptir. a.8. çığlıkara tabiat parkı elmalı ilçesi sınırlarında, 15889 ha.lık alan, 05.07.1991 tarihinde “tabiatı koruma” alanı olarak ilan edilmiştir.elmalı-çığlıkara önemli bir orman ağa-cı olan sedir’in optimum yayılış alanıdır. alanda arala-rında endemik türlerinde bulunduğu 400’e yakın bit-ki türü vardır. içerisinde 7 adet tescil edilmiş anıt ağaç oluşu ve eşsiz bir orman ekosistemi özelliği gösterme-siyle önem kazanmaktadır. elmalı-çığlıkara tabiatı ko-ruma alanı elmalı-finike karayolunun 20 km.sindedir. çığlıkara tabiatı koruma alanında; 2873 sayılı milli parklar yasasının 2/d maddesine göre yalnızca bilim-sel ve eğitim amacıyla yapılacak çalışmalara izin veri-lebilir. a.9. saklıkent milli parkı saklıkent milli parkı 06.06.1996 tarihinde, antal-ya (8.160,00 ha.) ve muğla (4.230,00 ha.) illeri sınırın-da bulunan saklıkent kanyonu ana kaynak değeri ola-rak mütalaa edilerek toplam 12.390,00 ha.lık alanında tesis ve ilan edilmiş olup, antalya ili sınırları içerisin-de aklar kısmen, çamlıköy ve yayla palamut köyleri ta-mamen ve muğla ili sınırlarında arsa köyü tamamen, bağlıağaç ve kayadibi köyleri de kısmen milli park sı-nırları içerisinde kalmaktadır. milli park vejetasyonu kızılçam, sedir ve ardıç ile maki’nin tüm elemanlarını bünyesinde barındırmak-tadır. fauna ise; yaban keçisi, karakulak, vaşak, şahin, doğan, atmaca, yılan kartalı vb. türler oluşturmaktadır. kaynak: çevre ve orman il müdürlüğü-2007 elmalı-avlan gölü134 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m çevre ve orman il müdürlüğü adres: kızıltoprak mah. aliçetinkaya cad. no.177 /muratpaşa/ ant. tel:(0242) 321.80.06 (pbx) faks:(0242) 321.78.32 e-posta:info@antalya-cevreorman.gov.tr. (bkz.) kurumun diğer faaliyetleri ile ilgili ayrıca kitabımızın 2.cildi “vii.13.7.(bu bölüm)” bölümünü de inceleyebilirsiniz. b-antalya özel çevre koruma müdürlüğü ilimizde yeni teşkilatlanan müdürlük, daha önce yıkılan valilik binasında hizmet verdikten sonra sedir mahallesi vatan bulvarı orman bölge müdürlüğü bi-nasına taşınarak faaliyetine burada devam etmektedir. bakanlar kurulu tarafından ilan edilen özel çevre koru-ma bölgelerinden 3 adeti ilimizde bulunmaktadır: b.1. belek özel çevre koruma bölgesi antalya ili sınırları içinde toplam 135 km’lik ala-na sahip olan belek özel çevre koruma bölgesi’nin bir bölümü serik, bir bölümü de manavgat ilçe sınırları içerisinde yer almaktadır. belek özel çevre koruma bölgesi 22/10/1990 gün ve 90/1117 sayılı bakanlar kurulu kararı ile tespit edi-lerek 21/11/1990 gün ve 20702 sayılı resmi gazete’de ilan edilmiştir. 1/25000 ölçekli belek öçkb çevre dü-zeni planı 12/08/1993 tarihinde onaylanmıştır. kıyıda 238 hektarlık alan ö.ç.k dışı bırakılmıştır. toplam 800 hektar yerleşme alanı ve 1097 hektar tu-rizm ii.konut alanı imara açılmıştır. bu planda ko-ruma amacıyla sahilde kontrollü hassas zon (yakla-şık 344 ha.), sit alanı (161 ha.), kaplumbağa koruma bölgesi (746 ha.), doğal karakteri korunacak alan gibi planlama kararları verilmiş ve plan notlarında bu alan-lara ilişkin kullanım kararları getirilerek bölgenin do-ğal özellikleri koruma altına alınmıştır. türkiye’nin akdeniz kıyı sahillerinde, deniz kap-lumbağalarının 17 yumurtlama ve üreme sahaların-dan biri olan belek kumsalı, i. derecede önemli yu-murtlama ve üreme alanıdır. serik ilçesi’ne bağlı kara-dayı ve boğazkent belediyeleri ile belek belediyesi’nin küçük bir kısmı; manavgat ilçesi’ne bağlı; gündoğdu, çolaklı, evrenseki belediyeleri ile büklüce, denizya-ka, denizkent, perakende, yavrudoğan, kısalar köyle-ri özel çevre koruma bölgesi içerisinde kalmaktadır. karadayı ve boğazkent beldelerinin 1/1000‘lik uygulama imar planları kurum tarafından yaptırıla-rak onaylanmıştır. boğazkent beldesi sahil kesimi tu-rizm alanı olarak planlanmış ve şuan mevcutta 6 adet turistik tesis bulunmaktadır. turistik tesislerin ve ikinci konutların atık sularını bertaraf eden biyolojik arıtma tesisi mevcuttur. boğazkent beldesi ekolojik açıdan önemli alanlardan biridir. beldede bulunan kocagöl, göç kuşlarının göç yolu üzerinde bulunmakta ve bu kuşlar burada mutlaka bir gün konaklamaktadır. böl-gede avrupa birliği’ne uyum sürecinde türk-alman iş-birliği ile twinnig (eşleştirme) biyotop haritalaması ya-pılmış ve revizyon çalışmalarında kullanılmak üzere haritalanmıştır. belek sahilleri 1. derece deniz kaplumbağaları üreme alanlarıdır. kurumca her yıl üniversitelerimize bu konuyla ilgili araştırma projeleri yaptırılmaktadır. bu kapsamda 2006 yılında da bu bölgede deniz kap-lumbağaları populasyonlarını araştırma, izleme ve ko-ruma projesi yaptırılmıştır. nesli tehlikede olan kap-lumbağa türlerinden deniz kaplumbağaları ( caretta caretta ve chelonia mydas ) ve nil kaplumbağası (tri-onyx triunguis)’na yönelik araştırma, izleme ve koru-ma çalışmaları gerçekleştirilmiştir özel çevre koruma bölgelerinde her ölçekte-ki planların onama mercii kurum’umuzdur. beledi-yelerden gelen imar planları ve plan tadilatı teklifl eri müdürlüğümüzce incelenip, kurum başkanlığımızca onaylanmaktadır. bölgedeki turistik tesislerin projele-ri onay ve kontrollükleri müdürlüğümüz tarafından ta-kip edilmektedir.135 dünden bugüne antalya ç e v r e v e h a v a köprüçay ile sarısu deresi arasında kalan manav-gat ilçesine bağlı denizyaka, büklüce, denizkent, pe-rakende, kısalar köyleri içerisinde barındırdığı fl ora ve fauna açısından antalya’nın en önemli alanlarından biridir. bu bölgeler kesinlikle hiçbir faaliyete ve yapı-laşmaya konu edilmeyen alanlar olup bölgenin akci-ğerleri durumundadır. gelecek nesillere güvenle ak-tarabileceğimiz alanlardır. köylerin sosyal aktiviteleri-nin yükseltilmesi,geleceğimizin teminatı çocuklarımı-zın bilinçlendirilmesinin yanında, şehirlerimizde olup köylerimizde de olmasını istedikleri çocuk parkla-rı kurum’ca kurulmuştur. köylerimizin çöplerinin atıl-ması için çöp konteynerleri yaptırılmış her köylere da-ğıtılarak düzenli olarak çöpleri toplanmaktadır. köy meydanlarına,yollarına oturma bankları konulmuştur. manavgat ilçesine bağlı gündoğdu, çolaklı, ev-renseki beldelerinin 1/1000’lik uygulama imar planla-rı yaptırılarak onaylanmıştır. bu beldelerimizin sahil kı-sımları turizm tesis alanı olarak planlanmış, bölgede-ki yatak kapasitesi yaklaşık 35.000’dir. turizm tesisleri-nin atık suları çolaklı belediyesi tarafından kurum’un da maddi katkıları ile yaptırılan çolaklı biyolojik arıt-ma tesisinde ve boğazkent atıksu arıtma tesisi’nde bertaraf edilmektedir. bölgedeki turizm faaliyetlerin-de doluluk oranı her dönem diğer bölgelerin üstün-de gerçekleşmektedir. bölgenin katı atıkları manavgat düzenli katı atık depolama tesisi’nde bertaraf edil-mektedir. bölgede bulunan yavrudoğan köyü’nün kıyı ke-simi turizm tesis alanı olarak planlanmış ancak özel çevre koruma bölgesi ilanından önce arka parsellerde ikinci konut evler çok sayıda mevcuttur. kurumca su kirliliği izleme projesi kapsamında her ay dere ve plajlardan, arıtma tesislerinden numu-neler alınarak incelenmektedir. b.2. kaş-kekova özel çevre koruma bölgesi 18.1.1990-90/77 sayılı bakanlar kurulu kararı ile ilan edilmiş, 8.11.2006 tarih ve 2006/11266 sayılı ba-kanlar kurulu kararıyla kekova özel çevre koruma bölgesi sınırları genişletilmiş ve ismi “kaş-kekova özel çevre koruma bölgesi” olarak değiştirilmiştir. kaş-kekova özel çevre koruma bölgesi, akde-niz bölgesi’nde ilimiz, kale ve kaş ilçeleri sınırları için-de doğal güzellikleri ve tarihsel nitelikleri bakımından değer taşıyan adaları ve koylarıyla, yapılaşmanın az ol-duğu bir bölgedir. yaklaşık 260 km’lik bir alanı kapsa-yan bölgenin kıyısında yer alan üçağız-kale yerleşimi yanında, iç kesimlerde çevreli ve kapaklı köyleri, ba-yındır, belenli, boğazcık, kılıçlı köylerinin sahil kesim-leri bulunmaktadır. ayrıca kaş ilçesi idari sınırları için-de bulunan inceburun’dan başlayarak sulu ada (hey-beli ada), kovan ada, kovanlı ada, besmi adası, başak ve sarıat adaları’nı içine alarak uluburun’dan kekova özel çevre koruma bölgesi’ne bağlanmıştır. su altında rahatça gözlenebilen batık kent ka-lıntılarının etkileyici, çarpıcı görünümü ve diğer tari-hi eserlerin yanı sıra el değmemiş doğal güzellikleri ile i.derece arkeolojik ve doğal sit alanlarının yer aldığı bölge, 1991 yılında “özel çevre koruma bölgesi” ola-rak tespit ve ilan edilmiştir. kekova özel çevre koruma bölgesi içerisinde bulunan üçağız köyü’nün 1/1000’lik koruma amaçlı imar planları, kurum’ca ihale edilerek yaptırılmış, koruma kurulu’nda görüşülmüştür. halen kurul’un görüşü doğrultusunda çalışmalar devam et-mektedir. bölgenin en büyük sorunu iskele sorunudur. bu sorunun valilik ile ilgili kurumlarca en kısa zamanda çözülmesi beklenmektedir. bölge içerisinde bulunan köylerin katı atıkları mü-dürlük tarafından yapılan proje kapsamında, dem-re kaymakamlığı’na gerekli maddi kaynak aktarıla-rak, toplattırılıp taşıttırılmaya başlanacaktır.bu amaçla tüm köylere çöp konteynerleri yaptırılıp dağıtılmıştır. demre köyleri hizmet götürme birliği başkanlığı adı-na bulunan ve üçağız köyü muhtarlığı’na tahsis edilen vidanjör işine mali katkı sağlanmıştır. bölgedeki köyle-re çocuk parkları yaptırılmaya başlanmıştır. b.3. patara özel çevre koruma bölgesi 18.1.1990-90/77 sayılı bakanlar kurulu kararı ile tespit ve ilan edilen patara özel çevre koruma bölge-si, 21.05.2007 tarih ve 2007/12212 sayılı bakanlar ku-rulu kararı ile sınırları genişletilmiştir. patara özel çevre koruma bölgesinin büyük bir kısmı antalya ili kaş ilçesi, diğer bir kısmı ise muğla ili sınırları içinde kalmaktadır. alan olarak 190 km’yi ka-payan bölgenin kıyı uzunluğu 18 km.dir. bölge tarihi ve kültürel eserlere, eşsiz doğal zenginliğe ve güzelliğe sa-hiptir. bu değerlerin korunması, geliştirilmesi ve gele-cek kuşaklara aktarılması amacıyla bölge, 1990 yılında “özel çevre koruma bölgesi” olarak tespit ve ilan edil-miştir. 1/25000 ölçekli çevre düzeni planı 17.05.1991 tarihinde onaylanmıştır. bölge doğal sit olanı, deniz kaplumbağası yuvalama alanı, önemli bitki alanı ve ak-deniz foku yaşam alanı ( patara-finike arası) dır. patara özel çevre koruma bölgesi içerisinde kaş ilçesine bağlı ova, kınık, yeşilköy beldeleri ile gelemiş (patara), çayköy, üzümlü köyleri; fethiye ilçesine bağ-lı kumluova, karadere beldeleri ile karaköy köyü bu-lunmaktadır. patara özel çevre koruma bölgesi içeri-sinde 2000 yılı itibariyle toplam 20.849 kişi yaşamak-tadır. bölge içerisinde bulunan tüm beldelerin 1/1000 ölçekli uygulama imar planları kurumca yaptırıla-rak onaylanmıştır. gelemiş (patara) köyü imar planla-rı valilik tarafından yaptırılmış kurum’ca onaylanmış-tır. askı itirazları değerlendirilmekte olup kısa zaman-da yürürlüğe girecektir.136 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m bölgenin en büyük sorunu olan katı atık proble-mi kurum’ca yaptırılıp antalya’nın ilk düzenli katı atık depolama tesisi olan patara düzenli katı atık depo-lama tesisi 2002 yılında faaliyete geçmiştir. 2006 yılı temmuz ayında da kurum katkılarıyla patara düzen-li katı atık depolama tesisine giden stabilize yol dü-zeltilmiştir. bölgedeki köylerin çöp problemi, müdürlüğün baş-lattığı proje kapsamında öncelikle köylere çöp kontey-nerleri yaptırılarak dağıtılmıştır. yine proje kapsamın-da köylerin çöpleri ağustos ayından itibaren kurumca maddi kaynak, kaş kaymakamlığı’na aktarılmış ve köy-lerin çöpleri toplanarak depolama tesisine taşıttırılmaya başlanılmıştır. örnek olması gereken bir projedir. “şehirlerimizde ne varsa köylerimizdeki çocuk-larımızda da olsun” projesi kapsamında, bölgedeki üç köye çocuk oyun parkı kurulmuştur. kumsalın kulla-nılmasında, koruyarak kullanma esasına dayanarak çevre düzeni planında gelemiş ve karadere kumsa-lında 2 adet nokta günübirlik işaretlenmiştir. günübir-lik tesislerin kontrolleri aylık periyotlar halinde yapıl-maktadır. kurum tarafından her yıl deniz kaplumbağaları-nın popülasyonlarının araştırma projesi yaptırılmak-tadır. bu kapsamda 2006 yılında da bu bölgede deniz kaplumbağaları popülasyonlarını araştırma, izleme ve koruma projesi yaptırılmıştır. nesli tehlikede olan kap-lumbağa türlerinden deniz kaplumbağaları ( caretta caretta ve chelonia mydas ) ve nil kaplumbağası ( tri-onyx triunguis )’na yönelik araştırma, izleme ve koru-ma çalışmaları gerçekleştirilmiştir. patara özel çevre koruma bölgesinin tarihi ,kül-türel ve doğal değerleri açısından önemli yerlerden biri olası nedeniyle 01 mayıs-30 eylül tarihleri arasında deniz kaplumbağalarının üreme sezonunda kumsal-da gerekli koruma tedbirleri uygulanmaktadır. bu dö-nemde bölgede görev yapan 3 adet çevre koruma gö-revlisi tarafından kumsala motorlu taşıt girişi, kumsal-da gece ateş ve ışık yakılması, saat 20.00’den sonra da kumsala insan girişi engellenmektedir. ayrıca şemsiye şezlong kullanımına sınırlama getirilmektedir. bölgede su kirliliğini izleme projesi başlatılmış, dere ve plajlardan her ay su numuneleri alınarak in-celenmektedir. bölgedeki susuz köy ve beldelerin so-runlarının çözümü yönünde proje başlatılarak uygu-lamaya sokulmuştur. bölgedeki beldelerin yol ve park düzenlemelerine proje kapsamında maddi kaynaklar aktarılmaya başlanılmıştır. ayrıca tüm bölgelerimizde ilköğretim okullarına müdürlük uzmanlarınca “çev-re eğitimi” verilmektedir.tüm yöre halkını ve çocuk-larımızı bilinçlendirmek adına belirli günlerde (dün-ya çevre gününde vb.) plajlarda müdürlük tarafından temizlik kampanyası düzenlenmektedir. müdürlüğün iletişim bilgileri: tel. : 0242 345 82 82 fax : 0242 344 01 98 e-posta: ockantalyamd@ockkb.gov.tr kaynak:antalya özel çevre koruma müdürlü-ğü-2007 2. hava a. iklim özellikleri antalya, akdeniz iklim özelliklerini taşır. yazla-rı sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. kıyı kuşağın-da kar yağışı ve don olayları nadir olarak görülür. yük-sek kesimlerde başta saklıkent olmak üzere korkute-li, elmalı, akseki ilçelerinde kışlar karlı ve soğuk geçer. antalya’nın doğal bitkisini, sıcaklık ve ışık isteği yüksek ve kuraklığa dayanıklı olan kızıl çam ve bunların tah-rip edildiği yerlerde her zaman yeşil olan makiler oluş-turur. yüksek yerlerde ise iğne yapraklı karaçam, sedir ve köknar ormanları hakimdir. soğuk olan ocak ayı or-talama sıcaklığı ( 1974-2006 ) 9,5 c, sıcak ay olan tem-muz ayı ortalama sıcaklığı (1974-2006) 28,4 c, yıllık or-talama sıcaklık ( 1974-2006 ) 18.2 c dir. ortalama yıl-lık toplam yağış (1974-2006) 1132,9 mm.dir. yağışların çoğu sonbahar, kış ve ilkbahar aylarındadır. yaz yağış-larının yıllık toplam içindeki payı düşüktür. yıllık orta-lama nisbi nem (1974-2006) %63’tür. b. meteoroloji bölge müdürlüğü ilimizde meteoroloji bölge müdürlüğü, konyaal-tı caddesi antalya müzesi doğusundaki binasında hiz-met vermekte olup; ilimiz ve sorumlu olduğu bölge-nin yağış, rüzgar,nem vb. hava durumunu, gelişmiş modern cihazlarla tespit,tahmin ve rapor eden ve il-gililere yayınlayan bir kurumdur. daha önce devlet bakanlığı’na bağlı olan kurum, son kanun değişikliği ile çevre ve orman bakanlığı’na bağlı olarak teşkilat-lanmış bulunmaktadır. tel: 0242 2473488- faks: 0242 2489274137 dünden bugüne antalya o r m a n 13. orman 1. antalya’da orman müessesesi, ormanlar ve ormancilik dr. mehmet ali başaran 3 yusuf cengiz 4 a) genel bakış tanzimat fermanı 1839 yılında yayınlandıktan sonra osmanlı devleti’nin idari yapısına birçok önemli yenilikler getirmiştir. örneğin, orman yangınlarıyla mü-cadele (1851), ormancılıkta teknik eğitim (1857), ara-zi kanunnamesi (1858), orman nizamnamesi (1861) ve bir orman umum müdürlüğü kurulması (1869) gibi çalışmalar, tanzimat fermanından sonra gerçekleştiri-len bazı önemli gelişmelerdir. osmanlı döneminde ve cumhuriyet’in ilk yıllarında “cibali mübaha” olarak gö-rülen ormanlar, antalya yöresinde de bilinçsizce tahrip edilmiştir. antalya ormanları 20. yüzyıl başlarında alai-ye, aksu çayı havzası ve garbi antalya olarak üç bölü-me ayrılıyordu. o dönemki verilere göre bu ormanlar 1.558.000 hektarlık bir alan kaplamaktaydı. antalya or-man müdürlüğü 1 aralık 1943, antalya orman baş mü-dürlüğü de 27 şubat 1951 tarihinde (antalya orman baş müdürlüğü daha önce 8 nisan 1924 tarihinde ku-rulmuş ancak daha sonra kapatılmıştır) kurulmuştur. kuruluş yıllarında, yedi adet işletme müdürlüğü (alan-ya, antalya, burdur, eğirdir, elmalı, kaş ve manavgat) ve 56 bölge şefl iği bulunmaktaydı. bölgede ilk ağaçlandır-ma çalışması, 1937’de antalya’nın çirkinova mevkiin-de okaliptüs fidanlığı kurulması ile başlamıştır. bu ara-da, 1956 yılı sonuna kadar sivrisineklere karşı mücade-le ve bataklıkları kurutma amacıyla 400 hektarlık batak-lık alanda, okaliptüs ağaçlandırması yapılmıştır. günü-müzde antalya orman bölge müdürlüğü’nün çalışma alanı, genel olarak antalya ili idari sınırlarına çekilmiş-tir. bölge müdürlüğü’nün toplam görev alanı 2.056.427 hektar olup, bunun 1.118.917 hektarı ormanlarla kap-lıdır. bölgede 13 adet orman işletme müdürlüğü ve 68 adet orman işletme şefl iği bulunmaktadır. ormancılık-la ilgili diğer kuruluşlar ağaçlandırma ve erozyon kont-rolü, orköy, doğa koruma ve milli park’lardır. b) giriş ülkemiz alanının %26’lık kısmını oluşturan, ok-sijen ve sağlık kaynağı olan ormanların yasal tanı-mı “tabii olarak yetişen veya emekle yetiştirilen ağaç ve ağaççık toplulukları yerleriyle birlikte orman sayı-lır” (anonim 1998) şeklindeyken: bilimsel tanımı ise bi-raz daha farklı bir açıdan bakılarak “çok sayıda bitki ve hayvan populasyonlarından oluşan bir yaşama ortak-lığı, yaşam birliği, hatta büyük bir canlı, bir organiz-madır” (kalıpsız 1982) şeklinde yapılmıştır. anadolu uygarlıkları, binlerce yıldır üzerinde yaşadığı toprak-ları ve onun üzerinde bulunan ormanları hiçbir yasal düzenleme olmaksızın yoğun bir şekilde kullanmıştır 3-batı akdeniz ormancılık araştırma müdürlüğü-antalya 4-yusuf cengiz- batı akdeniz ormancılık araştırma müdürü (emekli)- antalya (keskin 2007). fenikeliler sediri tapınak ve sarayların taşıyıcı kirişlerinde, ev ve gemi inşaatında, kapı, san-dık, ağaç oymacılığı ve çeşitli ev eşyası yapımında kul-lanmışlardır (yeşilkaya 1994). ayrıca sedir odunundan elde edilen beyaz reçine, ölülerin mumyalanmasında kullanılmıştır (yeşilkaya 1994). alanya’nın doğusundaki sahil bölgesini ünlü coğ-rafyacı strabon şöyle anlatmaktadır: “…gemi inşaat kerestesinin elde edildiği bir tepede kurulmuş ve bir limanı olan hamaksia’ya gelinmiştir. bu kerestenin çoğu sedir ağacıdır ve öyle görülüyor ki bu bölge ge-miler için gerekli olan sedir ağacı konusunda diğerle-rinden çok fazla verimlidir. antonius (roma imparato-ru, mö 82-30) bu nedenle, filosunun yapımı için uygun olduğundan, bu bölgeyi mısır kraliçesi kleopatra’ya vermiştir” . bir iddiaya göre ise, mısır’a gönderilmek üzere hazırlanan sedir tomrukları, akdeniz’e dökülen dim çayı, alara çayı, köprü çayı ve kargı çayı su yolla-rından yararlanılarak iskeleye indirilmiştir (bean 1979, dingil 1990, yeşilkaya 1994). antonius’un bu havaliyi kleopatra’ya hediye etmesinden sonra, kleopatra’nın da burayı sedir ağacı ihraç ederek işlettiği bildirilmiş-tir (göka 1966). kleopatra’nın ayrıca antalya ormanla-rından temin ettiği kerestelerle kuvvetli bir harp filosu yaptığı belirtilmektedir (çimrin 1974). orta çağ’da akdeniz havzası ve orta avrupa in-sanı o kadar çok orman kullanmış ve sonuçta o kadar çok orman tahrip etmiştir ki bu çağa “ağaç-odun kul-lanma çağı” da denilmektedir (diker 1946). “torosla-rın yüksek kaliteli sedir ormanlarından orta ve doğu akdeniz’in ileri uygarlıklarını temsil eden kartacalılar, fenikeliler, mısırlılar, helenler ve romalılar asırlar bo-yunca başta gemi yapımı olmak üzere, sarayların inşa-sında, kral vb. soyluların mezarlarının yapımında tabut ve mezar odaları olarak büyük ölçüde yararlanmışlar-dır. sedir odununa olan ilgi tarihin hiçbir döneminde azalmamış, zamanla ormanların kendisini toparlama-sı için üretim, bir süre için durdurulmuş, idare süre-si (ağaçların ekonomik açıdan kesim çağına gelmesi) uzatılmış olsa da, bu ilginin günümüzde de devam et-tiği görülmektedir (günay 2003). 14. yüzyılda ülkemizi ziyaret eden ibn-i batu-ta, alanya’nın kerestesinin pek bol olduğunu, bura-dan suriyeli ve mısırlı tüccarlara ait gemilerin yüklene-rek iskenderiye, dimyat ve öteki mısır limanlarına ke-reste götürdüklerini anlatmaktadır (tomaschek 1891, hafner ve özgen 1965, göka 1966). yine 1420 yılında antalya’nın gemi inşa odunu açısından güvenli bir ih-raç limanı olduğu söylenmektedir (tomaschek 1891, hafner ve özgen 1965). 19. yüzyıl ortalarında ülkemizi ziyaret eden fransız gezgin charles texier, tahtalı dağı eteklerinde oturan yörüklerin yegane sanatının, dağla-rı örten çam ağaçlarından elde ettikleri keresteyi ihraç etmek olduğunu ve buralarda kereste işiyle ilgili sana-yiden başka sanayi olmadığını belirtmiştir. yine alanya138 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m limanının gemiler için müsait olduğunu, burasının bir zamanlar sedir ağacı ticaretiyle meşhur olduğu bildi-rilmektedir (tomaschek 1891, hafner ve özgen 1965, göka 1966). bey dağları (massicytes m.) mıntıkasında da o dönemler sal sürüldüğünü belirten ingiliz araştırı-cısı spratt, alagır çayında, bir ormanın bütün ağaçları-nı devrilmiş olarak bulduğunu, bunların, karın erimesi sonucu nehrin kabarmasından yararlanarak su ile aşa-ğı taşınması için kesildiğini belirtmektedir (tomaschek 1891, hafner ve özgen 1965). 19. yüzyılın ikinci yarısın-da yaşayan şemşettin sami’de: “teke’nin ormanı çok-tur. buradan kesilen büyük keresteler, nehirler vasıtası ile sahile indirilerek, başlıca iskenderiye’ye naklolunur” demiştir (göka 1966). uysal (1986)’ın atabeyoğlu’ndan aktardığına göre “bir zamanlar dünyanın en güzel gemilerinin antalya’da yapıldığı ve bu gemileri yapan ellerin us-talığı kadar, yapıldığı ağaçların kerestesinin de bütün dünyada dillere destan olduğu belirtilmektedir (uysal 1986). süveyş kanalı açılırken, antalya ormanlarından kesilen ağaçların keresteleri buradan mısır’a gönderil-miştir. süveyş kanalı bu ormanların on binlerce, yüz binlerce ton kerestesini yutmuştur. mısır’a demiryolu yapılırken on binlerce ton travers odunu gitmiş ve bu zümrüt ormanlardan suriye ve afrika’ya kereste çekil-miştir. ege adaları antalya ormanlarından gelen keres-telerle yüzyıllar boyunca ihya olmuştur (uysal 1986). antalya ormanlarının sedir ağaçlarının kerestesi-nin pek kıymetli olduğu, tarihte bu ağaçların kereste-lerinden türlü şekilde faydalanıldığı belirtilmektedir. bilhassa, ticaret ve harp gemileri inşaatında kullanıldı-ğından, bu çevrede yerleşen milletler denizcilikte çok ileri gitmişlerdir. ikinci bayazıt’ın oğlu şehzade kor-kut, antalya’da vali iken, o zamanki adı hızır reis olan barbaros’la dost olmuştur. barbaros’a burada, antal-ya ormanlarının kerestesinden 18 oturaklı gemi yap-tırmış, barbaros da bu gemilerle akdeniz’e açılmıştır (çimrin 1974). selçuklu devrinde, alanya tersanesi’nde yapılan gemilerde de hep bu ormanların kerestesi kullanılmış-tır. selçuklu ve osmanlı eseri olarak antalya ve çevre-sinde, hala sağlamlığını koruyan binaların hatılları da buradan sağlanmıştır (çimrin 1974). binlerce yıldır yoğun bir kullanıma maruz kalan or-manlar konusunda ilk yasal düzenlemeler osmanlı’nın neredeyse son dönemlerinde yapılabilmiştir. orman-lar osmanlı döneminde ev, cami, köprü gibi yapıla-rın inşaatında gereksinim duyulan kerestenin ve hal-kın yakacak ihtiyacının karşılandığı bir kaynak ola-rak algılanmıştır. devletin kara hâkimiyetini sürdürdü-ğü dönemde etkin olan bu anlayış, denizlerin kontrol altına alınmaya başlamasıyla değişikliğe uğramış ve askerî kurumların ihtiyacı olan orman ürünlerinin te-mini öncelik kazanmıştır. bu değişimin bir sonucu ola-rak özellikle sahil şeridinde bulunan ormanlık bölgeler tersâne ihtiyaçlarına tahsis edilmiştir (keskin 2007). ni-tekim osmanlı devleti’nin 1857’den önce ormanlarla tersâne, tophâne ve saray ihtiyaçları çerçevesinde ilgi-lenmesinden ve geri kalan ormanların cibâl-ı mubaha adı altında halkın sınırsız kullanımına açık olmasından dolayı bu dönem “mutlak başı boş devre” olarak adlan-dırılmıştır (diker, 1947). xix. yüzyıl ortalarına doğru or-man ürünlerinin ticari meta olarak görülmeye başlan-ması ve vergilendirilmesi halinde ormanlardan cid-di gelir sağlanacağı fikrinin giderek yerleşmesi, devle-tin ormanlara olan bakışına da farklı bir boyut katmış-tır. başka bir ifade ile ormanlar, tanzimat fermanı’nda bahsedilen ve devletin daha verimli kullanılacağına yönelik vaatlerde bulunduğu gelir kaynaklarından biri olarak kabul edilmiştir (koç 1999). ormancılık bilinci, tanzimat’la başlamıştır. değişen dünya koşulları, top-lumların ekonomik ve kültürel düzeylerini de değiştir-miş; sonuçta devletler de, ormanların bir “milli servet” olduğu düşüncesine sahip olmuştur. bu olgu batı ül-kelerinin yanı sıra, osmanlı’yı da önemli düzeyde etki-lemiş ve tanzimat fermanı’nda bu konuya değinilmiş-tir. 1920 yılında orman nizamnamesinin 5. maddesi ile devlet ormanlarından köylülere tanınan faydalanma hakları, baltalık kanunu ile kaldırılmış ve öteden beri odunculuk, kömürcülük ve kerestecilikle uğraşan köy-lüler ile büyük ormanlara en çok 20 km uzaklıkta bulu-nan köylere hane başına ikişer hektar hesabı ile balta-lık verilmesi esası kabul edilmiştir. böylece orman ni-zamnamesini bütün köylere tanımış olduğu zati yapa-cak ve yakacak odun faydalanma hakkı, baltalık kanu-nu ile önemli düzeyde sınırlandırılmıştır (özdönmez 1973, anonim 1920). cumhuriyet dönemiyle birlikte ormanlar yasal kimliğine kavuşmuş ve özellikle 1937 yılından sonra ciddi anlamda koruma başlatılmıştır. bu bağlamda bölgesel bazda ormancılık teşkilatı örgütle-melerine gidilmiştir. günümüzde bu örgütlenme ülke-nin en uç noktasına kadar ulaşmış bulunmaktadır. orman koruma hizmetleri 1937-1945 yılları ara-sında orman koruma komutanlığı bünyesinde görevli askeri birliklerce yürütülmüştür. 1945’den itibaren bu hizmetler yeniden orman genel müdürlüğü’ne dev-redilmiştir (anonim 1998). ülke ormanları, 1954’den 1982 yılına kadar bölüm-ayrım sistemi ile korunmuştur. söz konusu her bölüm, orman muhafaza memuru tarafından korun-muş, 1965 yılına kadar orman muhafaza memurla-rı atlı olarak görev yaparken bu atların yem bedelleri devlet tarafından ödenmiştir. görevliler bölüm mer-kezlerinde devletin hizmet evlerinde ikamet etmiş-lerdir. her bölüm merkezi telefonla bölge merkezine, bölge merkezleri de işletme merkezine bağlanmıştır. 1982 yılında, orman korumada bölüm sistemi bıra-kılarak, 3-7 memurun bir arada görev yaptığı “toplu koruma sistemi” ne geçilmiştir. bu sistemde koruma ekiplerine motosiklet ve pikap verilerek motorize ol-maları sağlanmıştır (anonim 1998).139 dünden bugüne antalya o r m a n c) türkiye’de ormancılıkta cumhuriyet öncesi dönem (1839-1923) xix. yüzyıl ortalarına kadar osmanlı devleti’nin or-manlara olan ilgisinde tersâne ve tophâne gibi askerî kurumların ihtiyaçları belirleyici olmuştur. bu doğrul-tuda donanmanın kullanabileceği nitelikte ve miktar-da kerestenin temini için sahile yakın yerlerdeki orman-lık alanlar koruma altına alınarak tersâneye tahsis edil-miştir. geri kalan ormanlar yüzyıllarca tahrip edildik-ten sonra ilk defa 1839 tanzimat fermanı’nın ilanından sonra düzenlemeye tâbi tutulmuştur. ancak ormanları yeni gelir kaynaklarından biri olarak kabul eden bu giri-şimin ömrü uzun olmamıştır (anonim 1998). 1839 tanzimat fermanı, osmanlı devleti idari ya-pısına birçok önemli yenilikler getirmiştir. bu ferman türk idari yaşamında bir reform ve bir dönüm noktası olarak görülmüştür (günay 2003). 1840 yılı türkiye or-mancılığında ilk resmi birimin kurulduğu bir yıl olma-sı itibariyle, ormancılık teşkilatı ve dolayısıyla orman genel müdürlüğü’nün kuruluş tarihi olarak kabul edil-mektedir (günay 2003). 1851 yılında ormanların ko-runması ve yabancılara ağaç kestirilmemesi; ayrıca or-man yangınları ile mücadelede yakın köy ve belde sa-kinlerine mükellefiyet (yükümlülük) getiren ve suçlu-lara da ceza öngören iki önemli genel emrin yayınlan-mış ve konunun yakından takibi görevinin mahalli yö-neticilere verilmiş olması (kutluk 1948) ormancılık açı-sından önemli bir dönüm noktası olarak görülebilir. osmanlı ormanlarının bilimsel kurallara dayalı olarak idaresi amacıyla ilk ciddi adım kırım savaşı’ndan sonra atılmıştır. 1857’den itibaren fransa’dan farklı ta-rihlerde üç grup halinde getirilen orman mühendis-lerinin çalışmalarıyla türkiye ormancılığının temelle-ri atılmıştır. fransız orman mühendisleri, ülkedeki or-man varlığının tespitine yönelik yaptıkları arazi çalış-malarının yanı sıra, bir orman mektebi’nin kurulma-sına da öncülük etmişlerdir (anonim 1998). 1857’de “ormanların bir usul-i cedide ve muntazamaya rab-tı” için fransa’dan davet edilen uzmanların ormanla-rın korunması, idaresi, keşfedilmesi ve istanbul’da bir orman mektebi açılması konularında yapılan öneriler doğrultusunda, ülkemizde ilk ormancılık uygulamala-rı ve eğitimi başlamıştır (yiğitoğlu 1936). açılan orman mektebi i.ü. orman fakültesi’nin çekirdeğini oluştur-muştur (günay 2003). 1858 yılında arazi kanunname-si yayınlanmış ve arazi ile ilgili tüm işlem ve tanım-lamalar ilk kez bu yasada yer almıştır (bingöl 1990). daha sonra 1861 yılında devlete ait ormanların idare-sine ilişkin 68 maddelik orman nizamnamesi yürürlü-ğe girmiş, bir yıl sonra 52 madde haline getirilmiş ve ülke ormancılığında ilk çekiç, dikili ağaç zaptı ve nakli-ye tezkeresi gibi uygulamalar bu nizamnameyle uygu-lanmaya başlamıştır (günay 2003). fransa’dan getirilen orman mühendisleri, hazırla-dıkları lâyiha ve nizamnâme ile osmanlı ormanlarının hukukî altyapıya kavuşturulmasında da etkin rol almış-lardır. louis tassy’nin hazırladığı 1862 orman lâyihası, bazı eksiklerine rağmen ormanları ele alan ilk ciddi düzenleme olmasından dolayı, türk ormancılığı’nın önemli gelişmelerinden biri olarak görülmektedir. lâyihadan elde edilen deneyimle ve fransız uzman-ların önerileri doğrultusunda ilk orman nizamnâmesi 1870’de uygulamaya konulmuştur. ormanların tasnifi, ağaç kesim zamanları ve kuralları, izinsiz ağaç kesimi-ne ve suiistimallere verilecek cezalar, ormanlarda hay-van otlatılması gibi pek çok nokta bu nizamnâmede dile getirilmiştir (anonim 1998). cumhuriyet öncesi ormancılığı özetle 4 döneme ayırmak olanaklıdır; 1. devre:1857-1868 yasal ilkeler doğrultusunda iş ve işlemler yürütebilecek eleman hazırlama, ormanla-rı inceleme gibi işler yapılmıştır. 2. devre: 1868-1893 orman nizamnamesi’nde yer alan iş ve işlemlerin, aynı yıl m. steme tarafından maliye bakanlığı bünyesinde kurulan ogm tarafından koordine edildiği, genel müdürlük görevine de aristi-di baltaci’nin atandığı görülmektedir. nizamnamenin uygulanmasına cesaret edilememiştir. 3. devre: 1893-1908 orman ve maadin nezare-ti kurulmuş, orman ve maden işlerini yasalara bağla-yan çalışmalara başlanmıştır. fakat halkın pekişmiş alışkanlıkları nedeniyle, kayıtsız koşulsuz orman kulla-nımına engel olunamamış, ancak ticaret amacıyla or-man işletecek tüccarlarla köylülere orman içinde hı-zarlar açtırılmasıyla, ormanda iltizam suretiyle satış yapılmasıyla yetinilmiştir. 4. devre 1908-1920 ormancılık alanındaki uygu-lamaların yarattığı feci sonuçların anlaşılmaya başlan-dığı ve yeni önlemler alınması için gerekli gayretlerin gösterildiği bir devredir (anonim 1998). özet olarak bu döneme ormancılıkta mutlak başı-boş devre denmektedir (diker 1947, çağlar 1979). bu dönemden sonra düzenli ve teknik bir ormancılığa yö-nelmenin çabaları görülmektedir. ancak hiçbir konu-da beklenen amaca ulaşılamamıştır. devlet ve idare, uygulamalarda, hazineye gelirden öteye fazla bir şey düşünememiştir. birçok iyi şeyler yapılmaya çalışılmış, ancak günlük ve perakende işler dışında kalıcı ve kök-lü önemli hizmet üretilememiştir. öyle ki çam ağaçla-rından yapılmakta olan kabuk soyma (vereme iyi gel-diği ve şifalı olduğu için) tahribatı alışkanlığını önle-mek için 1800’lü yılların sonlarına doğru ülke gene-linde bir süre 2000 kadar geçici “çam korucuları” dahi istihdam edilmiştir (günay 2003). 1908-1923 arasın-da savaşlara rağmen bilimsel ve teknik anlamda bir-çok çalışmaların yapılmaya çalışıldığı dönemdir. fran-sız ormancıların etkisinin kaybolup yerine avusturya ve alman ormancılığının ön plana çıktığı bir dönem-dir. bu döneme şirket ve müteahhit ormancılığı hakim olmuş, hatta ormanlarda pek çok özel hızar tesisleri140 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m kolayca kurulabilmiş, ancak birçok yıkımlara karşın, bu müessesenin ıslah ve kontrolüne çalışılmıştır. bu dö-nemde ormanların amenajman planlarına göre işletil-mesi prensibinin getirilmesi de büyük bir teknik aşa-ma olmuştur (bingöl 1990) arazi kanunnamesi’nde 5 tür arazi tanımlama-sı yapılmıştır: 1. arazi-i memluke, 2. arazi-i miriye, 3. arazi-i mevkufe, 4. arazi-i metruke ve 5. arazi-i mevat arazi kanunnamesi’nin 19. maddesi esas gösteri-lerek büyük bir orman kıyımı başlamıştır. tarihsel akış içerisinde çıkarılan kanunnameler, fetvalar, fermanlar, talimatnameler vb sık sık değişti-rilmiş; sonuçta ormancılık hizmetlerinde bir zorunlu-luk sayılagelen devamlılık ilkesi zedelenmiş; ilkeler-den çok günün koşullarıyla, gereksinimleriyle örtüşen davranışlar benimsenmiştir (anonim 1998). yine bu dönemde, devletin osmanlı uyruğuna, kereste, yakacak, ve mimari ihtiyaçları karşılamak için ayırdığı ve adına cibali mübaha denen ormanlar vardı ki; bu alanların, tamamen başıboş bırakıldığını söyle-mek, en azından devlet politikası açısından olanaksız gibidir. devlet bu ormanları halkının zorunlu ihtiyaç-ları için ayırmış, halk da bu görece serbestliği özellik-le her devirde iyi para getiren kereste ticaretine yönel-tip bunu fazlasıyla sömürmüştür. devlet yerleşim yer-lerine uzak olan bu tür ormanların ürünlerinden hal-kın, “emek verenindir” anlayışına uygun olarak yarar-lanmasına kısmen göz yummuş ya da kesilmesine ve ticarileştirilmesine uzanamadığı için müdahale ede-memiştir (anonim 1998). dünya ormancılığında olduğu gibi türkiye or-mancılığı da bugünkü duruma gelinceye kadar çeşitli aşamalardan geçmiştir. ormancılığın geçirdiği evrele-ri kronolojik açıdan özetlemek olanaklıdır; c.1. saltanat idaresi dönemi maliye nezareti:1869-1872 orman ve maadin nezareti: 04.09.1872-29.10.1972 maliye nezareti: 1873-1877 orman ve maadin nezareti: 1878 ticaret ve ziraat nezareti: 1879-1886 maliye nezareti: 1887-1892 orman ve maadin ziraat nezareti: 1892-1903 c.2. meşrutiyet dönemi orman ve maadin ziraat nezareti: 1908 ticaret ve ziraat nezareti: 1909-1920 c.3. türkiye büyük millet meclisi hükümeti dönemi iktisat vekaleti: 1920-1923 orman idaresinin bağlı bulunduğu bakanlığın sü-rekli değiştiği görülmektedir. bu da ormancılıkta ka-rarlı bir yapının oluşmasını engelleyen bir unsur ol-muştur. ulaşılan kaynakların bir kısmında orman ge-nel müdürlüğü (ogm)’nün 1869 yılında kurulduğu be-lirtilmektedir. ancak ogm’nin güncel internet sitesin-de ve bazı kaynaklarda ticaret nezareti’ne bağlı ola-rak bir orman müdürlüğü kurulduğu ve bunun başına da 4000 kuruş maaşla ahmet şükrü bey’in getirildiği ve bu görevi 1839-1840 yılları arasında yaptığı belirtil-mektedir (anonim 1998). 1840 ile 1869 yılları arasında bu konuda herhangi birinin çalışmadığı anlaşılmakta-dır. cumhuriyet dönemi öncesi orman genel müdür-lüğü yapan kişilerin isimleri ve görev süreleri çizelge 1’de verilmiştir (anonim 2007a). çizelge 1. cumhuriyet dönemi öncesi ogm’lüğü yapan kişilerin isimleri ve görev süreleri sıra orman genel müdürü’nün adı göreve başlama tarihi görevden ayrılış tarihi 1 ahmet şükrü 1839 1840 2 aristidi baltacı 1869 1869 3 bedros kuyumciyan 1869 1873 4 artin datyan paşa 1873 1873 5 yusuf ziya paşa 1873 1874 6 ahmet münir paşa 1877 1878 7 bedros kuyumciyan 1878 1893 8 mehmet nazif bey 1893 23.07.1908 9 hoca ali rıza 25.08.1908 30.08.1913 10 nesip karacay 10.09.1913 15.10.1913 11 tevfik ortaç 13.08.1914 22.02.1919 12 ahmet nazım 22.02.1919 15.03.1919 13 avadis remzi özarslan 15.03.1919 19.04.1920 14 bekir şaşa 01.05.1920 30.10.1922 15 tahsin ersan 25.04.1920 18.03.1922141 dünden bugüne antalya o r m a n d) türkiye’de ormancılıkta cumhuriyet dönemi (1923-...) cumhuriyet, orman ve ormancılık anlayışının ge-liştiği; bu anlayış doğrultusunda kararlar alınıp uygu-landığı bir dönem olmuştur (anonim 1998). 1924-1937 arasında 13 yıl süren dönem, incele-me, araştırma, karar verme devresi olarak adlandırıl-maktadır. çünkü bu devrede, bir taraftan ormanlar-dan yararlanma sürerken, diğer taraftan ormancılık çalışmalarının bilimsel ve teknik gerekler doğrultu-sunda planlanması konusundaki araştırmalar da sür-dürülmüştür (anonim 1998). 1937 yılında çıkartılan 3116 sayılı yasa ile orman-cılık alanında ilk kez teknik gereklere ve yurt gerçek-lerine uygun düşen bir ormancılık yöntemi ve teşki-latlanma aşamasına ulaşılmıştır. bu kanunla il mer-kezlerinde orman çevre müdürlükleri; işletmeye açı-lan ormanlık alanlarda orman revir amirlikleri ve böl-ge şefl ikleri kurulmuş; orman umum müdürlüğü, zi-raat vekaletine bağlı bir genel müdürlük haline konu-larak, bünyesinde yeni ormancılık rejiminin gereksin-diği kimi değişiklikler yapılmıştır. yasanın 31. maddesi “devlet ormanları devlet tarafından işletilir” ilkesini ge-tirdikten sonra bu işleri orman umum müdürlüğü’nün yürütmesini olanaklı kılmıştır. sonuçta ormancılığı-mızda “devlet orman işletmeleri” kavramı yerleşmiş-tir (anonim 1998). ormanlar, çok yönlü yararları nedeniyle, vazge-çilemeyen doğal kaynakların başında gelmektedir. ne var ki, ülkemizdeki orman alanı oranı %26 olarak belirlenirken, gerçek orman sayılabilecek ve kendin-den beklenen görevi yerine getirebilen iyi nitelikli or-man alanları, bu miktarın ancak yarısı kadardır. bu ne-denle orman varlığımız, ormandan beklenen hizmet-leri ve nüfusumuzun artan orman ürünleri gereksini-mini karşılamaktan uzak durumdadır. bu yüzden do-ğal ormanlarımızın biyotik ve abiyotik zararlılara kar-şı korunması, bakım ve gençleştirmeler yoluyla geliş-tirilmesi, bozuk ormanların iyileştirilmesi, ağaçlandı-rılma yoluyla yeni orman alanlarının kurulması, eroz-yonla savaş, mera ıslahı, orman endüstrilerinin tekno-lojik sorunları, orman ürünlerinin akılcı kullanımı gibi sorunlar büyük önem taşımaktadır. yoğunlaşmış ve karmaşıklaşmış bu sorunlara, bi-lim ve tekniğin ışığında çözümler getirilmesi, kaçınıl-maz bir zorunluluk olarak görülmektedir. bu ise, or-mancılıkta uygulamanın, araştırma sonuçlarına daya-lı olarak yürütülmesini gerektirmektedir. bugün ülke-mizde bilimsel araştırmalara ayrılan pay ulusal gelirin %0.4’ü düzeyindeyken, gelişmiş ülkelerde bu oran %3 gibi oldukça yüksektir. cumhuriyet döneminde ormancılık çalışmaları-nın cumhuriyet öncesi dönemde olduğu gibi belirli periyotlarla değiştiği anlaşılmaktadır. ormancılık çalış-malarının hangi yıllarda hangi bakanlıklar altında yü-rütüldüğü aşağıya çıkartılmıştır: e) türkiye cumhuriyeti hükümeti dönemi iktisat bakanlığı: 1923-1924 tarım bakanlığı: 1924-1928 iktisat bakanlığı: 1928-1931 tarım bakanlığı: 1931-1969 orman bakanlığı: 1969-1980 tarım ve orman bakanlığı: 1980-1983 tarım-orman ve köyişleri bakanlığı: 1983-1991 orman bakanlığı: 1991-2003 çevre ve orman bakanlığı: 2003-günümüze ka-dar ormancılık örgütünü üst düzeyde temsil eden ve bu görevi yapan orman genel müdürleri’nin isim-leri ve görev süreleri çizelge 2’de verilmiştir (anonim 2007a). çizelge 2. cumhuriyet dönemi ogm görevi yapanlar ve görev süreleri sıra orman genel müdürü’nün adı göreve başlama görevden ayrılış 1 razi bey 10.04.1922 14.04.1924 2 mithat dağdemir 16.04.1925 16.09.1927 3 cafer bey 17.09.1927 26.10.1929 4 bekir şaşa 27.10.1929 29.03.1937 5 fahri bük 12.04.1937 02.06.1938 6 hüsnü yaman 25.07.1938 01.04.1939 7 fahri bük 03.04.1939 20.02.1944 8 nazım batur 27.10.1944 18.08.1946 9 mazhar diker 21.08.1946 14.08.1948 10 faruk şeker 10.09.1948 06.06.1950 11 fuat adalı 09.08.1950 21.01.1952142 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 12 vehbi güniz 22.01.1952 29.06.1953 13 şevket taşkan 30.06.1953 13.11.1953 14 vehbi güniz 14.11.1953 21.02.1955 15 hilmi akyamaç 22.02.1955 13.04.1957 16 fuat adalı 23.05.1957 25.07.1958 17 mustafa salkaya 26.07.1958 22.09.1959 18 faik atayurt 22.09.1959 06.09.1960 19 ali karaağaç 06.09.1960 24.12.1962 20 arif sanver 21.02.1963 03.09.1963 21 şehabettin ertem 12.09.1963 11.03.1964 22 mehmet niyazioğlu 14.03.1964 23.02.1966 23 izzet arseven 22.06.1966 07.12.1966 24 h.süha karamızrak 21.12.1966 22.07.1969 25 hüsamettin peker 22.07.1969 04.09.1969 26 ömer özen 05.09.1969 01.12.1969 27 şehabettin ertem 04.12.1969 10.07.1972 28 ömer özen 10.07.1972 05.04.1974 29 ismail hakkı karakan 06.04.1974 23.05.1975 30 cavit dinçel 25.05.1975 27.10.1977 31 yasin bozkurt 07.11.1977 09.03.1978 32 burhanettin korkmaz 09.03.1978 13.12.1979 33 musa kesici 14.12.1979 01.03.1982 34 ömer özen 01.03.1982 10.02.1984 35 m.ali karadeniz 10.02.1984 17.09.1987 36 nevşat özer 24.12.1987 1991 37 mehmet yılmaz 17.10.1991 12.01.1992 38 vahit altınsoy 13.01.1992 02.08.1993 39 mustafa yılmaz 16.08.1993 01.08.1996 40 abdurrahman sağkaya 1996 1997 41 hasan basri canlı 04.08.1997 15.05.2002 42 necati uyar 15.05.2002 15.08.2002 43 cahit nasırlı 16.08.2002 15.02.2003 44 osman kahveci 16.02.2003 - f) antalya’da orman işletmeciliğinde tarihsel süreç osmanlı ve cumhuriyet döneminin ilk yıllarında “cibali mübaha” olarak görülen ormanlar, antalya yö-resinde de bilinçsiz bir şekilde tahrip edilmiştir (gök-çe 1992, güçlü 1997). antalya ormanları 1892 yılı iti-bariyle konya vilayetine bağlı ve teke (antalya) san-cağı olarak yönetilmekteydi (kutluk 1967). antalya or-man teşkilatında o yıllarda 24 kişinin görev yaptığı be-lirlenmiştir. görevler ve isimler ise şu şekildedir; vila-yet orman sermüfettişi: istoraki efendi, muavini: has-bi efendi, başkatip: kadri efendi, katib-i sanisi: yorgaki efendi, mülazım: bahri efendi, mülazım: hristoni efen-di, aksu tezkere muharriri: mehmet emin efendi, mü-fettiş: mehmet rüşdi efendi, kordon süvari memuru: arif efendi, antalya ve çandır süvarisi: mehmet efen-di, melli ve aksu süvarisi: musa kazım efendi, ağva süvarisi: abdülkadir efendi, antalya tezkere muhari-ri: arif hikmet efendi, ağva tezkere muharriri: musta-fa rüsdi efendi, antalya orman ondalık memuru: lion efendi, çandır piyadesi: hacı kadir efendi, arabsu pi-yadesi: mehmet ağa, girme-dive piyadesi: neş’et ağa,143 dünden bugüne antalya o r m a n karaöz-kargı piyadesi: mehmet ağa, behin? (beydin?) piyadesi: abdurrahman ağa, elsazı piyadesi: mehmet efendi, elmalı beli piyadesi: süleyman ağa, maa hacı beşkonak piyadesi: osman ağa, aksu piyadesi: ha-san çavuş (anonim 1899). daha sonraki yıllarda saff et kunter, antalya orman direktörlüğü görevini yapmış-tır. ayrıca antalya merkez orman işleri kadrosunun ise; 1 orman mühendisi (2. sınıf ), 1 orman mühendi-si muavini (2. sınıf ), 1 orman mühendisi (2. sınıf ), 1 or-man mühendisi (3. sınıf ), 1 orman mühendisi muavi-ni (4. sınıf ), 1 başkatip (2. sınıf ), 7 katip (2., 3., 4. sınıf ), 6 mesaha memuru (2. ve 3. sınıf ), 1 muhasib-i mesul ve 2 muhasebe katibi şeklinde olduğu belirlenmiştir (anonim 1938). 20. yüzyıl başlarında antalya ormanları; alaiye, aksu çayı havzası ve garbi antalya olarak üç bölüme ayrılmaktaydı (güçlü 1997). o zamanki verilere göre bu ormanlar 1.558.000 hektarlık bir alan kaplamakta ve korunması için 47 korucu görevli bulunmaktaydı (güç-lü 1997). daha sonra çıkarılan (1937 yılında 3116, 1945 yılında 4785 sayılı) orman kanunlarına göre orman-lar devlet güvencesi altına alınmış ve 1950 yılına ka-dar, genel anlamda ilk orman tahtidi çalışmaları yapıl-mıştır. 8 nisan 1924 tarihinde antalya’ya, burdur ve is-parta illeri de bağlanarak orman başmüdürlüğü kurul-muştur (kutluk 1967). 1924 yılında, daha önce de de-nenmiş olan ancak uygulanma olanağı bulunamayan orman jandarma mektebi denemesi bir başka şekil-de denenmeye çalışılmıştır. bunun için devlet orman-larının korunmasında işlendirilmek üzere, köy halkın-dan 1903 doğumlu, çevik, uyanık ve okur-yazar olan-lardan 500 askerin, askerlik şubelerince seçilerek ta-rım bakanlığı adına görevlendirilmesi uygulaması baş-latılmıştır. göreve başlayan 500 kişiden 200’ünün an-talya orman teşkilatında göreve başladığı görülmek-tedir. silahlı ancak, ormancılıkla ilgili bir eğitimleri ol-madığı için bu askerlerden de orman koruma çalışma-larında yararlanılamamış ve 2-2.5 ay sonra bu uygula-madan vazgeçilmek zorunda kalınmıştır (kutluk 1967, bingöl 1990 ve günay 2003). başmüdürlük teşkilat un-vanları 1929 yılı sonunda kaldırılmıştır (anonim 1973). 1938 yılında antalya garnizonu’nda 3. orman koruma alayı’nın kurulduğu, komutanının piyade al-bay izzet kocasinan olduğu, 34. topçu alayı edremit’e intikal edince orman koruma alayı’nın onun bina ve kışlasına yerleştiği, daha sonra bu alayın da lağvedil-diği belirlenmiştir (akıncıoğlu 1998). türkiye ormanlarının birçok yerinde olduğu gibi bilhassa kaş, finike, elmalı ve antalya merkez orman-ları, mahkemeden alınan ihtiyati tedbir kararlarıyla büyük ölçüde tahrip edilmiştir (anonim 2002) . bazı kimselerin, ormanla hiç ilgisi olmayan tarla tapularını, bilirkişi tedarik ederek ibraz ettikleri ve böylece bazı verimli orman parçalarına sahip oldukları bilinmekte-dir. bu kişilerin, sahip oldukları bu özel ormanlardan kendilerinin yapmak istedikleri kesimlere orman teş-kilatının engel olduğu iddiasıyla, mahalli mahkeme-lerden tapulu saha içerisindeki ağaçların kesilmesine, kalas halinde imal edilmesine ve gereken yerlere nak-ledilmesine dair ihtiyati tedbir kararları aldığı ve böy-lece ormanların geniş ölçülerde tahrip edilmiş olduğu anlaşılmıştır (anonim 2002). bu şekilde yapılan orman tahribinin, her yıl geç-tikçe, yurdun diğer bölgelerine doğru yayılmaya baş-laması, ormancılık camiasında büyük endişeyle takip edilmiştir. kaş ilçesi bu yönden, orman tahribinin ön-cüsü durumundadır. o dönemdeki söylenenlere göre, yurdun diğer yerlerine kaş ilçesindeki mahkeme ka-rarları örnek olarak gösterilip, oralarda da aynı uygula-maların yapıldığı görülmüştür. bu işlerle uğraşan bü-yük kereste tüccarları tarafından kaş ve finike mahke-melerinden alınan ihtiyati tedbir kararlarıyla o tarih-lerde devlet ormanlarından on binlerce metreküp se-dir ağacı kalasları suriye’ye, mısır ve lübnan’a gemiler-le ihraç edilmiştir. o tarihlerde, ender de olsa, mahke-me kararlarını yerine getirmek için, icra memurları ile birlikte görevlendirilen jandarma teşkilatı ile orman koruma teşkilatını silahlı olarak karşı karşıya getiren olaylar meydana gelmekteydi (anonim 2002). 1945 yı-lında yürürlüğe giren 4785 sayılı orman kanununa iliş-kin haberin kaş’a geldiği günün ormancılar tarafından bir kurtuluş günü gibi kutlanmasının orman yağma-sının ortadan kalkmasına gösterilen bir sevinç göste-risi olarak anlaşılması gerekmektedir (anonim 2002). cumhuriyet döneminin ilk yıllarında antalya or-manları, yoğun bir şekilde tahrip edilmiştir. bu dö-nemde izinsiz ve düzensiz ormanı tahrip eden ahmet besim efendi, hacı ali efendi, danail oğlu yordan ağa ve koca mustafa oğlu mustafa adlı kereste tüccarları cezalandırılmıştır (güçlü 1997). 1928 yılında antalya-köprüçay ormanlarını işlet-mek üzere azakzade şevki ile 10 yıl süreli (29 ekim), 1933 yılında antalya-kızılalan ormanlarını işletmek üzere istiklal şirketi ile 5 yıl süreli (31 mayıs) anlaşma-lar yapılmıştır (bingöl 1990). 1935 yılında elmalı çığlıkara ormanları, bugün de olduğu gibi türkiye’nin en değerli sedir ormanla-rıdır. bu ormanlar mehmet bey isminde finikeli bir ki-şiye verilmiştir. ormanlar dikili ağaç olarak satılıyordu. o yıllarda çıkan 444 sayılı orman kanunu ile orman ka-dastrosu olmadığı için yalancı şahitlerin kullanılması sonucunda çok sayıda orman alanı tahribatının yaşan-dığı görülmektedir (anonim 2002). elmalı’da bulunan sedir araştırma ormanı devlet-leştirilmeden önce, yörede yaşayan ve osmanlı ordu-suna at yetiştirmekle görevli bulunan subaşı ailesinin mülkiyetinde kalmıştır. o dönemde sedir ormanların-da ve orman sınırları üstündeki yaylalarda hayvanla-rını otlatan yörükler, günümüzde de bu geleneklerini144 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m sürdürmektedir. sedir ormanlarına yapılan en büyük tahribat, “ko-lostar” adlı el bıçkısı ile 1927-1936 yılları arasında ya-pılan müteahhit kesimi esnasında yaşanmıştır. bulgar baltası denilen baltalarla, düzgün lifi olan ağaçlar tes-pit edilerek ağacın 1.5-2.0 m yüksekliğine kurulan is-kele yardımıyla ağaçlar kesilerek katırların taşıyabile-ceği uzunluktakiler alınmıştır. yüksek kesilen binler-ce gövde ve düzgün lifi olmayan latalar ormana terk edilmiştir. katırlarla taşınan latalar, karların erimesiyle suyu çoğalan aykırçay deresi yardımıyla finike lima-nına taşınmış ve oradan mısır ve diğer ülkelere ihraç edilmiştir (kaçar 2002). sonraki dönemlerde de saha-dan anıt ağaç niteliğindeki bir çok sedir ağacının kesil-diği anlaşılmaktadır (resim 1). antalya orman müdürlüğü 1 aralık 1943, antalya orman baş müdürlüğü de 27 şubat 1951’de kurul-muştur (resim 2). başmüdürlüğün kuruluşunda gö-rev alanı toplam 2.716.602 ha olup, bunun 1.404.036 hektarlık kısmın orman olduğu ve antalya, isparta ve burdur illerinin tamamının sınırlar içerisinde bulun-duğu (resim 3) belirlenmiştir (anonim 1953). o yıllar-da orman bölge müdürlüğü bünyesinde 2 bölge mü-dür yardımcılığı, 9 şube müdürlüğü, 7 işletme mü-dürlüğü (alanya, antalya, burdur, eğirdir, elmalı, kaş ve manavgat), 56 bölge şefl iği ile ormanların planlan-ması konusunda çalışan bir amenajman heyeti gö-rev yapmıştır. bölge ormanları 240 bölüme ayrılmış ve yangınların gözlenmesi için 33 adet yangın kulesi inşa edilmiştir (anonim 1953). resim 2. antalya orman baş müdürlüğü binası (1951) resim 1. elmalı sedir araştırma ormanı’nda kesilen anıt niteliğindeki ağaçlar145 dünden bugüne antalya o r m a n 2. orman bölge müdürlüğü 1951 yılında kuruluşundan bugüne kadar antalya’da 25 orman bölge müdürünün görev yaptığı, bunların ortalama görev sürelerinin 2.2 yıl olduğu, ayrıca bu görevi en uzun süre yapan bölge müdürünün mehmet yal-çıner (iki dönem toplam 7.5 yıl) olduğu belirlenmiştir. ayrıca bazı bölge müdürleri sonradan üst düzey görevler-de de bulunmuşlardır. antalya orman bölge müdürlüğü görevini yapan kişilerin isimleri ve görev süreleri çizelge 3’de verilmiştir (anonim 1953, anonim 1977, anonim 1980, anonim 1982, anonim 1983, anonim 1984, anonim 1985, anonim 1986, anonim 1988, anonim 1990, anonim 1996, anonim 1997a, anonim 1999, anonim 2001). çizelge 3. kuruluşundan bugüne orman bölge müdürleri (parantez içindeki bilgi, adı geçen bölge müdürü-nün, teşkilatta daha sonra bulunduğu üst düzey görevi belirtmektedir). orman bölge müdürü göreve başlama görevden ayrılış şevket taşkan (ogm) 02.04.1951 25.05.1953 mehmet galip üntürk 10.06.1953 24.10.1956 musa kasım acar (tarım bak. müst. yrd.) 25.10.1956 06.09.1958 saff et gözen 07.09.1958 01.12.1958 fahri özdemir 02.12.1958 31.10.1960 orhan sağınaklar 01.11.1960 20.05.1962 davut gazi iyigün 21.05.1962 30.05.1963 mehmet yalçıner 30.05.1963 27.08.1964 mahir sipahiler 28.08.1964 20.05.1966 mehmet yalçıner 21.05.1966 15.08.1972 resim 3. antalya orman baş müdürlüğü sınırları (anonim 1953)146 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m musa kesici (ogm) 15.08.1972 18.07.1975 kemal saatçi (ogm yrd) 11.08.1975 06.04.1978 fahrettin akarsu 07.04.1978 10.12.1979 kadir balcı 13.12.1979 04.02.1981 vahit altınsoy (ogm) 04.02.1981 16.11.1982 mehmet aydın 16.11.1982 14.11.1983 suphi koparal 14.11.1983 05.04.1988 şahin çavuldak (orköy gm) 05.04.1988 23.02.1992 şaban kılıç 24.02.1992 1997 ali karaman 1997 1998 ali onur 1998 1999 gürel şirin (ogm müfettiş) 1999 10.01.2002 mehmet emin kütük(ogm müfettiş) 05.12.2001 15.09.2003 mustafa kurtulmuşlu (o.gn.md.yrd) 13.07.2003 26.01.2005 ahmet gedikağaoğlu(ogm müfettiş) 26.01.2005 18.04.2008 recep kaşan 21.04.2008 devam ediyor orman bölge müdürlüğü iletişim bilgileri: adres:sedir mahallesi vatan bulvarı üçgen kavşağı tel: 0242 345 14 62- faks: 0242 345 14 56 ülkemiz, üç tarafının denizlerle kaplı olması, içe-risinde yüksek dağ silsileleri ile değişik ekolojik ve ik-limsel faktörleri barındırmasından dolayı yedi coğrafi bölgeye ayrılmıştır. uzun yaz kuraklığı gibi iklimin et-kilerinin en yoğun görüldüğü bölgelerden birisi olan akdeniz bölgesi, ülkenin güneyinde ve akdeniz kıyı şeridinde olup denizin ılıman etkisi altındadır. bölge-de bulunan toros sıradağları, bir yandan bölgeye zen-gin bitki çeşitliliği yapısını kazandırırken, öte yandan akdeniz’in ılıman havasının iç bölgelere girmesini en-gelleyen bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. bölge ormanlarını oluşturan ve yaz kuraklığına neredeyse en dayanıklı türlerden olan kızılçam, bölgenin hakim türü olmakla birlikte ormanlık alanların %56’sını oluş-turmaktadır. sahil bandından 1000 metre yükseltiye kadar olan bölümde maki örtüsü yoğun bir şekilde görülürken, yörede sedir, göknar, karaçam, meşe, ser-vi, ardıç ve fıstıkçamı ağaçlarının, orman kuran önem-li ağaç türleri olduğu belirlenmiştir. akdeniz bölgesinin en batısında yer alan ve doğu-batı yönünde 640 km.lik akdeniz kıyı şeridine sahip olan antalya, günümüzde 2063493 ha genel alanı ve 1125699 ha orman alanı (çizelge 4) ile ülkenin orman-lık alan yüzdesi en fazla (%54.6) olan illerinden biri du-rumundadır (başaran ve ark. 2007). bu rakamlara il sı-nırları içerisinde bulunan 5 adet milli parka ait 75.847 hektarlık alan da dahildir. bu alanlar düşüldüğünde 1.987.646 ha genel alan içerisinde 1.062.550 hektar-lık orman vardır ki bu ormanlar antalya orman bölge müdürlüğü’nün işletme ormanlarıdır (anonim 2006a). oldukça köklü bir kuruluş olan antalya orman bölge müdürlüğü’nün çalışma alanı sınırlarının bugün antalya ili sınırlarıyla bire bir örtüştüğü, ayrıca 15 ilçe, 103 belediye ve 546 köyü (orman içi:326, orman kena-rı:151 ve orman dışı:66) kapsadığı belirlenmiştir (ano-nim 2006b). bölge müdürlüğünde 2 bölge müdür yar-dımcılığı ve 8 şube müdürlüğü olup bunlardan altısı ana hizmet birimi (plan proje, koruma, silvikültür, or-man zararlıları ile mücadele, kadastro mülkiyet ve iş-letme ve pazarlama), ikisi de yardımcı hizmet birimi (idari ve mali işler ile makine ve ikmal) olarak hizmet vermektedir. ayrıca 3 adet orman amenajman dene-tim başmühendisliği, 3 adet orman amenajman baş-mühendisliği, 14 adet orman kadastro komisyon baş-kanlığı ve 1 adet kadastro komisyon koordinatörlüğü bulunmaktadır (anonim 2006a). geçmiş yıllarda böl-ge müdürlüğünde (işletme müdürlükleri dahil) çalı-şan personel sayısına bakıldığında 1991 yılında 241’i teknik eleman olmak üzere toplam 1.500 personelin çalıştığı (anonim 1991a), 2006 yılında ise 259 teknik elemana karşılık toplamda 1159 personelin çalıştığı görülmektedir (anonim 2006a).147 dünden bugüne antalya o r m a n çizelge 4. antalya ili sınırlarında bulunan ormanlık alanlar ve nitelikleri işletme müd. adı ormanlık alanlar ormanlık alan-lar toplamı açıklık alanlar toplam işletme alanı verimli koru bozuk koru verimli bal-talık bozuk baltalık (ha.) % (ha.) % (ha.) % (ha.) % (ha.) % (ha.) % (ha.) akseki 68,590.0 43.3 88,351.5 55.8 663.0 0.4 775.0 0.5 158,379.5 71 64,955.5 29 223,335.0 alanya 61,562.5 58.0 32,871.5 31.0 257.0 0.2 11,400.5 10.7 106,091.5 59 72,880.0 41 178,971.5 antalya 56,854.0 52.1 51,670.5 47.3 603.0 0.6 109,127.5 52 102,293.5 48 211,421.0 elmalı 41,289.4 81.1 9,637.8 18.9 50,927.2 28 130,295.2 72 181,222.4 finike 28,365.0 55.9 22,114.0 43.6 252.0 0.5 50,731.0 65 27,584.5 35 78,315.5 gazipaşa 32,674.5 53.2 28,707.5 46.8 61,382.0 55 49,229.5 45 110,611.5 gündoğmuş 24,155.5 49.1 25,056.5 50.9 49,212.0 41 71,596.5 59 120,808.5 kaş 57,569.0 41.4 80,668.5 58.0 763.5 0.5 139,001.0 68 64,276.5 32 203,277.5 korkuteli 28,411.8 31.3 62,255.4 68.7 90,667.2 37 154,094.0 63 244,761.2 kumluca 39,028.5 67.7 18,557.0 32.2 44.5 0.1 57,630.0 56 45,082.0 44 102,712.0 manavgat 30,029.0 62.4 18,130.0 37.6 48,159.0 53 42,643.5 47 90,802.5 serik 44,444.0 70.4 17,010.0 27.0 1,634.0 2.6 63,088.0 51 61,766.5 49 124,854.5 taşağıl 52,842.5 67.6 24,130.0 30.9 1,182.0 1.5 78,154.5 67 38,398.0 33 116,552.5 or. böl. müd. top. 565,815.7 53.3 479,160.2 45.1 1,172.0 0.1 16,402.5 1.5 1,062,550.4 53 925,095.2 47 1,987,645.6 termessos mp. 1,988.7 34.9 1,807.1 31.8 1,895.7 33.3 5,691.5 84 1,044.5 16 6,736.0 olimpos mp. 13,470.5 55.3 9,971.0 41.0 899.5 3.7 24,341.0 86 3,822.0 14 28,163.0 köprülü k. mp. 11,229.0 45.1 11,827.5 47.5 1,827.0 7.3 24,883.5 79 6,748.5 21 31,632.0 altınbeşik mp. 0.0 1,089.0 100.0 0.0 1,089.0 94 67.0 6 1,156.0 saklıkent mp. 4,259.5 59.6 2,884.0 40.4 0.0 7,143.5 88 1,016.5 12 8,160.0 milli parklar top. 30,947.7 49.0 27,578.6 43.7 4,622.2 7.3 63,148.5 83 12,698.5 17 75,847.0 genel toplam 596,763.4 53.0 506,738.8 54.0 1,172.0 0.1 21,024.7 1.9 1,125,698.9 55 937,793.7 45 2,063,492.6 bölgede 13 adet orman işletme müdürlüğü bulunmakta olup arcgis 9.0 yazılımı kullanılarak oluşturulan alanların işletme müdürlüklerine göre niteliksel dağılımı resim 4’de verilmiştir. resim 4. antalya’da ormanlık alanların işletme müdürlüklerine dağılımı haritası148 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m ormancılığın en önemli konularından birisi olan silvikültürle ilgili birim, ülke ormanlarının amenajman planlarının yapılmasından sonra 10.05.1971 tarihinde kurulmuştur. o yıllarda antalya’da istanbul üniversite-si orman fakültesi öğretim üyelerinin katılımıyla ame-najman ve silvikültürle ilgili uygulamacılarla çok sayı-da tatbikat yapılmıştır (resim 5). silvikültür bilimi ormanların gençleştirilmesi, ye-nilenmesi, genç ormanların bakımlarının yapılması ve kalitesinin artırılması görevini üstlenmiştir. ame-najman planlarının ön gördüğü yaş sınıfl arı metodu-na göre, antalya ormanlarında her yıl belirli bir bölü-mü gençleştirilerek, idare müddeti sonunda optimal kuruluşa kavuşturulmaya çalışılmaktadır. ormanlar-dan sürekli ürün alınabilmesi için gençleştirilmesi ge-rekmekte olup bunun için doğal ve yapay olmak üze-re iki türlü gençleştirme yöntemi bulunmaktadır. 2006 yılında 578 ha alanda yapay gençleştirme yapılırken, bu alanlara 685.044 adet kızılçam, 4.900 adet fıstıkça-mı, 185.443 adet sedir, 87.650 adet servi ve 2450 adet diğer yapraklı olmak üzere toplam 965.487 adet fida-nın dikildiği belirlenmiştir. 2000 yılı ve önceki yıllarda toplam 49.890 ha yapay gençleştirme yapılırken 2001 yılında 1.668 ha, 2002 yılında 990 ha, 2003 yılında 706 ha, 2004 yılında 658 ha ve 2005 yılında da 592 ha ya-pay gençleştirme çalışmaları yapılmıştır. doğal genç-leştirme çalışmalarında ise 2000 yılı ve önceki yıllarda toplam 56.822 ha doğal gençleştirme çalışması yapı-lırken, 2001 yılında 2.424 ha, 2002 yılında 740 ha, 2003 yılında 1.094 ha, 2004 yılında 1.185 ha, 2005 yılında 954 ha ve 2006 yılında da 1.010 ha doğal gençleştir-menin yapıldığı anlaşılmıştır. ayrıca genç ormanlarda biyotik ve abiyotik zararlardan korunması için yapılan gençlik ve sıklık bakımı çalışmaları konusunda 2006 yılında 16.550 ha alanda gençlik ve sıklık bakımı ça-lışmaları yapılırken, 2006 yılından önce 178.913 hek-tarlık alanda gençlik bakımı, 101.316 hektarlık alanda da sıklık bakımı çalışmalarının yapıldığı anlaşılmıştır (anonim 2006a ve anonim 2006b). bölge müdürlüğü dahilindeki verimli ormanların üretime açılabilmesi, orman yangınlarına en seri bir şekilde ulaşılabilmesi, orman köylülerinin iş alanına ve diğer yerleşim yerlerine ulaşımlarının sağlanması için yol şebeke planı çalışmaları seri bazında 1964 yılında başlamıştır (anonim 1991a). yapılan çalışmalar sonu-cu antalya’da 14.867 km yol yapımı programlanmış ve yol şebeke planı çalışmaları 1979 yılında tamamlan-mıştır. yol şebeke ağının yetersiz olduğu yerlerde re-vizyon ve yenileme çalışmaları yapılmıştır (resim 6). 1967 yılı sonu itibariyle 2479 km (anonim 1968) yo-lun yapıldığı antalya’da, 2005 yılı sonunda yapılan yol uzunluğunun 7956 km.ye ulaştığı belirlenmiştir (ano-nim 2006a). antalya orman bölge müdürlüğü’nde bulu-nan ormanlar, ağaç serveti bakımından incelendiğin-de 1968 yılı verilerine göre yaklaşık 53.000.000 m 3 olan ağaç servetinin (anonim 1968), günümüzde yapılan son hesaplamalarla yaklaşık 80.000.000 m 3 civarında olduğu tespit edilmiştir (anonim 2006a). antalya’da ormanların yaptığı yıllık artım 2006 yılında yaklaşık 2.000.000 m 3 , buna karşılık üretim miktarının ise yak-laşık 600.000 m 3 olduğu, bu üretimden orman bölge müdürlüğünün 46.000.000 ytl satış geliri elde ettiği belirlenmiştir (anonim 2006a). antalya orman bölge müdürlüğü bünyesinde yapılan bir diğer çalışma da orman zararlıları ile mü-cadele çalışmalarıdır. geçmişten günümüze ormanla-ra önemli düzeyde zararlar veren böcek ve hastalıkla-ra karşı mücadele çalışmalarının sürdürüldüğü görül-mektedir. bu kapsamda, teknik (mekanik ve kimyasal), biyolojik veya her ikisinin de birlikte kullanıldığı en-tegre yöntemler kullanılmaktadır. ormancılıkta geç-miş yıllarda teknik mücadele kullanılırken, bu müca-delenin bir parçası olan kimyasal mücadele de yoğun bir şekilde kullanılmıştır. bunun zararları görülmeye başladıktan sonra artık bu tür kimyasal mücadele yeri-ne daha çok biyolojik mücadelenin kullanıldığı görül-mektedir. antalya’da 1996 yılından bugüne kadar ya-pılan teknik mücadele 341.190 ha.lık alanda gerçek-leştirilmiştir. bunun 284.640 ha.lık kısmı çam kese bö-ceği ile mücadele olmuştur. biyolojik mücadele ile il-gili olarak ormanlara 97.000 adet kuş yuvası asılmıştır resim 5. 1970’li yıllarda yapılan amenajman ve silvikültür tatbikatlarından görüntüler149 dünden bugüne antalya o r m a n (anonim 2006a). ayrıca kırmızı orman karıncası (for-mica rufa) ve kalasoma (calasoma sycophanta) gibi faydalı yırtıcı böcekler ile biyolojik mücadele çalışma-larının sürdürüldüğü görülmektedir. entegre yöntem-lerle mücadelede feromon tuzaklarının, birçok zararlı böceğe (akdeniz çam kabuk böceği, orman bahçıva-nı, vb) karşı başarı ile kullanıldığı görülmektedir. antalya ormanlarını işletmek ve yönetmek üze-re merkez ve taşrada kurulan, antalya orman bölge müdürlüğü’ne bağlı 13 adet orman işletme müdürlü-ğü bulunmaktadır. bu işletme müdürlüklerinden ilki-nin 01.12.1943 tarihinde kurulan antalya orman işlet-mesi (anonim 1953), sonuncusunun da 2000 yılında kurulan taşağıl orman işletmesi olduğu belirlenmiştir (anonim 2001). antalya’da bulunan bütün orman iş-letme müdürlüklerinin kronolojik sıraya göre kuruluş-larına ilişkin ayrıntılı bilgi aşağıda verilmiştir. 1-antalya merkez orman işletmesi: 01.12.1943 tarihinde kurulmuş ve ilk işletme müdürü şefik öza-ral olmuştur. kuruluşunda 8 bölgesi mevcut olup bun-lar, antalya, asar, yenice, çakırlar, kemer, korkuteli, se-rik ve gebiz’dir. 1961 yılında 5.000 ha büyüklüğünde olan düzlerçamı kızılçam ormanında, müstakil ve ör-nek bir bölge şefl iği kurulmuş, 07.03.1963 tarihinde alan 20.000 ha.a çıkartılmıştır. 1968 yılında serik ve korkuteli’nde orman işletmelerinin kuruluşunun ger-çekleştirilmesiyle bu bölgeler antalya işletmesi’nden ayrılmıştır (anonim 1953). 2-alanya orman işletmesi: 07.12.1943 tarihinde kurulmuştur. 1963 yılına kadar kargı, gökdere, sivastı, gündoğmuş, gazipaşa ve eskibağ bölgeleriyle hizmet vermiştir. daha sonra 10.04.1963 tarihinde gündoğ-muş, 01.08.1968 tarihinde gazipaşa ayrılarak ayrı birer işletme olmuştur. işletmenin ilk müdürlüğünü suphi erte yapmıştır (anonim 1953). 3-finike orman işletmesi: 23.08.1943 tarihinde kurulmuş olup finike, kumluca, gödene, aykırıçay, el-malı ve tekke işletmeyi oluşturan bölgeler olmuştur. daha sonra işletme merkezi elmalı’ya alınmıştır. 1963 yılında işletmenin merkezi tekrar finike’ye alınmıştır. ilk müdürü hayri akyel daha sonra yüksek fen heyeti başkanlığı yapmıştır (anonim 1953). 4-elmalı orman işletmesi: bu işletme elmalı ve finike ilçeleri ile o zaman nahiye olan kumluca’yı mülki hudutlarını içerisine almakla birlikte genel ala-nı 342.400 ha, ormanlık alanı ise 107.000 ha’dır. kum-luca, gödene, elmalı, finike, gökbük ve tekke ol-mak üzere 6 bölgesi, 24 bölümü ve 4 yangın kulübe-si mevcuttur (anonim 1953). ilk işletme müdürü meh-met yalçıner’dir. 1957 yılında sadece sedir ormanları-nı kapsayacak şekilde 5000 hektarlık bir alanda çığlı-kara örnek bölge şefl iği kurulmuş, 1961 yılında çığ-lıkara, sevindik, tekke, avlan ve koçova olmak üzere 20.000 hektarlık alana genişletilmiş ve işletme mer-kezi elmalı’ya taşınmıştır. 1972 yılında elmalı işletme-si kapatılmıştır. 1962 yılında antalya araştırma istas-yon müdürlüğü’ne bağlanan sedir araştırma orma-nı, 1974 yılında tekrar açılan elmalı işletmesi hudutla-rı içerisine alınmıştır. resim 6. orman idaresinin yaptığı yol ve köprülerden bir görüntü150 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 5-manavgat orman işletmesi: işletme 1943 yı-lında kurulmuş ve ilk işletme müdürlüğünü halil gök-men yapmıştır. 1960 yılına kadar akseki ve manavgat ilçe hudutlarını kapsayan işletme sınırları içerisinde manavgat, avason, taşağıl, burmahan, karabük, ak-seki, ibradı ve cevizli olmak üzere 8 bölge mevcuttur. 1960 yılından itibaren akseki, ibradı ve cevizli bölge-leri ayrılmış ve işletme 5 bölgeli bir yapıya dönüşmüş-tür (anonim 1953). 2000 yılında taşağıl’ın da ayrılma-sıyla işletme alanı biraz daha küçülmüştür (anonim 2001). 6-kaş orman işletmesi: 205.000 ha büyüklü-ğündeki işletme 1943 yılında kurulmuş olup ilk işlet-me müdürü daha sonra orman genel müdürlüğü ve bakanlık müsteşarlığı görevlerini de yapan vehbi gü-niz olmuştur. işletmenin bölgeleri kaş, kasaba, gürsu, demre ve kalkan’dır. işletme hudutları içerisinde bir de kalkan-ovagelemiş’de kurulan ökaliptus fidanlık şefl iği mevcuttur. kaş işletmesi ileriki yıllarda kısa bir süre kapatılmasına rağmen gerekli olduğu düşünü-lerek 1953 yılında tekrar kurulmuş ve işletme müdü-rü, daha sonra orman genel müdür yardımcılığı yapan fevzi kılınçarslan olmuştur (anonim 1953). 7-akseki orman işletmesi: 1960 yılına kadar manavgat işletmesi’nin bölgesi olarak devam ederken 1960 yılında merkezi akseki olan ve akseki ilçesi hu-dutlarını kapsayan bir işletme olarak kurulmuştur. iş-letmenin 5 bölgesi olup bunlar akseki, ibradı, ceviz-li, kuyucak ve murtiçi’dir. ilk işletme müdürü tevfik ergönen’dir (anonim 1977). 8-gündoğmuş orman işletmesi: 1963 yılına kadar alanya işletmesi’nin bölgesi olan gündoğmuş, 1963 yılında alanya’dan ayrılarak gündoğmuş, eski-bağ, güzelbağ ve oğuz olmak üzere 4 bölgeli bir işlet-me olmuştur. işletmenin kurucusu mühendis muavi-ni hüseyin fahrettin basmacı olup, ilk işletme müdürü tacettin pakyürek olmuştur (anonim 1977). 9-gazipaşa orman işletmesi: 1968 yılına ka-dar alanya işletmesi’nin bir bölgesi halinde devam ederken isparta orman başmüdürlüğü’nün kurulup antalya’dan ayrılmasıyla 01.08.1968 tarihinde gazipa-şa ilçe merkezi ve ilçe hudutlarını kapsayan ve bünye-sinde gazipaşa, karatepe, doğanca ve sivastı olan 4 bölgeli bir işletme olarak kurulmuştur. ilk işletme mü-dürü daha sonra antalya orman bölge müdürlüğü gö-revini de yapan kadir balcı olmuştur (anonim 1977). 10-korkuteli orman işletmesi: 1968 yılına ka-dar antalya işletmesi’nin bir bölgesi olan korkuteli, is-parta orman başmüdürlüğü’nün kurulup antalya’dan ayrılmasıyla 01.08.1968 tarihinde korkuteli ilçe mer-kezi ve ilçe hudutlarını kapsayan ve bünyesinde kor-kuteli, hacıbekar, dereköy, yazır ve ardıçdağı bölgele-ri olan 5 bölgeli bir işletme olarak kurulmuştur. ilk iş-letme müdürlüğünü daha sonra antalya orman bölge müdürlüğü görevini de yapan fahrettin akarsu yap-mıştır (anonim 1977). daha sonra 14.2.1973 yılında düzlerçamı örnek işletmesi’nin kapatılmasıyla o tari-he kadar örnek işletmeye bağlı olan bük araştırma or-manı da işletmecilik açısından korkuteli işletmesine bağlanmıştır. 11-serik orman işletmesi: 1968 yılına kadar an-talya işletmesi’nin bir bölgesi olan serik, 01.08.1968 tarihinde serik ilçe merkezi ve ilçe hudutlarını kapsa-yan ve bünyesinde serik, akbaş, gebiz, kırbaş ve pı-nargözü bölgeleri bulunan 5 bölgeli bir işletme ola-rak kurulmuştur. ilk işletme müdürlüğünü hüsnü esen yapmıştır (anonim 1977). resim 7. antalya orman bölge müdürlüğü’nde görev yapan şefl iklerin haritası151 dünden bugüne antalya o r m a n 12-kumluca orman işletmesi:1970 yılına kadar finike işletmesi’nin bir bölgesi iken 1970 yılında mer-kezi kumluca ilçesinde olmak üzere, kumluca, adra-san, akdağ, alakır ve gödene olmak üzere 5 bölgeli bir işletme olarak kurulmuştur. ilk işletme müdürü ahmet çağan’dır (anonim 1977). 13-cevizli orman işletmesi: akseki işletmesi’ne bağlı bölge iken 1978 yılında konya orman başmüdürlüğü’ne bağlı cevizli, kuyucak, yarpuz ve bademli bölgelerinden oluşan 4 bölgeli bir işlet-me olarak kurulmuştur. 1982 yılında antalya orman başmüdürlüğü’ne bağlanmıştır. ilk işletme müdürlü-ğünü yılmaz pirler yapmıştır. 2003 yılında işletme mü-dürlüğü kapatılarak bölgeler akseki orman işletme müdürlüğü’ne bağlanmıştır (anonim 1980 ve anonim 1982). 14-taşağıl orman işletmesi: manavgat işletmesi’ne bağlı bölge iken 2000 yılında taşağıl, bur-mahan, kapan, ikizpınar, sağırin ve karabük bölgele-rinin yer aldığı 6 bölgeli bir işletme olarak kurulmuş-tur (anonim 2001). müdürlüğü ilk olarak vekaleten ib-rahim doğulu, daha sonra yine vekaleten bilal çalımlı yaptıktan sonra asaleten atanan hüseyin çinko taşağıl orman işletme’sinin kurucu müdürlüğünü yapmıştır. antalya ilinde bulunan 13 orman işletme mü-dürlüğü içerisinde görev yapan 68 adet orman işlet-me şefi, 4 milli park şefi ve araştırma müdürlüğü içeri-sinde görev yapan 2 araştırma ormanı şefi ile toplam 74 şef görev yapmaktadır. orman işletme şefl ikleri’nin arcgis 9.0 yazılımında hazırlanmış, sınır ve konumları-nı gösteren harita resim 7’de verilmiş (anonim 2005), bu şefl iklerin alansal bilgileri de çizelge 5’de verilmiş-tir (anonim 2006a). çizelge 5. antalya’da bulunan şefl iklerinin alansal bilgileri işletme müd. işletme şef. adı ormanlık alan ha ormansız alan ha toplam alan ha akseki akseki 36053.5 28948.5 65002.0 bademli 17155 4636.5 21791.5 cevizli 17597.5 5072.0 22669.5 geriş 19399.0 4454.5 23853.5 ibradı 46051.0 15325.5 61376.5 kuyucak 10071.0 2205.0 12276.0 murtiçi 13141.5 4380.5 17522.0 akseki toplam 159468.5 65022.5 224491.0 alanya alanya 15532.0 7432.0 22964.0 alara 7462.5 5186.5 12649.0 demirtaş 19402 14741.0 34143.0 dim 15714.5 5141.0 20855.5 güzelbağ 15984.0 5857.0 21841.0 kargı 12330.0 11874.0 24204.0 söğüt 19666.5 22648.5 42315.0 alanya toplam 106091.5 72880.0 178971.5 antalya antalya 7044.5 43085.5 50130.0 asar 12974.0 8041.5 21015.5 çakırlar 14958.0 8996.5 23954.5 döşemealtı 25495.5 17763.0 43258.5 doyran 12543.5 7757.0 20300.5 düzlerçamı 18825.0 10534.0 29359.0 kemer 9792.0 3518.0 13310.0 olimpos mp 24341.0 3822.0 28163.0 termessos mp 5691.5 1044.5 6736.0 ulupınar 7495 2598.0 10093.0152 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m antalya toplam 139160.0 107160.0 246320.0 elmalı çığlıkara 9279.5 3786.0 13065.5 elmalı 32021.5 121868.5 153890.0 sedir arş. orm. 1924.7 692.2 2616.9 tekke 7701.5 3948.5 11650.0 elmalı toplam 50927.2 130295.2 181222.4 finike aykırıçay 7632.0 2019.0 9651.0 finike 20894.5 9545.0 30439.5 pınarcık 22204.5 16020.5 38225.0 finike toplam 50731.0 27584.5 78315.5 gazipaşa doğanca 17689.5 15084.5 32774.0 gazipaşa 14530.0 9145.0 23675.0 karatepe 16113.5 8106.5 24220.0 sivastı 13049.0 16893.5 29942.5 gazipaşa toplam 61382.0 49229.5 110611.5 gündoğmuş eskibağ 14024.0 9249.0 23273.0 gündoğmuş 21501.0 6375.5 27876.5 oğuz 13687.0 55972.0 69659.0 gündoğmuş toplam 49212.0 71596.5 120808.5 işletme müd. işletme şef. adı ormanlık alan ha ormansız alan ha toplam alan ha kaş gömbe 8205.5 14418.0 22623.5 gürsu 21842.5 8067.0 29909.5 kale 31354.5 8125.5 39480.0 kalkan 28040.0 15695 43735.0 kaş 15416.0 4059.0 19475.0 kasaba 20000.0 5293.0 25293.0 lengüme 13369.0 5259.5 18628.5 sütleğen 7917.0 4376.0 12293.0 kaş toplam 146144.5 65293.0 211437.5 korkuteli ardıçdağ 5940.5 2278.0 8218.5 bük lby arş. orm. 1809.7 13.0 1822.7 dereköy 16617.5 71261.0 87878.5 hacıbekar 13292.5 20269.5 33562.0 korkuteli 20689 34571.5 55260.5 yazır 32318 25701.0 58019.0 korkuteli toplam 90667.2 154094.0 244761.2 kumluca adrasan 9150.0 4196.0 13346.0 akdağ 8809.0 11268.5 20077.5 aşağı alakır 10729.0 2530.0 13259.0 kumluca 14827.0 12460.0 27287.0 yukarı alakır 14115.0 14627.5 28742.5 kumluca toplam 57630.0 45082.0 102712.0153 dünden bugüne antalya o r m a n manavgat manavgat 11885.0 18915.5 30800.5 şelale 12307.0 13351.0 25658.0 yalçıdibi 9610.0 6620.0 16230.0 yaylaalan 14357.0 3757.0 18114.0 manavgat toplam 48159.0 42643.5 90802.5 serik akbaş 19366.5 11925.0 31291.5 belek muh.orm. 2210.5 16982.0 19192.5 gebiz 12729.0 8212.0 20941.0 kırbaş 10879.5 1970.0 12849.5 pınargözü 11659.5 2423.5 14083.0 serik 6243.0 20254.0 26497.0 serik toplam 63088.0 61766.5 124854.5 taşağıl burmahan 11445.5 9280.0 20725.5 ikizpınar 13910.5 7105.5 21016.0 kapan 10939.5 1123.5 12063.0 karabük 12205 1624.5 13829.5 köprülü kanyon mp 24883.5 6748.5 31632.0 sağırin 19621.0 3505.0 23126.0 taşağıl 10033.0 15759.5 25792.5 taşağıl toplam 103038.0 45146.5 148184.5 genel toplam 1125698.9 937793.7 2063492.6 bölge müdürlüğü bünyesinde yürütülmekte olan orman amenajmanı, orman yangınları ve mülkiyet-kadastro konu-ları tarihsel süreç içerisinde ele alınarak ayrı başlıklar altında değerlendirilmiştir. 3. antalya’da orman amenajman plani çalişmalari ormanların haritasının alınması ve mevcut serve-tinin tayini, yıllık verimlerinin hesabı, istikballeri ile il-gili teknik müdahalelerin tespiti için yapılan çalışma-lara amenajman (yönetim) planı çalışmaları denmek-tedir (anonim 1953). amenajman çalışmaları ülkemizde ilk kez 1924 yılında başlatılmış ve ilk yıl 3 bölgede amenajman planı çalışmaları yapılmıştır. bu yerlerin 3’ünün de antalya’da olması oldukça dikkat çekicidir. birinci-si teke-bayat (4195 ha), ikincisi bozburun (6911 ha) ve üçüncüsü de 3685 ha büyüklüğündeki ahmetler kapuzu’dur (yiğitoğlu 1952). sonraki yıllarda ülke ge-nelinde çalışmalar sürdürülürken antalya’da, 1926 yı-lında kaş-aklar, kaş-bezirgan ve gebiz-durhasanlar, 1927 yılında gazipaşa-sazak-çulluca, 1929 yılında gebiz-kaştanlar, 1930 yılında kaş-kapaklı, alanya-kargı çiftliği ve gündoğmuş-karadere-kapuz, 1931 yılında finike-arkutça, akseki-geriş-çayırlı ve el-malı koçova-kızılalan, 1932 yılında elmalı-gacık ve manavgat-köprüçay bölgelerinde amenajman pla-nı çalışmalarının tamamlandığı anlaşılmaktadır (yiği-toğlu 1952). ayrıca hacıbekar bölgesinin-samas, eğir-dir orman işletmesi’nin-yaka, barak, karacahisar, tota, elmalı orman işletmesi’nin çığlıkara, dokuzgöl, kızıla-lan, manavgat orman işletmesi’nin köprüçayı, alan-ya orman işletmesi’nin karadere, karpuz, tesbil, hacı-belen ve karabelen gibi kıymetli ormanlarının 10 yıl süreli amenajman planı çalışmalarının tamamlandığı tespit edilmiştir. bunların dışında 1929 yılında kemal savaş başkanlığında bir ekip düzlerçamı, kargalıkça-yı ve bazı serilerde 1. devre orman amenajman reviz-yon raporlarını yapmıştır (yiğitoğlu 1952). amenajman işleri 1952 yılına kadar orman ge-nel müdürlüğü’ne bağlı olarak yapılmaktayken, 1952 yılından sonra baş müdürlüklere bağlanmıştır. antal-ya orman başmüdürlüğü’nde 5 sene devir süreli birin-ci devre amenajman planı çalışmaları tamamlanmıştır (anonim 1953). günümüzde amenajman heyetlerinin büyük bir kısmı bölge müdürlüklerinde yerleşmiş du-rumdadır. antalya’da da bu anlamda 3 adet denetim başmühendisliği ile 3 adet amenajman başmühendis-liği bulunmaktadır. bölge müdürlüğünün amenajman planı işlerini bu birimler, bilgisayar destekli coğrafi bil-gi sistemi tekniğini kullanarak yürütmektedir. 4. orman yanginlari a. antalya’da orman yanginlari orman yangını, serbest yayılma eğiliminde olan ve ormanda yaşama birliği içerisinde bulunan canlı,154 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m cansız, bitki ve hayvan topluluklarını yakarak yok eden yangın şeklidir (çanakçıoğlu 1981, anonim 1995, sarı-başak 2000). ülkemizde ormanların korunmasıyla ilgili ilk esas-lar 3116 sayılı orman kanunu’nda belirlenmiştir. bu kanunla, hem ormanların işletilmesi, hem de korun-ması ile ilgili esaslar açıklanmıştır. ancak 3116 sayı-lı kanun’da ormanların korunması ile ilgili hükümle-rin yeterli olmaması nedeniyle 1937 yılında 3157 sayı-lı kanunla yeni bir orman koruma teşkilatı kurulmuş-tur. bu kanunla ziraat bakanlığı’na bağlı tümen çapın-da “orman genel komutanlığı” kurulmuştur. koruma birlikleri alay, tabur ve bölükler halinde düzenlenmiş-tir. koruma şubesi, devlet ormanlarının korunmasına müteallik olarak orman muhafaza komutanlığı ile ce-reyan edecek muamele ve muhabereleri idare ve dev-lete ait olmayan ormanlarda koruma işlerini tanzim ve mürakabe ve yangınlara karşı lüzumlu tedbirleri itti-haz ve orman suçlarına müteallik hukuk davalarını ta-kip eder şeklinde belirlenmiştir. 3204 sayılı orman genel müdürlüğü teşkilat ka-nunuyla 1942 yılından itibaren il merkezlerinde vilayet teşkilatı olarak çevre müdürlükleri kurulmuş, bilahare 12.1.1945 tarihine kadar isimleri revir amirlikleri ola-rak değiştirilmiştir. 3.7.1945 tarihinde 4767 sayılı kanu-nun kabulü ile bu günkü koruma teşkilatının temelle-ri atılmıştır. mezkur kanunla 3157 sayılı kanunla teşkil edilen orman koruma komutanlığı lağvedilmiş, bu ku-ruluşa ait görev ve yetkiler ormanların işletilmesinde görevli orman işletme müdürlüklerine, bölge şefl ikle-rine ve bakım memurlarına verilmiştir. 4767 sayılı ka-nunla revir amirliği adı orman işletme müdürlüğü ola-rak değişirken ormanların korunması da tamamen or-man teşkilatına geçmiştir. bunun sonucunda merkez-de koruma şubesinin etkinliği artmış, genişleyen hiz-metlere paralel olarak yeni teşkilatlanmaya gidilmiştir. 3116 sayılı kanunun getirdiği “ormanların devlet eliyle işletilme prensibi” 1945 yılında çıkarılan 4785 sa-yılı kanunla daha fazla güç kazanmıştır. bütün orman-lar devletleştirilmiş ve aynı yıl orman işletmeleri kurul-muştur. 4767 sayılı kanun’la askeri teşkilat kaldırılmış ve yerine orman bakım memurları adı verilen görev-lilerden oluşan yeni bir orman koruma teşkilatı kurul-muştur. ilk zamanlar orman bakım memurları 35 ya-şından küçük, türk vatandaşları arasından seçilmiş ve kısa süreler halinde kursa tabi tutulmuştur. daha son-raları orman muhafaza memuru okulları açılmıştır. 1998 yılına kadar orman koruma teşkilatının eleman-ları bu okullardan mezun olmuştur. 1998 yılından son-ra kamu personeli seçme sınavı ile orman muhafaza memurları alınmaya başlamıştır. ülke ormanları 1923-1937 yılları arasında sayıları 2000 kadar olan orman muhafaza memurları tarafından korunmuş, 1937-1945 yılları arasında bu görev orman askerleri’ne ve-rilmiş, 1945 yılından bu yana ise yeniden orman mu-hafaza memurları eliyle korunmaya başlamıştır. 1945-1982 yılları arasında bölüm (ayrım) siste-miyle yürütülen koruma çalışmaları, 1982-1993 ara-sında toplu koruma sistemiyle yürütülmüş, 1993 yılın-dan itibaren karma sisteme geçilmiştir. 2006 yılı ağus-tos ayından itibaren sabit ve seyyar koruma ekipleri kaldırılmış olup yerlerine hassas alanlar koruma ekip-leri ve acil müdahale ekipleri kurulmuştur. ormanların korunması orman genel müdürlüğü ve ona bağlı taş-ra teşkilatları eliyle yerine getirilmektedir. ormanların korunmasında orman mühendisleri ile orman tekni-kerleri de fiilen görev almışlardır. ülkemizde yangın istatistikleri 1937’den itibaren tutulmaya başlanmıştır. ancak o döneme ait bilgilerin iller bazında dökümüne ulaşılamamakla birlikte 1951 yılından itibaren bu bilgilere ulaşılmıştır. orman yangınları, akdeniz iklim kuşağında her yıl binlerce hektar orman alanının yanmasıyla sonuç-lanan bir olgudur. akdeniz iklim kuşağında yer alan antalya yöresinde de yangınlarla, yörenin topoğrafik yapısı, iklim özellikleri, yörede yaşayan insanların yo-ğunluğu, sosyo-ekonomik durumları ve kültürel yapı-ları arasında yakın ilişki vardır. örneğin turizm aktivite-lerinin yoğunlaştığı orman alanlarında, insan-orman ilişkilerinin artışına paralel olarak, orman yangını ris-kinin de arttığı, yangın kayıtlarından anlaşılmaktadır (sarıbaşak 2000). akdeniz yöresinde yaşayan insanla-rın, 5000 yıldan bugüne gittikleri veya yerleştikleri her yere yangını da beraberinde götürdükleri, bu neden-le yörede yapılan ormancılık planlamalarında yangı-nın mutlaka göz önüne alınması gerektiği belirtilmek-tedir küçükosmanoğlu 1993). 1951 yılında antalya’da 77 orman yangını çıkar-ken 1400 ha ormanın yandığı, 1952 yılında 152 yan-gında 2940 ha, 1953 yılında 156 yangında 3125 ha, 1954 yılında ise 186 yangında 3392 ha orman alanının yandığı tespit edilmiştir. 1954 yılında manavgat or-man işletme müdürü olarak görev yapan ve daha son-ra antalya orman araştırma’nın kurucu müdürlüğünü yapan lütfi büyükyıldırım manavgat’ın beşkonak bu-cağında 13 ekim 1954 tarihinde çıkan bir yangını şu şekilde kayıtlara geçirmiştir; “gece geç saatlerde 16 farklı yerden kasıtlı olarak çıkartılan yangının rüzgarın da etkisiyle cehennemi bir faciaya dönüştüğü ve bu yangının o yıl manavgat işletmesinde çıkan 38. yan-gın olduğu ve bu yangında 300 ha ormanın yandığı-nı, köylerde kapı kapı dolaşılmasına rağmen “evde ko-cam yok” veya “evde erkek yok” sözleriyle karşılaşıldı-ğını” belirtmektedir. ayrıca kayıtlara geçen şu yazısı da oldukça ilginçtir; “yanan orman yerinden 1-2 sene ot çıkacak sonra bu sarp yerler haşin kayalar halinde kav-rulan yakıcı ölüm vadileri, sel vadileri olacak. vatanda-şım kardeşim, arkadaşım orman değil vatan yanıyor. içimizde, altıncı kol düşmanlarımız var. feryat ediyo-ruz. vatan için kapınızı çalıyoruz. evlerinizde misiniz?”155 dünden bugüne antalya o r m a n resim 8. antalya’da yangın söndürme ekiplerinin çalışmalarından görüntüler156 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m (anonim 1953). yine o yıllarda mıntıka ormanlarını bö-lüm bölüm görüş sahası içerisine alan 33 hakim tepe üzerinde kurulan yangın gözetleme kulübeleri inşa edilmiştir. bu kulübelerde 2 kişi görev yaparken ku-lelerin, dürbün, gözetleme aleti ve telefonla donatıl-mış olduğu ve yangınla ilgili 154 kişilik bir ekibin ça-lıştırıldığı belirtilmektedir. ayrıca alınan 13 adet jeep, yangınların durumuna göre işletmelere dağıtılmıştır. olası bir yangın durumunda, mükellefl erin 6-15 kişi-lik gruplara ayrıldığı ve her grubu bir teknik elemanın idare ettiği belirlenmiştir. yangın gruplarının ise, yan-gının etrafını çevirerek, eldeki tırmık, tahta, kazma, kü-rek ve balta gibi malzemelerle, yangının yayılmasını engellemek için şerit açtıkları ve tutuşan ağaçları sön-dürmeye başladıkları, ayrıca alevlerin üzerine sırtta ta-şınan madeni veya torbalı söndürme cihazları ile ısla-tıcı bir karışım attıkları belirtilmektedir (anonim 1953) (resim 8). antalya’da 1978 yılından itibaren yangın kayıtları-nın çok daha sağlıklı bir şekilde tutulduğu görülmek-tedir. sarıbaşak’ın antalya’da 1978-1999 yılları arasın-da çıkan orman yangınlarını değerlendirdiği çalışma-da, o dönemde çıkan 4293 yangından 4117 adedinin (%96) insan etkisi sonucu, ayrıca yangınların %65’inin de kızılçam ormanlarında ortaya çıktığı belirlenmiştir (sarıbaşak 2000). 1978-2006 yılları arasında ise çıkan yangın sayısının 5304, yanan alanın 39.503 ha, yıllık ortalama yanan alanın 1463 ha ve yangın başına dü-şen alanın 7.4 ha olduğu tespit edilmiştir (başaran ve ark. 2007) (çizelge 6). günümüzde antalya’da 71 toplu koruma ve 3 bölüm koruma merkezi bulunmaktadır. yine bölge müdürlüğü sınırları içerisinde toplam 56 adet yan-gın kulesi bulunmakta olup bu kulelerin ormanların %85’ini görebilecek düzeyde tasarlandığı, görüleme-yen %15’lik alanın ise bozuk yapıdaki ormanlar ile al-pin bölgede yer alan ormansız sahalar olduğu anlaşıl-mıştır (anonim 2006a). yangınlarda araçların sevk ve idaresinin kolay yapılabilmesi için bugün 73 arazöz, 12 dozer, 4 treyler ve 9 adet greyderin tamamının gps ci-hazıyla donatıldığı tespit edilmiştir (anonim 2006a). ayrıca 50 adet yangın havuzunun bulunduğu bölge-de, 2 adet c-130 askeri uçağı, 2 adet personel taşıyan ve su atan kiralık helikopter ile 1 adet ogm’ye ait per-sonel taşıyıcı keşif helikopterinin bulunduğu belirlen-miştir (anonim 2006b). son yıllarda ülkemizde olduğu gibi antalya’da da yangın sayılarında önemli düzeyde bir artış görülür-ken yanan alan miktarında belirgin bir azalma dikkat çekmektedir. yangınların nedenlerine bakıldığında ise %96 gibi bir oranın insan etkisi sonucu ortaya çıktığı rahatlıkla görülebilmektedir. ayrıca çıkan yangınların daha çok sahile yakın, rant değeri yüksek olan yerler-de çıkması da dikkat çekmektedir. türkiye’de bugüne kadar 91 kişi orman yangın-larını söndürme çalışmaları sırasında hayatını kaybet-miştir. antalya’da ise 1977’deki ‘duraliler yangını’nda hüseyin özcan, 1992’deki ‘çamyuva yangını’nda mus-tafa oğuz, 1996’daki kumluca ‘belen yangını’nda yu-suf uzunkaya, 21.07.1997 tarihinde düzlerçamı’nda çıkan ve 1715 ha orman alanının kül olduğu orman yangınında orman yüksek mühendisi osman çolpak ile traktör operatörü ahmet özcan, 26.08.2004 tari-hinde gündoğmuş ilçesi ortakonuş-kızıldere mevki-inde çıkan yangında orman bölge şefi abdullah ay-dın, orman muhafaza memurları mesut aranlı ile meh-met ali güzelce, orman işçileri feridun kaya, mevlüt kaplan ve hasan dağhan şehit olmuştur. çizelge 6. 1978-2006 yılları arasında çıkan yangınların işletmelere dağılımı işletme müdürlüğü yangın adedi yanan alan (ha) yıllık ort. yanan alan (ha) yangın başına düşen alan (ha) orman alanı (ha) akseki 273 667 24.7 2.4 159468.5 alanya 542 2696 99.9 5.0 106091.5 antalya 954 6072 224.9 6.4 139160 elmalı 26 138 5.1 5.3 50927.2 finike 118 1017 37.7 8.6 50731 gazipaşa 324 1628 60.3 5.0 61382 gündoğmuş 322 1975 73.1 6.1 49212 kaş 457 1976 73.2 4.3 146144.5 korkuteli 62 101 3.7 1.6 90667.2 kumluca 330 2405 89.1 7.3 57630 manavgat 618 3410 126.3 5.5 48159 serik 796 8526 315.8 10.7 63088 taşağıl 482 8892 329.3 18.4 103038 toplam 5304 39503 1463.1 7.4 1125698.9157 dünden bugüne antalya o r m a n b. ilimizde 2008 yilinda çikan büyük yangin a. genel bilgi recep kaşan 5 31 temmuz 2008 tarihinde manavgat ilçesi taşağıl beldesi karabük köyü civarında çıkan orman yangını olumsuz hava ve arazi şartları nedeniyle kısa sürede büyüyerek geniş bir alana yayılmıştır. antalya orman böl-ge müdürlüğü ve civar bölge müdürlüklerinden gelen hava araçları, arazöz, teknik eleman ve orman işçilerinin gece-gündüz demeden aralıksız çalışmaları ile 5 gün devam ederek 5 ağustos 2008 günü kontrol altına alınmıştır. 5- antalya orman bölge müdürü158 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m b. yapılan çalışmalar b.1. ağaçlandırma seferberliği* türkiye’nin en büyük yangınının olduğu serik ve manavgat alanları yeşillendirmek amacıyla ilk fidan, çevre ve orman bakanı prof. dr. veysel eroğlu ve an-talya valisi alâaddin yüksel ’in de iştirak ettiği bir tö-renle dikilmiştir. bu suretle yanan sahaya, 7 milyon fi-dan dikilip, 50 ton tohum atılması gerçekleştirilecektir. alanda 4 bin 12 hektarlık alana tohum serpilecek, 5 bin 618 hektarlık alana ise fidan dikilerek ağaçlandır-ma çalışması yapılacak. bu alanda biner hektar servi ile harnup, 500’er hektar meşe ve fıstık çamı, 600 hek-tara ise karışık türlerden oluşan fidan dikilecek. bölge-ye toplam 7 milyon fidan dikilip, 50 ton kızılçam tohu-mu serpilecek. servi, harnup, fıstıkçamı ağaçları yılda 10-12 milyon tl ’lik gelir getiren meyve verecek. bölge halkı bundan yararlanacak. orman genel müdürü osman kahveci’nin tören-deki anlatımıyla “bazı musibetler bize nasihat da verdi. buradan bir proje doğdu. yardop eğitim merkezi…” yanan orman alanlarının rehabilitasyonu ve yangına dirençli ormanlar tesis projesi’nin uygulamaya konul-duğu anlaşılmaktadır. antalya valisi alâaddin yüksel tarafından bu tö-rende, kampanya kapsamında turizmcilerin de deste-ğiyle toplanan 1 milyon tl ’lik çeki çevre ve orman ba-kanı prof. dr. veysel eroğlu’na verilmiştir. *kaynak: -http://www.antalya.gov.tr/gundem. asp?procid126- (11/02/2009) b.2. planlama çalışmaları yangın kontrol altına alındıktan hemen sonra 6 ağustos’tan itibaren yanan alanın boşaltılması ve ye-niden ağaçlandırılması ile ilgili çalışmalara başlanmış-tır. ilk olarak; yangından etkilenen alanın tespiti için ekipler oluşturulmuştur. ekipler coğrafi bilgi sistem-leri yazılımları kullanarak helikopter yardımı ile saha-nın genel durumunu ortaya koyup, yersel ölçümler ve uydu görüntüleri yardımıyla kısa sürede çalışmalar ta-mamlanmıştır. yangın neticesinde. 15795 hektar or-manlık alan zarar görmüştür. bu alanın 12401 hektarı verimli, 3394 hektarı bozuk alandan oluşmaktadır. ya-nan alanda plan verilerine göre 1.673.614 m ağaç ser-vetinin zarar gördüğü tespit edilmiştir. b.3. inşaat ikmal çalışmaları yangın esnasında görevli kurumlara ve kuruma ait dozer ve greyderler ile hemen yol yapımına baş-lanmıştır. 2008 yılı sonu itibariyle il özel idaresine ait 2 dozer, karayolları bölge müdürlüğüne ait 2 dozer ve orman bölge müdürlüğüne ait 13 dozer ve 4 greyder ile yol çalışmalarına devam edilmiştir. şu ana kadar 120 km traktör yolu niteliğinde orman yolu, 100 km sürütme amaçlı yol yapılmış, aşırı yağışlar neticesinde bozulan yolların tamir bakım işleri de mevcut iş maki-neleri ile yapılmaktadır. serik ve taşağıl orman işlet-me müdürlüklerinde toplam 62000 km yeni yol etü-dü yapılmış olup, 40000 km yol ihale edilerek, yolla-rın yapımı tamamlanmıştır. bu arada serik-taşağıl yardop (yanan alanların rehabilitasyonu ve yangına dayanıklı ormanlar tesi-si projesi) yönetim merkezini oluşturmak üzere 3 adet fotoğrafl ar: ön sıra-soldan sağa: orman gn.md.osman kahveci- çevre ve orman bakanı prof. dr. veysel eroğlu-antalya valisi alâaddin yüksel ve orman bölge md.recep kaşan159 dünden bugüne antalya o r m a n160 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m prefabrik binanın yapımı tamamlanmış ve hizmete su-nulmuştur. taşağıl yardop merkezinde proje ve ça-lışmaların tanıtımının yapılacağı bir tanıtım merkezi oluşturulmaktadır. b.4. üretim pazarlama çalışmaları yanan alanlardaki emvalin değer kaybetmemesi için çalışmalara hemen başlanmış olup, serik ve taşa-ğıl orman işletme müdürlüklerinde 1.362.000 m em-valin tespiti yapılarak 2008 sonu itibariyle 1.049.431 m’ü üretime verilmiştir. üretime verilen bu miktarın 674.635 m’ü dikili olarak satılmış, 374.796 m’ü or-man kooperatifl eri ve yöredeki köylüler tarafından üretilmektedir. 2008 yılı sonuçlarına göre üretime ve-rilen 1.049.431 m emvalin %60’ı kesilmiş olup, 2009 yılı içerisinde üretim tamamlanacaktır. b.5. orman zararlıları ile mücadele yanan saha içerisinde özellikle akdeniz çam ka-buk böceğine karşı biyoteknik ve biyolojik mücadele edilmektedir. bu maksatla yanan alanın çevresine fe-romon tuzakları asılmış gps ile koordinatları alınmış-tır. biyolojik mücadele kapsamında ise kuş yuvaları asılmıştır.161 dünden bugüne antalya o r m a n b.6. sivil kültür çalışmaları yanan alanların tekrar ormanlaştırılmasına yöne-lik çalışmalara da yangının sönüşünden birkaç gün sonra başlanmıştır. ilk olarak arazi etütleri yapılarak nerede ne gibi teknik çalışmalar yapılacağı belirlen-miş, 25 ağustos 2009 itibariyle bu çalışmalar tamam-lanmıştır. orman genel müdürlüğü olarak, yenilenen stratejisi gereği, yangın geçiren orman alanlarının ye-niden orman örtüsüne kavuşturulması ve muhtemel yangınların en az hasarla atlatılması için kısa adı yar-dop olan “yanan orman alanlarının rehabilitas-yonu ve yangına dirençli ormanlar tesis projesi” ile orman yangınları ile mücadelede farklı bir yol izle-meyi hedefl emiştir 15795 hektar alan yardop mantığı çerçevesinde planlandığında; bu alanın 4012 hektarı doğal olarak, 5618 hektarı da yapay olarak gençleştirilecektir. 6165 hektar alan ise teknik nedenler ve yol imkânsızlığından tabiatı korumaya bırakılmıştır. yol yapıldıkça bu alanın belli bir bölümü de doğal olarak gençleştirilecektir. üretim çalışmaları neticesinde sahalar boşaldık-ça gençleştirme çalışmalarına hız verilmiştir. 2008 yılı sonu-na kadar; 1860 hektar alanda doğal gençleştirme çalışma-ları tamamlanmış, 2390 hek-tar alan da toprak işlemesi ya-pılarak dikime hazır hale ge-tirilmiştir. yapay olarak genç-leştirilecek alanlarda 41 adet ekskavatör ile toprak işleme çalışmaları devam etmekte-dir. ekim ve dikim çalışmala-rına başlanmış olup, 600 hek-tar alan da dikim, 150 hektar alanda da ekim gerçekleştiril-miştir. 2009 yılı içerisinde ça-lışmaların tamamlanması he-defl enmiştir.162 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 5. antalya’da orman kadastro çalişmalari ormancılıkta en önemli konuların başında mülki-yet ve ihtilafl arı yer almakta olup, ülkemizde her tür-lü ormancılık hizmetlerinin görülebileceği ve çalışma-ların yapılacağı sahalara ait sınırlarının bilinmesi, va-sıf tayini ve tespitinin yapılması zorunludur. bu da an-cak orman kadastro çalışmalarıyla olanaklıdır. orman kadastrosu, orman alanlarının hukuki ve geometrik durumunu tayin ve tespit için yapılan bir çalışmadır (anonim 2006a). antalya’da orman kadastro komis-yonu ilk kez 05.08.1938 tarihinde kurulmuş ve 1937 yılında çıkartılan 3116 sayılı orman kanunu’na göre 1941 yılına kadar birçok köyün kadastrosu bu komis-yon tarafından tamamlanmıştır (anonim 1991a). 1948 yılına kadar 1.908 km uzunluğunda bir sınırlama ya-pılmış ve toplam 88.000 ha orman alanının kadastro (tahdit) çalışmaları tamamlanmıştır (yiğitoğlu 1952) antalya merkez ilçeye ait birçok köy ve serik ilçesinin bazı köylerinde orman tahdit (kadastro) çalışmala-rı sürdürülmüştür (anonim 1991a). ayrıca kaş orman işletmesi’nde de 3116 sayılı orman kanunu’na göre tahdit çalışmaları yapılmış olmakla birlikte bu kanu-nun muvakkat 1. maddesi uyarınca istimlak edilen or-manlar bulunmaktadır. 6831 sayılı orman kanunu’na göre 1970-1972 yıl-larında manavgat ilçesinde orman amenajman plan-ları bazında seri esasına göre orman kadastro çalışma-ları yapılmış olup, diğer ilçelerde herhangi bir çalışma yapılmamıştır (anonim 1991a). antalya orman bölge müdürlüğü’nde 6831 sayılı orman kanunu’nun bazı maddelerini değiştiren 1744 sayılı kanunun 2. madde uygulamasına ve orman sı-nırlamasına, 1974 yılında köy hudutları esas alınarak başlanmış, 1982 yılı sonuna kadar antalya merkez il-çede 43, alanya 1, manavgat 13, serik 3 olmak üzere toplam 60 köyde 111.719 ha devlet ormanının sınır-laması tamamlanmıştır. bu arada yasanın ilgili mad-desi uyarınca devlet ormanı içerisinde daha önce or-man olmasına rağmen kanunda belirtilen şartlara uy-gun olduğu tespit edilen 9.253 ha alan hazine ve şa-hıslar adına orman sınırları dışına çıkartılmıştır (ano-nim 1991a) (resim 9). antalya genelinde 1938 yılından 1987 yılı sonu-na kadar toplam 231 köyde orman kadastro çalışma-ları yapılırken 214.504 hektarlık orman alanının sınır-lama çalışmalarının tamamlandığı belirlenmiştir. yine bu süre içerisinde 15.047 ha orman alanı 6831 sayılı orman kanununun 2b maddesi uyarınca orman sınır-ları dışarısına çıkartılmıştır. 1988, 1989 ve 1990 yılların-da ise orman kadastro komisyonlarının sayısında yapı-lan artışla çalışmalar hız kazanmış ve 3 yıllık süre içeri-sinde 132 köyde orman kadastro çalışmaları tamamla-nırken 174.547 hektarlık orman alanının sınırlama ça-lışmaları ile 2b maddesine göre 8.409 ha orman ala-nının orman sınırları dışına çıkarma işlemi tamamlan-mıştır (anonim 1991a). antalya orman bölge müdürlüğü’nde 2005 yılı sonu itibariyle 497 adet köyde orman kadastro çalış-maları bitirilmiştir. bu çalışmalar sonucunda toplam 889.319 ha devlet ormanının sınırlama çalışmaları ta-mamlanmıştır. ayrıca 38.730 ha saha 6831 sayılı or-man kanununun 2b maddesi uyarınca orman sınırla-rı dışına çıkartılmış (anonim 2006a ) ve bu sahaların 2158 hektarının satıldığı tespit edilmiştir.163 dünden bugüne antalya o r m a n antalya orman bölge müdürlüğü’nde 6831 sayı-lı orman kanunu’nun 16. maddesine göre 2006 yılı so-nuna kadar 1833 adet kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektöre orman alanından maden ocağı, taş ocağı, mermer ocağı, kömür ocağı veya başka bir isim adı al-tında bedelli ya da bedelsiz olarak izin verilmiştir (re-sim 10). bu izinler 1996 yılında 129, 1997 yılında 127 olurken son olarak 2006 yılı içerisinde 111 olarak ger-çekleşmiştir. bu konuda en fazla izin antalya orman işletme müdürlüğü’nde 490 adetken, ikinci sırada ise 385 ile kaş orman işletme müdürlüğü’nün olduğu gö-rülmektedir. verilen izinlerde en büyük payı kum çakıl ocağı 350 adet ile ilk sırayı alırken, 320 adet ile taş oca-ğının ikinci sırayı aldığı görülmektedir. 2006 yılında kamu kurum ve kuruluşlarına 1.454.489 m 2 ’lik ormanlık alanda 45 adet bedelsiz izin verilirken, özel kişi ve kuruluşlara ise 1.217.362 m 2 ’lik ormanlık alanda 111 adet bedelli izin verildiği tespit edilmiştir (anonim 2006b). antalya’da turizm amaçlı ormandan yapılan tah-sislerin de oldukça fazla olduğu dikkat çekmektedir. resim 9. antalya’da 2b ile orman dışına çıkartılan alanlardan görüntüler resim 10. orman alanında taş ocağı izni verilen işletmelerden birisi164 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 1982-1999 yılları arasında 196 farklı kuruluşa oldukça büyük alanların tahsis edildiği, bunların en fazla ke-mer (82), manavgat (61) ve serik (37) ilçelerinde yapıl-dığı tespit edilmiştir. alan konusunda sağlıklı bir bil-giye ulaşılamamakla beraber tahsislerin büyük bir kıs-mının 1988-1992 yılları arasında yapıldığı belirlenmiş-tir (resim 11). antalya’da son yıllarda, gerek turizm, gerek mer-mer, gerekse taş, kum ve kireç ocakları konularında il-gili yasalar dayanak gösterilerek büyük orman alan-larının, niteliğine bakılmaksızın tahsis edildiği görül-mektedir. bu tahsislerin bir çoğunda çevresel etki de-ğerlendirmesi uygulamasının yasadan gelen neden-lerden dolayı yapılmadığı görülmektedir. en büyük gelir kaynağı turizm olan ve ülkenin vitrini olma gibi önemli bir özelliği de taşıyan antalya’da doğal yapının bozulmasıyla peyzaj açısından önemli sorunların or-taya çıktığı anlaşılmaktadır. yine bu tahsislerin sonu-cu yapılacak faaliyetler ile yöre insanının sağlık açısın-dan zarar göreceği, doğal dengenin bozulacağı ve bi-yolojik çeşitliliğe önemli düzeyde zarar vereceği tah-min edilmektedir. 6. antalya’da orüs çalişmalari ormancılık çalışmalarıyla yakından ilişkili olan ve orman ürünlerinin sanayide kullanılmasının en bü-yük önderlerinden birisi de orüs (orman ürünle-ri sanayi)’tür. ülkemizde birinci beş yıllık kalkınma planı’nın ön gördüğü iki ambalaj tesisinden (orüs) bi-risinin antalya’da kurulması kararlaştırılmış ve tesisin proje çalışmaları 1965 yılı sonlarında başlamıştır. ha-zırlanan yatırım projesine göre toplam 8.404.000 tl harcama yapılarak 1970 yılında işleme faaliyetlerine başlayan tesiste 90 kişinin çalıştığı, yılda çeşitli tipte üç milyon ahşap ambalaj sandığı imal ettiği (anonim 1973), 1990 yılı sonunda ise tesiste 166 kişinin çalıştı-ğı, 99.000 m 2 işletme sahasının 10.990 m 2 ’sinin kapalı alan olduğu, tesisin yıllık 20.000 m 3 tomruk biçme ka-pasitesinin olduğu (anonim 1991b), ayrıca antalya’da bu konuda büyük bir ihtiyacı karşıladığı belirtilmekte-dir. antalya ilinde orman ürünlerinin işlenmesi ko-nusunda 27.02.1996 tarihine kadar bir devlet işletme-si şeklinde hizmet vermekte olan antalya-orüs, yapı-lan özelleştirme sonucunda üretimi neredeyse durma noktasına gelmiştir. özelleştirilmesinden sonraki ilk üç yıl, sözleşmeden gelen asgari taahhüt gereği 586 m 3 , 616 m 3 ve 519 m 3 orman emvalini işlemiştir (ano-nim 2007d). ancak günümüzde bu tesiste üretiminin tamamen durduğu görülmektedir. 7. çevre ve orman il müdürlüğü çaliş-malari 01.05.2003 tarih ve 4856 sayılı çevre ve or-man bakanlığı teşkilat ve görevleri hakkındaki ka-nunun 30. ve geçici 1. maddeleri uyarınca, bakanlar kurulu’nun 22.07.2003 tarih ve 2003/5970 sayılı ka-rarı gereğince taşra teşkilatında il müdürlükleri ve bu resim 11. kemer’de sahil boyunca uzayıp giden turizm tesislerinden bir görüntü165 dünden bugüne antalya o r m a n müdürlüklere bağlı şube müdürlükleri oluşturulmuş-tur. bunlar, ağaçlandırma ve erozyon kontrolü, orköy, doğa koruma ve milli parklar, etüt proje, çevre yöne-timi ve çevresel etki değerlendirmesi ve idari ve mali işler şube müdürlükleridir. bu kuruma bağlı olarak ça-lışmalarını yürüten, ağaçlandırma, orköy ve doğa ko-ruma ve milli parklar şubelerinin antalya’da yaptığı ça-lışmalar, aşağıda alt bölümler halinde ayrıntılı bir şe-kilde verilmiştir. il müdürlüğü, muratpaşa ilçesi meydan-kızıltoprak semti ve orman bölge müdürlüğü yanın-da iki binada hizmet vermektedir. a. antalya’da ağaçlandırma çalışmaları bölgede ağaçlandırma konusunda yapılan ilk ça-lışma, 13.3.1937 tarihinde antalya’nın çirkinova mev-kiinde okaliptüs fidanlığı kurulması ile başlamış, daha sonra yörede devlete ait uygun arazi bulunmadığı ge-rekçesiyle fidanlık, 24.12.1938 tarihinde kalkan nahi-yesine bağlı ovagelemiş köyü hududu içerisinde ha-zineye ait 900 hektarlık karagöl bataklığına taşınmıştır (anonim 1953) (resim 12). bu arada, 1956 yılı sonuna kadar sivrisineklere karşı mücadele ve bataklıkları ku-rutma amacıyla 400 hektarlık bataklık alanda okalip-tüs ağaçlandırması yapılmıştır. ülkemizde ilk kez 1942 yılında başlayan ağaçlan-dırma çalışmalarının antalya ayağında, 1948 yılına ka-dar işletmelere göre; alanya 115.9 ha, antalya 17.5 ha, finike 46.8 ha ve manavgat 16.0 ha olarak gerçek-leşmiştir (anonim 1953). daha önceleri başmüdürlü-ğe bağlı mühendislikler şeklinde yürütülen ağaçlan-dırma çalışmaları, 1956 yılında orman başmüdürlü-ğü bünyesinde ağaçlandırma grup müdürlüğü ku-rularak ağaçlandırma faaliyetlerini sürdürmüştür. ilk grup müdürü ibrahim cireli’dir (anonim 1973, ano-nim 2002). ayrıca 1957 yılında antalya’da toprak mu-hafaza ve mera islahı tatbikat grup müdürlüğü kurul-muştur (anonim 1973). sorgun, serik, kadriye-belek kumul ağaçlandırmaları bu dönemde başlamıştır. 1957-1958 yıllarında serik-gebiz, dereli-kozan yanık sahasında ağaçlandırma çalışmaları yapılmıştır. 1975 yılında yeniden yapılanma sürecinde erozyon kont-rol ve ağaçlandırma çalışmaları, ağaçlandırma bölge müdürlükleri kurularak yürütülmüş, bu yapı 1982 yı-lına kadar sürmüştür. daha sonra ağaçlandırma böl-ge müdürlükleri kapatılarak ağaçlandırma çalışmala-rı yeniden orman baş müdürlüğü’ne bağlanmıştır. bu değişiklik yerine oturmakta olan bir örgütü ve biri-kimlerini büyük ölçüde ortadan kaldıran yanlış bir uy-gulama olmuştur. 1992 yılında ağaçlandırma genel müdürlüğü’ne bağlı antalya ağaçlandırma başmü-hendisliği kurulmuş, 1994 yılında da antalya, ispar-ta ve burdur illerini kapsayan antalya bakanlık bölge müdürlüğü kurulmuştur. ağaçlandırma çalışmaları da antalya bakanlık bölge müdürlüğü içerisinde kurulan ağaçlandırma şube müdürlüğü bünyesinde yürütül-müştür. 09.10.2003 tarihinde bakanlık bölge müdürlü-ğü kapatılarak antalya il çevre ve orman müdürlüğü kurulmuş ve ağaçlandırma çalışmaları ağaçlandırma ve erozyon kontrolü şube müdürlüğü’nde yürütülme-ye başlanmıştır. daha sonra yapılan hesaplamalarda 1987 yılı so-nuna kadar 47.905 ha orman içi, 30 hektar da orman dışı alanın ağaçlandırma işleminin tamamlandığı an-laşılmaktadır (anonim 1991a) 1990 yılında ağaçlan-dırma çalışmaları neredeyse en yüksek seviyeye çık-mış ve 1990 yılı itibariyle orman içi ve orman dışı alan-larda ağaçlandırılmış alan 128.394 hektara ulaşmıştır (anonim 1991a). antalya merkezde ilk fidan üretim çalışmaları, bölge müdürlüğü merkezinde şimdiki futbol sahasın-da 1953 yılında başlamıştır. 1957 yılında merkeze 8 km mesafedeki duraliler köyü hudutları dahilinde 171 de-karlık bir sahada fidan üretim çalışmalarına girilmiş, zamanla artan fidan talebini karşılamak üzere 1964 yı-lında şimdiki antalya fidanlık müdürlüğü’nün bulun-duğu (bugün mühendislik) zeytinköy’de 173 dekarlık saha istimlak edilerek fidan üretimi-ne tahsis edilmiş ve fidan talebi karşılanmaya çalışılmıştır. bölge müdürlüğü’nün batısındaki kaş, kumluca ve finike işletmelerinin fidan ge-reksinimlerini karşılamak üzere kaş kasaba’da 102 dekar genişliğinde ortageçit geçici fidanlı-ğı kurulmuştur. 1973 yılında elmalı orman işlet-me müdürlüğü sınırları içerisinde bulunan bey-ler köyünde 1036 m yükseltide 87 dekar geniş-liğindeki alanda sedir fidanı üretmek için bey-ler geçici fidanlığı tesis edilmiştir. son olarak 1988 yılında alanya söğüt’de 1400 m yüksel-tide sedir ve karaçam fidanı üretmek üzere 26 dekar genişliğinde bir fidanlık tesis edilmiştir (anonim 1991a). 1992 yılından itibaren ağaçlan-dırma işleri ağaçlandırma şube müdürlüğü ta-rafından yapılmıştır. resim 12. ovagelemiş okaliptüs fidanlığı (1955)166 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m bugüne kadar 76.541 hektar alanda ağaçlandırma işleri tamamlanırken 3175 hektarlık antalya merkez-incik ağaçlandırması, bugüne kadar ağaçlandırma biriminin yaptığı alan olarak en büyük ağaçlandır-ma çalışması olarak dikkat çekmektedir. diğer büyük ağaçlandırmalar ise manavgat-yaylaalan (2539 ha), manavgat (2683 ha), kaş-gürsu-kohu dağı (2548 ha), kaş-kasaba-tekircik (1808 ha), alanya-kargı (1743 ha), antalya merkez-asar (1670 ha), gazipaşa-karatepe (2471 ha), alanya-demirtaş (2228 ha) ve belek muhafaza ormanı (1927 ha) ağaçlandırmaları ola-rak kayıtlara geçmiştir (anonim 2007b). antalya’da yapılan önem-li ağaçlandırma çalışmalarından birisi de kumul ağaçlandırmala-rıdır. 1955 yılında başlayan çalış-malar ile birçok kumul saha or-mana dönüştürülmüştür (bü-yükyıldırım, 1961). bunlardan birisi olan ve antalya -manav-gat sahil bandında yer alan be-lek ormanı 2210 ha.lık büyük-lüğe sahip bir orman olup bün-yesinde 574 bitki taksonu ba-rındırmaktadır. bu bitkilerin 28’i endemik olup 8’i küresel ölçekte yok olma tehlikesiyle karşı karşıya, 8’i ise nadir bulunan taksonlar içerisinde yer almakta-dır (sümbül ve ark 1998a, sümbül ve ark. 1998b). yine bu ekosistem 109 kuş türüne ev sahipliği yapmakta-dır. ayrıca dünya ölçeğinde koruma statüsünde bu-lunan caretta caretta’lar da bu ekosistemde varlığını resim 13. golf turizmi, serik belek ormanları167 dünden bugüne antalya o r m a n sürdürmektedir. bugün belek ormanı içerdiği kaynak değerler nedeniyle, orman genel müdürlüğü’nün il-gili birimlerince “muhafaza ormanı” olarak seçilmiş-tir. sahada bulunan ormanların %86’sı verimli karak-terdedir. ayrıca ülkemizde yapılmakta olan fıstıkça-mı ağaçlandırmaları için gerekli olan tohum ihtiyacı-nı karşılayan türkiye’nin ikinci büyüklükteki (49.5 ha) fıstıkçamı tohum meşceresi de bu alan içerisindedir (anonim 2008). saatçioğlu, 1955 yılında, antalya’nın kumul alanlarında ağaçlandırma çalışmaları başlama-dan önce, kum ormanının esas ağaç türlerinin kızıl-çam ve fıstıkçamı olduğunu, ancak küçük bir ihtimal-le de olsa, bunların çok eski tarihlerde yörede mey-dana gelen kum fırtınası ve kum istilasından korun-mak için yapay olarak getirilmiş olabileceği (saatçioğ-lu 1955), diğer yandan bölgede yaşayan insanların fıs-tıkçamı ağaçlarının kavalalı ibrahim paşa döneminde mısır’dan getirildiği de belirtilmektedir. belek ormanı-na fıstıkçamı, okaliptüs ve kıbrıs akasyası ağaçlandır-ması yapılmış ve 1968 sonunda 1228 ha, 1983 sonun-da 1629 ha, 1985 sonunda 1817 ve 1988 yılı sonunda da toplam 1927 ha büyüklüğüne ulaşılarak ağaçlan-dırma çalışması tamamlanmıştır (anonim 1989). bu-gün ismi belek muhafaza ormanı olan sahanın ame-najman planı bilgilerine göre sahada yaklaşık 700 bin civarında ağacın bulunduğu tespit edilmiştir. bu ala-nın günümüzde golf sahası olarak tahsis edildiği anla-şılmaktadır (resim 13). b. antalya’da orköy çalışmaları orköy genel müdürlüğü 21.01.1970 tarihli 4950 sayılı kanunla orman bakanlığı bünyesinde kurulmuş-tur. 1980 yılında tarım bakanlığı’na, 1982 yılında da müstakil daire başkanlığına dönüştürülmüştür. 1984 yılında tamamen kapatılarak personel ve mal varlı-ğı tarım orman ve köyişleri bakanlığı’na devredilmiş-tir. 1991 yılında orman bakanlığı ile tekrar kurulmuş, 2003 yılında çevre ve orman bakanlığı’na bağlanmış ve halen genel müdürlük düzeyinde çalışmalarını yü-rütmektedir (anonim 2007c). orköy’ün amacı, orman köylülerinin sosyo-ekonomik yönden kalkınmalarının desteklenmesi fa-aliyetlerini yapmaktır. çalışmaların etkin, hızlı, verimli ve amacına uygun olarak yapılması için gereken işleri programlamak, izlemek, denetlemek ve koordinasyo-nunu sağlamak, orman köylüsünün sektörel eğitimine katkıda bulunmak, kırsal kalkınma projelerini hazırla-mak, her türlü kredi ve yardımları orman köylüsüne yönlendirmektir. ayrıca 2924 sayılı yasanın 2/a mad-desi gereğince köy nakli ile ilgili iş ve işlemleri yürüt-mek orköy’ün görevleri arasındadır. antalya’da 1975 yılında kredi verme çalışmaları-na başlayan orköy, bugüne kadar 326 köyde 4338 ki-şiye; fenni arıcılık, seracılık, süt inekçiliği, besi sığırcılı-ğı, bağcılık, halıcılık, güneş enerjisi, narenciye, mantar-cılık, meyvecilik, dam örtüsü ve ipek böcekçiliği gibi çeşitli konularda kredi olanağı sağlamıştır (anonim 2007b). 1975 yılında 26 kişiye merkez ilçe geyikbayırı kö-yünde seracılık ve süt sığırcılığı için verilen krediler-le başlayan çalışmalar, 1978 yılında 6 ilçede 49 köye verilen 399 adet kredinin, bugüne kadar orköy ola-rak verilen kredilerin en yükseği olduğu belirlenmiş-tir. bu yıl içerisinde 171 kişiye verilen seracılık kredi-si belki de antalya’da seracılığın gelişmesinde önemli bir etkisi olmuştur. daha sonraki yıllarda verilen kredi sayısı azalsa da devam etmiştir. 1993 yılında kredi sa-yısı tekrar yükselerek 279’a, 1994 yılında 336’ya ulaşır-ken 2006 yılında 160 olarak gerçekleşmiştir (anonim 2007b). bugüne kadar en fazla krediyi ilçeler bazında kor-kuteli (668), manavgat (663), kaş (584) ve merkez ilçe (444) alırken, bu krediyi en fazla alan köyler, korkuteli-ulucak (115), korkuteli-imecik (87) ve manavgat-çaltepe (70) olmuştur. orköy kredileri en fazla süt sı-ğırcılığı (996) alanında verilirken, seracılık (803) ve fen-ni arıcılık (762) kredileri de ikinci ve üçüncü sırayı al-mıştır. süt sığırcılığı kredisini en fazla alan ilçe 264 kre-di ile korkuteli olurken, fenni arıcılık 141 kredi ile gün-doğmuş, seracılık kredisi de 189 kredi ile gazipaşa il-çesine verilmiştir (anonim 2007b). c. antalya’da korunan alanlar antalya çevre ve orman il müdürlüğü bünyesin-de yer almakta olan doğa koruma ve milli parklar şu-besi yönetiminde 5 adet milli park, 3 adet tabiat par-kı, 3 adet tabiatı koruma alanı, 9 adet tabiat anıtı ve 8 adet yaban hayatı geliştirme sahası bulunmaktadır (anonim 2007e). bu özellikleriyle antalya ili, türkiye’de milli park ve doğa koruma alanı en fazla olan ilimizdir. milli park; bilimsel ve estetik bakımdan ulusal ve uluslar arası ender bulun doğal ve kültürel kaynak de-ğerleri ile koruma, dinlenme ve turizm alanlarına sa-hip tabiat parçalarını ifade etmektedir. ülke genelin-de 34 ilde toplam 38 adet milli park bulunurken, top-lam milli park alanı 874.616 ha’dır. milli park bulunan iller dikkate alındığında il başına 25.724 ha milli park düşerken sayı olarak il başına 1.1 adet milli parkın düş-tüğü görülmektedir. antalya ili sınırları içerisinde ise 5 adet milli park bulunmakta olup toplam alanı 75.847 ha’dır (çizelge 7). bu rakamlar, antalya’nın milli park yönünden ne kadar zengin olduğunu göstermektedir. antalya’da kuruluşu 1970 yılında yapılan ilk milli park güllükdağı dağı (termessos) milli parkı’dır. alanı 6.702 ha’dır. korkuteli ilçesi sınırları içerisinde ve toros dağ-ları üzerinde yer almaktadır. antalya’ya 34 km uzaklık-ta olup, antalya-korkuteli karayolu ile ulaşılmaktadır. çizelge 7. antalya ilinde bulunan milli parklar ve özellikleri168 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m milli parkın adı kuruluş yılı alanı (ha) ilçesi kaynak değerleri güllükdağı dağı (termessos) mp 1970 6702 korkuteli antik termessos şehri, jeomorfolojik özellikler, yaban keçisi, alageyik ve şah kartal olimpos bey dağları sahil mp 1972 34425 kemer-kumluca phaselis ve olympos şehirleri, chimaira (yanar taş), flora ve fauna köprülü kanyon (beşkonak) mp 1973 36614 manavgat-serik-sütçüler (isparta) köprü irmağı, oluk ve büğrüm köprü, selge antik kenti, jeomorfolojik yapı (şeytan kayaları), flora ve fauna altınbeşik mağarası mp 1994 1156 ibradı (aydınkent) altınbeşik mağarası, jeolojik ve jeomorfolojik yapı ve flora saklıkent mp 1996 12390 kaş ve fethiye (muğla) saklıkent kanyonu, jeomorfolojik yapı ve flora bitki örtüsü ve yaban hayatı özelliğine sahip, manzara bütünlüğü içinde halkın dinlenme ve eğlenmesine uygun yerler tabiat parkı olarak nitelendirilmektedir. ülke genelinde 17 ilde toplam 22 adet tabiat parkı bulunur-ken, toplam tabiat parkı alanı 76.937 ha’dır. tabiat parkı bulunan iller dikkate alındığında il başına 4.526 ha tabiat parkı düşerken sayı olarak il başına 1.3 adet tabiat parkının düştüğü görülmektedir. antalya ili sınırları içerisinde ise 3 adet tabiat parkının bulunduğu ve toplam alanının 4.657.6 ha olduğu belirlenmiştir (çizelge 8). çizelge 8. antalya ilinde bulunan tabiat parkları ve özellikleri tabiat parkının adı kuruluş yılı alanı (ha) ilçesi kaynak değerleri kurşunlu şelalesi tp 1991 586.5 a n t a l y a merkez kurşunlu şelalesi, flora ve fauna incekum tp 2006 27.1 alanya flora güver kanyonu tp 2007 4044 a n t a l y a merkez güver kanyonu, jeomorfolojik yapı, alageyik, yaban keçisi ve flora bilim ve eğitim bakımından önem taşıyan ender, tehlikeye açık veya kaybolmaya yüz tutmuş ekosistemler, türler ve doğal olayların meydana getirdiği seçkin örnekleri içeren ve mutlak olarak korunması gerekli olan, yal-nızca bilim ve eğitim amaçlarıyla kullanılmak üzere ayrılan doğa parçaları tabiatı koruma alanı olarak nitelendi-rilmektedir. ülke genelinde 22 ilde toplam 33 adet tabiatı koruma alanı bulunurken, toplam alanı 64.353 ha’dır. tabiatı koruma alanı bulunan iller dikkate alındığında, alan olarak il başına 2.925 ha sayı olarak da 1.5 adet tabi-atı koruma alanının düştüğü belirlenmiştir. antalya ili sınırları içerisinde ise 3 adet tabiat parkının bulunduğu ve toplam alanının 16.866 ha, diğer bir anlatımla, türkiye’deki tabiatı koruma alanlarının alan bakımından %25’inin antalya’da olduğu anlaşılmıştır (çizelge 9). çizelge 9. antalya ilinde bulunan tabiatı koruma alanları ve özellikleri tabiatı koruma alanının adı kuruluş yılı alanı (ha) ilçesi kaynak değerleri dibek tka 1993 550 kumluca anıt nitelikteki sedir ağaçları, yaban keçisi, flora ve fauna çığlıkara tka 1991 15889 elmalı anıt nitelikteki sedir ve ardıç ağaçları, ayı, vaşak, flora ve fauna alacadağ tka 1990 427 finike sedir ve ardıç ormanı, 20’den fazla ağaç türü, flora ve fauna tabiat ve tabiat olaylarının meydana getirdiği özelliklere ve bilimsel değerlere sahip ve milli parklar esasla-rı dahilinde korunan doğa parçaları tabiat anıtı olarak isimlendirilmektedir. antalya’da bugün tescil edilen 9 adet169 dünden bugüne antalya o r m a n tabiat anıtı mevcuttur. ülke genelinde 28 ilde toplam 104 adet tabiat anıtı bulunurken, toplam alanı 5.286 ha’dır. tabiat anıtı bulunan iller dikkate alındığında, alan olarak il başına 189 ha sayı olarak 3.7 adet tabiat anıtının düş-tüğü belirlenmiştir. antalya ili sınırları içerisinde ise 9 adet tabiat anıtının bulunduğu ve toplam alanının 1.8 ha olduğu anlaşılmıştır (çizelge 10). çizelge 10. antalya ilinde bulunan tabiatı anıtları ve özellikleri tabiatı anıtı adı kuruluş yılı alanı (m 2 ) ilçesi kaynak değerleri kızılağaç köyü lübnan sediri ta 21.02.1995 2500 kaş/kızılağaç köyü 1500 yaş, 26 m. boy, 2.45 m. çap ve 7.69 m. çevre yapan toros sediri (cedrus libani) ağacı kocakatran lübnan sediri ta 121.02.1995 2500 kaş/doğantaş köyü 2000 yaş, 25 m. boy, 2.62 m. çap ve 8.23 m. çevre yapan toros sediri (cedrus libani) ağacı şahardıç ta 21.02.1995 2500 elmalı/göltarla köyü 800 yaş, 24 m. boy, 2.35 m. çap ve 7.38 m. çevre yapan kokar ardıç (juniperus foetidissima) ağacı koç sedir ta 21.02.1995 2500 elmalı/göltarla köyü 650 yaş, 35 m. boy, 1.85 m. çap ve 6.10 m. çevre yapan toros sediri (cedrus libani) ağacı aslan ardıcı ta 21.04.1995 2500 elmalı/tekke köyü 1700 yaş, 25 m. boy, 3.40 m. çap ve 12.35 m. çevre yapan kokar ardıç (juniperus foetidissima) ağacı karamık köyü sedir ta 21.04.1995 2500 elmalı/karamık köyü 500 yaş, 25 m. boy, 1.82 m. çap ve 6.34 m. çevre yapan toros sediri (cedrus libani) ağacı koca sedir ağacı ta 13.09.1992 1000 elmalı/göltarla köyü 1070 yaş, 35 m. boy, 2.30 m. çap ve 7.30 m. çevre yapan toros sediri (cedrus libani) ağacı dibek sedir ağacı ta 13.09.1992 1000 kumluca/karacaören köyü 1700 yaş, 23 m. boy, 2.32 m. çap ve 7.20 m. çevre yapan toros sediri (cedrus libani) ağacı gedelme (ahtapot) çınarı ta 06.05.2003 1000 kemer/kuzdere köyü 28 m. boy, 4.54 m. çap ve 14.26 m. çevre yapan doğu çınarı (platanus orientalis) ağacı av ve yaban hayvanlarının veya biyolojik çeşit-liliğin korunması gereken alanların muhafazası veya göçmen türlerin göç yollarını güvence altına almak için, yaşama ortamlarının korunduğu, geliştirildiği, av hayvanlarının yerleştirildiği, yaşama ortamlarını iyileş-tirici tedbirlerin alındığı ve gerektiğinde özel avlanma planı çerçevesinde avlanmanın yapılması amacı ile içerisinde hedef tür veya türlerin doğal olarak bulun-duğu veya yeniden yerleştirildiği, av ve yaban hayvan-larının barınma, beslenme ve uygun yaşama koşulları ile doğal peyzaja sahip alanlardan seçilen yaban ha-yatı geliştirme sahaları, yaban hayvanlarının barın-ma, beslenme ve üreme gibi yaşamsal ihtiyaçlarını te-min edebileceği uygun yaşama şartlarına sahip, hedef tür ve/veya türlerin yıl içerisindeki mevsimsel olarak yaptıkları göç ve yayılma alanlarını, üreme alanlarını ve göç yollarını içeren, geliştiren ve artan popülasyo-nu barındırabilecek büyüklükte olması gerekmekte-dir. bu alanlarda koruma altına alınacak tür ve türlerin üreyip çoğalmalarına imkan sağlayacak popülasyon büyüklüğü bulunmalıdır. ancak endemik, nesli tehli-ke altında olan veya benzer statüde bulunan türlerin popülasyon miktarına bakılmaksızın yaşama alanları, yaban hayvanı koruma sahası olarak ilan edilmektedir. ülke genelinde 41 ilde toplam 81 adet yaban hayatı geliştirme sahası bulunurken, toplam alanı 1.232.297 ha’dır. yaban hayatı geliştirme sahası bulu-nan iller dikkate alındığında, il başına 30.056 ha alan170 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m düşerken, il başına ortalama 2 adet yaban hayatı ge-liştirme sahasının düştüğü belirlenmiştir. antalya ili sı-nırları içerisinde ise 8 adet yaban hayatı geliştirme sa-hasının bulunduğu ve toplam alanının 176.710 ha ol-duğu belirlenmiştir. antalya ili merkez ilçe sınırları içerisinde yer alan düzlerçamı yaban hayatı geliştirme sahası 1966 yılın-da ilan edilmiş olup 28972 ha’dır. içerisinde alageyik ve yaban keçisi türleri korunmaktadır. sivridağ yaban hayatı geliştirme sahası da antalya ili merkez ilçe sınır-ları içerisinde yer almakta olup 1983 yılında ilan edil-miş ve 8.127 ha alana sahiptir. saha içerisinde yaban keçisi türü korunmaktadır. gündoğmuş ilçe sınırları içerisinde yer alan ve 1993 yılında ilan edilen gündoğmuş yaban hayatı ge-liştirme sahası 8.404 ha olup içerisinde yaban keçisi türü korunmaktadır. kaş ilçe sınırları içerisinde yer alan ve 1980 yılın-da ilan edilen kıbrıs çayı yaban hayatı geliştirme sa-hası 3.558 ha olup içerisinde yaban keçisi türü korun-maktadır. akseki ilçe sınırları içerisinde yer alan ve 1987 yı-lında ilan edilen cevizli gidengelmez dağı yaban ha-yatı geliştirme sahası 16.134 ha olup içerisinde yaban keçisi türü korunmaktadır. alanya ilçe sınırları içerisinde yer alan ve 1968 yı-lında ilan edilen dimçayı yaban hayatı geliştirme sa-hası 52.655 ha olup içerisinde yaban keçisi türü korun-maktadır. finike ilçe sınırları içerisinde yer alan ve 1980 yı-lında ilan edilen sarıkaya yaban hayatı geliştirme sa-hası 40.398 ha olup içerisinde yaban keçisi türü korun-maktadır. akseki ve ibradı ilçe sınırları içerisinde yer alan ve 1980 yılında ilan edilen üzümdere yaban hayatı ge-liştirme sahası 18.462 ha olup içerisinde yaban keçisi türü korunmaktadır. 8. bati akdeniz ormancilik araştirma müdürlüğü (baoram) a. tarihsel gelişim ülkemizde ormancılık araştırma enstitüleri-nin geçmişi çok eskiye dayanmamaktadır. orman-cılık konusunda üniversiteler dışında araştırma yap-ması planlanan ilk birim 1951 yılında bolu’da kurul-muştur. ormancılığın çalışma alanına giren hizmetle-re ilişkin olarak, faaliyetlerin yürütülmesinde karşıla-şılan sorunların çözümü ve uygulamaya ışık tutulma-sı amacıyla, gerekli araştırmaların yapılması için 1955 yılında ankara’da ormancılık araştırma enstitüsü ku-rulmuştur. enstitünün taşra kuruluşlarını oluşturmak üzere türkiye’nin 7 iklim bölgesinde araştırma birim-lerinin açılması uygun görülmüştür. bu faaliyet içinde ankara ormancılık araştırma enstitüsü’ne bağlı olarak 12 nisan 1958 tarihinde batı akdeniz ormancılık araş-tırma müdürlüğü, “güney ormancılık araştırma istas-yonu” adıyla bölge ormancılığıyla ilgili araştırmalar-dan sorumlu olarak kurulmuştur. kurumun ilk müdür-lüğünü m. lütfi büyükyıldırım (1958-1975) yapmıştır. 1957 yılında kurulan kızılçam ağırlıklı bük araştırma ormanı 1959 yılında, sedir ağırlıklı elmalı sedir araş-tırma ormanı da 1962 yılında araştırmaya bağlanmış-tır. araştırma istasyonu’nun gelişmesiyle birlikte ismi 1977 yılında “güney anadolu ormancılık araştırma bölge müdürlüğü” olarak değiştirilmiştir. görev saha-sı batıda muğla, doğuda kahraman maraş orman böl-ge müdürlüğü’dür. görev sahasının çok büyük olma-sı nedeniyle doğu ve batı akdeniz bölge müdürlükle-ri olarak ikiye ayrılmıştır. bugünkü görev alanı antalya, isparta, burdur ve afyon il sınırlarıdır. 1983 yılında ku-rumun ismi bugünkü ismini almıştır. 1992 yılına kadar orman genel müdürlüğü’ne bağlı olarak çalışan ku-rum bu tarihten sonra doğrudan bakanlığa bağlı ola-rak çalışmalarını sürdürmüştür. bugüne kadar görev yapan araştırma müdü-rü sayısı 6 olmakla birlikte görev yapan müdürlerin tamamının emekli olarak görevinden ayrılmıştır. en uzun süre görev yapan araştırma müdürü ise araştır-ma müdürlüğünün kurucusu olan m. lütfi büyükyıl-dırım (12.04.1958-09.06.1975)’dır. diğer müdürler ise dr. turan özdemir (28.08.1975-24.08.1984), doç. dr. ünal eler (25.08.1984-20.12.1994), dr. hüseyin z. usta (21.01.1995-16.01.1998), yusuf cengiz (03.04.1998-16.09.2005) ve dr. neşat erkan (17.09.2005-)’dır. batı akdeniz ormancılık araştırma müdürlüğü bugüne kadar yaptığı ve sonuçlandırdığı araştırma-ların dışında birçok bilimsel toplantıya da ev sahipli-ği yapmıştır. iufro silvikültür kongresi (24-28 eylül 1975), uluslararası sedir sempozyumu (22-24 ekim 1990), hava kirliliğinin ormanlar üzerine etkilerinin izlenmesi ve değerlendirilmesi uluslararası eğitim kursu (21-23 haziran 1993), biyolojik çeşitliliğin ye-rinde korunması uluslararası sempozyumu (4-8 ka-sım 1996) ve fao tarafından düzenlenen xi. dünya ormancılık kongresi (13-22 ekim 1997) bunlardan ba-zılarıdır. bugüne kadar araştırma müdürlüğünde yayınla-rın 68’inin projeli çalışmaların sonuçlarının yer aldığı teknik bülten, 14’ünün ise teknik rapor olduğu, 5’inin projeli çalışmalara dayanmayan ancak yapılan araştır-maların sonuçlarının yer aldığı muhtelif yayın, 9’unun da içerisinde çeşitli sayılarda özgün araştırma maka-leleri, derleme ve çevirilerin yer aldığı araştırma mü-dürlüğü dergisi olmak üzere toplam 96 adet yayın ba-sılmıştır. bugün devam eden çalışmaların 33’ü projeli, 19’u projesiz olmak üzere toplam 52’dir.171 dünden bugüne antalya o r m a n b. araştırma müdürlüğü’nün görevleri ve çalışma yöntemi antalya’da ormancılık sorunlarının çözümü konu-sunda araştırmalar yapan, araştırma sonuçlarını uygu-lamacı ve bilim çevrelerine yaptığı yayınlarla aktaran araştırma müdürlüğü, hizmetlerini 50 yıldır sürdür-mektedir. araştırma müdürlüğünün görevleri madde-ler halinde verilecek olursa; a) bakanlığın görev alanlarına giren her türlü or-mancılık faaliyetlerine ilişkin olarak; bölgesinde karşı-laşılan sorunları belirlemek, bunlara çözüm getirecek deneme test ve etütleri yapmak, uygulamalı ve ge-liştirmeli karakter ve mahiyetteki araştırmaları plan-lamak, projelendirmek ve ilgili organların onayından sonra uygulamaya koymak ve bunların aksamadan yürütülmesini sağlamak, b) ulusal ve uluslar arası kapsamdaki araştırma çalışmalarında verilen görevleri yapmak, c) araştırmalardan elde edilen sonuç ve önerile-ri etkin bir biçimde ve en kısa zamanda uygulamaya aktarılması için gerekli çalışmaları yapmak ve bunların uygulamalarını izlemek, d) araştırma müdürlüğünde görevli persone-lin eğitimlerini, bilgi ve yeteneklerinin geliştirilmesi-ni sağlamak, e) ormancılıkta yeni buluş ve teknolojilerin gös-terilmesini ve uygulamaya konulmasını sağlamak üze-re gereken iş ve işlemleri yürütmek, bu konuda yurt içi ve yurt dışı kurum ve kuruluşlarla veya karşılıklı teknik yardım anlaşmaları çerçevesinde yürüttüğü projelere, eğitim çalışmalarına ve uygulamalara katılmak ve ge-reken hizmetleri yapmak, f ) araştırma ormanları, araştırma fidanlıkları ve arboretumların, araştırma amaç ve gereklerine uy-gun olarak planlanmasını, yönetilmesini ve işletilme-sini sağlamak, g) yeni alınacak araştırma konularının proje tas-laklarını, devam etmekte olan projelerin yıllık izleme raporlarını, biten araştırmaların sonuç raporlarını ha-zırlamak, h) araştırma müdürlüğünün yıllık çalışmalarına ait raporları ve programları hazırlamak, i) araştırma müdürlüğünün yıllık bütçe teklifini hazırlamak ve bakanlığına sunmak, j) araştırma projelerinin ve çalışma programları-nın gereği olarak yurt içinden veya yurtdışından kurs, uzman, teknik personel, araç, gereç ve diğer malze-melerin sağlanması için gereken çalışmaları yapmak, k) müdürlüğün daha verimli çalışmasını sağla-mak amacıyla yurtiçi ve dışı kurumlarla gerekli işbirli-ğini sağlamak, bu kurumlardan danışman ve proje yü-rütücüsü olarak görev alacak kişileri belirlemek, l) bu yönetmeliğin 64. maddesinde belirtilen ya-yınları yapmak, m) bakanlıkça gerekli görülen konularda danış-manlık hizmetleri yapmaktır. araştırma müdürlüğünde alınan projelerin tama-mı öncelikle bölgede görev yapan uygulamacılar, üni-versiteler, sivil toplum kuruluşları ve araştırma perso-nelinin denetiminden geçmektedir. projenin yapım aşaması şu şekilde işlemektedir; araştırma projeleri belirlenirken uygulamacı birimlerin sorunları her za-man öncelik almaktadır. bu sorunlar ya uygulamacılar tarafından müdürlüğe iletilmekte veya araştırmacıla-rın bizzat kendileri tarafından belirlenmektedir. belir-lenen konu müdürlükte yapılan bir ön toplantı ile tar-tışılmakta ve uygun bulunursa proje taslağı haline dö-nüşmektedir. proje taslakları bölgesel düzeyde düzen-lenen ve uygulamacı birimlerin, üniversitelerin ve si-vil toplum örgütlerinin katılımı ile ekim ayında topla-nan “teknik kurul (araştırma personeli, bölgesel uygu-lamacılar, bölgesel üniversiteler, bölgesel diğer araş-tırma kuruluşları ve sivil toplum kuruluşları)” tarafın-dan tartışılmakta ve uygun bulunursa “çalışma grup-larına (ülke genelindeki; araştırmacılar, uygulamacılar, üniversiteler, diğer araştırma kuruluşları, sivil toplum kuruluşları)” sevk edilmektedir. çalışma gruplarında projeler daha ayrıntılı bir şekilde tartışmakta ve alınıp alınmayacağını kararlaştırmaktadır. daha sonra bura-dan da geçen projeler “değerlendirme kurulu (müs-teşar yardımcısı, araştırma müdürleri ve ara liderleri” tarafından görüşülmekte ve onaylandıktan sonra baş-latılmaktadır. c. araştırma müdürlüğünün bugünkü yapısı araştırma müdürlüğü antalya orman bölge mü-dürlüğü sitesi içerisinde yer almakta olup 2 katlı 14 odalı toplam 528 m 2 ’lik yönetim binası, 2 katlı labora-tuar binası, 117 m 2 ’lik serası, 3364 adet kayıtlı kitabın bulunduğu kütüphanesi ile hizmet vermektedir. araş-tırma bünyesinde müdür ve müdür yardımcısı dışın-da ormancılığın farklı alanlarında araştırmalar yapan 9 araştırma bölüm başmühendisi ile 2003 yılında mü-dürlüğe bağlanan ve bölgesel düzeyde su ve toprak örneklerinin analizi ile yetişme yeri ve topraktan kay-naklanan sorunlar konusunda bölüm uzmanları tara-fından yerinde yapılan gözlemler ve toprak örnekle-ri analiz sonucuna göre değerlendirmeler yapan top-rak laboratuar müdürlüğü, bugün orman ekolojisi ve toprak bölüm başmühendisliği bünyesinde görev yapmaktadır. toprak laboratuarı mevcut personel ile yılda en fazla 7000 adet toprak ve su örneği analiz edi-lebilmektedir. kamu ve özel ağaçlandırmalardan gele-cek talepler doğrultusunda bölüm teknik elemanları arazi etütlerine katılmaktadır. araziden alınan toprak ve su örnekleri analiz sonuçlarına göre, tür seçimi ve arazi işlemesi gibi konularında yardımcı olacak rapor-lar sunmaktadır. araştırma müdürlüğü, kurulduğu yıldan beri yap-mış olduğu araştırmalarla türkiye ormancılığına yön veren önemli kuruluşlardan birisi olmuştur. kurum-da bugün doktorasını tamamlayan 10 kişi (8’i orman172 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m yüksek mühendisi, 2’si ziraat yüksek mühendisi), dok-torası devam eden 2 kişi, yüksek lisansını tamamlayan 10 kişi (7’si orman yüksek mühendisi, 3’ü ziraat yüksek mühendisi) ve biri yüksek lisansını yapmakta olan 3 orman mühendisi ile birlikte toplam 25 kişinin araştır-ma müdürlüğü bünyesinde görev yaptığı görülmek-tedir. müdürlükte görev yapan bölüm başmühendis-liklerinin isimleri aşağıda belirtilmiştir. tohum, ağaç islahı ve ağaçlandırma; ağaçlan-dırma, genetik çeşitliliğin belirlenmesi ve gen koru-ma (in-situ ve ex-situ) çalışmaları, silvikültür ve bota-nik; silvikültür (fidan yetiştirme teknikleri, doğal or-manların gençleştirilmesi, ağaçlandırma, orman bakı-mı), orman botaniği (taksonomi, morfoloji, bitki fizyo-lojisi vb.) ve bitki sosyolojisi çalışmaları, orman ame-najmanı ve hasılat; amenajman yöntemleri, hası-lat ve büyüme modellemeleri, odun ölçme, biyoküt-le, yersel ve uzaktan algılama gibi yöntemlerle envan-ter teknikleri konularında çalışmalar, orman koruma, çevre, yaban hayatı ve milli parklar; ormanların, yan-gın, böcek ve hastalıklar gibi çeşitli zararlılara ve olum-suz müdahalelere karşı koruma, önleme ve mücade-le yöntemleri, doğal çevre olarak ormanların fonksi-yonları ve korunması ile yaban hayatı, turizm, rekreas-yon, muhafaza ormanları, milli parklar, orman içi din-lenme yerleri ve tabiatı koruma alanları konularında çalışmalar, orman işletmeciliği ve ekonomisi; işletme-cilik organizasyonu, işgücü ve istihdam, orman işçili-ği, kesme ve taşıma sistemi ve tekniği, odun üretimin-de kullanılan araç ve gereçler, mekanizasyon, iş ana-lizleri, piyasa etütleri arz ve talep projeksiyonları, üre-tim hacminin tayini ve ormancılıkta planlama esasları üzerine çalışmalar, orman ekolojisi ve toprak; toprak ve ekoloji, bitki beslenmesi, eko-fizyoloji, mera ıslahı, toprak koruma, toprak ıslahı, erozyon kontrolü, hav-za hidrolojisi, kumul ve çığ sorunları konularında araş-tırmalar yapmak; araştırma projeleri ve diğer çalışma-lar için gerekli olan toprak etütleri ve analizi çalışmala-rı, orman ürünleri; asli ve tali orman ürünlerinin fizik-sel, mekanik ve kimyasal özellikleri, odun dışı orman ürünlerinin envanter yöntemleri, faydalanma planla-rı, etnobotanik özellikleri değerlendirme olanakları, çeşitli etkenlerden korunma, dayanıklılık ve yarayışlı-lıklarının artırılması, odunun kullanım yöntem ve tek-niklerinin tespiti, orman ürünleri ve mamulleri tüketi-minin azaltılması için ekonomik diğer ikame madde-lerinin bulunması konularında çalışmalar, orman halk ilişkileri ve sosyal ormancılık; ormanların tarıma, hay-vancılığa, sağlığa, bilimsel inceleme ve araştırmalara sağladığı kolektif yararların geliştirilmesi, ormanlar ve ormancılık faaliyetlerinin orman köylüsüne ekonomik yararlarının artırılması, orman köylüsünün ormanla-rın muhafaza ve gelişmesine katkıda bulunacağı faa-liyet alanları, orman tahribatı ve suçlarının önlenme-si ve azaltılması açısından orman-halk ilişkilerinin dü-zenlenmesi ve sosyal ormancılık konularında çalışma-lar, proje planlama ve değerlendirme; araştırma pro-jeleri düzenlenirken; uygulamalarda izlenecek istatis-tiki yöntem ve esasları belirlemek, ara kontrol ve so-nuçların değerlendirilmesine ilişkin çalışmaları belirle-mek, uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemi konula-rında çalışmalar yapmaktır. müdürlük bünyesinde, araştırma çalışmalarının ve demonstrasyon ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde orman işletmeciliğinin yapıldığı, ağırlıklı olarak kızıl-çam ve sedir ormanlarından oluşan 2 adet araştırma ormanı mevcuttur. c.1. bük lütfi büyükyıldırım araştırma ormanı bük araştırma ormanı, orman genel müdürlüğü’nün 16.3.1956 gün 7-7892-1/344 sayı-lı emirleri gereğince ormancılık araştırma enstitüsü elemanları tarafından düzenlenen kuruluş raporla-rının fen heyeti’nin 11.6.1957 gün 957-28 tarihli ka-rarı ile kabul edilişiyle kurulmuştur. kararın arkasın-dan antalya araştırma istasyonu (şimdiki hali ile batı akdeniz ormancılık araştırma müdürlüğü) faaliyete geçerek 16.5.1959 tarihli devir teslim zaptı ile araş-tırma ormanı, antalya düzlerçamı orman işletme-si müdürlüğü’nden teslim alınmıştır. bük araştırma ormanı’na orman genel müdürlüğü’nün 10.2.1984 gün ve 7 sayılı olurlarıyla, ormancılık uygulama ve araştırma çalışmalarında önemli hizmetler vermiş olan lütfi büyükyıldırım’ın ismi verilerek araştırma or-manının adı “bük lütfi büyükyıldırım araştırma or-manı” şeklinde değiştirilmiştir. araştırma ormanı, ek-vatora göre 36º 58’ 33’ ’-37º 01’ 01’ ’ kuzey enlemleri, greewich’e göre 30º 23’ 15’ ’-30º 27’ 14’ ’ doğu boylam-ları arasında yer almaktadır. serinin denizden yüksek-liği 430 metre ile 1130 metreler arasında değişmekte-dir. araştırma ormanı, antalya ili merkezine ve korku-teli ilçesine 35 km mesafededir. araştırma ormanı top-lam 1803.4 ha olup bunun 1180.8 ha.ı kızılçam, 156.6 ha.ı kızılçam ve çok bozuk karışık baltalık, 1.4 ha.ı ya-bancı tür sahası olmak üzere toplam 1338.8 ha verim-li, 442.4 ha verimsiz ormanlarla kaplı olup, ormanlık alan 1781.2 ha, ormansız alan toplamı da 22.2 ha’dır. araştırma ormanının ilk şefi muharrem ünlü olup daha sonra erdoğan güven, mustafa alıcıoğlu, yusuf cengiz, gürel şirin, erdinç abbasoğlu ve ahmet çetin bölge şefl iği görevini asaleten yürütmüştür. antalya-korkuteli karayolu üzerinde ve bugün termessos hara-beleri ismiyle anılan tarihi bir dağ olan güllük dağı’nın eteğinde yerleşmiş olan bük lütfi büyükyıldırım araş-tırma ormanı kızılçam orman sahalarımızı karakteri-ze edecek özellikler taşıyan bir yapı arz etmektedir. bu nedenle kuruluşundan bu güne kadar daha çok kızıl-çam ile ilgili, değişik konulardaki araştırma projelerine ev sahipliği yaparak araştırma ormanı olma fonksiyo-nunu yerine getirmiştir. günümüzde de bölgede bir-çok araştırma projesi yürütülmektedir.173 dünden bugüne antalya o r m a n c.2. elmalı sedir araştırma ormanı elmalı sedir araştırma ormanı (çamkuyusu), türkiye’nin güneybatısında, antalya ilinin 130 km gü-ney batısında ve avlan gölü’nün doğusunda yer al-maktadır. coğrafi koordinatları (european 1950 datu-muna göre) 29º 56’ 54’ ’-30º 04’ 19’ ’ doğu meridyenleri ile 36º 33’ 24’ ’-36º 36’ 20’ ’ kuzey paralelleri arasında yer almaktadır. 12.12.1962 tarihli protokolle antalya araş-tırma istasyon müdürlüğü’ne devredilmiştir. araştırma ormanı statüsü kazandırılan, sınırları ve mevkii belirti-len çamkuyusu ormanlarının ilk şefi olan hüseyin aral, 1970 yılında geçirdiği bir trafik kazası sonucu 42 yaşın-da hayatını kaybetmiştir. daha sonraki yıllarda mehmet tık, ihsan akan, mehmet soner, arif kaya ve ahmet çetin araştırma bölge şefl iği görevini asaleten yürütmüştür. araştır-ma ormanının 1. devre amenajman planlarından bu-cak serisine ait 87, 88 numaralı havzalar ile 86 numa-ralı havzanın büyük bir kısmını içine aldığı belirtilmek-tedir. 1965 yılında yapılan amenajman planında ala-nı 2200 ha’dır. günümüzde bu sınırlar 416.9 ha artırıl-mış ve 2616.9 ha’a çıkmıştır. sahanın 1586.9 ha.ı ve-rimli orman, 337.8 ha’ı bozuk orman ve 692.2 ha.ı da açıklık alandır. araştırma ormanının en yüksek nokta-sı gökyamaç tepe (2611 m), en düşük yeri de 1020 m ile avlan gölü tesviye eğrisidir. batı toroslar’ın ve batı anadolu’nun en yüksek noktası kızlarsivrisi (3070 m) dağına oldukça yakın mesafede bulunan ve görsel de-ğeri oldukça yüksek olan araştırma ormanında, her yıl belirli aylarda dağcılık kulüpleri tarafından şenlik-ler yapılmakta ve zirve tırmanışları düzenlenmekte-dir. sedirin batı toroslar’daki neredeyse en iyi yayılışı-nı yaptığı araştırma alanında orman örtüsü genel ola-rak 1000-2000 m yükselti kuşağında yer almaktadır. oldukça düzgün gövdeli ve uzun boylu bireylerin bu-lunduğu alanda fl ora ve fauna için oldukça elverişli sa-haların olması dikkat çekmektedir. en doğu sınırı olan gökyamaç tepe’nin kuzey doğusunda ve kuş uçuşu yaklaşık 5 km mesafede olan kızlarsivrisi dağı sahanın birçok noktasından görülebilmektedir. özellikle yaz ve kış aylarında oldukça zengin gö-rüntüler sunan araştırma ormanı, amatör ve profesyo-nel fotoğrafçıların ilgi odağı olmuştur. sahada ayrıca 15 kişilik büyük bir misafirhane ile 5 adet lojman ve 9 adet işçi evi bulunmaktadır. sedir ormanlarına yapı-lan en büyük tahribat, “kolostar” adlı el bıçkısı ile 1927-1936 yılları arasında yapılan müteahhit kesimi esna-sında yaşanmıştır. bulgar baltası denilen baltalarla, düzgün lifi olan ağaçlar tespit edilerek ağacın 1.5-2.0 m yüksekliğine kurulan iskele yardımıyla ağaçlar ke-silerek katırların taşıyabileceği uzunluktakiler alınmış-tır. yüksek kesilen binlerce gövde ve düzgün lifi olma-yan latalar ormana terk edilmiştir. katırlarla taşınan la-talar, karların erimesiyle suyu çoğalan aykırçay deresi yardımıyla finike limanına taşınmış ve oradan mısır ve diğer ülkelere ihraç edilmiştir. sonraki dönemlerde de sahadan anıt ağaç niteliğindeki bir çok sedir ağacının kesildiği anlaşılmaktadır. d. araştırma müdürlüğünde yapılan çalışmalar kuruluşun ilk yıllarında, bölgenin en büyük soru-nu olarak kıyı kumullarındaki rüzgar erozyonu ile bur-dur ilindeki sel baskınları ve toprak erozyonu ele alı-narak, bu konuda başarılı araştırmalar yapılmış, uy-gulayıcıya yön vermiştir. kıyı kumullarının tespi-ti amacıyla, demre-kum, kumluca-ali ihsan kalmaz, antalya-konyaaltı, lara-kemerağzı kumullarında, top-rak erozyonunu önlemek amacıyla da burdur’un çıp-lak tepelerinde ağaçlandırma denemeleri kurularak sorunlara çözüm üretilmiş ve uygulayıcılara yol gös-terilmiştir. günümüzde anılan bu alanlarda kum hareketi ve toprak erozyonu sorunu büyük ölçüde çözülmüş-tür. aynı yıllarda bölgenin en önemli asli ağaç türleri olan kızılçam ve sedirin ağaçlandırma tekniği, doğal gençleştirilmesi konularında araştırmalar alınarak so-nuçlandırılmıştır. 1970’li yıllarda orman işletmeciliği ve üretim konularında çalışmalar başlamıştır. orman işletmeciliğinde en önemli aşamalardan birisinin de üretim olduğu savından hareketle, üretimde verim-lilik, üretilen ürünün standarda uygunluğu, birim za-man analizleri, birim fiyatların belirlenmesi gibi konu-lar her zaman sorun yaratan ve belirli bir ölçüye otur-tulamamış konularda çalışmalar başlatılmıştır. üretimin ilk aşaması olan damgada geçen süre-den başlanarak üretimin her aşamasında geçen süre ve harcanan işgücünü belirleyen iş zaman analizleri-ni ve iş verimini içeren araştırmalar alınarak üretim-de birim fiyatların sağlıklı olarak belirlenmesine ön-cülük edilmiştir. bölgemizin kıymetli bir türü olan ar-dıç tohumunun çimlendirilmesi ve fidan yetiştirilmesi ile ilgili ilk çalışmalar yapılmıştır. 1980’li yıllarda ise en önemli aşama, ıslah çalışmalarının başlatılması olma-sıdır. sedirde aşılama teknikleri üzerine araştırmalar alınarak, yapılacak çalışmalarda kullanılacak anaç yaşı ve tipi ile aşılama yöntemi önerilmiştir. aynı yıllarda kı-zılçamda doğal gençleştirme çalışmalarına başlanmış-tır. 1985 yılından sonra daha sonraki yıllarda ise sedir, kızılçam ve ardıç ormanlarında bakım, hasılat araştır-malarına başlanarak bu konuda da birçok araştırma sonuçlandırılmış, uygulamaya aktarılmıştır. bunun so-nucu olarak da ormanlarımızın bakım çalışmaları ge-rekli silvikültür tekniğine göre yapılarak birim alanda verim ve kalite artımına geçilmiştir. hasılat araştırılma-ları sonucuna göre de daha sağlıklı planlar yapılarak ormanların daha gerçekçi servet ve artım tahminleri yapılması sağlanmıştır. 1990’lı yıllarda ardıçta veğeta-tif üretim çalışmalarına başlanmıştır. sonrasında ise kı-zılçam, sedir, karaçamda orijin denemeleri kurulmuş ve ilk sonuçları yayınlanmıştır. ayrıca tohum bahçele-ri ve kızılçamda döl denemelerine de başlanarak ıslah174 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m çalışmaları daha da geliştirilmiş, hatta iyice hızlandırıl-mıştır. kontrollü döl denemeleri ile bu ıslah aşaması-nı daha da geliştirerek ileriki yıllarda ülke ağaçlandır-malarında kullanılacak en kaliteli ve en yüksek verimi sağlayacak tohumların elde edileceği fertleri bularak, bunlardan yetiştirilen fidanlarla yeni tohum kaynak-ları kurmak amaçlanmaktadır. böylelikle ülke orman-larının verimi artırılarak birim alandan bugünkü elde edilen verimin en az 2-3 misline ulaşılması sağlana-caktır. bu ise ülke ormanlarının büyük bir kısmının ko-ruma altına alınarak (üretim dışı bırakılarak) ıslah edil-miş tohumlardan yetiştirilmiş fidanlarla daha az alan-da yapılacak endüstriyel ağaçlandırmalarda uygula-nacak yoğun kültür, bakım çalışmalarıyla bugünkün-den çok daha fazla odun üretimini sağlayacaktır. böy-lelikle ülke ormanlarının verimi yükseltilerek ormancı-lık sektörünün milli ekonomiye katkısı daha da artırı-lacaktır. son yıllarda orman yangınlarının ülke ekono-misi ve doğal değerlerine verdiği büyük zararlar düşü-nülerek yangınlara karşı dirençli ormanlar kurmak (ke-çiboynuzu gibi bazı yapraklı türlerin kızılçam ağaçlan-dırmalarına karıştırılması), büyük orman yangınlarının çıkmasını önlemek için, kontrollü yangınlar yapmak; yangınlara karşı alınacak önlemler ve olası bir yangın-la nasıl savaşılacağına dair konuları içeren yangın pla-nı modeli üzerinde araştırmalar alınarak çalışılmaya başlanmıştır. böylelikle orman yangınlarına karşı ön-lemler alınması ve olası bir yangında izlenecek strate-ji belirlenerek ülke ormanlarının yangından göreceği zarar en aza indirilebilecektir. orman ağaçlarına zarar veren bir çok zararlı var-dır. bunlar her yıl yüzlerce hektar ormanın yok olması-na ve/veya artım kaybına neden olmaktadır. bunlarla yapılan kimyasal mücadeleler çok pahalı olduğu gibi çevreye zarar vererek faydalı böcek ve canlıları da yok etmektedir. bu nedenle ormanın faydalı kuşları üze-rine de bir araştırma alınarak bunların üreyebilece-ği yuvalar ve beslenme biyolojileri incelenerek hangi orman zararlılarıyla beslendikleri bulunarak bundan sonraki biyolojik mücadele yöntemleri saptanmaya çalışılacaktır. böylelikle çevrenin kirlenmesi azaltılabi-leceği gibi ormanlarda ekolojik dengenin sağlanması-na yardımcı olunarak her yıl ormanlarımızda meydana gelmekte olan zarar azaltılacaktır. bölgemiz milli park ve av yaban hayatı bakımından oldukça zengin olup 5 adet milli park çok sayıda korunan alan mevcuttur. bu alanlarda bazı türlerin yok olması ile karşı karşıya gelinmiştir. özellikle ülkemiz için çok önemli olan ala-geyik türü üzerinde durularak bu kıymetli türümüzün korunması ve çoğaltılması bir araştırma konusu alına-rak çalışmalar başlatılmıştır. böylelikle bu çok kıymetli türümüzün nesli garanti altına alınabileceği gibi, ülke-miz için çok önemli olan av turizminin gelişmesine de yardımcı olunacaktır. meşe türlerimizin ülkemiz için önemi açıktır. ülke-miz bir meşe türü zenginidir. kasnak meşesi (quercus vulcanica) ülkemizin endemik bir türü olup eğirdir’de 2000 hektarlık bir alan biyogenetik rezerv alanı olarak ayrılıp koruma altına alınmıştır. bu türümüzün geçmiş-te yapılan usulsüz faydalanmalar ve aşırı otlatma ne-deniyle yayılış alanı daralmış ve meşcere yapısı bozul-muştur. türün yayılış alanlarını genişletmek ve bozu-lan meşcere yapısını yeniden oluşturmak için fidanlık ve ağaçlandırma tekniği içeren bir araştırma çalışması alınarak yürütülmektedir. burdur ilimiz süt ve besi hay-vancılığının yoğun olarak yapıldığı bir bölgedir. ge-niş meralar bakımsızlık ve ağır otlatma nedeniyle za-manla tahrip edilerek verimsiz duruma düşmüşlerdir. bu meraların ıslah edilerek verimli hale getirilmesi böl-ge hayvancılığına büyük katkı sağlayacaktır. bir orman içi mera ıslah çalışması başlatılarak, gerek yörede bu-lunan kaybolmaya yüz tutmuş besin değeri yüksek ot türleri ve gerekse o yörede yetişebilecek ot türlerinin ekimi, ekim zamanı ve gübrelemenin etkileri belirlene-rek yöre hayvancılığına katkıda bulunulacağı gibi mev-cut orman alanında yapılan otlatmaya da engel oluna-rak ormanların korunması sağlanacaktır. 9. değerlendirme ormancılık örgütünün yapısı ile bağlı bulundu-ğu bakanlığın, uzun yıllardan beri yapılan yasal dü-zenlemelerle sürekli değiştirildiği görülmektedir. ba-kanlığın, cumhuriyet’in kurulmasından önce 10. cumhuriyet’in kurulmasından sonra da 9 kez değişti-rildiği belirlenmiştir. yapılan değişiklikler yerel örgüt-lerde de kendisini göstermiş ve sonuçta, başlanan ça-lışmaların kimi zaman yarım kaldığı, kimi zaman da ta-mamen uygulamadan kaldırıldığı görülmüştür. bu du-rum kurumların geçmişteki faaliyetlerinin belirlenme-sinde karmaşıklığa yol açtığı gibi tespitini de zorlaştı-ran bir faktör olmuştur. ülkemizde ormancılık çalışmalarında örgütlenme bugüne kadar havzalara ve yetişme bölgelerine göre yapılmıştır. ancak ağaçlandırma ve erozyon kontrolü gibi havza bazında çalışmanın mutlak gerekli olduğu konularda son yıllarda yeniden bir örgütlenme mode-line gidildiği, yeni örgütlenme modelinin ise il sınırla-rının dikkate alınarak yapılması, ormancılık anlayışıyla tam olarak bağdaşmadığı görülmektedir. anadolu uzun zamandan beri çeşitli uygarlıklara ev sahipliği yapmıştır. bu süreç içerisinde belki de en yoğun kullanılan bölge, denizi ve doğal güzellikleri ol-ması nedeniyle antalya olmuştur. bitki sayısı bakımın-dan ülkenin en zengin bölgelerinden olan antalya’da 1916 bitki türünün bulunduğu, bunların 500’ünün en-demik olduğu, ilin endemizm oranının da %26 olduğu saptanmıştır (anonim 2007f ). dünyada eşsiz güzelli-ğe sahip sedir ormanları çok eski zamanlarda olduğu gibi yakın tarihte de kıyıma uğradığı belirlenmiştir. is-mini aldığı lübnan’da ise sadece 400 civarında sedir ağacının kaldığı belirlenmiştir. türkiye’deki en yoğun ve en güzel sedir ormanları ile en büyük servi ormanı-175 dünden bugüne antalya o r m a n nın (436 ha) antalya’da (köprülü kanyon milli parkı) ol-ması, antalya’yı bu anlamda dünya ve türkiye’de ön sı-ralara çıkarmaktadır. antalya ormanlık alan ve bitki çeşitliliği bakımın-dan zengin olmasının yanında, korunan alanların çok-luğu ve çeşitliliğiyle de dikkat çekmektedir. ancak son yıllarda antalya’da gerek turizm, gerekse taş ocağı ko-nularında, ormanlık alanlardan yapılan yoğun bir tah-sis sürecinin yaşandığı görülmektedir. bu durum ön-celikle yöre insanına, ardından da doğal dokuya bü-yük zararlar vermektedir. yasal altlıklara dayanılarak yapılan tahsislerin çevreye vereceği zararların geriye dönüşü mümkün olmayacaktır. bu nedenle orman-lık alanlardan yapılan tahsislerin bir an önce durdu-rulması veya durdurulması için hukuksal girişimlerde bulunulması antalya’nın geleceği açısından oldukça önemli görülmektedir. kaynakça akıncıoğlu, m.c. 1998 antalya “solimkent” tarihi, ece ofset 266 sayfa, antalya. anonim 1899 konya vilayet salnamesi,1317 h. (m. 1899), 28. def ’a sayfa 189-190, konya. anonim 1920 baltalık kanunu, sayı:39, ankara. anonim 1938 cumhuriyet’in xv. yılında, türk akdeniz – antalya halkevi dergisi, sayı: 11-12, sayfa. 107-108, istanbul. anonim 1953 antalya orman başmüdürlüğü 1951-1953 faaliyetleri 113 sayfa antalya. anonim 1968 antalya orman başmüdürlüğü envan-teri-1968 147 sayfa antalya. anonim 1973 cumhuriyetimizin 50. yılında ormancılığı-mız orman bakanlığı orman genel müdürlüğü yayınla-rı yayın sıra no:187, yayın seri no:145, 504 sayfa, ankara. anonim 1977 antalya orman başmüdürlüğü 1977 yılı çalışma programı antalya. anonim 1980 antalya orman başmüdürlüğü 1980 yılı çalışma programı antalya. anonim 1982 antalya orman bölge müdürlüğü1982 yılı çalışma programı antalya. anonim 1983 antalya orman bölge müdürlüğü 1983 yılı çalışma programı antalya. anonim 1984 antalya orman bölge müdürlüğü 1984 yılı çalışma programı antalya. anonim 1985 antalya orman bölge müdürlüğü 1985 yılı çalışma programı antalya. anonim 1986 antalya orman bölge müdürlüğü 1986 yılı çalışma programı antalya. anonim 1988 antalya orman bölge müdürlüğü 1988 yılı çalışma programı antalya. anonim 1989 antalya orman bölge müdürlüğü, ağaçlandırma silvikültür çalışmaları kadriye belek (çakallık) ağaçlandırması antalya. anonim 1990 antalya orman bölge müdürlüğü 1990 yılı çalışma programı antalya. anonim 1991a antalya orman bölge müdürlüğü antalya. anonim 1991b örüs orman ürünleri sanayi kurumu genel müdürlüğü 1980-1990 faaliyetleri, gelişim mat-baası, 133 sayfa, ankara. anonim 1995 orman yangınlarının önlenmesi ve söndürülmesinde uygulama esasları, ogm tebliğ no:285, tasnif no:n-1427, ankara. anonim 1996 antalya orman bölge müdürlüğü 1996 yılı çalışma programı antalya. anonim 1997a antalya orman bölge müdürlüğü 1997 yılı çalışma programı antalya. anonim 1998 cumhuriyetimizi 75. yılında ormancılı-ğımız, orman bakanlığı yayınları, yayın no:120 ankara. anonim 1999 antalya orman bölge müdürlüğü 1999 yılı çalışma programı antalya. anonim 2001 antalya orman bölge müdürlüğü 2001 yılı çalışma programı antalya. anonim 2002 sözlü ormancılık tarihi (başlangıç) kır-sal çevre ve ormancılık sorunları araştırma derneği yayınları yayın no:12, 277 sayfa, ankara. anonim 2005 orman genel müdürlüğü fotogramet-ri müdürlüğü verileri, ankara. anonim 2006a antalya orman bölge müdürlüğü ça-lışma programı 139 sayfa, antalya. anonim 2006b antalya orman bölge müdürlüğü, sayı: 1, 48 sayfa, antalya. anonim 2007a orman genel müdürlüğü web sayfası www.ogm.gov.tr ankara. anonim 2007b çevre orman il müdürlüğü web say-fası www.antalya-cevreorman.gov.tr antalya. anonim 2007c t.c. cevre ve orman bakanlığı web sayfası www.cevreorman.gov.tr/orkoy ankara. anonim 2007d t.c. başbakanlık özelleştirme idaresi başkanlığı web sayfası, www.oib.gov.tr/program/uy-gulamalar/orus1.htm, ankara. anonim 2007e t.c. cevre ve orman bakanlığı, doğa koruma ve milli parklar genel müdürlüğü web sayfası http://www.milliparklar.gov.tr ankara. anonim 2007f tübitak türkiye bitkileri veri servisi (tu-bives) http://wwweski.tubitak.gov.tr/tubives, ankara. anonim 2008, orman ağaçları ve tohumları islah araştırma müdürlüğü web sayfası http://www.orto-hum.gov.tr/tmcf.htm, ankara ayaşlıgil, y . 1987 der köprülü kanyon nationalpark – seine vegetation und ihre beeinfl ussung durch den menschen. landschaftsökologie weihenstephan; heft 5., 307 s., freising.176 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m ayaşlıgil, y ., duhme, f. 1995 yayla –peasantry for sustainable land use in the proposed köprülü kan-yon biosphere reserve, “poster sunumu, “biyosfer re-zervleri uluslararası ağı” , ispanya başaran, m.a., sarıbaşak, h., çamalan, i. 2007 yan-gın risk ve tehlike sınıfl arının belirlenmesinde coğrafi bilgi sistemi tekniğinin kullanılması, i.ü. orman fakül-tesi orman kaynaklarının işlevleri kapsamında darbo-ğazlar, çözüm önerileri ve öncelikler isimli uluslarara-sı sempozyum s. 750-763 istanbul. bean, g.e. 1979 turkey’s southern shore 2. edition john murray, 154 s. london. bingöl, i. 1990 geçmişten günümüze ormanlarımız ve ormancılığımız, cilt 1-2. ormancılık eğitimi ve kül-tür vakfı, yayın no:3-4, ankara. büyükyıldırım, 1961 eksibelerimiz, önemi ve 1955 yılında manavgat’ın side-sorgun eksibesinde yapılan deneme mahiyetinde ağaçlandırmalar coşgun, u., uzun, e. 2007 köprülü kanyon mil-li parkı’nda yer alan köylerin sosyo-ekonomik yapı-larının incelenmesi ve kırsal kalkınma eylem planı-nın oluşturulması, çevre ve orman bakanlığı yayın no:317, batı akdeniz ormancılık araştırma müdürlü-ğü yayın no:32, antalya. çağlar, y . 1979 türkiye’de ormancılık politikası (dün) 463 sayfa ankara. çanakçıoğlu, h. 1981 orman koruma i.ü. orman fa-kültesi yayını, yayın no:41 (1) istanbul. çimrin, h. 1974 antalya tarihi ve turistik rehberi, tuğrul matbaası 160 sayfa istanbul. çingibel, i. 2005 altınbeşik mağarası milli parkı (ibradı-akseki/antalya) flora ve vejetasyonu. yüksek lisans tezi, akdeniz üniversitesi fen bil. enst., antalya. değirmenci, m. 1989 köprüçay havzası ve dolayının (antalya) karst hidrojeolojisi incelemesi doktora tezi, ankara. diker, m. 1947 türkiye’de ormancılık dün-bugün-yarın, tarım bakanlığı, ogm yayınları yayın no: 61 an-kara. dingil, s. 1990 bitkilerle anadolu, yeniçağ matbaası, 142 sayfa ankara. göka, ş. 1996 söz uçar yazı kalır. antalya gazeteciler cemiyeti yayını, 254 sayfa, antalya. gökçe, o. 1992 türkiye ormancılık politikası istanbul. güçlü m. 1997 xx. yüzyılın ilk yarısında antalya, an-talya ticaret ve sanayi odası kültür yayınları no:25 an-talya. günay, t. 2003 ormancılığımızın tarihçesine kısa bir bakış, tarım orkam sen yayını birinci basım ankara. hafner, f., özgen, k. 1965 son 5 bin yıl içinde anadolu’nun orman örtüsü, teknik haberler bülteni, yıl:4, sayı:16 ankara. kaçar m.s. 2002 1000 yıl yaşayan toros sediri, cum-huriyet gazetesi bilim ve teknik dergisi kalıpsız, a. 1982 orman hasılat bilgisi, i.ü. orman fa-kültesi yayını, istanbul. keskin, ö. 2007 osmanlı ormancılığında kanunlaştır-ma hareketleri ve yabancı uzmanların bu alandaki et-kileri, i.ü. orman fakültesi orman kaynaklarının işlev-leri kapsamında darboğazlar, çözüm önerileri ve ön-celikler isimli uluslararası sempozyum s. 456-467 is-tanbul. koç, b., 1999 osmanlı devleti’ndeki orman ve koru-ların tasarruf yöntemleri ve idarelerine ilişkin bir araş-tırma, ankara üniversitesi osmanlı tarihi araştırma ve uygulama merkezi dergisi, s.10, ankara. kutluk, h. 1948 türkiye ormancılığı ile ilgilitarihi ve-sikalar (1487-1923) cilt 1 tarım bakanlığı, ogm yayın-ları yayın no: 56 ankara. kutluk, h. 1967 türkiye ormancılığı ile ilgilitarihi ve-sikalar (1787-1925) cilt 2 tarım bakanlığı, ogm yayın-ları yayın no: 367/19 ankara. küçükosmanoğlu, a., 1993 birinci ormancılık şurası, orman bakanlığı, seri no:13, yayın no:6, cilt:3, ankara. özdönmez, m. 1973 devlet ormanlarından köylüle-rin faydalanma hakları, istanbul üniversitesi orman fakültesi dergisi, seri:b, cilt:23, say:2, istanbul. saatçioğlu, f. 1955 antalya mıntıkası ormanlarında yapılan tatbikatların ana neticeleri, istanbul üniversi-tesi orman fakültesi dergisi, seri:b, cilt:5, say:2, istan-bul. sarıbaşak, h., 2000 batı akdeniz (antalya) yöresinde orman yangınlarının topoğrafik, meteorolojik, eko-lojik ve sosyo-ekonomik açılardan değerlendirilme-si, akdeniz üniv. fen bilimleri enstitüsü, çevre bilimle-ri anabilim dalı yüksek lisans tezi, 109 sayfa, antalya. sümbül, h., göktürk, r.s., işık, k. 1998a plants of belek, betuyap , 167 sayfa, ankara. sümbül, h., göktürk, r.s., işık, k., şağban, h. 1998b endemic plants of belek, betuyap , 17 sayfa, ankara. tomaschek, w. 1891 zur historischen topographie von klein-asien im mittelalter. 1. die küsttengebiete und die wege der kreuzfahrer. sitzungsber. akad. d. wissensch. viii, sayfa 106 wien. uysal, n., uysal, m. 1986 antalya yaşadığımız kent, fırat yayını, antalya. yiğitoğlu a. k. 1952 ormancının cep kitabı, türkiye ormancılar cemiyeti yayınları, 900 sayfa, ankara. yeşilkaya, y . 1994 tarihsel ve kültürel yönü ile sedir, sedir, el kitabı dizisi, ormancılık araştırma enstitüsü yayınları, muhtelif yayınlar serisi: 66, 336 sayfa ankara. yiğitoğlu, a.k. 1936 türkiye’de ormancılığın temel-leri, şartları ve kuruluşu, t.c. yüksek ziraat enstitüsü çalışmaları sayı:8 ankara.177 dünden bugüne antalya 14. kültür ve turizm a. kültürel yapi 1. antalya’da genel kültür antalya’nın 20 km kuzeyinde karain mağarası’nda bulunan kitabeler ve buluntulara göre bölgedeki ilk insan yerleşimlerinin 30 bin yıl önce orta paleolitik çağlara kadar uzandığı anlaşılmıştır. tarih boyunca hi-tit, lidya, pers selçuklu, osmanlı gibi büyük uygarlık-ların yerleştiği antalya, helenistik, roma, bizans, sel-çuklu osmanlı dönemlerine ait birçok tarihi eser ken-te önemli kültür zenginliği kazandırmaktadır. antalya bölgesi ilk çağlardan itibaren etnik açıdan tek bir top-luluğa sahip değildi. antik çağda tiyatro binaları yapılan gösteriler hal-kı toplayan eğiten yerlerdir. m.s. 395’te antalya, bizans imparatorluğu sınırları içinde kaldı. m.s i. yy.ın ortala-rında havarı paulus ve barnabas antalya’yı ziyaret et-miş m.s iv. yy.da antalya bir hıristiyan şehri haline gel-di. hıristiyanlığın anadolu’ya yayılmasında rol oyna-dı. selçuklu ve daha sonra osmanlı imparatorluğunda antalya’da yaşayan müslüman halkın üçte ikisini yerli-ler oluşturuyordu. geri kalanlar rumlardı. rumlara hı-ristiyan türk denilebilecek kadar yerli halktan farkla-rı yoktu. bunlar türk kültürü taşıyor ve türkçe konu-şuyorlardı. türklerle beraber yaşamakla birlikte onla-rın düğünlerine, eğlencelerine katılırlar ve fakir olan-lara yardım ederlerdi. türkler de rumlara saygı göste-rirlerdi. bir de adalardan ve yunanistan’dan gelmiş yu-nan kültürü ile yetişmiş deniz taşımacılığı ve toptan ti-caret yapan kişiler vardı. bu kişiler türkleri cani, işgalci kişiler olarak göstererek rum halkı kışkırtmaya çalışı-yorlardı. bunların yaptığı kışkırtıcı konuşmalar türkle-rin rumlara karşı olan sevgi ve saygılarını yitirmelerine neden olmuştu. 1921 yılında italyanların antalya’dan çekilmesi üzerine rumlar pişman olmuşlarsa da mü-badele sonucunda antalya’dan ayrılmak zorunda kal-mışlardı. halk eğitimine yönelik; ulus okulları, kütüp-hane ve okuma odaları açılmış kültürel ve ulusal etkin-liler düzenlenmiştir. 2. il kültür ve turizm müdürlüğü a. kuruluş ve faaliyetler il kültür ve turizm müdürlüğü; ilimizde daha önce müstakil ve birleşik olarak teşkilatlanarak hizmet vermiş olmakla birlikte son birleşmeden önce yakın tarihte; il kültür müdürlüğü, kaleiçi’ndeki mermerli par-kı yanında ahi yusuf camii batısındaki binada ve şu anda “şehir meydanı” yapılan yerde bulunan ve yıkıl-mış olan valilik binasında hizmet vermiş, il turizm müdürlüğü, daha önce bölge mü-dürlüğü olarak da hizmet veren müdürlük, yine kaleiçi’ndeki ahi yusuf camii güneyindeki binada ve trt caddesi trt binası doğusundaki binada hizmet vermiş, 16/04/2003 tarihinde kabul edilen 4848 sayılı ka-nunla “il kültür ve turizm müdürlüğü” olarak yeniden yapılanarak temmuz 2003’te ilimiz trt caddesi trt binası doğusundaki binada hizmet vermeye devam etmiş, 2004 yılının başında da halen hizmet verdiği, anafartalar (güllük) caddesi no:31 adresindeki bina-sına taşınmış ve anılan 7 katlı binada, ilimiz ve ülkemiz kültür ve turizminin gelişmesi adına hizmet vermeye devam etmektedir. iletişim bilgileri: adres: anafartalar (güllük) caddesi no:31-tel:0242.2477660-faks:0242.2487870 web: www.kulturturizm.gov.tr e-posta:antalya@ kulturturizm.gov.tr müdürlük faaliyetlerini, aşağıda belirtilen şube-leri ve bağlı birimleri ile koordineli bir şekilde yürüt-mektedir. b. müdürlük şubeleri -personel şubesi, -idari ve mali işler şubesi, -müze şubesi, -kültür şubesi, -telif hakları ve dene-tim şubesi, -acenteler, sportif faaliyetler ve mavi bay-rak şubesi, yatırımlar ve şikayetler şubesi, -tesisler,178 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m istatistik ve bilgi işlem şubesi,-eğitim ve rehberlik şu-besi, -enformasyon-tanıtım ve ağırlama şubesi, -ev-rak kayıt şubesi. c. faaliyet sahaları müdürlüğün faaliyet sahalarından başlıcaları, başlıklar halinde aşağıda ele alınmıştır. -müze ve antik kentlerle ilgili tahsis, kiralama de-netim işlemleri -kazı, define arama ve kaçak kazı işlemleri -koruma bölge kurulu kararları tescil ve ilan iş-lemleri -müze ve antik kentlerle ilgili bakım, onarım ve restitüsyon işlemleri -sanatçı kimlik belgesi işlemleri -özel tiyatrolara devlet desteği işlemleri -şenlik, fuar ve festival etkinliklerine maddi yar-dım işlemleri -halk kültürü alan araştırmaları, tescil ve yayın iş-lemleri -korsan yayınlarla mücadele, denetim ve ceza iş-lemleri -kitabevleri, kaset ve cd. satıcıları, matbaalar, bellek ürünü satıcıları, sinemalar v.b. işyerlerine sertifika verme işlemleri -kitabevi,yayınevi ve eser sahiplerine bandrol verme işlemleri -yayınevi, kitabevi ve eser sahiplerine isbn ve issn alınmasında koordine işlemleri -sanatçılara tanınan vergi muafiyeti işlemleri -seyahat acentelerinin kurulma, kapatılma ve ceza işlemleri -seyahat acentelerinin adres değişikliği ve devir işlemleri -kaçak acente denetim işlemleri -su sporları ile ilgili işlemleri -diğer sportif faaliyetlerle ilgili belgelendirme iş-lemleri -mavi bayrak işlemleri -yerel idarelere altyapı v.b.kaynak aktarımı işlem-leri -kum-çakıl ocağı, gsm baz istasyonları ve maden arama izin işlemleri -turizm arazisi tahsis, kiralama ve teslimat işlem-leri -turizm sektörü ile ilgili şikayet işlemleri -turistik tesislerin yatırım ve işletme belge ve pla-ket işlemleri -turistik tesislerin istatistik işlemleri -turizm tesislerinin akedaş elektrik enerji destek işlemleri -kültür ve turizm bakanlığından belgeli işletme-lerin fiyat tarifesi onay işlemleri -rehberlerin kokart , vize, nakil, seminer ve gezi işlemleri -kaçak rehber denetim işlemleri -ağırlama işlemleri d. müdürlüğe bağlı birimler 1) merkez: 1- antalya müzesi müdürlüğü 2- atatürk evi müzesi 3- tekelioğlu il halk kütüphanesi müdürlüğü 4- devlet güzel sanatlar galerisi 5- merkez turizm danışma bürosu 6- havaalanı turizm danışma bürosu 2) ilçeler: 1- serik ilçe halk kütüphanesi müdürlüğü 2- manavgat-side müzesi müdürlüğü 3- manavgat ilçe halk kütüphanesi müdürlüğü 4- manavgat-taşağıl şube halk kütüphanesi 5- manavgat-side turizm danışma bürosu 6- alanya ilçe halk kütüphanesi müdürlüğü 7- alanya müzesi müdürlüğü 8- alanya turizm danışma bürosu 9- gazipaşa ilçe halk kütüphanesi memurluğu 10- akseki yeğen mehmet paşa ilçe halk kütüphane-si müdürlüğü 11- ibradı ilçe halk kütüphanesi memurluğu 12- gündoğmuş ilçe halk kütüphanesi memurluğu 13- korkuteli ilçe halk kütüphanesi memurluğu 14- elmalı ilçe halk kütüphanesi müdürlüğü 15- kumluca ilçe halk kütüphanesi memurluğu 16- finike ilçe halk kütüphanesi memurluğu 17- kaş atatürk ilçe halk kütüphanesi memurluğu 18- kaş turizm danışma bürosu 19- kaş-kalkan şube halk kütüphanesi 20- kemer turizm danışma bürosu 21- kemer hilmiye serin ilçe halk kütüphanesi me-murluğu 22- muratpaşa ahmet a. sönmez ilçe halk kütüpha-nesi e. ilimizdeki doğrudan kültür ve turizm ba-kanlığına bağlı birimler: 1- kültür ve tabiat varlıklarını koruma bölge kurulu müdürlüğü tel:0242.2478761-faks: 0242.2483533 2- rölöve ve anıtlar müdürlüğü tel:0242.2430842-faks: 0242.2480249 3- devlet opera ve balesi müdürlüğü tel:0242.3241183-faks: 0242.3343527 4- devlet tiyatrosu müdürlüğü tel:0242.3444929-faks: 0242.3456567 5- devlet senfoni orkestrası müdürlüğü (kısmen) tel/faks:0242.2385233179 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 3. kültür merkezi ve salonlari a. akm ve cam piramit salonları 1. akm / antalya kültür merkezi antalya kültür sanat vakfı (aksav) bünyesinde hizmet veren antalya kültür merkezi (akm) 1996 yılın-da hizmete açıldı. 9000 metrekare kapalı alana sahip akm’de, biri 338 kişilik, diğeri 817 kişilik olmak üzere iki salon, sergi ve kokteyl amaçlı kullanılan alt / üst fu-ayeler bulunmaktadır. merkez, antalya devlet opera ve balesi, an-talya devlet tiyatrosu ve antalya devlet senfoni orkestrası’nın etkinlikleri başta olmak üzere birçok kültürel ve sanatsal etkinliğe ev sahipliği yapmaktadır. ayrıca kültür merkezinde sanatçı soyunma / dinlenme odaları, son makyaj odası ve kafeterya bulunmaktadır. 2. aspendos salonu türkiye’nin en modern sahnelerinden birine sa-hip olup, 650 m toplam alana, 125 kişi balkon, 692 kişi salon olmak üzere toplam 817 kişilik bir seyirci kapa-sitesine sahiptir. 1 adet yangın perdesi, 1 adet buffl e,1 adet sinema perdesi, 1 adet bordo renkli sema perde-si mevcuttur. ayrıca, sahnede elektronik ses mikserin-den çıkan ve amfi aracılığı ile salona verilen mikrofo-nik seslerin doğal akustiği bozmamasını sağlayan, sa-lonun duvarlarında hareketli 9 adet perde vardır. yangın perdesi, sahne bölümünde herhangi bir yangın anında salon ve sahneyi birbirinden ayıracak şekilde hazırlanmıştır. sahne yanlarından çıkan mer-divenler sayesinde projektör odalarına ve dimmer odalarına ulaşılmaktadır. aspendos salonu’nda sen-fonik müzik, bale, opera, operet, tiyatro, sinema, kon-ferans, seminer gibi her türlü sanatsal etkinliğin yapı-labilmesini sağlayacak elektrik - elektronik düzen ve araç-gereçler mevcuttur. mekânın en önemli özellik-lerinden biri de salonun asma tavan ve duvar şekillen-dirilmesinin doğal ahengi sağlayacak şekilde tasarlan-mış ve imal edilmiş olmasıdır. konferans ve sinema hariç diğer tüm aktiviteler-de mikrofon, hoparlör gibi elektronik aletler kullanıl-madan salonun her yerinden sesin net algılanması mümkündür. sahnede elektro-mekanik kumandalı bir orkestra çukuru vardır. bunun sayesinde her türlü çok sesli müzikaller yapılabilmektedir. ayrıca, sahne için-de dekor taşımak için, hareketli sofita boruları, 2 adet projektör köprüleri, 1 adet de sabit köprü mevcuttur. sahne yanında son makyaj odası 24 m, 41m’lik 2 adet sanatçı dinlenme, soyunma odası bulunmaktadır. 3. perge salonu 338 kişilik bir kapasiteye 333 m alana sahip olan perge salonu’nda, üç dilde aynı anda simültane odala-rı, konferans sistemi, video, projeksiyon sistemleri bu-lunmaktadır. bu salonda, resital, küçük kadrolu tiyat-ro oyunlarının yanı sıra sinema gösterimleri ve çeşitli toplantı, panel ve seminerler yapılmaktadır. 4. akm fuaye antalya kültür merkezi’ne girildiğinde iki kat-lı 1000 m’lik fuaye bulunmaktadır. fuayeler, salonlar-daki etkinlik aralarında hem dinlenme amaçlı hem de kültürel ve sanatsal çeşitli sergi, kokteyl, resepsiyon-lara da hizmet vermek amacıyla da kullanılmaktadır. 5. cam piramit sabancı kongre ve fuar merkezi ülkemizin en modern kongre ve fuar merkezleri’nin başında gelen cam piramit saban-cı kongre ve fuar merkezi, 1 ekim 1997 yılında, 34. antalya altın portakal film festivali bünyesinde dü-zenlenen etkinlikler bünyesinde açılmıştır. temeli 30 temmuz 1996 yılında atılan, finans problemleri ne-deniyle 2-3 ay süreyle çalışmaları duran tesis, sakıp sabancı’nın desteğiyle tamamlanmıştır. cam piramit ilk olarak, ülkemizde yapılan en önemli kongrelerden biri olan xi. dünya ormancılık kongresi’ne (11-22 ekim 1997) ev sahipliği yapmıştır. merkez, konyaaltı falezleri üzerinde, 800 dönümlük akm ve cam piramit salonları180 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m atatürk kültür parkı 1. kısımda, yaklaşık 50.000 m’lik alan içerisinde yapılanmıştır. 4.500 m taban alana sa-hip cam piramit, zemin ve bodrum kat olmak üzere iki kattan oluşmaktadır. yapıda bulunan beş adet salon-dan en büyüğü zemin kattaki toros salonu’dur. diğer-leri sırasıyla bodrum kattaki meltem salonu, düden salonu, paralel 1 ve paralel 2 toplantı salonlarıdır. cam piramit’te her zaman kullanıma açık diğer mahaller arasında; fuaye, büfe, vestiyer, tuvaletler, yönetim ofis-leri, servis mutfağı, 2 adet teknik merkez, 1500 m’lik 3 adet malzeme deposu bulunmaktadır. cam piramit ayrıca 13.000 m açık otopark alanına sahiptir. zemin katın üzeri renkli ısıcamlı piramit uzay çatı ile örtülmüştür. piramidin yerden yüksekliği 22.76 m olup 5710 m ısıcam ile örtülmüştür. tüm bina 2.500 m büyüklüğünde 4 adet dairesel havuzlarıyla çevril-miş, merkeze bu havuzlar üzerindeki köprülerle 4 ayrı yönden giriş vardır. 5.a. toros salonu 2900 m kullanım alanı olan giriş katındaki toros salonu, konferans ve sergi amaçlı organizasyonlarda kullanılmaktadır. konferans amaçlı kullanımında teleskopik tribün-lerle 2400 kişilik oturma kapasitesine sahiptir. sergi amaçlı kullanımındaysa 2050 m’lik alanda fuar kur-ma imkânı vardır. salon içerisinde her türlü organizas-yonlara hizmet verebilecek şekilde donanmış ses, ışık ve görüntü sistemi mevcuttur. salonda bulunan dev ekranda (vidiwal) organizasyon sırasında çeşitli gra-fik, animasyonlar ve gösteriler sunabilmektedir. ayrı-ca seyyar simültane tercüme kabinleri bulunmaktadır. 5.b. meltem salonu konferans ve toplan-tı amaçlı kullanılabilecek 417 m’lik alana sahip olan salon, 440 sabit olmayan koltuk kapa-sitesine ve seyyar simültane ka-binlerine sahiptir. salon içeri-sinde toplantı ve konferanslar-da kullanılmak üzere son sistem teknik ekipman mevcuttur. 5.c. düden salonu konferans ve toplan-tı amaçlı kullanılabilecek 307 m’lik salon, 340 sabit koltuk ka-pasitelidir ve dört adet sabit si-mültane tercüme kabini vardır. teknik ekipmanlar sayesinde et-kinlikler sırasında salonlar ara-sında ses ve görüntü aktarımı yapılabilmektedir. 5.d. bina içerisinde diğer bölümler bu merkezde 87 m’lik 50’şer kişi kapasiteli 2 adet salon mevcuttur. bu salonlar ihtiyaca göre çeşit-li amaçlarda kullanılmaktadır; toplantı odası, sanat ga-lerisi, basın odası, kafeterya şeklindedir. cam piramit içinde bedensel engelliler için asansör, telefon ve tu-valet vardır. vip odası, doktor odası, büfe, vestiyer, ser-vis mutfağı ve teknik bölümler. kral yolu adıyla anılan ve 15,000 m yayılan açık sergi alanında her biri 265 m olmak üzere on adet toplam 2650 m’lik yarı açık ser-gi alanları bulunmaktadır. piramit’e bağlı olmak üzere 500 araba kapasiteli otopark, açık sergi alanı olarak da kullanılmaktadır. cam piramit avrupa çelik birliği’nin 1999 yılı ödülüne layık görülmüştür. b. haşim işcan kültür merkezi antalya büyükşehir belediyesi tarafından mu-ratpaşa mahallesi evliyaçelebi caddesi üzerinde, eski toptancı hal alanında real alışveriş merkezi ile bir-likte yaptırılan haşim işcan kültür merkezi’nin ilk har-cı temmuz 2005’te koyulmuştur. projesi mimar ziya canbazoğlu tarafından çizilmiştir. kentte ihtiyaç duyulan salon ve sergi alanı açığı-nı büyük ölçüde karşılamaktadır.bu yüzden eski hal ve çevresi canlanmıştır. antalya kültür ve sanat ken-ti olma yolunda önemli bir açığını bu merkezle kapat-mıştır. toplam 11 bin 59 metrekare inşaat alanına sahip haşim işcan kültür merkezi, biri zemin olmak üzere 3 katlıdır. kültür merkezi’nde 1000 ve 700 kişilik iki odi-toryum, kulis, fuaye, 4 cep sineması, yönetim birimle-ri, ismail baha sürelsan konservatuarı ile 8 sınıfı yer alı-haşim işcan kültür merkezi. foto: a. kerim atilgan181 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m yor. ayrıca, çeviri odaları, fotoğrafçılık, bilgisayar, ya-bancı dil, rehberlik, heykel, resim atölyeleri, kütüpha-ne, arşiv birimleri, kafeterya ve 177 araç kapasiteli oto-park bulunmaktadır. merkezde bulunan iki büyük salon ve fuayesi devlet opera ve balesi ile devlet tiyatrolarına tahsis edilmiş ve bu sanat kurumlarınca hizmetlerinde kul-lanılmaktadır. ayrıca kültür merkezinin güney kısmındaki ba-ğımsız bölümlerde büyükşehir belediyesine bağlı ve halkın büyük teveccühüne mahzar olan asmek kurs-ları açılmaktadır. c. anfaş-aec (antalya expo center) anfaş antalya fuarcılık ve işletme ve yatırım aş tarafından fuarcılık sektörüne hizmet vermek ama-cıyla inşa edilen uluslararası fuar merkezi aec nisan 1999’da fuarlarla hizmete girmiştir. 60 ortaklı olan bu işletme, toplam 60.000 m üzerine inşaatı yapılan fuar merkezinde 20,000 m kapalı fuar alanı, bu alan içe-risinde 15,750 m brüt stand alanına sahiptir. fuar ve kongre merkezi olarak inşa edilen aec, 1999’da açıl-mıştır. temel olarak ortada kolonları olmayan üç ayrı salondan oluşması, gerekirse hepsinin ayrı veya be-raberce kullanılabilirliliği, aec’nin çok amaçlı hizmet vermesine olanak sağlayacaktır. aec bünyesinde, or-ganize edilecek olan ihtisas fuarlarının, panel ve semi-nerlerle desteklenmesi için, uluslararası standartlarda toplantı salonları, simültane ve komisyon odakları da bulunmaktadır. aec, uluslararası fuarlara daha kolay hizmet ver-mesi açısından hava alanına 2 km. uzaklıkta inşa edil-miştir. aec’de iki adet kafeterya, bir restaurant (200 kişi kapasiteli) bir kongre salonu (tiyatro düzeni 600 kişi kapasiteli) yedi adet komisyon odası, özel sergi sa-lonu 400 araçlık kapalı – 300 araçlık açık otopark, vip; kokteyl salonu ve basın odaları mevcuttur. ayrıca an-talya bölgesi’nde belek, kadriye, kemer başta olmak üzere, kültür ve turizm bakanlığı’ndan belgeli birçok turizm tesisinde de modern toplantı salonları mevcut-tur. antalya’da bu salonların yanında henüz inşaatı bit-memiş bir kültür merkezi de elmalı kültür merkezidir. 1800 m inşaat alanı üzerine toplam 6163 m olarak inşa edilen kültür merkezi üç katlı olacak içerisinde ti-yatro salonu, toplantı salonu, sergi salonlarıyla kütüp-hane bulunacaktır. elmalı kültür merkezi yakın zaman-da açılması beklenmektedir. ayrıca manavgat ve ak-seki ilçe halk kütüphane binaları da kültür merkezleri gibi yöre halkınca kullanılmaktadır. d. elmalı kültür merkezi kültür ve turizm bakanlığı tarafından yaptırılan ve uzun yıllar inşaatı süren kültür merkezi’nin hizme-te açılması için gerekli çalışmalar devam etmektedir. 4. festival ve yerel etkinlikler a. altın portakal film festivali cumhuriyet döneminde antalya’yı tüm türkiye’ye tanıtan kültürel etkinlik “altın portakal film festivali”dir. 1950’li yıların ortalarında tarihi aspen-dos tiyatrosu’nda düzenlenmeye başlayan konserler ve tiyatrolar antalya altın portakal film festivali’nin temel taşını oluşturur. halk yoğun ilgi göstermiş ve her yıl yaz aylarında yapılan gösteriler geleneksel bir yapıya bürünmüş ve 60’lı yılların başından günümü-ze kadar bir şenlik havasındadır. bu şenliğin gönüllü organizatörü sanata düşkünlüğü ile tanınan dr. avni tolunay’dır. şenlik, uzun yıllar “belediye tabibi” ola-rak görev yapan merhum tolunay’ın 1963 yılında be-lediye başkanı olmasıyla, sinemayı da bünyesinde ala-rak “antalya altın portakal film festivali”ne dönüşür.182 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m dr. avni tolunay önce antalya için bir amblem ara-yışı içinde olur ve yörenin simgesi olan portakalı, de-niz, tarihsel öğeler ve venüs heykeliyle bütünleştirir. portakal sadece amblemin içine girmekle kalmaz, film festivalinin de ismi olur. 1964 yılında güç koşullarla gerçekleştirilen ilk festivale ilgi gerçekten çok büyük olmuştur. antalya belediye başkanı dr. avni tolunay , ilk yılda halkın il-gisinden aldığı güçle, festivalin gelenekselleşeceğini ve bir bayrak yarışı gibi bu organizasyonun sonsuza kadar süreceğini ilan eder. festivalin özdeki misyonu-nu ise “türk sinema sektörünü maddi manevi destek-lemek, türk film yapımcısını nitelikli yapıtlar üretmeye teşvik ederek; türk sineması’nın uluslararası platforma açılmasına zemin hazırlamak” olarak belirler. bu ilke ile doğan antalya altın portakal film festivali kapsamın-da gerçekleşen altın portakal ulusal uzun metraj film yarışması, kısa sürede gösterdiği performans, sinema dünyasında yarattığı heyecan ile türkiye’nin oscar’ı unvanını alır.1978 yılında plastik sanatları da bünye-sine alan festival, bu dalda uluslararası olarak gerçek-leştirilir. 1985 yılına kadar antalya belediyesi önderliğin-de gerçekleşen festival o yıl, dönemin belediye başka-nı yener ulusoy öncülüğünde kurulan antalya kültür sanat turizm vakfı (aksav) tarafından organize edil-meye başlar. 1985 yılında festival’e akdeniz akdeniz adlı uluslararası müzik yarışmasını da ekleyerek yeni bir boyut katan yener ulusoy , akdeniz ülkelerini kap-sayan bu yarışmayı 1985 – 1988 yılları arasında altın portakal film festivali ile birlikte gerçekleştirir. 1989 – 1994 yılları arasında belediye meclis üyeleri, turizm kuruluşları ve antalya ticaret odası temsilcilerinden oluşan “festival yürütme kurulu” adlı platform tarafın-dan organize edilen festival, 1995 yılında antalya bü-yükşehir belediyesi önderliğinde kurulan altın porta-kal kültür ve sanat vakfı ile kurumsal bir yapıya ka-vuşur. vakıf eylül 2002’den beri “antalya kültür sanat vakfı” adıyla hizmet vermektedir. festivalin web adresi:www.altinportakal.org.tr b. diğer festival ve yerel etkinlikler ilimiz genelinde mahalli idareler ve dernekler ta-rafından gerçekleştirilen festival etkinlikler aşağıda lis-te halinde gösterilmektedir.bazı etkinliklerde düzen-leyen kurum ve kuruluşun tasarrufuyla tarih değişik-liği veya ertelemeler olabilmektedir. antalya ili festivalleri ve yerel etkinlikleri (ilçelere göre) antalya merkez antalya piyano festivali antalya büyükşehir belediye başkanlığı tel: 0242 2495000- fax: 2495015 web: www.antalya.bel.tr muratpaşa kasım avrasya film market antalya büyükşehir belediye başkanlığı tel: 0242 2495000- fax: 2495015 web: www.antalya.bel.tr muratpaşa ekim antalya altın portakal film festivali antalya büyükşehir belediye başkanlığı tel: 0242 2495000- fax: 0242 2495015 web:www.antalya.bel.tr muratpaşa ekim konyaaltı karnavalı ve yaz şenlikleri konyaaltı belediye başkanlığı-konyaaltı turizm kültür ve eğitim vakfı tel: 0242 2590921–22 faks: 0242 2590033 konyaaltı ağustos- ilk haftası geleneksel kan bağışı kampanyası konyaaltı belediye başkanlığı-konyaaltı turizm kültür ve eğitim vakfı tel: 0242 2590921–22 faks: 0242 2590033 konyaaltı 27 mart dağbeli festivali dağbeli belediye başkanlığı tel: 0242 4382027 döşemealtı dağbeli ağustos-son haftası çığlık nar festivali döşemealtı belediye başkanlığı tel: 0242 4213053 faks: 0242 4213185 döşemealtı - çığlık 20 eylül kepez geleneksel yağlı pehlivan güreşleri kepez belediye başkanlığı tel: 0242 310 58 58 faks: 0242 339 33 90 kepez nisan - son haftası183 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m akseki yaz festivali akseki belediye başkanlığı aksekililer derneği 0 242 678 10 08- 09 akseki ağustos ikinci haftası dayanışma şenliği emiraşıklar köyü derneği ve muhtarlığı tel: 0242 6821063 akseki emir aşıklar ky. temmuz- 4 ncü haftası başak festivali salihler köyü yardımlaşma ve kalkındırma derneği ve muhtarlığı tel: 0242 6891036 faks: 0242 6891036 salihler köyü ağustos- 2 nci haftası kutlama (pilav) günü yarpuz belediyesi -yardım ve kalkındırma derneği-tel: 0242 6751180 faks: 0242 6751181 yarpuz-çambeleni piknik alanı ağustos-2 nci haftası kervan festivali ceceler köyü derneği-tel: 0242 6751007 ceceler köyü ağustos kardelen festivali çimi köyü yardımlaşma ve yaşatma derneği tel: 0242 6781752-faks: 0242 6782007 çimi köyü ağustos- 1 nci haftası ayran festivali cevizli belediye başkanlığı tel: 0242 6883002 cevizli ağustos- 1 nci haftası bal festivali kuyucak belediye başkanlığı tel :0242 673 51 01 faks:0242 673 52 28 kuyucak ağustos- 4 ncü haftası cendeve köyü şenliği dayanışma ve yardımlaşma derneği tel:0 242 686 20 94 cendeve ağustos- 4 ncü haftası elma festivali kepezbeleni köyü gençliği 0 242 742 90 07 kepezbeleni köyü ağustos- 4 ncü haftası bademli şenliği bademli belediye başkanlığı- yardımlaşma derneği-0 242 674 10 17 bademli ağustos erik festivali günyaka köyü yardımlaşma ve kalkındırma derneği-0 242 688 34 98 günyaka köyü ağustos 2 nci haftası geleneksel alaçeşmeliler günü köy muhtarlığı-özel düzenleme komitesi 0 242 686 20 49 alaçeşme köyü ağustos- 3 ncü haftası alanya alanya atatürk koşusu ve yarış maratonu alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361 faks: 0242 5194361 www.alanyacup.com alanya 04.03.2007 alanya urbanball spor turnuvası alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361-faks: 0242 5194361 alanya 23.04.2007 alanya turizm ve sanat şenliği alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361 faks: 0242 5194361 alanya 26–29 mayıs sokak hentbolu turnuvası alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361-faks: 0242 5130502 alanya 25–30 haziran184 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m alanya açıkhava taş heykel sempozyumu alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361-faks: 0242 5194361 alanya 07 kasım alanya plaj hentbolu şampiyonası alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361 faks: 0242 5194361 alanya 2-5 temmuz sokak basketbolu turnuvası alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361 faks: 0242 5194361 alanya 11–15 ağustos tenis turnuvası alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361-faks: 0242 5194361 alanya 3-9 eylül alanya fotoğraf yarışması alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361-faks: 0242 5194361 alanya 01-31 mayıs uluslararası alanya triathlon alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361 faks: 0242 5194361 alanya 24 ekim uluslar arası alanya yüzme şampiyonası alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361-faks: 0242 5194361 alanya 26 ekim uluslar arası akdeniz karikatür yarışması alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361-faks: 0242 5130502 alanya 07 mayıs alanya caz günleri alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361-faks: 0242 5130502 alanya 6-9 eylül uluslar arası alanya dağ bisikleti şampiyonası alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361-faks: 0242 5130502 alanya 14 ekim tekvando turnuvası alanya belediye başkanlığı tel: 0242 5194361-faks: 0242 5130502 alanya 21-22 temmuz mahmutlar turizm festivali mahmutlar belediye başkanlığı tel: 0242 5283193-faks: 0242 5283195 www.mahmutlar.bel.tr mahmutlar ağustos- 2 nci yarısı gökbel yaylası yağlı pehlivan güreşleri kastel belediye başkanlığı 0 242 5181717 gökbel yaylası temmuz demre hıdrellez şenlikleri demre belediye başkanlığı tel : 0 242 871 51 28-faks :0 242 871 36 61 demre stadı meydan 05-06 mayıs elmali 655. tarihi yeşilyayla güreşleri elmalı belediye başkanlığı tel: 0242 618 67 02-03-faks: 618 12 78 elmalı eylül ilk haftası geleneksel abdal musa sultan’ı anma törenleri tekke köyü abdal musa kült. arş ve yaşat. derneği tel:0242 6137077-faks: 6137077 elmalı-tekke köyü 24–26 haziran akçay geleneksel elma ve sünnet şöleni akçay belediye başkanlığı tel: 0 242 629 20 19-faks:0 242 629 21 43 akçay ağustos son haftası185 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m finike uluslararası hasyurt tarım fuarı finike kaymakamlığı-hasyurt belediye başkanlığı- hasyurt tarım kültür turizm derneği-tel:0242 8657980-faks:8656553 finike-hasyurt beldesi 11–14 mayıs kafi baba anma törenleri yuvalı köyü muhtarlığı tel: 0242 8523380 finike-yuvalı köyü 5 haziran finike festivali finike belediye başkanlığı tel: 0242 8551102-faks: 0242 8553225 finike 26 haziran -1 temmuz gazipaşa gazipaşa atatürk’ü anma ve çekirdeksiz nar festivali gazipaşa belediye başkanlığı tel: 0242 5721013faks:5721068 gazipaşa 21 ekim tarım fuarı gazipaşa belediye başkanlığı-gazipaşa kaymakamlığı-tarım kültür ve turizm derneği tel: 0242 5721013-faks:5721068 gazipaşa nisanın son haftası ile mayısın ilk haftası tekli yıllarda düzenlenmektedir yayla şenliği gazipaşa belediye başkanlığı-gazipaşa kaymakamlığı-tarım kültür ve turizm derneği tel: 0242 5721013-faks:5721068 gökkuzluk temmuz son haftası çiftli yıllarda düzenlenmektedir ibradi ibradı üzüm festivali ibradı belediye başkanlığı tel: 0242 6912004-faks:6912166 ibradı eylül ilk haftası kardelen festivali ibradı belediye başkanlığı tel: 0242 6912004-faks:6912166 sülek yaylası nisan ilk haftası ormana üzüm festivali ormana belediye başkanlığı tel:0 242 692 32 55 ormana 1-2-3- eylül üzümdere köyü üzüm ve balık festivali üzümdere köyü muhtarlığı tel: 0 242 694 10 54 üzümdere köyü ağustos 2 nci haftası altınbeşik kültür ve turizm festivali ürünlü köyü muhtarlığı tel: 0242 6951002 ürünlü köyü ağustos 4 ncü haftası kaş kaş likya kültür ve sanat festivali kaş belediye başkanlığı tel: 0242 8361020 faks: 0242 8361030 kaş 1-4 eylül kemer kemer karnavalı kemer belediye başkanlığı tel:0242 8141503-faks:8141107 kemer haziran resim sempozyumu kemer belediye başkanlığı tel: 0242 8141503- faks:8141107 kemer ağustos geleneksel sünnet şöleni kemer belediye başkanlığı tel:0242 8141503- faks:8141107 kemer eylül186 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m off shore tekne yarışları kemer belediye başkanlığı tel: 0242 8141503-faks:8141107 kemer temmuz deniz kızı halk konseri-sünnet şöleni göynük belediye başkanlığı tel: 0242 8151300 faks: 0242 8151300 göynük ağustos son haftası eylül ilk haftası tiyatro şöleni göynük belediye başkanlığı tel: 0242 8151300 faks: 0242 8151300 göynük temmuz sünnet şöleni, konser ve yağlı güreş etkinlikleri ve spor çamyuva belediye başkanlığı tel: 0242 8246581 faks:0 242 824 60 02 çamyuva ağustos son haftası eylül ilk haftası phaselis art days ketav- ketob tel: 0242 8145911 faks: 0242 8145910 kemer eylül ilk haftası uluslar arası sualtı günleri ketav- ketob tel: 0242 8145911 faks: 0242 8145910 kemer eylül ilk haftası korkuteli şehzade korkut şenlikleri ve mantar festivali korkuteli belediye başkanlığı tel:0242 6436011-faks: 6433243 korkuteli ağustos 4 nci haftası bozova keşkek şöleni bozova belediye başkanlığı ş.m.k. ilköğretim okulu tel: 0242 6612002 faks: 0242 6612009 korkuteli- bozova haziran kumluca tarım ve seracılık şenlikleri (konferanslar-konserler-müzik-dans-tiyatro-yağlı pehlivan güreşleri) kumluca belediye başkanlığı tel:0 242 887 27 01 faks:0 242 887 10 98 kumluca 23- 29 nisan manavgat manavgat uluslararası barış suyu kültür ve turizm festivali manavgat belediye başkanlığı tel: 0242 7461393 faks: 0242 7467575 manavgat ağustos son haftası manavgat uluslar arası dağ bisikleti maratonu manavgat belediye başkanlığı tel: 0242 7461393 faks: 0242 7467575 manavgat 15 nisan side uluslar arası kültür ve sanat festivali side belediyesi başkanlığı tel: 0242 753 10 13 faks: 0242 753 69 67 side 1-5 eylül side uluslar arası çocuk şenliği side belediyesi başkanlığı tel: 0242 753 10 13 faks: 0242 753 69 67 side limanı 1-5 haziran kabotaj bayramı side belediyesi başkanlığı tel: 0242 753 10 13 faks: 0242 753 69 67 side limanı 1temmuz belenobası karpuz festivali ilçe tarım müdürlüğü belenobası köy muhtarlığı tel: 0242 746 10 06 belenobası köyü haziran 2 nci haftası geleneksel sünnet şöleni sarılar belediye başkanlığı tel: 0242 750 14 03 faks: 0242 750 14 01 sarılar ağustos son haftası187 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 5. kültür sanat kurum ve kuruluşlari a. güzel sanat galerileri a.1. devlet güzel sanatlar galerisi daha önce müstakil müdürlük olan devlet güzel sanatlar galerisi, 4848 sayılı kanunla il kültür ve tu-rizm müdürlüğü’ne bağlı bir şube olarak faaliyetine devam etmektedir. ilimiz cumhuriyet caddesi üzerin-de, mülkiyeti vakıfl ar genel müdürlüğü’ne ait, il kül-tür ve turizm müdürlüğü’ne tahsisli, yivli minare kül-liyesi içinde yer alan mevlevihane binasında 1963 yı-lında hizmete girmiş ve bugüne kadar bu binada hiz-met vermektedir. iki kapalı salonu ve açık teşhir salo-nu bulunan galeride, resim, heykel ve diğer güzel sa-natlar faaliyeti sürdürülmekte ve demirbaşında kayıt-lı 60 adet plastik sanat eseri bulunmaktadır.antalya-lı birçok sanatçı burada sergi vb. faaliyetlerde bulun-maktadır. galerinin bulunduğu bina, alaaddin keyku-bat tarafından 1255 tarihinde yaptırılmıştır. kalın du-varlı olan binada kubbe ve tavan sistemi kullanılmıştır. enine dikdörtgen planlı olup, katlı şekilde yapılmıştır. iç kısmında da basamaklı yükseltileri vardır. mevlevihanede altta ve üstte olmak üzere top-lam 4 mekan bulunmaktadır. giriş güneydendir. alt orta giriş mekanın üstünü örten kubbeye altıgen kas-naklı bir kubbe feneri yapılmıştır. xviii. yüzyılda teke-li mehmet paşa tarafından mevlevihaneye çevrilmiştir. mevlevihanenin hemen batısında yeni onarılmış bir osmanlı hamamı bulunmaktadır. devlet güzel sanatlar galerisinin başlıca görevleri; -sanatçılarımıza sanat eserlerini sergileme kolaylı-ğı sağlamak, -yetenekli genç sanatçıları desteklemek, -plastik sanatlar zevkini yaymak ve geliştirmek, -plastik sanatlar alanında konferans, açıkoturum, film ve dia gösterileri düzenlemek, -sanatseverlere ve sanatçılara dünya plastik sanatı-nı ve eserlerini tanıtmak olup iletişim bilgileri aşağıda belirtilmiştir. adresi: cumhuriyet cad. no:55 antalya-tel: 0242 248 70 76 a.2. diğer güzel sanat galerileri ilimizde çok sayıda sanat galerisi bulunmaktadır. bunların bir çoğu son yıllarda açılmışlardır. ayrıca resmi kurum ve kuruluşların salonlarının yanı sıra özel ve der-nek çatısı altında hizmet veren sanat galerileri de bu-lunmaktadır.bunların başlıcaları aşağıda belirtilmiştir. adi adresi /web/e-posta tel. -büyükşehir belediyesi atatürk altındağ mah. 152 sok. 243 15 43 kültür ve sanat evi-kütüphane ataturkkultur@asmek.org.tr -muratpaşa belediyesi aydın güllük caddesi no:75 248 48 93 kanza sanat galerisi www.muratpasa-bld.gov.tr -akm sanat galerisi 100.yıl bulvarı-atatürk kültür parkı 238 54 44 www.antalya-akm.org.tr -büyükşehir belediyesi karikatür sokağı-sanat galerisi www.antalya.bel.tr 249 54 00 -olbia sanat galerisi akdeniz üniversitesi kampüsü 310 21 92 -ansan sanat galerisi sanat ve çevre bahçesi kalekapısı 248 00 08 www.ansansanat.com -orkun-ozan sanat galerisi milli egemenlik cad. 40.sok. no:42 248 38 52 www.orkunozan.com.tr -salih yön sanat galerisi avni tolunay cad. no: 45/b 313 19 13 www.salihyon.com.tr -2000 plaza sanat galerisi recep peker cad. no:1 312 48 69 iclaldagli@yahoo.com -haşim işcan kültür merkezi muratpaşa mh. evliyaçelebi cad. 247 87 27 sergi salonu -büyükşehir belediyesi yenimahalle 2428 sok.no:39/kepez 325 91 31 yenimahalle semt evi sergi salonu yenimahalle@asmek.org.tr -antalya müzesi konyaaltı cad. no:1 238 56 88 sergi salonu antalyamuzesi@ttnet.net.tr -ahk sanat galerisi ismet gökşen cad. no:6/1 316 53 00 www.ahk.com.tr188 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m -desti sanat galerisi ömer melli apt. no: 21/2 311 40 82 www.lebriz.com/desti -sezen sanat merkezi kızıltoprak mh. 917.sk.yediarıklar 322 77 23 sit. c blok girişi n:3-4 -mimarlar odası sanat galerisi 237 86 94 -fırçakeş sanat evi 1326 sokak no: 55 247 62 37 -lara sanatevi gençlik mah. tevfik işık cad. 248 87 70 olgangu@hotmail.com -fuat ali koç atölyesi yenikapı sok. 15/1 kaleiçi 244 37 26 www.saatchi-gallery.co.uk/yourgallery -tömer sanat galerisi -bohem sanat galerisi b. sinemalar afm laura sineması 0242 324 40 00 altın portakal sineması 0242 248 63 02 ak-sin batı sineması 0242 247 27 56 ak-sin cineplex kültür sineması 0242 244 03 63 ak-sin megapol sineması 0242 237 01 31 aspendos sineması 0242 322 73 08 cinebonus antalya sineması 0242 230 14 14 cinetime özdilek park sineması 0242 334 33 99 deepo outlet center sineması 0242 340 62 00 kent sineması 0242 248 90 85 megapol sineması 0242 237 01 31 plaza sineması 0242 312 62 96 prestige sineması 0242 312 05 43 kemer tukancity sineması 0242 824 63 03 kumluca 50.yıl kültür merkezi sineması 0242 887 50 70 manavgat kültür merkezi sineması 0242 743 05 24 c. diğer bazı kültür-sanat kurum ve kuruluşları adi adresi /web/e-posta tel. -büyükşehir belediyesi kültür www.antalya.bel.tr 249 54 00 salonu ve fuayesi -akmed-akdeniz medeniyetleri kocatepe sok. n0:25 kaleiçi 243 42 74 araştırma enstitüsü www.akmed.org.tr antalya kent müzesi haşim işcan mah. 1305.sok.n0:12 247 31 36 kent belleği merkezi www.antalyakentmüzesi.org.tr -antalya expo center pınarlı mah./aksu 462 20 00 -cam piramit sabancı kongre atatürk kültür parkı içi 238 54 44 ve kültür merkezi -talya conventıon center tayla oteli yanı/işıklar -akm kültür merkezi 100.yıl bulvarı atatürk kültür parkı 238 54 44 -akdeniz üniversitesi kütüphanesi www.akdeniz.edu.tr/kutuphane 310 07 10 -antalya müzesi kütüphanesi konyaaltı cad. no:1 238 56 88 -konyaaltı asmek merkezi altınkum mah. gmk bulvarı 229 43 20 ve kütüphanesi no: 75-konyaalti@asmek.org.tr 229 43 23 -tekelioğlu il halk kütüphanesi üçgen mah.96 sok. no:54 344 51 37189 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m ve görme özürlüler okuma s. kutuphane07@kultur.gov.tr -antalya barosu türk halk müziği korosu meltem mah. baro han 238 61 55 -antalya barosu meltem mah. baro han 238 61 55 türk sanat müziği korosu -antalya devlet senfoni orkestrası akm atatürk kültür parkı 238 52 33 www.antalyasanat.com -todoks türk sanat müziği kor. cumhuriyet cad. 22.sok.ulutaş apt n:10/13 243 84 10 -abt-antalya büyükşehir karaalioğlu parkı girişi işıklar 249 53 20 belediyesi tiyatrosu www.abt.gov.tr -antalya devlet tiyatrosu trt cad. no:21 www.antalyadt.gov.tr 344 49 29 -antalya devlet opera ve balesi özgürlük bulvarı no:205 324 11 83 -kepez belediyesi tiyatro topluluğu 325 91 31 -üçüncü zil tiyatro topluluğu ucuncuzil@sitemyet.com 0532 477 17 07 -anfad (antalya fotoğraf ve tahıl pazarı mah. 467.sok.temelli işhanı no: 25- 243 63 06 sinema amatörleri derneği) www.anfad.org.tr -anşoyad bahçelievler mah. eski kapalı halk pazarı içi no: 2–3 243 05 11 -antalya filarmoni derneği atatürk kültür merkezi 238 52 33 -antalya kent konseyi konyaaltı cad. atatürk parkı no:55 243 69 93 www.antalyakentkonseyi.org.tr -aksav (antalya kültür sanat vakfı) akm 100.yıl bulvarı 238 54 44 -antalya caz derneği bkarayalcin@gmail.com 249 64 88 -akdim-antalya kültürlerarası elmalı mh.19.sk.n:2 244 58 88 diyalog merkezi www.akdim.org -antalya eğitim kültür dayn.der. 241 93 42 -antalya musiki derneği 241 79 78 -güsad-güzel sanatlar derneği avni tolunay cad. no:45 www.gusad.com 313 19 13 -kaleiçi vakfı kaleicivakfi@org.tr 244 00 24 -kütüphaneciler derneği 244 03 35 -mevlana kültür ve sanat vakfı hükümet cd. n:6 - 241 65 79-fax:248 19 58 -opera ve bale sanatçıları meltem mah.asya sitesi b-1 238 47 70 ve sevenler derneği blok no:63-obssdernek@yahoo.com -rehber ant- profesyonel turist m.egemenlik cad. 42.sok. n:24/31 247 18 41 rehberleri derneği rehberant@mynet.com -tema- antalya kışla mah. askerlik şubesi karşısı 243 72 52 53.sok. no: 10/1 -www.tema.org.tr -todosk cumhuriyet cad. 22.sok.ulutaş apt. 243 85 10 no: 10/13 -www.todosk.org.tr -adım dans klübü yeşilbahçe mah.1453 sok. 312 08 05 -akdeniz üniversitesi www.akdeniz.edu.tr 227 44 56 antalya devlet konservatuarı -büyükşehir belediyesi asmek www.antalya.bel.tr 249 54 00 antalya sanat ve meslek eğitimi -atso-anadolu güz. san.lisesi www.atsoagsl.org 325 52 53190 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m -büyükşehir beld.ismail baha atatürk cad. belediye iş hanı 248 33 21 sürelsan konservatuarı -lir özel kültür ve sanat merk. meltem mah.basın sitesi a blok 241 65 79 -özel antalya anadolu güzel sanatlar lisesi antalya koleji bayındır mh.333.sk. 238 23 00 -ardıç kitabevi selekler çarşısı 247 03 56 ardiçkiantalya@superonline.com -d&r g-mail alışveriş merkezi lara 316 70 41 www.dnr.com.tr -elt kitabevi şarampol cad. no: 194 244 14 10 -remzi kitabevi laura alışveriş merkezi 323 45 82 www.remzi.com.tr -nt kitabevi elmalı mh.h.subaşı cd. 247 80 47 inal apt.n:15/1-antalya@nt.com.tr -adalin antalya kent yaşam rehberi eski lara cd.ekimci apt.129/3 316 22 21 şirinyalı/muratpaşa--www.adalin.biz antalya kent kültürü bülteni h.işcan mh.1305.sk.n:12 247 31 36 www.antalyakentmuzesi.org.tr gelecek tarım balbey mh.f .altay cd.414.sk.n:5/35 247 07 46 www.gelecektarim.com 6. kütüphaneler antalya’da kültür hayatının gelişmesinde önemli bir rol de kütüphanelere düşmektedir. başlıca kütüp-haneler aşağıdadır: a. il kültür ve turizm müdürlüğü’ne bağlı kütüphaneler a.1. tekelioğlu il halk kütüphanesi müdürlüğü cumhuriyet’in kuruluşundan sonra antalya’da teke sancağından kalan yazma ve arap harfl i basma eserler müsellim camii’nde biriktirilerek muhafaza edilmiştir. daha sonra bu kıymetli kitaplar 1924 yılın-da iskeledeki gümrük binasında sıtkı tekeli’nin çalış-malarıyla kütüphane haline getirilmiştir. kütüphane-nin kurucusu olan sıtkı tekeli kuruluşundan itibaren 36 yıl süreyle kütüphanede görev yapmış ve 1960 yı-lında emekli olmuştur. kütüphane 1924’ten 1956 yılına kadar çeşitli bi-nalarda faaliyet göstermiş 1956 yılında elhamra sine-ması olarak bilinen binaya taşınmıştır. bu bina 1919 yı-lındaki işgal sırasında italyanlar tarafından meclis sa-lonu olarak kullanılmış, 1924’te mübadelede hazineye geçmiş, 1929 dan 1956 ya kadar elhamra sineması adı altında faaliyet göstermiştir. 1956 yılında il genel mec-lis kararıyla halk okuma odasının yıkılmasından sonra milli eğitim müdürlüğünün teklifiyle maliye bakanlığı tarafından kütüphane olarak tahsis edilmiştir191 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 1964 yılında kütüphaneler ve yayımlar genel müdürlüğü’nün isteği üzerine kütüphanede bulunan 994 adet el yazması eser, 5961 adet arap harfl i bas-ma eserler istanbul süleymaniye kütüphanesi’ne gön-derilmiştir. aynı tarihte ankara milli kütüphane genel müdürlüğü’ne de konsolosluk binasından kütüpha-neye çevrilen 246 adet rumca eser devredilmiştir. 1956’dan 1985’e kadar sinemadan bozma binada hizmet veren kütüphane antalya belediye binasının çevre düzenlemesi sonucu yıkılmış ve bunun üzeri-ne altındağ mahallesi trt cad. 152. sokakta bulunan belediye’ye ait atatürk kütüphanesi binasına mart 1985 yılında taşınmıştır. 1993 ağustos ayına kadar bu binada hizmet vermiştir. kültür ve turizm bakanlığı tarafından yaptırılan üçgen mh. 96 sok. no:54 adresinde bulunan 5 katlı bi-nada 21 ağustos 1993 tarihinden itibaren hizmet ver-mektedir. kütüphanenin kitap sayısı 2009 yılı verilerine göre; 770 adet 1928 harf devrimi öncesi, 29 adet de 1928 sonrası basılmış eski harfl i türkçe kitap, 55.400 adet de günümüz türkçe’siyle yazılmış ki-tapla birlikte toplam 56.199 kitapla antalya’da yaşa-yan halkımıza hizmet vermektedir. kütüphanenin başlıca hizmet bölümleri de; -müracaat bölümü, -çocuk bölümü, -yetişkinler bölümü, -ödünç verme bölümü, -süreli yayınlar bölü-mü, -gör-işit bölümü, -internet salonu, -gezici kütüp-hane olarak sıralanmaktadır. a.2. muratpaşa ahmet a.sönmez ilçe halk kütüphanesi memurluğu 1996 yılında hizmete girmiştir. ahmet sönmez isimli hayırsever tarafından yaptırılıp kütüphane ola-rak kullanılmak şartıyla valilik protokolü ile il kültür ve turizm müdürlüğü’ne bağışlanmış olan binada hiz-met vermektedir. kitap sayısı, 2009 yılı verilerine göre; 7,865 adettir. adres: sinanoğlu cad. no:135 -tel: 323 58 78 a.3. akseki yeğen mehmet paşa ilçe halk kü-tüphanesi müdürlüğü 1782 yılında sadrazam yeğen mehmet paşa tara-fından kurulmuştur. 1996 yılından beri kendi binasın-da hizmet vermektedir. kitap sayısı 2009 yılı verilerine göre 26,042 adettir. 322 adet el yazması eser bakanlık onayı ile konya bölge yazma eserler kütüphanesi’ne bakım ve mikrofilmleri alınmak üzere gönderilmiştir.192 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 170 adeti 1928 harf devrimi öncesi basılmış kitaplar eski harfl i türkçe’dir. diğer kitaplar da basma türkçe kitaplardır. a.4. serik ilçe halk kütüphanesi müdürlüğü 1963 yılında özel idareye ait binada hizmete gir-miş ve okuyuculara hizmet vermektedir. 2009 yılı veri-lerine göre toplam 19,206 adet kitabı mevcuttur. a. 5. manavgat ilçe halk kütüphanesi mü-dürlüğü 1983 yılında kurulan kütüphane,1992 yılında ba-kanlıkça yaptırılan yeni binasında hizmet vermekte-dir. kitap sayısı 2009 yılı verilerine göre toplam 16.546 adettir. bağlı, taşağıl halk kütüphanesi vardır. a. 6. manavgat taşağıl şube halk kütüpha-nesi memurluğu 1987 yılında hizmete girmiştir. belediyece tahsis edilen binada hizmet vermektedir. kitap sayısı, 2009 yılı verilerine göre toplam 7,556 adettir. a. 7. alanya ilçe halk kütüphanesi müdürlüğü 1975 yılında hizmete girmiş, 2009 yılı verileri-ne göre 1928 harf devrimi öncesi basılmış eski harfl i türkçe 43 adet, 17,571 yeni kitabı olmak üzere toplam 17,614 kitapla hizmet vermektedir. a. 8. elmalı ilçe halk kütüphanesi müdürlüğü 1926 yılında kurulmuş olup, 1970 yılından iti-baren ömer paşa camii külliyesinde bulunan ömer paşa medresesi’nde hizmet vermektedir. elmalı halk kütüphanesi’nin çekirdeğini oluşturan sinan-ı ümmi, babazade, hatipzade, şeyhefendi ve haydar baba gibi medrese kütüphaneleri başta gelir. bunlar,1926 yılın-da birleştirilerek, çocukların okul öncesi eğitiminde kullanılan “ana mektebi” binasında halkın hizmetine sunmuştur. bakanlığın gönderdiği ve halkın bağışladığı ki-taplarla zenginleşme dönemine giren kütüphanede kitap sayısı 2009 yılı verilerine göre toplam, toplam 29,099 adettir. a.9. korkuteli ilçe kütüphane memurluğu 1962 yılında hizmete girmiştir. korkuteli beledi-yesince tahsis edilen binada hizmet vermektedir. ki-tap sayısı 2009 yılı verilerine göre toplam 12,207 adet kitabı vardır. a.10. kaş atatürk ilçe halk kütüphanesi memurluğu 1982 yılından beri açık olan kütüphane, halen kalkan yolu üzerinde yeni yapılan bir okulun bünye-sinde hizmet vermektedir. 2009 yılı verilerine göre toplam 10,944 adet kitabı vardır. a.11. kaş kalkan şube halk kütüphanesi memurluğu 1992 yılında hizmete girmiştir. belediyece tahsis edilen binada hizmet vermektedir. kitap sayısı 2009 yılı verilerine göre toplam 5,277 adet kitabı vardır. a.12. gündoğmuş ilçe halk kütüphanesi memurluğu 1985 tarihinde hizmete girmiştir.gündoğmuş be-lediyesince tahsis edilen binada hizmet vermektedir. 2009 yılı verilerine göre toplam 5,678 adet kitabı vardır. a.13. kumluca ilçe halk kütüphanesi memurluğu 1989 yılında hizmete girmiştir. belediyece tahsis edilen binada hizmet vermektedir. kitap sayısı, 2009 yılı verilerine göre toplam 9,211’dir. a.14. gazipaşa ilçe halk kütüphanesi memurluğu 1968 yılında hizmete girmiştir. esnaf kefalet koo-peratifinden kiralanan binada hizmet vermektedir. 2009 yılı verilerine göre toplam 13,158 adet kitabı vardır. a.15. finike ilçe halk kütüphanesi memurluğu 1988 yılında hizmete girmiştir. hazine tarafından tahsis edilen binada hizmet vermektedir. kitap sayısı 2009 yılı verilerine göre toplam 7,790 adettir. a.16. ibradı ilçe halk kütüphanesi memurluğu 1979 yılında hizmete girmiştir. belediyece tahsis edilen binada hizmet vermektedir. kitap sayısı, 2009 yılı verilerine göre toplam 12,210 adettir. a.17. kemer hilmiye serin ilçe halk kütüphanesi memurluğu hayırsever hilmiye serin adına yaptırılıp il kültür elmalı ilçe halk kütüphanesi-ağustos-2008193 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m ve turizm müdürlüğü’ne bağışlanan kütüphane 2004 yılında hizmete açılmış ve 2009 yılı verilerine göre toplam 3,563 kitaba sahiptir. b. diğer kütüphaneler b.1. büyükşehir belediyesi atatürk kütüphanesi trt caddesi altındağ mahallesi’nde bulunan atatürk kütüphanesi 1983 yılında antalya büyükşe-hir belediyesi’ne bağlı olarak kuruldu. 2007 verilerine göre 11291 adet kitapla okurlara hizmet vermektedir. b.2. akdeniz üniversitesi’ne bağlı akademik kütüphane il milli eğitim müdürlüğü’ne bağlı tüm resmi ve özel okullar, birçok resmi kurum ve kuruluşun da ken-di bünyelerinde oluşturmuş oldukları kütüphaneleri de mevcuttur. c. il kültür ve turizm müdürlüğüne bağlı olup yerel yönetimlere devredilen kütüphaneler kütüphanenin adi devir edildiği belediye/ muhtarlik tarihi 1 dağbeli şube halk kütüphanesi merkez dağbeli belediyesi 02.08.2005 2 yuva şube halk kütüphanesi elmalı-yuva belediyesi 04.08.2005 3 mavikent şube halk kütüphanesi. kumluca-mavikent belediyesi 09.03.2006 4 turunçova şube halk kütüphanesi. finike-turunçova belediyesi 20.06.2006 5 yeniköy şube halk kütüphanesi. merkez döşemealtı belediyesi 30.06.2006 6 bademağacı şube halk kütüphanesi. merkez bademağacı belediyesi 04.07.2006 7 zerdalilik şube halk kütüphanesi merkez muratpaşa belediyesi 31.08.2006 8 erenköy şube halk kütüphanesi merkez kepez belediyesi 24.07.2006 9 abdurrahmanlar şube halk kütüphanesi serik-abdurrahmanlar belediyesi 08/05/2007 10 akşahap şube halk kütüphanesi akseki-akşahap köy muhtarlığı 29.05.2008 d. antalya halk kütüphaneleri okuyucu ve kitap istatistikleri kütüphane adi 2008 yili 2009 yili okuyucu sayisi kitap sayisi okuyucu sayisi kitap sayisi tekelioğlu il halk kütüphanesi 66,565 58,874 59,240 56,199 ahmet a.sönmez ilçe halk kütüphanesi 4,069 7,204 3,061 7,865 akseki yeğen mehmet paşa ilçe halk kütüphanesi 21,784 25,703 22,497 26,042 alanya ilçe halk kütüphanesi 19,442 16,271 18,047 17,614 elmali ilçe halk kütüphanesi 7,855 27,763 12,367 29,099 finike ilçe halk kütüphanesi 32,745 7,425 39,749 7,790 gazipaşa ilçe halk kütüphanesi 7,638 12,561 8,877 13,158 gündoğmuş ilçe halk kütüphanesi 3,032 4,864 4,170 5,678 ibradi ilçe halk kütüphanesi 3,247 12,009 4,089 12,210 kaş atatürk ilçe halk kütüphanesi 383 9,944 1,614 10,944 kalkan halk kütüphanesi 7,899 5,227 7,863 5,277 kemer hilmiye serin ilçe halk kütüphanesi 8,265 2,787 11,887 3,563 korkuteli ilçe halk kütüphanesi 10,517 11,850 9,358 12,207 kumluca ilçe halk kütüphanesi 2,578 8,728 8,413 9,211 manavgat ilçe halk kütüphanesi 90,916 15,392 96,352 16,546 serik ilçe halk kütüphanesi 9,468 17,963 11,952 19,206 taşağil halk kütüphanesi 16,210 7,320 18,522 7,556 toplam 312,613 251,885 338,058 260,165194 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m b. tarihi yapi 1. müze ve antik kentler a. genel bakış il genelinde 2007 yılı verilerine göre; 18’i antik şehir (ören yeri) ve 3’ü müze (antalya merkez, alanya ve manavgat-side) olmak üzere toplam 21 adet ücret-li müze ve ören yeri bulunmaktadır. elmalı ilçemizde-ki “elmalı hazineleri müzesi”nin kuruluş çalışmaları da hızla devam etmektedir.ayrıca, antalya merkez ve alanya’da bulunan atatürk evi müzeleri de ücretsiz olarak ziyaret edilebilmektedir. ilimizde kütür ve turizm bakanlığı’na bağlı müze-ler dışında kaleiçi’nde faaliyet gösteren “akmed-suna inan kıraç akdeniz medeniyetleri müzesi” özel müze-si ve büyükşehir belediyesi bünyesinde, belediyenin önemli derecede finans katkısı ve türk tarih kurumu-nun da destekleri ile kuruluş çalışmaları devam eden “kent müzesi ve kent belleği”nin, ilimiz kültür ve tari-hine önemli derecede katkısı olduğu ve olacağı tak-dirle karşılanmaktadır. b. antalya ilindeki ücretli müze ve antik kentleri ziyaretçi sayıları ve elde edilen gelir tutarları 2009 yılında ilimiz müze ve ören yerlerine ziya-ret eden yerli ve yabancı toplam ziyaretçi sayısının 2,298,429. toplam gelirin de 7,157,837.00 tl olarak gerçekleşmiştir. 1.1. müzeler a. antalya müzesi antalya müzesi, 1922 yılında öğretmen süley-man fikri erten tarafından 1. dünya savaşı’ndan sonra bölgeye gelen işgal güçlerinin yağmasından kurtarı-lan eserlerin korunması amacıyla kurulmuştur. ilk ola-rak kaleiçi’nde bulunan alaaddin cami’de, daha don-ra yivli cami’de yer alan müze 1972 yılında bugünkü binasına taşındı. antalya müzesi bugün 30.000 met-re kareye kaplayan bir alanda 14 sergi salonu ile hey-kel ve değişik eserlerin sergilendiği açık hava galerileri ve bahçeden oluşmaktadır. insanlık tarihine kesintisiz tanıklık etmiş anadolu topraklarının en zengin geçmi-şe sahip köşelerinden biri olan antalya bölgesi’nin sı-nırları içerisinde yer alan üç antik kültür bölgesi lik-ya, pamfilya ve pisidya’nın önemli bir bölümü antalya müzesi’nin sorumluluk alanını oluşturur. arkeolojik zenginlikleriyle eşsiz bir açık hava mü-zesi ve uluslararası bir kazı merkezi durumundaki antalya’da her yıl pek çok ülkeden bilim adamları bi-limsel kazılar yapmaktadır. bölgede çok sayıda kurtar-ma kazısı ve örenyeri çevre düzenleme çalışmaları an-talya müzesi’nce yürütülmektedir. antalya müzesi ar-keoloji ve tarih müzesi olup aynı zamanda bölge mü-zesi olarak da nitelendirilebilir. koleksiyondaki eser-lerin büyük bölümü bölgede yapılan kazılardan elde edilmiş, etnoğrafik eserler de yine bölgeden müze uz-manları tarafından derlenmiştir. salonlarda, antalya topraklarının ilk insanla başlayan ve günümüze kadar kesintisiz olarak süren binlerce yıllık geçmişini yansı-tan, kronolojik ve yer yer konularına göre sergilenen eserler görülebilir. özellikle perge’de bulunan roma dönemi heykeltıraşlık eserleriyle ve son yıllarda müze kurtarma kazılarından ortaya çıkan ilginç ve ünik bu-luntularıyla antalya müzesi dünyanın en önemli müze-leri arasında sayılabilmektedir. müze 1988 yılında “av-rupa konseyi yılın müzesi” ödülüne layık görülmüştür. a.1. çocuk bölümü bu salonda çocukların çağlar önce oynadığı oyun-cak ve oyunlar sergilenmektedir. ayrıca birçoğu artık yok olmuş tipik bir anadolu kenti çarşısı görülebilir. a.2. tabiat tarihi ve prehistorya salonu bu salonda dünyanın oluşumuna tanıklık etmiş fosiller ve insanlık tarihinin ilk buluntuları olan eser-lere yer verilmiştir. avcılık ve toplayıcılık düzeninden yerleşik düzene geçen ve bununla birlikte uygarlığa ilk adımını atan insanoğlunun ürettiği kullanım eşyaları, inanışlarına ait idoller, heykelcikler ve anadolu’nun en eski ölü gömme geleneklerinden birini yansıtan küp mezar sergilemesi de bu salonda yer almaktadır. a.3. seramik eserler salonu uygarlığın ilerlemesi ile birlikte pişmiş toprak eserlerdeki estetik ve teknolojik gelişimi, geometrik dönem’den (i.ö.1100) bizans dönemi’ne (i.s.1100) ka-dar kronolojik olarak bu salonda görmek mümkündür. a.4. bölge kazıları salonu bölge kazılarından gelen eserlerin sergilendiği bu salonda likya, pamfilya ve pisidya bölgelerinde yer alan ören yerlerinde üniversiteler tarafından yapılan arkeolojik kazıları ve müzenin yaptığı kurtarma kazıla-rı sonucu gün ışığına çıkmış eserlerden örnekleri gör-mek ve bu kazılar hakkında önemli bilgileri bulmak mümkündür. a.5. imparatorlar salonu bu salonda roma döneminin imparatorları, im-paratoriçeleri ile dönemin önemli politik şahsiyetleri-nin m.s. 2. yüzyıla tarihlenen ve perge’den bulunmuş olan heykelleri sergilenir. ayrıca antalya müzesinin simgesi haline gelmiş, siyah ve beyaz mermerin birlik-te kullanılması ile yapılmış olan dansöz heykeli de im-paratorlar salonunda sergilenmektedir. a.6. tanrılar salonu bu salonda heykeltıraşlık ve mitolojinin muhte-şem birleşimini görmek mümkündür. yunan mitolo-jisinde adı geçen, tanrıların kralı zeus, aşk ve güzel-lik tanrıçası afrodit, güneş ışığının tanrısı apollon gibi195 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m antalya il kültür ve turizm müdürlüğü müze ve ören yerleri istatistiği 2009 yili ocak-aralik dönemi müzeler giriş ücreti ücretli ziyaretçi ücretsiz ziyaretçi indirimli grup (seyahat acentası) müze kartli ziyaretçi ziyaretçi toplami müze geliri satilan müze kart adedi toplam müze kart satişi müze kart geliri tam indirimli personel antalya müzesi 15.00 tl 27 701 33 435 34 786 6 538 102 460 415,515.00 tl 3 990 2 338 210 6 538 103,624.00 tl alanya müzesi 3.00 tl 7 338 6 215 0 324 13 877 22,104.00 tl 206 118 0 324 5,300.00 tl side müzesi 10.00 tl 19 625 6 866 6 967 1 259 34 717 196,250.00 tl 617 434 0 1 051 16,680.00 tl müzeler toplami 54,664 46,516 41,753 8,121 151 054 633,869.00 tl 4 813 2 890 210 7 913 125,604.00 tl ören yerleri giriş ücreti ücretli ziyaretçi ücretsiz ziyaretçi indirimli grup (seyahat acentası) müze kartli ziyaretçi ziyaretçi toplami örenyeri geliri satilan müze kart adedi toplam müze kart satişi müze kart geliri tam indirimli personel aspendos 15 76 429 47 166 158 192 14 348 296 135 1,146,435.00 tl 10 089 3 821 438 14 348 240,881.00 tl perge 15 31 195 16 703 169 626 3 002 220 526 467,925.00 tl 1 962 985 55 3 002 49,200.00 tl phaselis 8 82 885 26 851 39 147 4 095 152 978 663,080.00 tl 2 749 1 346 0 4 095 68,440.00 tl noel baba müzesi 10 42 312 26 937 313 883 3 096 386 228 423,120.00 tl 2 068 1 009 19 3 096 51,488.00 tl myra 10 43 273 23 320 318 391 2 104 387 088 432,730.00 tl 1 509 588 7 2 104 36,074.00 tl xanthos 3 17 193 2 376 2 435 245 22 249 51,579.00 tl 159 86 0 245 4,040.00 tl simena 8 20 364 5 637 4 646 529 31 176 162,912.00 tl 333 196 0 529 8,620.00 tl patara 5 63 150 6 686 1 928 1 056 72 820 315,750.00 tl 708 348 0 1 056 17,640.00 tl termessos 8 17 047 5 000 2 462 150 24 659 136,376.00 tl 89 61 0 150 2,390.00 tl karain 3 4 325 8 648 564 148 13 685 12,975.00 tl 54 94 0 148 2,020.00 tl olympos 3 112 674 23 925 315 2 385 139 299 338,022.00 tl 1 214 1 171 0 2 385 35,990.00 tl olympos (plaj kartı) 5 29 840 0 0 0 29 840 149,200.00 tl 0 0 0 0 0.00 tl arykanda 3 2 246 289 0 0 2 535 6,738.00 tl 0 0 0 0 0.00 tl alanya kalesi 10 154 377 17 007 46 417 3 816 221 617 1,543,770.00 tl 2 240 1 553 23 3 816 61,376.00 tl ehmedek kalesi 10 8 615 6 211 0 215 15 041 86,150.00 tl 136 79 0 215 3,510.00 tl alanya kizil kule 3 16 853 1 969 0 161 18 983 50,559.00 tl 69 92 0 161 2,300.00 tl selge 3 2 639 0 155 0 2 794 7,917.00 tl 0 0 0 0 0.00 tl side tiyatrosu 10 52 873 15 126 8 417 2 458 78 874 528,730.00 tl 1 424 823 3 2 250 36,716.00 tl alanya atatürk evi ve müzesi ücretsiz - 4 568 - - 4 568 0.00 tl - 0 - - - antalya atatürk evi ve müzesi ücretsiz - 26 279 - 1 26 280 0.00 tl 1 1 10.00 tl ören yerleri toplami 778 290 264 698 1 066 578 37 809 2 147 375 6,523,968.00 tl 24 803 12 253 545 37 601 620,695.00 tl genel toplam 832 954 311 214 1 108 331 45 930 2 298 429 7,157,837.00 tl 29 616 15 143 755 45 514 746,299.00 tl196 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m tanrı ve tanrıça heykelleri yer alır. m.s. 2. ve 3. yüzyıla tarihlenen bu heykellerin tamamı perge’de değişik se-zonlarda yapılmış kazılar sonucu ortaya çıkmıştır. a.7. mozaik salonu bir pamfilya şehri olan seleukeia’nın agorasında bulunmuş olan “filozofl ar mozaiği” bu salonun en et-kileyici eserlerindendir. mozaiğin çevresinde yer alan bordürde dönemin ünlü filozofl arı, şairleri, yazarları, hatipleri ve matematikçileri resmedilmiştir. mozaikle-rin yanı sıra, bu salonda perge heykeltıraşlık atölyesi-nin ürünü olan bir heykel grubu ve yine aynı atölyeye ait ve üst yarısı abd’de olan herakles heykelinin alt ya-rısı da görülebilir. a.8. mermer portreler salonu bu salonda çoğunluğu roma dönemine ait, ms 2. yüzyıla tarihlenen kadın ve erkek başları sergilenmek-tedir. sergilenen başların bir bölümü idealize yüz ya-pısına sahipken diğerleri portre özelliği göstermekte, ait oldukları insanın fizyonomik özelliklerini canlan-dırmaktadırlar. a.9. perge tiyatrosu salonu perge tiyatrosunda yapılan arkeolojik kazılar so-nucu sahne binasından ele geçirilen on yedi adet anıt-sal heykel, frizler ve bazı mimari parçalar bu salonda sergilenmektedir. tüm bu eserler deprem sonucun-da büyük ölçüde tahrip olan sahne binasının yıkıntı-ları altından çıkarılmıştır. bu salonun en cazibeli hey-kellerinden biri büyük iskender’dir. üslup özellikleri ile heykeller hadrian (116-138), antonin (170-211) ve se-verus (222-235) dönemi özelliklerini yansıtırlar. a.10. lahitler salonu bu salonda sergilenen lahitlerin büyük bölümü perge nekropolünde yapılan kazılardan ele geçmiş-tir. bu heykeller perge’ye attika, prokonnesos (mar-mara adası) veya dokimaion (afyon)’dan getirilmiş ve perge’nin lokal heykeltıraşlık atölyesinde işlenmiştir. bu salonda madalyonlu, sütunlu ve girlandlı, pamfilya tipi lahitlerin yanında yasadışı yollarla yurtdışına kaçı-rılan ve ait oldukları topraklara iadeleri sağlanan gir-landlı lahit ve herakles lahdine ait parçalar da görü-lebilir. a.11. ölü kültü salonu müze ek binasının alt katında ölü gömme gele-neklerine ait örnekler sergilenmektedir. patara antik kentinde ortaya çıkmış oygu gömüt canlandırması; perge’de bulunmuş muhteşem dioniziak lahit; limy-ra heroon’una ait bir karyatid, alınlık ve frizler; limyra-lıları, ptolemaioslar ailesi için inşa ettikleri tapınağa ait heykeller ve metop frizleri ile galius caesar’a ait keno-taf frizleri ve yazıtlar bu salonda görülebilir. a.12. sikke, küçük eserler ve ikonalar salonu ikinci katta bulunan bu salonun sikke sergileme-si bölümünde pamfilya, pisidya ve likya bölgesi sikke-leri, elmalı sikkeleri ile beylikler dönemi, anadolu sel-çuklu ve osmanlı sikkeleri sergilenmektedir. salonun diğer bölümü takılar, su altı buluntuları, koridalla ha-zinesi ve diğer küçük buluntulara ayrılmıştır. bu salon-da ayrıca noel baba olarak bilinen aziz nikolasa ait rö-likler, ikonalar ve hıristiyanlıkla ilgili diğer ikonalar da görülebilir. yüzyılın definesi elmalı sikkeleri 1. genel bakış 18 nisan 1984 tarihinde antalya-elmalı ilçesi’nin bayındır köyü’nde kaçak kazılar sonucunda yaklaşık 1900 adet gümüş sikkeyi kapsayan büyük bir define bulundu. bu definedeki sikkelerden büyük bir kısmı ticari sirkülâsyona girmeyen olağanüstü kondüsyona sahip ve sikke bilimi açısından bilinmeyen bazı bilgi-lere ait ipuçları verdiğinden, nümismatlar tarafından “yüzyılın definesi” olarak lanse edildi. kaçak kazıyı yapanlar ve sikkeyi pazarlamak iste-yenler mali polis tarafından tutuklanarak çeşitli ceza-lara çarptırıldılar. ancak geç kalındığı için definenin yurt dışına kaçırılması engellenemedi.1988 yılında los angeles’de 10, aynı yılın mayıs ayında zürih’ de 3, 1991 tarihinde yine zürih’ de 3 adet olmak üzere çeşitli mü-zayede firmalarınca açık artırmaya çıkarılan toplam 16 adet elmalı sikkesine türk hükümeti’nin avukat-ları aracılığı ile müdahale edilerek satışları durdurul-du.ülkemizden kaçırıldığı bildirilen sikkeler herhan-gi bir bedel ödenmeksizin ve dava yoluna gidilmeksi-zin iade edildiler.1993 ve 1996 yıllarında birer adet el-malı sikkesinin daha bu sikkelere sahip iyi niyetli kişi-ler tarafından ülkemize hibe edilmesinden sonra top-lam elmalı sikkesi 18 adede ulaştı.definenin büyük bir bölümünün amerikalı işadamı william koch ve şirke-tince satın alındığı saptandığından,1990 yılında türk hükümeti tarafından abd macahussets eyalet mahke-mesinde dava açıldı. uzun süren hukuki mücadelelerden sonra niha-yet her iki tarafın avukatları anlaşma yoluna vararak davayı bitirdiler. 4 ocak 1999 tarihinde (mülga) kül-tür bakanlığı tarafından imzalanan bir anlaşma ile türk hükümetine teslim edilen toplam 1661 adet sik-ke daha, 29 nisan 1999 tarihinde ülkemize getirildi. böylece yüzyılın definesine ait toplam 1679 sikke bu-luntu yeri olan anavatanına kavuştu. ancak defineye ait olan muhtemel 150–200 kadar sikkenin nerede ol-dukları bilinmemektedir. anadolu medeniyetleri müzesinde muhafaza edilmekte iken 15/10/2009 tarihinde antalya müze-sine nakledilen 1679 sikkenin, 1348 adedi anadolu, 287 adedi orta ve kuzey yunanistan, 44 adedi ise ege adalarındaki yerleşim merkezlerinde basılmış örnekle-ri içermektedir. defineye ait bir veya birkaç adet sik-197 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m kesi olan merkezler hariç tutulursa eli-mizdeki mevcut definenin genel içeri-ği aşağıda görüldüğü üzeredir. anadolu lykia 962 adet kamirus (rhodos) 283 adet samos 41 adet ephesos.-milet 12 adet greek athena 165 adet bisaltai 59 adet akanthus 31 adet abdera 15 adet thasoz 8 adet ege adaları paros 44 adet anlaşılacağı üzere, definenin yüzde sekseni-ni oluşturan anadolu kökenli sikkeler arasında-ki lykia sikkeleri, yaklaşık yüzde altmış bir oran ile definenin en fazla sikkelerini oluşturmaktadır arkeolojik kazılar ve çalışmalar gün geçtikçe ilerleme-sine rağmen, definenin gömü tarihi olan yaklaşık m.ö 480-460 yıllarına yani m.ö.5. yüzyılın ilk yarısına ait ta-rihi, politik diğer konuları içeren bilgiler son derece az-dır. elmalı definesi bu döneme ait sikkeleri içerdiğin-den, kalıp baskıları, ağırlık sistemleri ve yeni isimler (kral ve sülale adları) ile bu dönemi aydınlatması ba-kımından oldukça önemlidir. 1970 li yıllarda bulunan definelerde elmalı sikke-lerinde bulunan örneklerden daha eski örnekler bu-lunmakla birlikte, elmalı definesi erken lykia dönemi-ne ait birkaç sikke içerir. bunlar en erken örneklerdir. en erken lykia sikkelerinde ön yüzde genellikle do-muz protomu (ön kısmı),arka yüzde derin kare çukur içinde çizgiler mevcuttur. daha sonra gelen serideki sikkeler genelde her iki yüzü hayvan betimli olup genellikle yazısızdırlar. ya-ban domuzları ve kanatlı atlar ön yüzdeki en popüler tiplerdir. arka yüzde çeşitli hayvanlar veya başları ya-hut protomları yer alır. lykia sikkelerine genel olarak bakıldığında, de-ğişik tipte yazılı ve yazısız sülale sikkeleri mevcudun yaklaşık yüzde kırkını, geriye kalan yüzde altmışı ise az sayıda tipi içeren fakat birbirleri ile kalıp bağı olan sik-keleri oluşturur. bunlardan çoğu önceden bilinen veya birkaç örneği tanınan sikkelerdir. iki ana seri uzun bir sikke bağı oluşturur. diğer seriler ise çok seyrek birbir-leri ile bağlantılıdır. tek bir ön yüz kalıbı birkaç kez ye-nilenerek aynı arka yüz kalıbı ile kullanılmıştır. elmalı definesinde sikke bağı en kuvvetli olan grup ise kamirus sikkeleridir. bu sikkelerin yaklaşık yüzde ellisi birbirleri ile ön yüz veya arka yüz kalıbı açı-sından bir zincir oluştururken diğer yüzde ellisi ise ta-mamen aynı ön ve arka yüz kalıbından basılmıştır. bu-radan çıkan sonuç ise kamirus sikkelerinin dolaşıma (tedavüle) girmeden defineye dahil edilmiş olduğu-dur. genel sonuç olarak, elmalı definesi, içinde birkaç örneği olan değişik merkezlere ait sikkeleri barındır-makla birlikte çoğunluğu birkaç büyük merkezlere ait çok sayıda ve birbirleri ile bağı olan sikkelerden oluş-maktadır. sikkelerin kondüsyon ve kalıp bağlantıla-rı göz önüne alınırsa, uzun bir zaman dilimi içinde bi-riktirilmediği, ticari bir amaç veya banka amaçlı olarak toplanmadığı anlaşılmaktadır. çünkü sikkeler darpha-neden direk geliyorsa çok çeşitli kalıp (darp) örnekleri beklemek imkânsızdır. definede bulunan orta ve kuzey yunanistan, trakya, ege adaları ve kuzeybatı-anadolu (lykia ) sik-keleri çağdaştırlar. aynı zamanda bu sikkeler her şeh-ri belli bir oranda temsil eder gibi bir araya getirilerek gömülmüş gözükmektedirler. bahse konu nedenlerle elmalı sikkelerinin kısa bir dönemde ve büyük bir amaç için bir araya getiril-diği sonucu ortaya çıkmaktadır. bu durumda sikkele-rin m.ö. 546 yılından başlayan greek-pers savaşların-dan sonra pers hâkimiyetine geçen anadolu ve gre-ek kentlerinin atina önderliğinde pers hegemonyası-na karşı kurduğu ve adına atik-delos deniz birliği de-nilen ittifakın ihtiyaçları için toplanmış olabileceği, ka-bul edilebilir bir görüştür. elmalı definesinde, atinalıların persleri bozgu-na uğrattığı savaşların anısına bastırdığı ve her biri 43 gr civarı ( attika sisteminde normal değer olan 4,3 gr drahminin 10 katı ) ağırlığında adına dekadahmi de-nilen sikkeler de bulunmaktadır. bu sikkelerin arka yü-zündeki kanatları açık ve cepheden baykuş figürini atina’nın klasik ve yüzlerce yıl değişmeden aynı tipte basılmış baykuşlu sikkelerinden farklı olarak tasarlan-mış ve çok az az sayıda basılmıştır. definede 14 adet olduğu belirtilen ancak 6 tanesi yurda dönebilen bu sikkelerin ilavesiyle dünya literatüründe bilinen örnek sayısı 42’ye yükselmiştir.definedeki dekadrahmilerin çokluğu nedeniyle elması definesi numismatik (sikke bilimi) literatüründe ‘dekadrahmi definesi ‘olarak da198 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m tanınmaktadır. 2. “yüzyılın definesi” elmalı sikkeleri’nin tarihçesi m.ö. v. yüzyılda perslerin yunanistan’ı istila etme-lerinden sonra atina şehir devleti’nin önderliğinde akdeniz çevresi şehirlerinden oluşan bir birlik kurul-muştu (atik - delos deniz birliği). birliğin bir merkezi ve bir bütçesi vardı. her ülke kendi bastığı gümüş sik-keden kendi gücü oranında katkıda bulunuyordu. 1984 yılında antalya’nın elmalı ilçesi’nde kaçak kazılar sonucu bulunan yüzyılın definesi elmalı sikke-leri o bölgede bulunan bütün şehir devletlerinin pa-ralarını içeriyordu. yaklaşık 1900 adet sikkenin binden fazlası ise likya bölgesindeki şehir devletlerinin para-sı idi ve içlerinde şimdiye kadar bilinmeyen hanedan-ların sikkeleri de vardı. söz konusu sikkelere yüzyılın definesi denmesi-nin en önemli nedeni; yunanlılar persleri yendikleri için bir anı parası çıkarmışlardı. normal olarak o zaman para birimi bir drahmi, en fazla 4 drahmi iken anma nedeniyle 10 drahmilik para çıkarılmıştı (10 drahmilik para dekadrahmi). bu sikkeler çok az sayıda basılmıştı ve 1984 yılına kadar dünyada sadece 13 tanesinin varlığı bilinmek-te idi. elmalı definesi’nde ise bunlardan 14 tane bu-lunmaktaydı. elmalı definesi’nin bulunmasıyla insanlık tari-hinin bilinmeyen önemli bir bölümü aydınlanmış ve dünyada bilinen dekadrahmi sayısı iki katına çıkmıştır. 3. elmalı sikkelerinin anadolu’ya geri getirilişi ve bulunduğu yer antalya’da sergilenmesi 18 nisan 1984 tarihinde antalya / elmalı ilçesi’nin ba-yındır köyü’nde gerçekleştirilen kaçak kazılar sonu-cunda yaklaşık 1900 adet gümüş sikke bulunmuştur. kaçak kazının ihbar edilmesi sonucunda kazıyı yapan-lar ve sikkeleri pazarlamak isteyenler, mali güvenlik güçleri tarafından takibe alınmışlar ve adli mercilerce tutuklanarak çeşitli cezalara çarptırılmışlardır. ancak yurtdışına kaçan ve defineyi avrupa ve abd. ’nde müzayede firmalarına, özel koleksiyonla-ra pazarlayan fuat üzülmez, edip telliağaoğlu ve nevzat telliağaoğlu hakkında gıyabi tutukla-ma kararı bulunmaktadır. interpol kırmızı bülteni ile aranan edip telliağaoğlu ayrıca türk vatandaş-lığından çıkarılmıştır. fuat aydiner ise şubat 1989’da istanbul’da tutuklanmıştır. 10 mart 1988 tarihinde los angeles’ta antik sikke mü-zayedecisi “numismatic fine arts” adlı şirketin çıkar-dığı katalogta elmalı sikkelerinden 10 adeti yayınlan-mıştır. katalogta sikkeler “güney anadolu’da 1984 yı-lında bulunmuş” cümlesiyle tanıtılmıştır. türk hükümeti anılan açık artırmaya müdahale ederek, sikkelerin satışını durdurmuştur. fima sahibi-ne söz konusu 10 sikkenin ülkemizden kaçırıldığının avukatlarımız aracılığı ile bildirilmesi üzerine sikkeler herhangi bir bedel ödenmeksizin ve dava yoluna gi-dilmeksizin ülkemize iade edilmiştir. 26 mayıs 1988 tarihinde ise bu kez zürih’te 3 adet elmalı sikkesi “bank leu” adlı müzayede firmasınca sa-tışa çıkarılır. los angeles’ta gerçekleştirilen girişimler zürih’te tekrarlanmış ve sikkelerin iadesi sağlamıştır. mayıs 1991 tarihinde yine zürih’teki bir başka müzayede firması olan “tkalec” , 3 sikkeyi açık arttırma-ya çıkarınca aynı girişimlerle bunlar da geri alınmıştır. bayındır köyü’nde kaçak kazı ile bulunan sikkele-rin yaklaşık 1800 adedinin amerikalı işadamı, kolleksi-yoncu william koch’un da dahil olduğu oks partners şirketince satın alındığı saptanmıştır. adı geçen koleksiyoncudan sikkelerin iade-si talep edilmiş ancak olumlu bir sonuç alınamama-sı üzerine 1989 yılında abd massachusetts eyalet mahkemesi’nde dava açılmıştır. söz konusu davayı abd’de “likya eserleri” davası-nı da takip eden herrick feinstein avukatlık firması’nın takip etmesi konusunda new york başkonsolosluğu yetkili kılınmıştır. elmalı sikkelerini iade etmemek için dört ayrı avukatlık firması ile savaş veren oks partners’a kar-şı sürdürülen her türlü hukuki mücadele başarıyla ve-rilmiştir. yasa dışı yollarla yurt dışına kaçırılan toplam 1.900 adet sikkenin 1.661 adedinin davalının elinde bulunduğu, diğer bölümünün ise davalı veya diğer şahıslar tarafından başka kişilere satılmış veya hediye edilmiş olduğu anlaşılmıştır. elmalı sikkeleri ile ilgili tüm bilgi ve gelişmeler 16 şubat 1998 tarihinde yapılan bakanlar kurulu toplan-tısında görülmüş ve elmalı sikkeleri’nin uzlaşma su-retiyle geri alınması için gerekli çalışmaların yapılma-sı konusunda (mülga) kültür bakanlığı’na yetki veril-miştir. 1998 yılı içince yapılan yoğun görüşme ve çalış-malar sonucu elmalı sikkeleri’ni elinde bulunduran ta-rafl arla anlaşma noktasına gelinmiş ve anlaşma 01 şu-bat 1999 tarihi itibari ile tüm tarafl arca imzalanmıştır. uzlaşma yoluyla sikkelerin geri alınması için da-vayı adımıza yürüten avukatlık firması tarafından ha-zırlanan ve tarafl arca imzalanan sözleşmede ülkemi-zin çıkarları azami düzeyde korunmuştur. yapılan anlaşma sonucunda söz konu-su sikkeleri iyi koşullarda ülkemize iade eden199 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m amerika’lı işadamı william i. koch’a, bu olumlu dav-ranışı nedeniyle 04 mart 1998 günü abd/washing-ton büyükelçiliğimizde düzenlenen bir törenle bir ro-zet verilmiştir. elmalı sikkeleri, 28 nisan 1999 tarihinde (mülga) kültür bakanlığı tarafından ülkemize getirilmek üze-re teslim alınmış ve 29 nisan 1999 tarihinde ankara’ya getirilerek anadolu medeniyetleri müzesinde muha-faza altına alınmıştır. burada muhafaza edilmekte iken 15/10/2009 ta-rihinde antalya müzesine nakledilen “yüzyılın define-si elmalı sikkeleri” için, müzenin ikinci katında özel bir bölüm oluşturularak, 26/10/2009 pazartesi günü saat: 16.00’da görkemli bir tören ile halkın ziyaretine sunulmak üzere sergilenmeye başlanmıştır. 1984 yılında ülkemizden yasa dışı yollarla yurt dı-şına çıkarılmış olan bu değerli eserlerin yurda getiril-mesi için çok yoğun bir hukuk savaşı verilmiş, sergile-nen kararlı tutum ile konunun peşinin bırakılmayacağı ve ülkemize ait her türlü kültür mirasına mutlak suret-le sahip çıkılacağı tüm dünyaya gösterilmiştir. yüzyılın definesi olarak tanımlanan bu sikkelerin, 21. yüzyıla girerken türkiye’ye kazandırılmasından in-sanlık adına onur duyulmaktadır. *kaynaklar: -kültür ve turizm bakanlığı kültür varlıkları ve müze-ler genel müdürlüğü -antalya il kültür ve turizm müdürlüğü -antalya müzesi müdürlüğü - www.kulturturizm.gov.tr - www.antalyakulturturizm.gov.tr a.13. etnoğrafya salonları bu salonlara geçişte selçuklu sultanı ii. gıyased-din keyhüsrev zamanında yapılmış olan ve 32 par-çadan oluşan kitabe ser-gilenmektedir. müze ser-gilemesinin son bulduğu bu salonlarda türk islam eserleri ile yakın tarihimi-zin en güzel kültür objele-rini içeren eserler ve can-landırmalar görülebilir. b. alanya arkeoloji müzesi arkeolojik ve etnoğrafik eserlerin korunması ve sergilenmesine yönelik olarak 1967 yılında iki seksi-yon halinde müze ziyarete açılmıştır. müzenin ilk açı-lışında; bölgede henüz kalıntılarına rastlanmayan an-cak, anadolu kronolojisini tamamlaması bakımından gerekli olan eski tunç, urartu, frig ve lidya dönemi-ne ait eserler, ankara anadolu medeniyetleri müze-sinden getirilerek, arkeoloji seksiyonunda sergiye su-nulmuştur. alanya yakınlarındaki laertes antik kentin-den bulunup, müzeye bağışlanan i.ö. 625 yılına tarih-lenen, fenike dilindeki yazıt, bölgenin en erken ese-ri olma özelliğini taşımaktadır. bu eser; gri renkli yerel taştan olup, üç tarafında da yazı yer almaktadır. yazıt-ta bir valinin hizmetkârına bağışladığı arsadan ve bu-nunla ilgili gelişen problemlerden söz edilmektedir. aynı alanda roma imparatoru s. severus’un syedra halkına göndermiş olduğu teşekkür mektubunu içe-ren 46 satırlık m.s. 2. yüzyıla tarihlenen bir diğer yazıt ve karamanlıca dilindeki iki yazıt da bu bölümün eser-leri arasındadır. bunların yanı sıra hellenistik, roma ve bizans dönemlerine ait pişmiş toprak, mermer, bronz, cam ve mozaik buluntular ile ayrıca müze koleksiyo-nunda yer alan ve i.ö. 7. ve 5. yüzyıllara tarihlenen ar-kaik dönemden başlayan ve cumhuriyet dönemine kadar uzanan zaman diliminde kullanılan sikkeler de yine arkeoloji seksiyonunda ayrı bir bölüm halinde yer almaktadır. müzenin simgesi durumundaki çok iyi koruna gel-miş olan i.s. 2. yy.a tarihlenen 52 cm yüksekliğindeki bronz herakles heykeli yapıldığı dönemdeki sanat se-viyesini yansıtması bakımından çok önemlidir. herak-les salonunda sergilenen bir diğer eser hylas mozaiği-dir. mozaik üzerinde hylas’ın (herakles’in arkadaşı) su perileri tarafında kaçırılması sahnesi betimlenmiştir. ikinci bölüm olan etnografya seksiyonunda ise türk islam eserleri ve dönemin ilköğretim müdürlü-ğünden devredilen eserler ile alanya çevresinden der-lenen ve bölgenin etnografik özelliklerini yansıtan, yö-rük kilimleri, ala çuvallar, heybeler, giysiler, işleme ör-nekleri, silahlar, günlük kullanım kapları, takılar, el yaz-maları ve yazı takımları gibi objeler ile bir alanya evi-ne ait günlük oda bölümü oluşturularak sergilenmek-tedir.200 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m müzenin bahçesi açık teşhir olarak düzenlenmiş olup; bölgeye özgü ostoteklerle (kemik-kül muhafaza kutusu) roma dönemi nekropolleri anlatılmak isten-miştir. ostotekler, müze koleksiyonunun önemli bir bölümünü oluşturmakta olup, burada özgün örnekle-ri görmek mümkündür. ayrıca selçuklu, osmanlı ve cumhuriyetin ilk yıl-larına ait islami mezar taşları, roma dönemi sütun başlıkları ve islami dönem yazıtlar da sergilenmekte-dir. bahçenin diğer bir köşesinde ise roma dönemin-de zeytinyağı üretimini anlatan ve tarımda kullanılan aletlerin yer aldığı bir “tarım köşesi” bulunmaktadır. kaynakça : alanya tarihi , müzeleri ve ören yerle-ri, alanya müze müdürlüğü, 1998,1. basım. sf. 5-6. c. alanya atatürk evi müzesi 18 şubat 1935 yılında alanya’ya gelen türki-ye cumhuriyeti’nin kurucusu ulu önder atatürk’ün alanya’yı ziyareti sırasında bir süre kalıp dinlendiği ev, sahibi tevfik azakoğlu tarafından kültür bakanlığı-na hibe edilmiş ve 1987 yılında da restore edilip döşe-nerek “atatürk evi ve müzesi” olarak ziyarete açılmıştır. müzenin birinci kat odalarında atatürk’ün kişisel eşya-ları, fotoğrafl ar, atatürk ‘ün alanyalılara yazmış olduğu bir telgraf ve diğer tarihi belgeler sergilenmekte, ikinci kattaki diğer odalarda ise tipik bir alanya evi tüm ele-manları ile canlandırılmakta, çevreye özgü etnografik eşyalardan örnekler sergilenmektedir. kaynakça: alanya tarihi, müzeleri ve ören yerleri, alanya müze müdürlüğü, 1998, 1. bsm. sf. 7. d. side müzesi side müzesi, agora’nın karşısında bulunduğun-dan “agora hamamı’’ olarak geçen, m.s. 5. yüzyıldan kalma antik roma hamamı’nın 1960/61 yılları arasın-da yüksek mimar ragıp-selma devres çifti tarafın-dan restore edilmesinin ardından 14 ekim 1962 yı-lında, müze olarak ziyarete açılmıştır. agora hamamı, 26.20x41.50 m. ebatlarında dikdörtgen bir plana sahip olup, yapı beş bölümden oluşur. restorasyon sırasın-da bunlardan üç tanesinin üzerleri beşik tonoz ile ka-patılarak müzenin sergi salonları oluşturulmuştur. ha-mamın diğer bölümleri ile bitişiğindeki müzenin bah-çesini oluşturan palaestrada açık sergileme yapılmış-tır. müze, kuruluş yıllarında antalya müzesine bağ-lı memurluk olarak görev yapmış olup, 1978 yılından bu yana da müdürlük olarak çalışmalarını sürdürmek-tedir. müzede sergilenen eserlerin büyük bir bölümü, ord. prof. dr. arif müfid mansel tarafından, 1947-1967 yılları arasında side antik kentinde yapılan kazılarda, ortaya çıkarılan buluntulardan oluşmaktadır. müzede, side antik kentinde bulunan eserlerle birlikte; bahçe-de kentin çeşitli yerlerinden derlenmiş çok sayıda mi-mari parça sergilenmektedir. buluntuların bir bölümü, onarılan hamamın kapalı salonlarında, bir bölümü de üzerleri açık salonlarla, bahçe olarak değerlendirilen palestra ve çarşı kısmına yerleştirilmişlerdir. antik de-virdeki girişin bulunduğu salondan (frigidarium) baş-lamak üzere i’den v’e dek sayı verilen eser sergileme bölümlerinde sırasıyla belli başlı şu yapıtlar görülebilir. d.1. i no’lu salon ( frigidarium ) i no’lu salonda (frigidarium) bir havuz, havuzun çevresindeki nişlerde ise roma döneminden kalma heykel ve torsolar yer alır. havuzun karşısındaki du-varda, side doğu kapısından getirilmiş silah kabart-maları sıralanır. helenistik devirde doğululara karşı kazanılan bir zaferden sonra yapılarak, kapının üzeri-ne, zafer nişanesi olarak konulmuş olan bu kabartma-lar, harpte kazanılan ganimetleri sembolize etmekte-dir. söz konusu friz, dönemin askeri teçhizatını göster-mesi açısından önemlidir. m.ö. 7. yüzyıla tarihlendiri-len bazalt bir sunu kabı dikkate değer eserler arasın-da yer almaktadır. d.2. ii no’lu salon ( lokonicum ) ii no’lu salonda (lokonicum), 4 adet vitrin bulun-maktadır. bu vitrinler içinde heykelcikler, ok ve mızrak uçları, koku şişeleri, süs eşyaları, kandil ve sikkeler ser-gilenmektedir. d.3. iii no’lu salon ( caldarium ) iii no’lu salonda ( caldarium ), çoğunluğu roma döneminden kalma heykellerle beraber gemi çapaları, amphoralar (su, şarap, yağ kapları), mobil-ya parçaları, ostothekler, side’nin kendi dilinde yazıl-mış olan kitabeleri, nekropol kazılarında bulunan lahit parçaları ve muhtelif eserler bulunur. heykeller arasın-da en göze çarpanları herakles, nike, üç güzeller ve manavgat nehir tanrısı melas’ın büyük hamamda bu-lunmuş roma devrine ait heykelidir. herakles’in mü-zede sergilenen heykeli; sol koluyla simgesi olan as-lan postunu attığı sopasına dayanmış, sağ elini ise be-line koymuş bir pozisyonda, hesperidler’in bahçesin-den büyülü elmaları çaldıktan sonraki dinlenişini an-latmaktadır. bu heykel, m.s. ii. yüzyıla aittir. üç gü-zeller, tiyatronun sahne binası yanında bulunmuş-tur. hellenistik orijinallerinin roma dönemi kopyası olarak tanımlanır. başları kolları ve bacakları eksiktir. mitoloji’de kharitler olarak geçen üç güzeller, zeus’la okeanos kızı eurynome’nin kızlarıdır. sevimli şeylerin şenliklerin tanrıçalarıdır. parlaklık, ışıltı ve güzellik an-lamına gelirler. insanların içine sevinç ve neşe serpe-rek onları coşturur, sanatı korur ve ilham verirler. çoğu zaman apollon ve dionysos şenliklerinde şarkı söyler ve eğlenirlerdi. aynı zamanda birbirleriyle yarışan gü-zellik tanrıçalarıdır. genellikle üçü yan yana cepheden bakılmak üzere tasvir edilmişlerdir.201 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m d.4. iv no’lu salon ( tepidarium ) iv no’lu salonda (tepidarium), daha çok heykel-ler sergilenmektedir. burada çok sayıda kadın ve erkek portrelerinin yanı sıra, çeşitli sporcu, tanrı ve tanrıça heykelleri bulunmaktadır. bunların arasında en önem-lileri hermes ve hygeia heykelleridir. hygeia heyke-li, kütüphanede bulunmuş olup, antoninuslar devri başlarına tarihlenir. hygeia, sağlık tanrısı asklepios’un kızı ve yardımcısıdır. insanlar ile hayvanların dertleri-ne çare arayıp, onları sağlıklarına kavuşturmaya çalışır. koluna dolanmış yılan simgesi haline gelmiştir. müze-de sergilenen tanrı heykellerinden bir diğeri hermes’e aittir. hırsızların olduğu kadar tüccarlarında koruyucu tanrısıdır. ilk hırsızlığa daha doğduğu gün başlar. her-mes çobanların bekçisi olarak da omzunda bir koyun taşıyarak canlandırılır. apollon portresi de zikre değer eserler arasındadır. salonun ortasında iki adet lahit bulunmaktadır. pamfilya tipi lahit, sergilenen eserlerin en görkemlisi-dir. çeşitli silmelerle çerçevelenmiş ve köşelerde akro-terlerle süslenmiş olan alınlıkların içinde bir tarafta bir medusa başı, diğer tarafta yuvarlak bir kalkan kabart-ması vardır. yüksek kabartma halinde işlenmiş eros-lar, ayakta durmakta, meyve taşımakta, içki içmek-te ve sarhoş olarak birbirlerine yaslanmaktadır. köşe-lerde, sağ ellerinde bir çelenk, sol ellerinde ise hurma dalı tutarak ayakta duran nikeler, ölen kişinin hayatta iken başarı kazandığı ve mücadelelerini zaferle sonuç-landırdığının ifadesidir. bezeme tekniği ile lahit m.s. 2. yy.ın son yarısına tarihlenmektedir. üç tarafı çeşitli müzik aletleri çalıp eylenen ço-cuklarla çevrili lahit, side’nin batı nekropolünde bu-lunmuştur. i.s. 2. yüzyılın son yarısına tarihlenir. ço-cukların oluşturduğu eğlence alayı dar yüzlerden bi-rinde kurban sahnesiyle son bulur. lahtin arka yüzün-de kabaca işlenmiş, karşılıklı duran iki griphon vardır. lahtin kapağı kline şeklindedir. üzerinde başı kırık, sol koluna dayanarak uzanmış bir erkek figürü işlenmiştir. d.5. v no’lu salon ( tepidarium ) v no’lu salonda (tepidarium), çoğunlukla latin ve grekçe kitabeler yer almaktadır. bunların yanında hadrianus döneminden kalma i.s 2. yüzyıl başlarına tarihlenen bir nike heykeli bulunur. havadan süzüle-rek yere inmiş tanrıça, düşmandan alınmış silahlar ve zırhlar (tropheum ) üzerine basmaktadır. bugün, açık sergi alanı olarak kullanılan müzenin bahçesi antik hamamın avlusudur. ion, korinth düze-nindeki başlıklar, kaideler, kül ve kemik muhafazası olarak kullanılmış ostothekler, lahit ve lahit parçaları bahçede görülebilecek eserlerdendir. ayrıca, çeşitli heykeller, bir adet perge tipi lahit, pitoslar, gemi çapaları gibi eserler bulunur. bahçede-ki en önemli eserler arasında, poseidon’un düğününü tasvir eden bir friz yer almaktadır. büyük bir olasılıkla, deniz tanrısı poseidon ile amphitritenin düğün töre-nine katılan deniz yaratıkları canlandırılmıştır. triton-lar üzerine binmiş nereidler çeşitli hediyeler taşımak-tadırlar. kaynakça: orhan atvur, side antik kent ve müze rehberi, ist 1984, s. 46-62, antalya il yıllığı, 2000, sf. 74-75 e. antalya atatürk evi müzesi cumhuriyetin ilk yıllarında valiliğe ait olan ve antalya’yı ziyaretlerinde atatürk’e tahsis edilmiş olan köşk, atatürk müzesi yapılmak ve onun anılarını ya-şatmak üzere 1984 yılında kültür bakanlığı’na tah-sis edilmiştir. şehrin yeni imar planı uygulaması sıra-sında cadde de kaldığı için yıkılan binanın aynısı ke-pez elektrik şirketi tarafından biraz geri çekilerek ye-niden yaptırılmıştır. dikdörtgen planlı, iki katlı, iki cep-heli, üzeri kiremit örtülü kırma çatılı taş-tuğla duvarlı olan bina 1986 yılından beri atatürk evi ve müzesi ola-rak hizmet vermektedir. müzede alt katta; atatürk’ün antalya’ya gelişleri ile ilgili gazete kupürleri ve resimlerin yer aldığı resim sergisi, atatürk ve antalya isimli atatürk’ün antalya’yı ziyaretlerini konu alan belgeselin izlenebileceği bar-kovizyon odası, büro ile girişteki holde yemek odası yer almaktadır. üst katta ise; yatak odası, iki adet çalışma odası ile türkiye cumhuriyeti’nin kuruluşundan günümüze kadar basılan madeni ve kâğıt paralar ile pullar ve ha-tıra paraların sergilendiği ayrı bir bölüm daha yer al-maktadır. anıtkabir komutanlığından getirilen atatürk’ün şahsi eşyalarının sergilendiği müze odası müze’nin en önemli bölümlerindendir. f. noel baba müzesi i.s. 3. yüzyılın ikinci yarısında patara’da doğup myra’da piskoposluk yapmış olan aziz nikolaos’ın say-gın dini kişiliği öldükten sonra aziz mertebesine ulaş-masını sağlamış, başta eski rusya çarlığı olmak üzere avrupa’nın birçok ülkesinin en popüler azizi olmuştur. almanya’nın freiburg, italya’nın bari ve napoli kentle-ri ile tüm sicilya adasında özel saygı duyulan aziz ni-kolaos, hollanda ve ingiliz dillerinde santa klaus ola-rak tanınmış, bunlar sayesinde amerika’da da sevi-lerek new york’u koruyan azizlerden biri sayılmıştır. avrupa’nın kuzey ülkelerinde çocukların koruyucusu ve sevindiricisi noel baba geleneği aziz nikolaos inan-cıyla bütünleştirilerek yarı dini ve çok popüler efsane-vi bir tipin yaratılmasına sebep olmuştur. bu tipin kö-künün kuzey ülkelerinin çok eski inançlarından alındı-ğı, noel baba’nın geyikler tarafından çekilen bir kızak-la dolaşmasından anlaşılır. hâlbuki gerçek myralı aziz202 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m nikolaos’ın yaşadığı yerler hiç kar görmeyen akdeniz kıyılarıdır. onun zor durumda olan çocukları koruyu-cu kişiliği, noel geceleri hediyeler getirdiğine inanılan sempatik bir ihtiyara dönüşmüştür. aziz nikolaos ola-rak özellikle doğu akdenizli gemiciler ona saygı gös-termiş, küçük, büyük bütün teknelere resmi veya iko-nası asılmış, sefere çıkarken “dümenini aziz nikolaos tutsun” dileği gelenek olmuştur. bu özelliği ona ilk ça-ğın çok tanrılı döneminin denizler tanrısı poseidon’a ait inançların 4.yüzyıldan sonra aziz nikolaos’a yakış-tırıldığını göstermektedir. aziz nikolaos kilisesi, bizans sanat tarihinin önemli bir anıtı mimari üslubu ve süslemesiyle orta bizans dönemi’nin en seçkin örneğidir. i.s. 5.yüzyıl-da myra’nın ( demre) likya eyaletinin başkenti, myra başpiskoposu’nun da anadolu’nun ikinci büyük din otoritesi olması, aziz nikolaos’un ölümünden sonra-ki yıllarda şehrin saygınlığının artmasında büyük rol oynamıştır. myra halkı ölümünden sonra aziz adına önce bir anıt, sonra da büyük bir bazilika inşa ettirmiş, bu devirde aziz adına istanbul’da büyük bir kilise inşa edilmiştir. myra’daki bazilika depremler ve şehre yapı-lan akınlar sonucu 8.yüzyılda büyük hasar görmüş, 9. yüzyılda ise kubbeli kilise olarak yeniden inşa edilmiş-tir. daha sonraki ilaveler 11. yüzyılda orta bizans dev-rinde gerçekleşir. bu dönemin en önemli onarımının 1042’de imparator ix. konstantin ile karısı zoe tarafın-dan yapıldığı bilinmektedir. duvar freskleri ve taban mozaiklerinin çoğu bu döneme aittir. yüzyıllar içinde çeşitli nedenlerle tahrip olmuş kilisenin diğer geniş kapsamlı onarımı 1862 yılında rus çarı i. nikolay ta-rafından gerçekleştirilmiştir. orijinal planından olduk-ça sapmış bu onarıma ait çan kulesi ve omurgalı yeni orta kubbe ekleri bu çalışmaların ürünüdür. bugünkü kilisenin özgün temelleri üzerinde değişik zamanlarda yapılmış birçok yapı bulunur. böylece kilise çeşitli dö-nemlerde inşa edilmiş bir kompleks görünümündedir. bu kompleks ana hatlarıyla; avluya açılan iki narteks (iç avlu), iki yan koridorun arasında yer alan kubbe-li bir orta mekanla (naos), bema ve önündeki syntra-nonlu (koro basakları) apsisten ibarettir. dış narteks 1862 yılı onarımında yeniden inşa edilmiş, iç narteks ise çoğunluk özgün temeller üzerinde olup tonozla-rında peygamber ve konsül toplantılarının resmedildi-ği, kilisenin en eski duvar freskleri bulunur. güney ko-ridorunun aziz’in lahdini korumak için uygun yer ol-duğu düşünülmekte, doğu köşedeki nişin içinde ise aziz’in lahdinin korunduğuna inanılmaktadır. ayrıca kuzey-doğu ve batı köşelerde kubbeleri freskli iki oda daha yer almaktadır g. suna – inan kıraç kaleiçi müzesi antalya kale içinde korunması gerekli kültür var-lığı olarak tescil edilen iki bina vehbi koç vakfı, suna ve inan kıraç tarafından satın alınıp, 1993–1995 yılla-rında y .mimar sinan genim tarafından restore edile-rek, müzeye dönüştürülmüştür. bu yapılardan ilki geç döneme ait geleneksel dış sofalı türk evinin iki katlı tipik bir örneğidir. bahçe’nin, evin altına doğru sokulmuş taşlık adı verilen bölü-mü her antalya evinin vazgeçilmez bir öğesidir. gün-lük yaşam daha çok taşlıkta ya da hayatta geçer. kü-çük çakıl taşlarının tatlı kireç harç üzerine tek tek dö-şenmesiyle oluşturulan bitkisel ve geometrik bezekli mozaikler, binlerce yıllık bir geleneğin uzantısıdır. ev; antalya kaleiçi sivil mimarlık örneklerinden tekelioğ-lu konağı’ndan esinlenerek onarılan ve ahşap çıtalı ta-vanlar ve kalemişi bezemelerle süslenerek 19. yüzyı-lın ikinci yarısına özgü kaleiçi yaşamdan kesitlerin özel efektlerle birlikte sunulduğu bir etnografya müzesi olarak düzenlenmiştir. yukarıda hayata açılan üç oda-da sırasıyla kahve ikramı, damat tıraşı ve kına gecesi gibi anadolu’nun farklı yörelerinde küçük değişiklik-lerle günümüze kadar süregelen geleneksel türk halk kültürü öğeleri konu alınmıştır. müze bahçesindeki ikinci bina ise, aya yorgi ( agi-os georgios ) adına inşa edildiği bilinen kilisedir. aya yorgi, kaleiçinde bilinen beş ortodoks kilisesinden biridir. doğu taraftaki esas girişte bulunan grek alfa-besi ile türkçe (karamanlıca) yazılmış kapı kitabesi-ne göre, muhtemelen 17. yy.da inşa edilen aya yor-gi kilisesi, 1863 yılında esaslı bir onarımdan geçiril-miştir. yakın çevremizde, bazı örneklerini alanya kale-si ve isparta’daki ortodoks kiliselerinde gördüğümüz bu ilginç kitabenin antalya’daki tek örneği aya yorgi kilisesi’ndedir. aya yorgi’nin at üstünde bir ejdarha ile mücadele ettiği betiminde bulunduğu onsekiz satır-lık kitabede özetle; “kilisenin eskiden beri var olduğu, harap bir hale geldiğinde antalya’da bulunan hıristiyan halkın ianesiyle nikolaos köseoğlu isimli bir usta tara-fından onarıldığı” belirtilmektedir. antalyalı ortadoks-lar aya yorgi’ye çok inanırlar, bütün gece kilisede kalır-lar, uyurlar, ibadet ederler; çocuklar ağızları ve dudak-ları yara olduğunda kilisenin dış kapısındaki iki kalın halkayı ısırırlardı.1920’li yıllarda yapılan nüfus müba-delesiyle cemaatini kaybeden kilise esas fonksiyonu-nu yitirerek önce askeri depo olarak kullanılmış, özel mülkiyete geçmesinden sonra bu kez pamuk ve buğ-day deposu amaçlı kullanımı devam etmiştir. m. si-nan genim’in hazırladığı vaziyet raporuna göre, fonk-siyonu değişerek bir depo olarak kullanılmaya başla-yan yapının içi bu sebepten dolayı boşaltılmış, özel-likle bir takım ahşap elemanları ile vaiz kürsüsüne çı-kan merdivenlerden bir kısmı yok olmuştu. yapı içinde orijinal ahşap imalat olarak yalnızca mahfil diye isim-lendirilebilecek ve girişi yapı dışından olan üst bölüm kalmıştı. ayrıca, duvarların üst kısımları ile tavanda ke-narları mavinin farklı tonlarında boyalı xix. yy alçı süs-lemeleri mevcuttu. beden duvarları yaklaşık 500 ko-tuna kadar kesme taş, üstü ise daha özensiz moloz taş ile yapılmıştı. dikdörtgen planlı tek hacimli yapı; tek-ne tonoz bir ahşap çatı ile örtülüdür. iç duvarları ile ta-203 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m vanı kalemişi bezemelerle süslüdür. üstü kiremit kap-lı yapı, restorasyon sırasında yeni fonksiyonuna cevap verebilecek şekilde düzenlenmiştir. mahfil kısmına ulaşımı sağlayan orijinal merdivende bilinmediğinden modern anlayışta bir merdiven yapılmıştır. kilisenin, yenileme projesi sırasında ele geçmeyen ikonostatisi-nin, binanın depo olarak kullanıldığı süreçte yok oldu-ğu düşünülmektedir. onarım sonrası bir sergi mekânı olarak düzenlenen kilisede suna-inan kıraç koleksiyo-nuna ait kültür ve sanat eserleri sergilenmekte, kon-serler, kültürel etkinlikler düzenlenmektedir. kaynakça: batı akdeniz mimarlık dergisi, 1999 sf.19-20 1.2. antik kentler a. antalya müzesine bağlı antik kentler 1. andriake andriake, demre kent merkezinden nehir bo-yunca batıya uzanan asfalt yol üzerinde 5. km.de bu-lunan çayağzı mevkiinde yer alır. kent, myra’nın li-manı ve onun oluşturduğu bir yerleşim olarak bili-nir. ancak m.ö 200 yıllarında andriakos (kokarçay) nehrinin ağzında andriake isimli bir şehrin olduğu ve m.ö. 197’de iii. antiokhos’un antiokheia’dan çıka-rak, ptolemaioslar’ın elinde bulunan yerleri alarak, fi-losuyla andriake’ye geldiği bilinmektedir. livius’ta ise andriake’nin ismi güney lykia kentleri arasında sayıl-maktadır. part savaşını planlayıp, asia ve lykia’ya gelen tra-ian, myra’da konakladığında lykia’nın güneyinde gü-zel bir limanın planlamasının yapılması gereğini be-lirtmiştir. fakat planlama ve uygulama hadrianus’a ve onun zamanına aittir. i.s. 18’de germanicus ve karısı agrippa’nın myra ziyareti, andriake’ye dikilen heykel-lerle onurlandırılır. i.s. 60’da ise kudüs’te huzursuzluk çıkardığı için roma’ya hesap vermek üzere yola çıkan aziz paulos’un gemi, değiştirmek üzere burada mola vermiş olması andriake tarihinin renkli sayfaları ara-sındadır. andariake antik kentinin kalıntıları büyük ölçü-de limanın güneyindeki tepenin eteğine yayılmıştır. demre yönünden ilk karşılaşılan yapı andriake’ye tat-lı su getiren aquadükt’tur. kemerli girişi, içte nişli du-varları ile tipik bir roma devri yapısı olan nymphai-on kentin doğusundadır. en önemli kalıntısı, 65*32 m. boyutlarında, sekiz odalı, dikdörtgen planlı hadri-an dönemi (i.s. 117-138 ) ( silo, tahıl ambarı ) granari-umu2dur. cephe de girişi sağlayan sekiz kapı bulunur ve her kapı bir odaya açılmaktadır. ön cephe duvarın-da kapıların üstündeki pencereler iç kısmı ışıklandır-mak için yapılmıştır. ön cephede terasın iki yanında depo ile ilgili gö-revli odaları yer alır. ortasındaki büyük giriş kapısının hemen yanında roma imparatoru hadrian ve karısı sabina’ya ait aynı büyüklükte iki büst bulunmaktadır. cepheye yerleştirilmiş aralarında grifon olan serapis ve pluton kabartması ise, yazıtında açıklandığı üze-re granarium memurunun rüyası üzerine yapılmıştır. granarium ile liman arasındaki alanda liman caddesi, caddenin önünde de üstleri yarıya kadar açık gemi ba-rınakları bulunmaktadır. kentin en büyük yapısı plako-ma adı verilen pazaryeri veya agoradır. agora’nın gü-ney yönü hariç, üç tarafı dükkânlarla çevrili olup orta-sında sarnıç bulunmaktadır. agora’nın önündeki yük-seltide ise ev kalıntıları yer alır. gözetleme kulesi ya-macın batısındadır. limanın kuzey kısmı büyük ölçü-de lykia türü lahitlerin bulunduğu, bu arada iki bizans dönemi kilisesinin kalıntılarına rastlanan nekropol ala-nıdır. kaynakça : cevdet baybutluoğlu, lykia, 2004, sf. 198-202; cevdet bayburtluoğlu, lykia, ankara turizmi, eskieserleri ve müzeleri sevenler derneği yayınları, sf. 33-35; nevzat çevik, taşların izinde likya,2002, sf.109-110; antalya kültür envanteri, kale,2004,sf. 26-36. 2. antiphellos lykia dilinde habesos veya habesa adıyla anılan antiphellos, lykia bölgesinin eski yerleşmelerinden birisidir. antiphellos adını daha sonra alan kent, “ka-yalıklı yerin karşısındaki yer” , “phellos’un karşısındaki” anlamına gelmektedir. lykia birliği’ne üye kentlerden biri olup, kuzeyindeki phellos kentinin limanı olduğu ve i.ö 6. yy.dan beri yaşamını sürdürdüğü bilinmekte-dir. hellenistik dönemde ise ticari girişimler önem ka-zanır ve antiphellos ana şehir olan phellos’un gerile-mesine karşılık daha çabuk gelişir, roma imparatorlu-ğu döneminde önemli bir liman kenti olur. antiphel-los m.ö 2. yüzyıl ortasından itibaren, lykia birliği’nde tek oy ile kısıtlanmış olsa bile ticari bir kent olarak hem kendi bastırdığı hem de birlik adına çıkardığı sikkele-riyle tanınmaktadır. kaş ilçesinin içerisindeki antik kente ait kalıntı-lar, kaş çevresinde ve doğu- batı doğrultusunda uza-yan yarımada boyunca devam eder. dikdörtgen taş iş-çiliği gösteren hellenistik sur kalıntıları yarımadanın başladığı kesimde ve meis adasına bakan yüzde gö-rülür. surların limana baktığı yerde bugün camiye dö-nüştürülmüş kilisenin güneydoğusunda hangi tanrıya ait olduğu bilinmeyen temenosu ile belli bir tapınak kalıntısı bulunmaktadır. tapınağın temenosu bosajlı, rektogonal duvar işçiliğinde yapılmıştır. orijinal yapı i.ö 1. yy.a, sonraki ek ise i.s. 3. yüzyıla tarihlenmekte-dir. antiphellos’ta tapınağa göre daha iyi korunmuş yapı tiyatrodur. akropolis tepesinin güney eteğinde-ki tiyatro yamaca yaslanmış olup 26 oturma sırası ( ca-veası ) ile denize bakmaktadır. oturma sıraları dört di-key merdivenle üç kısıma ayrılmıştır, diazoma bulun-mamaktadır. helenistik çağ yapıtı olduğu düşünülen tiyatro, sabit bir taş skene binasına sahip değildir.204 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m tiyatronun kuzey doğusunda ana kayaya oyula-rak yapılmış 24 kadın kabartmasının bulunduğu, me-zar odası yer alır. kadınların ve cephe süslemelerinin şeklinden i.ö 4.yy’a tarihlenir. çarşı içerisinde, kaş’ın sembolü haline gelmiş olan çok iyi korunmuş hyposo-rionlu aslan başı şeklinde taşıma çıkıntıları ve lykia di-lindeki kitabesiyle m.ö 4. yüzyıla tarihlenen gotik alın-lıklı mezar bulunmaktadır. bugünkü kaş’ı kuzeydoğudan sınırlayan tepenin üzerinde çok sayıda gotik tarzlı veya likya yazıtlı bir-çok kaya mezarı yer alır. bunların içinde en ilginç olanı ikinci katı gotik kemer biçiminde yapılmış üstünde bir likya yazıt olan mezardır. yüzyıllar sonra mezar clau-dia recepta adlı bir kadın tarafından tekrar kullanıldı-ğında latince bir kitabe eklenmiştir. bunlardan başka limanın çevresinde su içinde ve kıyıya yakın daha geç devirlerde yapılma likya tipi lahitler şehrin günümüze kalabilmiş diğer anıtlarıdır. kaynakça: george e. bean, eski çağda lykia böl-gesi, 1998,sf. 95-99; cevdet bayburtluoğlu, lykia, 2004, sf. 240-245; cevdet bayburtluoğlu, lykia, ankara turizmi, eski eserleri ve müzeleri sevenler derneği yayınları, sf. 52; antalya kültür envanteri, kaş, 2004 s. 16-24; bilge umar, lykia, 1999, s. 77-84. 3. aperlai aperlai antik kenti, bugünkü kaş ile kekova ara-sında bulunan sıçak yarımadasında uzun ve dar bir koyun başlangıcında yer alır. kaş’tan ve üçağızdan sı-çak iskelesine denizden gidiş, ulaşım yönünden en kolay yolculuk şeklidir. kent adının orijinali luwi di-linde “aprillai” olup “akarsu boğazı” anlamına gelmek-tedir. aperlai, küçük boyutlu bir likya liman kentidir. m.ö. v. ve iv. yüzyıla ait eserler olarak apr ve prl kı-saltmalarıyla bastırdığı lykia dili ile yazılmış gümüş sikkeler, aperlai’ın lykia birliği öncesi varlığına işaret eder. şehrin ismine daha çok, geç devir yazarlarında plinius, stadiasmus, ptolemaios, hierokles’te rastla-mak mümkündür. 16. yüzyılda, tamamen terk edildi-ği ve belki 3-5 balıkçı ailesinin barındığı korunaklı bir liman olarak piri reis’in kitab-ı bahriye’sinde de anıl-maktadır. birlik dönemine ait sikkeleri de ele geçmiş olan aperlai’ın diğer roma egemenliğindeki lykia şe-hirleri gibi yalnız iii. gordianus zamanında sikke bas-ma yetkisine sahip olduğu bilinmektedir. lykia birliği sırasında aperlai; üç kentin, bazı kaynaklara göre ise dört kentin “tek oya” sahip olduğu birliğin başındadır. aperlai’ın simena, apollonia ve isinda ile bir “sympo-liteia” imzaladığı ve oluşturduğu kesindir. söz konu-su üç şehrin vatandaşlarından yazıtlarda “simena’dan aperlailılar” diye söz edilmekte ve kendi etnik isimle-ri kullanılmamakta idi. bizans dönemi piskoposluk ka-yıtlarında ise ismi “aprillae” şeklinde karşımıza çıkmak-tadır. kentin kalıntıları denize doğru inen tepenin etek-lerinde, körfezin kuzey tarafında yer alır. aperlai antik kenti, deniz kenarından başlayarak, akropole doğru uzanan rektogonal ve poligonal tekniklerin kullanıl-dığı, kulelerle takviye edilmiş surlarla çevrilmiştir. ku-zey surların üstünde kare planlı üç adet savunma ku-lesi görülür. en iyi korunmuş durumda olan batı duva-rı, ikisi düz biri kemerli üç kapıya sahiptir. güney duva-rı ise tepe yamacına dik olarak devam eder ve poligo-naldir. günümüzde büyük ölçüde tahrip olmasına rağ-men orta kısmında şehre girişi sağlayan, iki yanında birer kulesi bulunan bir kapı yer almaktadır. tüm likya liman kentlerinde olduğu gibi aperlai’da da limana yakın iki adet roma dönemi ha-mam kalıntısı saptanabilmiştir. biri akropolün kuzey-batı köşesinde diğeri de güney-doğu köşe de olmak üzere iki adet küçük boyutlu bizans kilisesi kalıntısı dikkat çeker. i.s. 6.-7. yüzyıllara tarihlenen her iki ki-lisede bazilikal planda inşa edilmiş olup, erken bizans kilise mimarisini yansıtır. orta geniş koridorun her iki yanında, iki dar koridor, sonunda ise yarım daire plan-lı apsis yer alır. kentin nekropolü kale surlarının doğusunda yer almakta olup çok sayıda likya lahitleri bulunmakta-dır. rıhtım, rıhtıma ait binalar ile rıhtıma yakın yapıla-rın kalıntıları bugün sular altındadır. kaynakça: george e. bean, eski çağda lykia böl-gesi, 1998,sf. 105-107; cevdet bayburtluoğlu, lykia, 2004, sf. 234-236; cevdet bayburtluoğlu, lykia, anka-ra turizmi, eski eserleri ve müzeleri sevenler derneği yayınları 8, sf. 48; antalya kültür envanteri, kaş,2004 sf. 90-95; serhat kunar, antalya çevresi, kültür,tarih ve doğa rehberi,1997, sf. 110. 4. ariassos pisidia bölgesi kentlerinden olan ariassos, antalya’nın 50 km. kuzeyinde, antalya kıyısını kuzey-deki anadolu platosuna bağlayan boğaz olan 924 m. yükseklikteki çubuk beli’nin batısında, akkoç köyüne 1 km. mesafede bulunmaktadır. kentin resmi kuruluş yılı, manlius vulso’nun sefe-ri ve apameia barışı’yla bağlantılı olarak m.ö. 189/188 yılıdır. strabon’da kentin adı ‘’aarassos’ ’ şeklinde ve bir pisidia kenti olarak geçmektedir. coğrafyacı ptolemai-os, kenti kabalia bölgesi’nde saymaktadır. kent, m.ö. i. yüzyıldan gallienus dönemi’ne (253-267) kadar sikke basımına devam etmiştir. hierokles tarafından kent, geç antik dönem’de pamphylia eyaletinde gösteril-mektedir. 12. yüzyıla kadar notitia episcopatum’da pamphylia ii bölgesi’nin piskoposluğu olarak adlandı-rılmaktadır. diğer pisidya kentleri ile birlik içerisinde olan ari-assos, roma dönemi’nde yollarının inşa edildiği bir geçit olarak yer almaktaydı. yüzeyde yapılan araştır-malarda kalkolitik döneme ait bir adet taş balta, klasik205 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m döneme ait seramik parçalarının çok az olarak bulun-masına karşılık mimari olarak hellenistik dönemden önceye giden hiçbir yapı kalıntısına rastlanmamıştır. bizans döneminden sonra kentte yaşam sona ermiştir. ariassos kent planı incelendiğinde, doğudan ba-tıya doğru ilk önce bir nekropol alanı, şehir surlarının güney köşesi ve sivil yapılar, şehir kapısı, kapıdan ba-tıya doğru uzanan olası bir sütunlu cadde, bu cadde-nin kuzey tarafında esas kent yerleşimi, batısında yine bir nekropol alanı yer almaktadır. kent doğu-batı doğ-rultusunda uzanan bu caddeye paralel olarak kuzey yamaçta oluşturulan teraslar üzerine yerleştirilmiştir. bu doğu-batı doğrultusunda paralel uzanan terasların arası, yamaç eğiminin çok fazla olması nedeniyle an-cak dar merdiven şeklindeki sokaklarla birleştirilmiştir. en önemli yapıları; hemen hemen tam olarak ayakta duran şehir kapısı, mozole tipi mezar yapıla-rı, şehir surları, roma yolu, su yolu, nymphaion, bo-uleuterion, oldukça yıkılmış bir bölümü kaybolmuş gymnasion, hamam ve tiyatro yapılarıdır. ariassos kentine girilen vadinin başlangıcın-da kentin en görkemli kalıntısı olan anıtsal giriş kapı-sı yükselir. şehrin doğu tarafında görülebilen en sağ-lam yapısıdır. roma dönemi yapısı olan bu anıt, düz-gün kesilmiş dörtgen bloklarla yapılmış olup, dört ayak üzerine oturmuş, 3 kemerli girişe sahiptir. üç ge-çişli olan yapıda yan geçişler 290 cm, orta geçiş ise 430 cm genişliğindedir. yapı 4 düz bantla süslü korniş-le son bulmakta, yerden korniş seviyesine kadar olan yükseklik ise 11 m.dir. orijinalinde üzerinde bulunan 4 adet heykel kaidesi ile birlikte yapının 1 m kadar daha yüksek olduğu düşünülmektedir. doğu yönünde olan heykel kaideleri kitabelidir. ancak okunamayacak du-rumda olan kitabeler silinmiş vaziyettedir. güney ta-rafta bulunan 4. kaide yere düşmüştür. cephe de yine heykel koymak için yapıldığı sanılan 4 adet konsol bu-lunmakta, ortadaki konsolun güney tarafında olanın-da “severus alexander ve imparator gordian’ın tanrısı-na” cümlesi araştırmacı stephen mitchelle tarafından okunmuştur. yine gymnasiumdaki iki kitabede sa-moslu diotimos’un yardımı ile şehir konsülü halk ta-rafından kapının üzerindeki heykellerin dikildiği yazı-lıdır. ayrıca, aynı kitabelerde diotimos, gymnasium’un resmi memuru (jimnasiakos) iken m.s. 236-242’de ge-liri gymnasium da kullanılmak üzere toprak bağışında bulunduğu bildirilmektedir. aynı işçiliğe sahip yapı-nın her iki yüzüde benzer şekilde süslenmiştir. üç ke-merli şehir kapısının severus alexander zamanında kullanılmakta olduğu anlaşılmaktadır. antik kentin kuzeybatı yamacında bulunan bo-uleuterion, yaklaşık 135x17 m ebatlarında iki mekan-lı bir yapıdır. ön mekanda sadece temel izleri mevcut iken, ana mekandaki 6 adet oturma sırası oldukça sağ-lam durumdadır. yan duvarlar ise hemen hemen te-mel seviyesine kadar yıkıktır. şehrin güneybatısında, tiyatronun güneyinde yer alan nymphaion, 9 m. genişlikte ve 4 m kadar yük-seklikte ayaktadır. kireç harcı ve toplama taşlarla ya-pılan binanın dışı dörtgen bloklarla kaplanmıştır. or-tadaki dairesel nişte 10 cm derinliğinde bir su olu-ğu bulunmaktadır. hamam-gymnasion kompleksi nymphaion’un hemen bitişiğindedir. sütunlu caddenin sonunda nymphaion’un kuze-yinde sadece 5 veya 6 adet oturma sırası kalıntısı tes-pit edilen tiyatro oldukça harap durumdadır. orijinalinde yaklaşık 1250 m uzunluğunda ve 9 hektarlık bir alanı çevreleyen şehir surlarından sağlam kalabilmiş ve devamlılık gösteren surlar, kentin kuze-yindeki ortalama 300m’lik bölümüdür. iki adet dört-gen kule bulunmaktadır. bir adette dar kapı kalıntısı tespit edilmiştir. moloz taş ve harçtan, düzgün dört-gen örgüye kadar çeşitlilik gösteren surların farklı dö-nemlerde onarılarak ve yenilenerek kullanıldığı anla-şılmaktadır. ayrıca şehir kapısı ile çeşme binası arasında var olduğu kabul edilen sütunlu cadde üzerinde iki, ken-tin kuzeybatı bölümünde ise 1 adet olmak üzere üç adet küçük kilise binası tespit edilmiştir. kentin batı yamacında bugünkü akkoç köyü yo-lunu keserek inen antik roma yolu kalıntısı mevcuttur. düzgün döşenmiş iri bloklarla yapılmıştır. bu yol, ter-messos tarafından ariassos’un batı kapısına gelen yol-dur. ariassos’un şehir kapısından sonra en göz alıcı yapıları anıtsal mezarlardır. şehir yerleşimi ile bütün-leşmiş olarak doğu ve batı tarafta iki nekropol alanı bulunmaktadır. batı nekropolünün kuzey tarafında 9 tane mozole tipi mezar bulunmaktadır. bunlar iki kre-pisli stylobat üzerine oturmuş ortostatlı bir podyum üzerine çift tonoz örtülüdür. anteler arasındaki 6 mer-divenle lahitin bulunduğu odalara çıkılır. batı nekro-polünde dörtgen planlı bir veya iki basamaklı plat-form üzerine oturmuş doğrudan girişli kırk adet daha basit yapılı mezar binası daha tespit edilmiştir. doğu nekropolünde ise dokuz adet mezar yapısı karşımıza çıkar. bunların dışında kireç taşından yapılmış, yanla-rı tabula ansatalı, dar yüzleri pisidia tipi kalkanlı lahit-ler ve doğrudan kayaya oyulmuş basit gömü şekilleri-de kullanılmıştır. kaynakça; h. hellenkemper- f . hild, tabula im-perii byzantini 8: lykien und pamphylien ii (viyana: verlag der österreichischen akademie der wissens-chaften, 2004), sf.450; antalya valiliği, antalya kültür envanteri, (merkez),2003, sf. 108-118; serhat kunar, antalya çevresi kültür, tarih ve doğa rehberi, 1997, antalya, sf.40206 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 5. arykanda antalya ili, finike ilçesi, arif köyü sınırları içerisin-de yer alan arykanda antik kenti’nin ismi likya dilinde “ary-ka-wanda” , “yüksek kayalığın yanındaki yer” anla-mına gelmektedir. kentin adının filolojik açıdan yerli anadolu dilini yansıtması, bölgenin en eski şehirlerin-den biri olduğunu göstermektedir. arykanda’nın yanı sıra, son yıllarda limyra ve patara’da ele geçen geç kal-kolitik– erken bronz çağı baltaları genel olarak bu böl-genin yoğun, olarak iskân edildiğine işaret etmekte-dir. ancak, ii.bine tarihlenen taş balta dışında, bulun-tulara dayanarak, şehir tarihini i.ö. 5.y.y.dan önceye götürmek güçtür. i.ö. 5.y.y.a ait yerli beylerden kuprili ve aquwami’ye ait sikkeler, pers egemenliği sırasında-ki arykanda’yı yansıtırken, bunu i.ö. 4.y.y.a tarihlenen limyra beyi perikles’e ait sikkeler izlemektedir. bu duruma göre arykanda’nın bir süre limyra egemenliğinde kalmış ve iskender ile birlikte el değiş-tirmiş olması gerekir. iskender’in ölümünden sonra bölgenin diğer şe-hirleri gibi ptolemaiosların, ardından seleukosların eline geçtiği, apemea (dinar) barışından sonra ise rodos’un kontrolüne girdiği bilinmektedir. i.ö. 2. yy.da arykanda’nın likya birliğine dâhil bir şehir olarak sikke bastığını görüyoruz. i.s. 43’te im-parator klaudius’un likya birliğine son verdiği tarih-te likya bölgesi pamphylia ile birlikte bir eyalet hali-ne sokulmuş ve roma’ya bağlanmıştır. i.s. 2. yy.da ary-kanda isminin çeşitli kaynaklarca çokça anıldığı bir dö-nemdir. i.s. 240 yılında büyük depremden sonra kıs-men onarılan şehir, bizans egemenliği sırasında “aka-landa” veya “orykanda” adıyla anılır. kalıntı ve bizans kaynaklarına dayanarak 11. yy.a kadar varlığını bildi-ğimiz arykanda’nın bu tarihten sonra yer değiştirmiş ve bugünkü karayolunun güneyine taşınmış olması mümkündür. arykanda kenti, şahinkaya diye bilinen sarp bir kaya yüzeyinin dibinden başlayan, güneye eğimli ara-zi üzerinde yer almaktadır. kentte en üst seviyede yer alan yapı, şahinkaya’nın güney batı eteğindeki gözet-leme kulesidir. kulenin güneyindeki üçgen plan veren akropol’ün kentin ilk yerleşim yeri olduğu düşünül-mektedir. bu alanın doğusunda bouleuterion ve do-ğusundaki üç dükkânın kuzeyinde i.ö. 4.y.y.da inşa edilmiş güneş tanrısı helios adına yapılmış tapınak bulunmaktadır. kentin gözetleme kulesinden son-ra en üst seviyedeki diğer yapısı i.s. 1.y.y.da inşa edi-len stadiondur. tek uzun kenarlarında oturma sırala-rı yer almakta, diğer uzun kenar yamaca açılmaktadır. bir alttaki terasta, bölgenin ufak fakat en iyi korunmuş tiyatrosu yer alır. en alttaki terasta ise agora ve mec-lis binası işlevi de veren odeon görülür. şehrin güney-doğusunda bulunan gymnasium, hamamın hemen yanında yer almakta ve hamam-gymnasium görünü-mü vermektedir. şehrin “doğu nekropolü” olarak isim-lendirilen mezar alanı, birçoğu ayakta kalmış anıt me-zarlarla dikkati çeker. birbirine teras görevi gören anıt mezarların tümü i.s. 2 yy.a ait olup bunların altındaki terasta çatı hizasına kadar ayakta kalmış hamam, şeh-rin iyi koruna gelmiş yapılarından biridir. şehrin su ih-tiyacı, büyük bir beceri ve su mühendisliği örneği gös-teren tesislerle sağlanmaktadır. aykırıçay’ın çıktığı yer-de sarp kaya yüzeylerine oyulmuş dört ayrı seviyede-ki kanal, şehre su getiren sistemin ana hatlarını oluş-turur. 6. aspendos antalya - alanya karayolunun 44. km.sinden ku-zeye dönen yolun 2. km.sinde yer alan aspendos, sa-dece anadolu’nun değil tüm akdeniz dünyasının en iyi koruna gelmiş roma dönemi tiyatrosuna sahip ol-masıyla ünlüdür. şehir, bölgenin en büyük nehirlerin-den köprüçay (antik eurymedon) yakınlarındaki tepe düzlüğünde kurulmuştur. i.ö. 5. y.y.da basılmış sikke-lerinde adı estvediys olarak geçer. anadolu kökenli bu ad, şehrin çok eskilerden beri yerleşim gördüğünün kanıtıdır. akdeniz ile ulaşımını ve gelişmesini yakının-daki nehre ve dolayısıyla çevresindeki bereketli top-raklara borçlu olan aspendos’ta bugün çoğunlukla ti-yatro ve suyolları ziyaret edilir. şehre ait diğer yapıla-rın kalıntıları ise tiyatronun yaslandığı tepenin düzlü-ğünde yer alır. tarihçiler şehrin yakınlarında akan nehrin kena-rında i.ö. 467 yılında yunanlılarla persler arasında ge-çen, eurymedon savaşı adıyla anılan savaşta yunan tarafının kazandığından bahseder. aspendos, büyük iskender’e hileli yollarla direnme göstermeye çalışsa da sonuçta teslim olup, şehirde yetiştirilen ünlü atlar ve altın karşılığındaki vergi borcunu kabul etmişlerdir. iskender’in ölümünden sonra ptolemaios egemenliği-ne giren şehrin, en parlak dönemi şüphesiz, ünlü ti-yatro ve suyollarının inşa edildiği roma imparatorluk dönemidir. aspendos tiyatrosu, gerek mimari özellikleri ge-rekse iyi koruna gelmişliği ile roma devri tiyatrola-rının günümüzdeki en seçkin temsilcilerinden biri-dir. tanrılara ve devrin imparatorlarına adanan yapı, roma tiyatro mimarisinin ve yapım tekniğinin son çiz-gilerini sergiler. devrinin görkemli yapılarından biri olan aspendos tiyatrosu 15–20 bin kişi alabilmektey-di. imparator marcus aurelius devrinde (i.s. 161–180) theodoros’un oğlu mimar zenon tarafından inşa edil-miştir. girişin iki yanında grekçe ve latince yazıtlar-dan curtius crispinus ve curtius auspicatus adlı şeh-rin zengini iki kardeş tarafından yaptırıldığı anlaşıl-maktadır. tiyatronun yanında şehrin ziyaret edilebilir en önemli kalıntıları suyollarıdır. aspendos suyolu sis-temi antik suyollarının günümüze dek koruna gelmiş207 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m en iyi örneklerinden biridir. genel görünümü, yaklaşık 1 km uzunluğundaki kuzey-güney konumlu kemerli köprünün her iki ucundaki su basınç kuleleri oluştu-rur. şehrin suyu tepede yer yer görülebilen ana kayaya oyulmuş armut şekilli sarnıçlarda toplanırken, i.s. 2. ve 3. yy.larda tüm yapılarla beraber suyolu sistemi gelişti-rilerek suyun daha düzenli elde edilmesi başarılmıştır. tiyatronun yaslandığı, yer yer sur duvarları ile çevrili tepenin üzerinde ise şehir merkezinin yapıla-rı olan agora, bazilika, anıtsal çeşme, meclis binası ile anıtsal tak, cadde ve hellenistik tapınak, görülmesi gerekli kalıntılardır. böylesine ufak bir ölçekte bir kentin tüm akdeniz dünyasının en geçerli parasını basması ve anıtsal ya-pılarla donanması ekonomisindeki rahatlıkla açıkla-nabilir. şehir ekonomisini ayakta tutan en önemli ih-raç ürünü bugün kurutulup pamuk tarımında kullanı-lan, yakınlarındaki kapria gölünden elde dilen tuzdur. diğer ihraç ürünleriyle beraber ulaşıma elverişli nehir aracılığıyla diğer akdeniz pazarlarına gönderilen tuz, şehrin en önemli gelir kaynağıydı. ayrıca bağcılık ve buna bağlı olarak şarapçılık, zeytin ve zeytinyağı ile di-ğer tahıl ürünleri ve yaş meyve şehrin tarıma dayalı di-ğer ihraç ürünleriydi. tarihçiler aspendos’ta yetiştiri-len atların tüm yakındoğu ve akdeniz dünyasının en aranır atları olduğunu yazarlar. ayrıca kilim ve benze-ri tekstil ürünleri ile limon ağacından yapılmış mobil-yaların başta roma olmak üzere diğer akdeniz mer-kezlerinin de en aranılır hediyelik eşyası olduğu kay-dedilmektedir. aspendos bizans ve selçuklu dönemlerinde var-lığını sürdüren şehirlerden biridir. ünlü tiyatroda sel-çuklu dönemi onarım izlerini özellikle dış cephe orta-sındaki anıtsal kapı eklentisinde ve cephesindeki koyu kırmızı zigzag desenli sıva kaplamada görmek müm-kündür. selçuklu sultanlarının konakladıkları, kervan-saray olarak düzenlendiği düşünülen sahne binasının günümüze dek sağlam kalabilmesinin en önemli ne-deni de bu selçuklu onarım ve korumacılığına bağla-nır. ulu önder atatürk 1930 yılında burayı ziyaret et-miş, “onarılıp yeniden kullanılması” için direktifl er ver-miştir. 7. istlada istlada antik kenti, günümüze kalmış ilginç me-zarları ile likya’nın küçük boyutlu kentleri arasında en etkileyici olanıdır. demre-kaş karayolu üzerinde yavu köyünü geçtikten sonra davazlar köyü levhasından güneye ayrılan yolla 4 km. sonra kapaklı köyüne ula-şılır. köy ilkokulunun hemen karşısında yer alan ünlü hoyran mezarı yanından yine 10 dakika güneye yürü-nerek varılan hayıtlı mevki istlada antik kenti kalıntıla-rının yer aldığı alandır. istlada kalıntıları kapaklı, hoy-ran ve hayıtlı’ya dağılmış vaziyettedir. istlada adı şehrin birçok yazıtında okunabilmiş olup likya birliği içinde komşu diğer şehirlerle bölge-nin tarihi kaderini paylaşmıştır. gerek hoyran meza-rındaki ilginç kabartmalardan gerekse okunabilir lik-ya yazıtlarından şehrin tarihini en azından i.ö. 4. yy başlarına indirmek mümkündür. likya döneminden sonra sırasıyla helenistik, roma ve bizans dönemle-rinde yerleşim gördüğü kalıntılardan anlaşılmaktadır. istlada, apollonia, aperlai, phellos veya isin-da gibi ufak bir beyin oturduğu etrafı surlarla çevrili ufak bir kale görünümündedir. şehrin surları akropo-lün doğu ve batı yönünde uzanır. sur, doğu uca yakın yerde, kale içine girişi sağlayacak bir kapı ile nihayet-leşmektedir. kapının hemen batısında kapıyı kontrol amaçlı yapılmış bir yapı kalıntısı göze çarpar. yer yer görülen sarnıç ve kuyular ve bunlara su birikimini sağ-layan yerli kayaya açılmış kanalcıklar su ihtiyacının bi-riktirme ile karşılandığını göstermektedir. istlada; kapaklı köyünde bulunan ünlü “hoyran anıtı” adıyla anılan kabartmalı mezarıyla da arkeoloji dünyasında çok özel bir yere sahiptir. anıt, ana kaya-nın yontularak ev tipi mezar haline getirilmiş örneği-dir. alınlığın ortasında mezar sahibi eşi ve oğluyla se-çilebilmektedir. çok basık gotik alınlığın altındaki friz-de, ortada bir divan üzerine uzanmış mezar sahibi-nin ayakucunda askerleri başucunda ise oğlu, kızı, eşi ve kadınlardan oluşan bir grup törene iştirak edenleri oluşturmaktadır. biri kopuk olan akroterlerde dışa dö-nük olarak sfenks tasvirleri mevcuttur. anıt, lykia alfa-besi ile kazınmış yazıtı ve üzerindeki kabartmalardan m.ö. 4. yüzyıla tarihlenir. akropol’ün doğu ve kuzeyi kaya mezarları, lahit-ler ve stel şeklindeki tek blok mezarlarla doludur. la-hitlerin büyük çoğunluğu tipik likya lahti formunda, kaide, sanduka ve kapaktan oluşmaktadır. lahitlerin aralarında steller yer almaktadır. tümü yörenin doğal oluşumu olan kireçtaşından yapılmıştır. kaya mezar-ları klasik çağa, lahitlerin tümü ise roma çağına tarih-lenir. üzerlerindeki kuş tasvirlerinden dolayı, horoz-lu ve güvercinli mezar olarak tanınan kaya mezarı en eski örneklerden biri olup i.ö. 4. yy başlarına tarihle-nir. diğer ilginç bir örnek de üzerinde ayakta savaşçı kabartmasının yer aldığı tek parça bloktan oluşan stel tarzı mezar anıtı olup tipik kaya mezarları kompleksi-nin önünde yer alır. kalıntıların yer aldığı zirveden güneye bakıldığın-da bölgenin en çarpıcı manzarası olan gökkaya koyu ve çevresi görülebilir ki, gökkaya büyük olasılıkla ist-lada antik kentinin limanı görevini de yürütmekteydi. kaynakça: cevdet bayburtluoğlu, lykia, 2004, sf.213-214; cevdet bayburtluoğlu, lykia, ankara turizmi, eskieserleri ve müzeleri sevenler derneği yayınları, sf.40-43; antalya kültür envanteri, (kale), 2004, sf. 100-104.208 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 8. isinda isinda antik kenti, kaş ilçesi merkez bucağına bağlı belenli köyünün 3 km. güneyindeki tepenin do-ruğu ve yamaçlarındadır. demre-kaş karayolu üzerin-de kaş’a 8 km kala ağullu yerleşiminden önce güneye dönen yol belenli köyüne ulaşır. isinda, ismine antik yazarlarda pek rastlamadığı-mız ufak bir yerleşim yeridir. hala görülebilen lykia di-linde yazılmış 3 mezar anıtı, kentin m.ö. 4. yüzyılın ilk yarısından önce iskan edildiğini göstermektedir. lykia birliği’nin oluştuğu m.ö. 2. yüzyılda aperlai ile bera-ber birlik’te temsil edilmiştir. tıpkı apollonia’daki gibi “isindalı aperlailılar” şeklinde şehrin ismini gösteren kitabeler mevcuttur. isinda, daha çok ufak bir beyin veya sülalenin oturduğu müstahkem bir mevki duru-mundadır. kent uzun süre varlığını sürdürmüş ve pax-romana döneminde antiphellos’un gelişip, zenginleş-mesi ve isinda halkının kıyıdaki bu kente göçmesiyle zamanla terk edilmiştir. isinda antik kentinin kalıntıları, belenli köyü’nün üst tarafında kalan orta büyüklükteki bir tepede yer almaktadır. akropolü çevreleyen, yörenin doğal olu-şumu düzgün dörtgen kireçtaşı bloklardan yapıl-mış sur duvarları özellikle kuzey ve kuzeydoğu köşe-de daha belirgindir. su ihtiyacını sarnıç ve kuyulardan sağlayan isinda da sur içerisinde yağmur suyu topla-maya yarayan kuyu ve sarnıçlar bulunmaktadır. ayrıca surun aşağı yukarı ortasına yakın yerde uzun bir yapı-nın temel izleri seçilebilmektedir. bu küçük kentin en önemli kalıntısı akropolis do-ruğunun altındaki, alınlığında lykia dilinde yazıtı bu-lunan ev biçiminde iki anıtsal mezardır. belenli köyü doğrultusunda veya aperlai istikametinde kaya me-zarlarına rastlanıldığı gibi roma devrine ait lykia tipi lahitlerde görülebilir. kaynakça: bilge umar, lykia, bir tarihsel coğraf-ya araştırması ve gezi rehberi, 1999, sf. 112-114; cev-det bayburtluoğlu, lykia, ankara turizmi, eskieserle-ri ve müzeleri sevenler derneği yayınları, sf. 48-49; cev-det bayburtluoğlu, lykia, 2004, sf. 238-239; serhat ku-nar, antalya, çevresi kültür, tarih ve doğa rehberi, 1997, sf.106;antalya kültür envanteri, kaş, 2004, sf. 116-117. 9. karain mağarası karain, antalya’nın yaklaşık 30 km. kuzeybatısın-da, merkeze bağlı yağca köyü sınırları içinde, katran dağının doğuya doğru alçalan yamaçları üzerinde yer alan çok sayıdaki mağaralardan biri ve en önemlisidir. antalya çevresinde en yoğun ve sürekli iskân bu alan-da görülmektedir. bunun başlıca nedeni de, mağara-ların konumlarının, içyapılarının ve özellikle de çevre koşullarının çok elverişli olmasından kaynaklanmak-tadır. günümüzden daha zengin su kaynakları, yeni-lebilir yabani sebze, meyve, tahıl, kök gibi bitki örtü-sü; çeşitli av hayvanlarını içeren zengin bir fauna bu alanı insan için vazgeçilmez kılmıştır. denizden 430 m. önündeki ovadan 130 m. yükseklikte bulunan karain mağarası, prof. dr. i. kılıç kökten tarafından 1946 yılın-da bilim âlemine tanıtılmıştır. kökten mağarada 1946 yılından 1973 yılına kadar aralıklarla arkeolojik kazı-lar yapmıştır. 1985 yılından itibaren prof. dr. işın yal-çınkaya başkanlığındaki uluslararası bir ekiple kazıla-ra yeniden başlanmıştır. sekiz gözden oluşan mağara-da, arkeolojik kazılar, e ve b gözleri’nde halen sürdü-rülmektedir. karain, türkiye’de kazısı yapılan tek ma-ğara siti olup, türkiye’nin en eski iskân yerlerinden biri olma özelliğine sahiptir. mağaranın önemli özellikle-rinden bir diğeri ise, uzun süreli bir iskânın izlerini gös-teren yaklaşık 11 m. kalınlığında arkeolojik ve jeolojik dolgusunun olmasıdır. yeni yapılan kazılar sonucunda mağaranın krono-stratigrafisi hakkında önemli sonuç-lar elde edilmiş bulunulmaktadır. mağaranın e gözü paleolitik çağ’ın tüm dönemlerini veren kalın bir kat-laşıma sahiptir. e gözü’nde yaklaşık 8 m. derinliğe ula-şılmıştır. en üst tabakalarda geç üst paleolitik döneme ait buluntular elde edilmiştir. bu seviyelerin altından uzun süreli ve iki evreli orta paleolitik döneme işaret eden katmanlar gelir. günümüze yakın olanı karain tip mousterien ola-rak isimlendirilmiştir. bu tabakalarda ele geçen yont-mataş aletler çok ince bir işçilik gösterirler. kenar ka-zıyıcıların yoğunlukta olduğu aletler arasında dişle-meli ve çontuklu aletler, mekik aletler, ön kazıyıcılar, deliciler ve uçlar görülür. yapılan yaşlandırma çalış-maları karain tip mousterien seviyelerin g.ö. 160.000- 60.000 arasında yer aldığını göstermiştir. yine bu sevi-yelerde orta paleolitik dönem insanları olan homo ne-anderthal insanına ait fiziki kalıntılar da ele geçirilmiş-tir. orta paleolitik dönemin ikinci ve daha eski olan ev-resi, charentien tip mousterien olarak isimlendirilmiş-tir. uranium-thorium yöntemiyle yapılan yaşlandır-ma çalışmalarıyla, orta paleolitik dönemin ikinci ev-resi yaklaşık g.ö. 350.000 civarına tarihlendirilmiştir. orta paleolitik dönemden sonra alt paleolitik döne-me ait seviyeler gelir. alt paleolitik dönem hem iki yü-zeyli alet içeren kültürlerle (acheuleen) hem de yon-ga içeren kültürlerle (clactonien, tayacien) temsil edi-lir. 2007 yılında alt seviyelerde bulunan bir iki yüzey-li alet (elbaltası) acheuleen kültürün varlığını kanıtla-masının yanında, bu aletin bulunduğu tabakanın g.ö. 500.000–450.000 uranium-torium yaşı arasında oldu-ğunun düşünülmesi ayrıca büyük bir önem taşımakta-dır. karain b gözü’ndeki arkeolojik katlaşımın tabanı-nı orta paleolitik dönem oluşturur. yontmataş bulun-tular, e gözünde olduğu gibi karain tip mousterien’in tekno-tipolojik özelliklerini gösterirler. bu seviye-nin üzerinde c14 ile g.ö. 39.000–22.000’e tarihlenen, omurgalı ön kazıyıcılar ve dufour dilgiciklerle nitele-nen bir üst paleolitik dönem kendini gösterir. iki seviyeli epi-paleolitik dönem buluntuları ge-209 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m ometrik olmayan mikrolitlerin varlığı ile belirginleşir. kemik aletler ve bol miktardaki boncuklar da diğer önemli buluntu grubundandır. bu seviyenin üzerin-de ise; geç neolitik-erken kalkolitik buluntular ele ge-çer. en genel buluntu grubunu kırık seramik parçaları oluşturur. kalkolitik çağ’a ait boyalı seramikler, hacılar boyalıları ile büyük benzerlikler gösterir. daha üstte erken bronz ve geç roma - erken bizans dönemlerine ait buluntular ele geçer. mağaranın geç roma-erken bizans döneminde bir tapınak olarak kullanıldığı, ma-ğara duvarlarındaki adak kitabeleri ve nişlerden kolay-ca anlaşılmaktadır. ayrıca, kazılarda ele geçen üst pa-leolitik döneme ait hayvan kemiğinden yapılmış, stili-ze insan başı betimlemeli buluntusuyla anadolu’daki ilk sanat yapıtlarına öncülük etmektedir. karain mağa-rası, anadolu paleolitik çağ kronolojisinin oluşturul-masında yegane merkez olmasının yanı sıra, dolgula-rı içinden ele geçen yontmataş kültürleri, fauna, fl o-ra, fosil insan kalıntıları ve mutlak yaşlandırma sonuç-larıyla da, türkiye’nin pleistosen dönem arkeolojisine büyük katkılar sağlamıştır. karain mağarası’nda yapı-lan kazılarda ele geçen buluntular, mağara yanında-ki küçük bir müzede ve antalya müzesi’nde sergilen-mektedir. 10. korydalla günümüzde hacıveliler olarak adlandırılan korydalla, kumluca ilçe merkezinin 1 km batısında, myra’nın 29 km kuzeydoğusundadır. hacıveliler’de imparator marcus aurelius’un onur-landırıldığı bir heykel kaidesi aracılığıyla ismi kesinlik kazanan korydalla yer adı, yunanca “korydos” (tarlaku-şu) kelimesinden türetilmiştir. i. ö. 500 yılında miletli hekataios tarafından rhodos kenti olarak belirtilmiş-tir. plinius, korydalla’yı rhodiapolis ve gagai kentle-ri arasında, ptolemeissos ise masekitos dağının karşı-sında göstermektedir. tabulae peutingeriane’de “cori-dallo” şeklinde geçmektedir. hierokles, tarafından geç antik dönem lykia kentleri arasında sayılmaktadır. korydalla, patara stadiasmosu’nun güzergâhlarının kesiştiği önemli bir trafik noktasını oluşturmaktaydı. likya dilinde bir kitabesi bulunan korydalla’nın tari-hini büyük ölçüde rhodiapolis ile incelemek gerekir. kentin likya birliği’ne katıldığı ve rhodiapolis ile bir-likte temsil edildiği bilinmektedir. m.ö. 5. yy. ’da pers ordularına yol gösteren casus korydallas bu kentin bir ferdiydi. m.s. 141 yılındaki depremden sonra rhodia-polisli opramoas’ın yardım ettiği otuz lykia kenti ara-sında korydalla da yer almaktadır. bu kentte epigrafik olarak bir leto tapınağı belgelenmiştir. gordianus iii ve tranquillina dönemlerinde sikke basmıştır. roma döneminde varlığını sürdüren kent, ancak bizans ve geç bizans çağında gelişme göstermiştir. spratt ve forbes tarafından bulunan bir kitabe ile yeri tespit edilen kent, iki tepe üzerinde ve eteklerin-de kurulmuştur. antik kentte bugün göze çarpan belli başlı eserler hamam, su yolu, ile büyük ve küçük asar tepeler üzerinde bulunan sarnıçlar, kaya mezarları ve özenle yapılmış bir duvar işçiliği gösteren büyük mo-zaikli bir yapıdır. su yolu kumluca ilçesinin, şeyhköy’e giden toprak yolun kenarında ve yol boyunca yaklaşık 500 m. kadar devam etmektedir. büyük asar tepesinin güneybatısında yer alan küçük asar tepesinin batı ya-macında 6 adet kaya mezarına rastlanır. mezarlardan bir tanesinde l şeklinde yerden yüksekliği 0,80m olan bir kline bulunmaktadır. mezarlardan bir diğeri ise çift katlı klinelidir. diğer iki mezar ise tonozludur. küçük asar tepesinin güneydoğu yamacında antik kaynak-ların belirttiği tiyatro bulunmakta ise de bugün top-rak üzerinde hiçbir iz kalmamıştır. tepenin ilçe tarafına yakın eteğinde bir kaya mezarı, hemen onun üzerin-de tekne kısmı kayaya oyulmuş oldukça harap bir la-hit bulunmaktadır. büyük asar tepesine doğu taraftan çıkıldığında kayalar arasında sur duvarları olduğu tah-min edilen yer yer duvar kalıntılarına rastlanır. tepeye ulaşan kayaya oyulmuş merdivenlerden çok az bir kıs-mı günümüze kadar korunabilmiştir. tepede sarnıçlar bulunmaktadır. sarnıçların bir kısmı kayaya oyularak ve kayaların şekline uydurularak yapılmış olup sıvalı-dır. bir kısmı ise dikdörtgen plan göstermektedir. te-penin doğu yamacında ise büyük bir kaya bloğu dü-zeltilerek tipik bir likya mezarı yapılmıştır. söz konusu mezar ahşap mimari örneği yansıtmaktadır. kaya me-zarının içi üç klinelidir. hamam, büyük asar tepesi ile küçük asar tepesi arasındaki düzlükte yer almaktadır. çok harap durumda olan ve kesin bir planı elde edile-meyen hamamın alt katında tuğladan yapılmış hipo-caust sistemi izlenebilmektedir. korydalla antik kenti arkeoloji literatürüne “kum-luca definesi” olarak geçen bizans maden sanatında ayrı bir yeri olan, bir kısmı yurt dışına kaçırılan altın ve gümüş kilise eşyaları ile de anılmaktadır. kaynakça: h. hellenkemper- f . hild, tabula imperii byzantini 8: lykien und pamphylien ii (viyana: verlag der österreichischen akademie der wissenschaften, 2004), sf.655-656; cevdet bayburtluoğlu, lykia, ankara turizmi, eskieserleri ve müzeleri sevenler derneği yayınları, sf.19, serhat kunar, antalya çevresi kültür, tarih ve doğa reh-beri, 1997, antalya, sf.87; antalya valiliği, antalya kültür envanteri, (kemer-kumluca-finike), 2005, sf. 90-95 11. kyaenai kyaenai antik kenti, kaş- finike karayolunun he-men hemen orta yerinde, günümüz yavı veya yavu köyü’nün kuzeyindeki yükselti üzerinde bulunmakta-dır. lykia dilindeki adı bilinmeyen kentin halen kulla-nılan ismi xanthos gibi grek kökenlidir ve “koyu mavi” , “lapis lazuli” anlamına gelir. renk anlamına gelen kar-şılığının dışında kyaenai aynı zamanda “çınlayan kaya-lar” adıyla da anılmaktadır. şehirdeki likya dili ile yazıl-mış kitabeler, kyaenai’ın en azından i.ö 1. binden beri210 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m iskân edilmiş olduğunu ortaya koymaktadır. plinius’ta ve geç devir yazarlarında ismine rastladığımız ken-tin tarihi hakkında yazıtlar aracılığıyla da fazla bir bil-gi edinilemez. bu yazıtlar arasında en uzun olan ni-kostratos oğlu ve rhodiapolisli opramoas’ın çağda-şı olan jason adlı vatandaşın çeşitli kentlere cömertçe para bağışlarında bulunduğu ve değişik zamanlarda 16 likya kentinin bu şahsa onursal unvanlar verdiği ile ilgilidir. jason “lykiarkh” ( likya başkanı ) unvanını ta-şımış ve görev süresinin bitiminde birlik kendisine bi-linen onurlandırmaları yaptığında, moles adında biri-si bilmediğimiz bir nedenle buna karşı çıkmış ve konu-nun antonius pius’a bildirilmesi gerekmiştir. impara-tor yanıtında, birlik memurları tarafından sunulan ka-nıtlara dayanarak, jason’a verilen payeleri onayladığı-nı bildirir. lykia birliği sırasında lykion ku ibareli sikke-lerini tanıdığımız kyaenai, özellikle roma egemenliği altındayken büyük bir gelişme göstermiştir. piskopos-luk merkezi olarak kilise kayıtlarında ismine rastladığı-mız kentin, akropol’deki bizans kalıntılarından, bu dö-nemde ( m.s. 5-6.yy ) oldukça ufalmış önemli bir mer-kez olarak varlığını sürdürdüğü ve 10. yüzyılda terk edildiği anlaşılmaktadır. kyaenai doğu-batı doğrultusunda uzayan, güney yönü oldukça sarp ve karayolundan yaklaşık 200 m.lik bir yükseltiye sahip kayalık bir platform üzerinde ku-rulmuştur. akropol’ün sarp güney tarafına sur yapıl-mamıştır. şehri üç yönden çevreleyen surlar üzerinde 3 kapı girişi bulunmaktadır. bunlardan kuzey ve batı-dakiler hala görülebilir durumdadır. üçüncü kapı ise doğu suru üzerindedir. özellikle batı yönünde rekto-gonal teknikte inşa edildiği görülen surlardaki yer yer devşirme malzemeler, ters konmuş kitabeler ve ka-bartmalar geç dönemlerde onarılmış ve takviye edil-miş olduğunu gösterir. akropol içinde muhtemelen kütüphane, hamam, tahıl ambarı, anıtsal çeşme ve sarnıçlara ait pek çok sosyal ve idari yapının kalıntıları, mezar odaları, sütun ve mimari parçalar bulunmakta, ancak yoğun bitki örtüsü bunlarla ilgili bilgi sahibi ol-mayı güçleştirmektedir. en belirgin kalıntı, batı kapısı-nın yakınında olan sandukası ve kapağında birçok ka-bartmanın yer aldığı m.ö. iv. yüzyıla ait lahtin bulun-duğu heroon’dur. akropolden batıya giden düzlüğün kuzey kısmındaki tepenin güney eteğinde, caveası ta-bii meyile oyulmuş çift diazomalı tiyatro bulunmak-tadır. alt diazoması 5, üst diazoması 9 künei’ye ayrıl-mıştır. alt caveada 11, üstte 14 oturma sırası mevcut-tur. alt caveanın en üst sırası arkalıklı koltuk şeklinde yapılmıştır. plan itibariyle grek türü tiyatrolar tarzında olan yapının sahne binası (skenesi) her halde güney yöndeki doğal görüntüyü iyi algılayabilmek için yük-sek tutulmamıştır. akropol’ün doğu tarafında hemen hepsi roma devrinden birçok lahtin bulunduğu nekropol sahala-rından biri yer almaktadır. nekropol alanı sarp uçurum şeklindeki güney yamaca kadar yayılır. akropol’ün güneyindeki sarp kayalıkta ise, birisi tek ion sütunlu in antis tapınak cepheli kaya mezarı ile buna göre daha doğu da birçok kaya mezarı ve kabartmalı lykia yazıt-lı lahitler bulunmaktadır. kyaenai, lykia bölgesinde en çok lahit görülen şehir niteliğinde olduğundan bura-ya lahitler kenti de denir. kaynakça: george e. bean, eskiçağda lykia bölgesi, 1998, sf. 112-115 ; cevdet bayburtluoğlu, lykia, ankara, turizmi,eskieserleri ve müzeleri sevenler derneği yayın-ları, sf. 43-44; cevdet bayburtluoğlu, lykia, 2004, sf. 214-219; antalya kültür envanteri, kale, 2004, sf. 85. 12. limyra antalya ili, finike ilçesi, turunçova ve sahilkent beldeleri sınırlarında yer alan limyra antik kenti, to-çak dağı’nın güney eteklerinde, genellikle erken dö-nem yapıların yer aldığı akropol ile onun hemen gü-neyinde, şimdi karayolu ile ayrılan düzlükte roma ve bizans çağı surları içinde kalan alanı kapsamaktadır. limyra’nın adı, likçe yazıtlarda “zemuri” olarak geçer. bu da şehrin en azından i.ö. 5. yy.dan itibaren yerleşim gördüğünün kanıtıdır. şehrin en aktif döne-mi, i.ö. 4. yy.ın ilk yarısında likya kralı perikle zama-nıdır ki, bu dönemde limyra, likya’nın başkenti duru-mundadır. bölge ile ilgili tarihi kayıtlardan; perikle’nin likya birliğini oluşturmak ve egemenlik sahasını ge-nişletmek için uğraştığı yıllarda pers hâkimiyetinin söz konusu olduğu, ancak bu hâkimiyetin sadece sözde kalarak diğer şehirler gibi limyra’nın da büyük bir ser-besti içinde kaldığı anlaşılmaktadır. perikle döneminden sonraki parlak devrini i.s. 2. ve 3. yy.larda yeniden yaşayan limyra, zaman zaman depremler yüzünden zarar görse de yeniden inşa edil-miştir. bizans egemenliği sırasında piskoposluk mer-kezi olan şehir, 8. ve 9. yy.larda arap akınları sonrasın-da terk edilmiştir. limyra antik kenti, 1970 yılından beri avusturya-lı arkeologlarca kazılmaktadır. değişik dönemlere ait buluntular, hem bölge tarihini aydınlatmış hem de antalya müzesine çok önemli buluntular kazandırmış-tır. antik kentin en kuzeyinde yer alan akropol, ku-zeyde bir iç kale ile aşağı kaleden oluşmaktadır. aşa-ğı kalede, sur, sarnıçlar, bizans kilisesi ve perikle hero-onu yer alır. i.ö. 4. yy.a tarihlenen kral perikle’ye ait anıt mezar, mimarisinin xanthos’taki nereidler anıtı’na benzeme-si ve önemli parçalarının antalya müzesinde sergilen-mesi ile ayrı bir önem arz eder. akropolün düzlüğe ulaştığı yerde turunçova-kumluca karayolunun he-men kenarında, orijinali hellenistik döneme ait olan, i.s. 141 yılında büyük bir onarım geçiren tiyatro bina-sı yer alır.211 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m karayolunun güneyi; limyros çayı ile doğu ve batı olmak üzere bölünmüş iki ayrı ada halindedir. limyros’un batısındaki erken bizans dönemi suru için-deki alan doğudakine göre daha eski kalıntılar içer-mektedir. surun güney duvarı içerisinde “ptolemai-on” adlı yapı ortaya çıkarılmıştır. hellenistik dönemde yapılan bu anıt ve ona ait antalya müzesi’nde sergile-nen plastik eserler, limyra kazılarının son yıllarda ele geçmiş önemli buluntularıdır. bu alanda yer alan bir diğer önemli yapı ise imparator augustus’un manevi oğlu gaius caesar’ın i.s. 4 yılında yapılmış olan anıtsal mezarıdır. bu anıt, gaius caesar’ın kudüs’ten roma’ya dönerken limyra’da ölmesi nedeni ile inşa edilmiştir. cenaze veya içinde küllerin bulunduğu urne roma’ya götürülmüş ve onun anısına içinde naaşı olmayan anıtsal mezar yapılmıştır. anıt mimarisinin yanında, onu çevreleyen mermer kabartmaları ile ünlüdür ki, bunlardan antalya müzesinde sergilenen yüksek ka-bartma, augustus dönemi realizmini sahnelemesi açı-sından mükemmel niteliktedir. limyra, likya bölgesinin en çok kaya mezarına sa-hip kentlerinden biridir. antik kentte 400’ü aşkın kaya mezarı yer almakta ve çoğu mezar likya dilinde yazıl-mış kitabeleriyle ismen bilinmektedir. 13. myra bugünkü demre ilçe merkezinde ve civarında yer alan myra antik kenti, aynı adı taşıyan ova üzerinde kurulmuştur. myros nehrinin (bugunkü demre çayı) batısındaki ulaşıma elverişli kanal ile şehrin denizle bağlantısı sağlanmaktaydı. kanalın diğer yanında yer alan andriake (çayağzı) limanından da bölgenin deniz ulaşımı ve ticareti yürütülmekteydi. myra antik kenti özellikle likya dönemi kaya mezarları, roma dönemi tiyatrosu ve bizans dönemi aziz nikolaos kilisesi (noel baba) ile ünlüdür. kaya mezarları, likçe yazıtları ve sikkeler, myra’nın en azından i.ö. 5. yy.dan itibaren varlığını sürdürdü-ğünü gösterirler. strabon’un verdiği bilgiye göre lik-ya birliğinin altı büyük kentinden biri olan myra, lik-çe yazıtlarda myrrh adıyla anılır. i.s. 2. yy. myra’nın bü-yük bir gelişmeye sahne olduğu dönemdir. likya birli-ğinin metropolisi olan şehirde, likyalı zengin kişilerin yardımları ile birçok yapı inşa edilmiş ve onarılmıştır. bizans döneminde ise myra, dini yönden oldu-ğu kadar idari yönden de önde gelen şehirlerden biri olmuştur. günümüze dek ulaşan ününü, aziz nikolaos’un (noel baba) i.s. 4. yy.da şehrin piskoposu olmasına ve ölümünden sonra aziz mertebesine ula-şıp adına kilise yapılmasına borçludur. myra, 7. yy.dan itibaren gerek deprem, su baskını ve demre çayının getirdiği alüvyonlar, gerekse arap akınları sebebiyle önemini yitirip 12. yy.da köy hüviye-tine dönüşmüştür. günümüz kalıntılarını, akropolün güney eteğin-de yer alan tiyatro ile her iki yanında yer alan kaya me-zarları oluşturur. yapılan araştırmalara göre bugün ol-dukça sağlam durumda olan roma dönemi surları-nın dışında, helenistik hatta i.ö.5.y.y. ’a tarihlenen sur kalıntılarına akropol tepesi ve çevresinde rastlamak mümkündür. akropolün güney eteğinde yer alan ti-yatro, gerek oturma sıraları gerekse sahne binası ile iyi korunmuş bir roma dönemi tiyatrosunun özelliklerini yansıtır. sahne binası ikinci katın yarısına kadar ayak-tadır. tiyatronun hemen iki yanında, kabartmalı veya düz kaya mezarları yer alır. likyalıların ahşap ev mi-marisinin kaya mezarlarına en iyi uyarlanmış örnekleri olan myra mezarlarının içinde, ölüyü ve yakınlarını be-timleyen kabartmalı mezar, en ilginç örneklerden bi-ridir. ayrıca yine kabartmalı veya kitabeli birçok kaya mezarı, kayalığın güneye bakan yüzünde üst üste veya yan yana sıralanmaktadır. tiyatro yakınındaki şehir merkezine giderken yo-lun solundaki hamam kalıntıları ise roma dönemi tuğla mimarisinin erken ve ilginç örneklerini oluştu-rurlar. şehrin su ihtiyacı, demre çayının aktığı vadi ke-narındaki kayaya oyulmuş kanallarla karşılanmaktay-dı. likya konfederasyonunda 3 oy hakkına sahip 6 şehirden biri olan myra’nın “en parlak kent” unvanıy-la anılması ne denli önemli bir kent olduğunu göster-mektedir. myra’nın likya konfederasyonuna ait sikke-lerin yanında kendi adıyla basılmış sikkelerinde, şeh-rin ana tanrıçası artemis’in anadolu’nun en eski tan-rıçası kybele formunda temsil edilmiş olması ayrı bir önem taşımaktadır. i.s. 5.yy.da likya eyaletinin baş-kenti olan myra’nın, st. paul ve arkadaşlarının uğradık-ları şehir olması hıristiyanlıkça da özel bir önem taşı-maktadır. 14. noel baba müzesi i.s. 3. yüzyılın ikinci yarısında patara’da doğup myra’da piskoposluk yapmış olan aziz nikolaos’ın say-gın dini kişiliği öldükten sonra aziz mertebesine ulaş-masını sağlamış, başta eski rusya çarlığı olmak üze-re avrupa’nın birçok ülkesinin en popüler azizi ol-muştur. almanya’nın freiburg, italya’nın bari ve na-poli kentleri ile tüm sicilya adasında özel saygı duyu-lan aziz nikolaos, hollanda ve ingiliz dillerinde san-ta klaus olarak tanınmış, bunlar sayesinde amerika’da da sevilerek new york’u koruyan azizlerden biri sayıl-mıştır. avrupa’nın kuzey ülkelerinde çocukların koru-yucusu ve sevindiricisi noel baba geleneği aziz niko-laos inancıyla bütünleştirilerek yarı dini ve çok popü-ler efsanevi bir tipin yaratılmasına sebep olmuştur. bu tipin kökünün kuzey ülkelerinin çok eski inançlarından212 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m alındığı, noel baba’nın geyikler tarafından çekilen bir kızakla dolaşmasından anlaşılır. hâlbuki gerçek myra-lı aziz nikolaos’ın yaşadığı yerler hiç kar görmeyen ak-deniz kıyılarıdır. onun zor durumda olan çocukları ko-ruyucu kişiliği, noel geceleri hediyeler getirdiğine ina-nılan sempatik bir ihtiyara dönüşmüştür. aziz nikola-os olarak özellikle doğu akdenizli gemiciler ona saygı göstermiş, küçük, büyük bütün teknelere resmi veya ikonası asılmış, sefere çıkarken “dümenini aziz nikola-os tutsun” dileği gelenek olmuştur. bu özelliği ona ilk çağın çok tanrılı döneminin denizler tanrısı poseidon’a ait inançların 4.yüzyıldan sonra aziz nikolaos’a yakıştı-rıldığını göstermektedir. aziz nikolaos kilisesi, bizans sanat tarihinin önemli bir anıtı mimari üslubu ve süslemesiyle orta bizans dönemi’nin en seçkin örneğidir. i.s. 5.yüzyıl-da myra’nın ( demre) likya eyaletinin başkenti, myra başpiskoposu’nun da anadolu’nun ikinci büyük din otoritesi olması, aziz nikolaos’un ölümünden sonra-ki yıllarda şehrin saygınlığının artmasında büyük rol oynamıştır. myra halkı ölümünden sonra aziz adına önce bir anıt, sonra da büyük bir bazilika inşa ettirmiş, bu devirde aziz adına istanbul’da büyük bir kilise inşa edilmiştir. myra’daki bazilika depremler ve şehre yapı-lan akınlar sonucu 8.yüzyılda büyük hasar görmüş, 9. yüzyılda ise kubbeli kilise olarak yeniden inşa edilmiş-tir. daha sonraki ilaveler 11. yüzyılda orta bizans dev-rinde gerçekleşir. bu dönemin en önemli onarımının 1042’de imparator ix. konstantin ile karısı zoe tarafın-dan yapıldığı bilinmektedir. duvar freskleri ve taban mozaiklerinin çoğu bu döneme aittir. yüzyıllar içinde çeşitli nedenlerle tahrip olmuş kilisenin diğer geniş kapsamlı onarımı 1862 yılında rus çarı i. nikolay ta-rafından gerçekleştirilmiştir. orijinal planından olduk-ça sapmış bu onarıma ait çan kulesi ve omurgalı yeni orta kubbe ekleri bu çalışmaların ürünüdür. bugünkü kilisenin özgün temelleri üzerinde değişik zamanlarda yapılmış birçok yapı bulunur. böylece kilise çeşitli dö-nemlerde inşa edilmiş bir kompleks görünümündedir. bu kompleks ana hatlarıyla; avluya açılan iki narteks (iç avlu), iki yan koridorun arasında yer alan kubbe-li bir orta mekanla (naos), bema ve önündeki syntra-nonlu (koro basakları) apsisten ibarettir. dış narteks 1862 yılı onarımında yeniden inşa edilmiş, iç narteks ise çoğunluk özgün temeller üzerinde olup tonozla-rında peygamber ve konsül toplantılarının resmedildi-ği, kilisenin en eski duvar freskleri bulunur. güney ko-ridorunun aziz’in lahdini korumak için uygun yer ol-duğu düşünülmekte, doğu köşedeki nişin içinde ise aziz’in lahdinin korunduğuna inanılmaktadır. ayrıca kuzey-doğu ve batı köşelerde kubbeleri freskli iki oda daha yer almaktadır 15. olympos antalya’nın güney sahillerinde phaselis’ten son-ra ikinci önemli liman kenti olympos’tur. şehir adını, 16. km. kuzeyindeki torosların batı uzantılarından biri olan 2375 m. yüksekliğe sahip tahtalı dağı’ndan alır. beydağları-olympos milli parkı sınırları içinde yer alan şehre ulaşım, antalya - kumluca karayolundan güne-ye ayrılan iki sapaktan da mümkün olup, gerek pla-jı gerekse ormanlık alanları ile antalya’nın beğenilen günübirlik tatil alanlarından biridir. kesin kuruluş ta-rihi bilinmemekle birlikte i.ö.167–168 yılarında bası-lan likya birlik sikkelerinde adı geçen olympos, lik-ya birliği’nde üç oy hakkına sahip 6 şehirden biridir. birlik’te likya’nın doğusunu temsil etmiştir. kentin gü-nümüze ulaşmış kalıntılarının çoğu orman içinde ağaç ve çalılarla örtülü olup, helenistik, roma, bizans dö-nemlerine aittir. olympos limanı tarihte korsan yatağı olarak bili-nir. kilikyalı korsanların başı zeniketes şehri üs olarak kullanmış, bu sayede “mitras kültü” de şehre yerleş-miştir ki bu doğu kökenli yaratıcı işık tanrısı kültüdür. şehirdeki korsan egemenliği i.ö. 67’ye dek sürmüş, i.s. 43’te kesin roma egemenliği, yeni parlak bir dönemin de başlangıcı olmuştur. onarılan veya yeniden inşa edilen birçok yapı, demirci tanrı hephaistos (vulcano) adına yapılan kutlamalar, imparator hadrianus’un (i.s. 130) ziyareti, şehir tarihinin roma dönemine ait renk-li sayfalarıdır. erken hıristiyanlık döneminde önemi-ni koruyan şehrin piskoposu methodius, adından en çok bahsedilen kişidir. olympos, 4. yy.dan itibaren ye-niden korsan hücumlarına uğramışsa da 5. yy.da efes ve istanbul konsüllerine katıldığı yazılı kayıtlardan an-laşılmaktadır. geç hıristiyanlık döneminde önemini yi-tirmeye başlayan olympos, 11. ve 12. yy.da venedik-li ve cenevizli tüccarların ticari merkezi olmuş, an-cak bu aktivite 15. yy.daki osmanlı deniz üstünlüğüy-le son bulmuştur. olympos’un günümüze kadar ulaş-mış kalıntıları genellikle doğudan batıya, doğru hızla denize akan bir ırmağın ağzında ve her iki yakasında yer alır. antik dönemde kenti ikiye bölen nehir yatağı bir kanal içine alınarak her iki yakası da iskele olarak kullanılmış ve köprü ile birbirine bağlanmıştır. bugün köprünün bir ayağı yerinde durmaktadır. güney kıyı-da, hellenistik dönemin çokgen örgülü duvarı ile ya-nındaki roma ve bizans onarımlarını işaret eden bö-lümü görülmektedir. nehir ağzına yakın bir yerde kü-çük ve dik akropolde geç dönemlerden kalan yapı ka-lıntıları yer alır. irmağın güney kıyısındaki hellenistik temelli ve roma onarımlı küçük tiyatro oldukça harap olup, girişin bir yanı iyi korunmuş durumdadır. şehrin görülebilir diğer önemli yapısı ise ırmak ağzının 150 m. batısında yer alan tapınak kapısıdır. ion düzeninde küçük bir tapınağa ait olduğu mima-ri parçalardan, roma imparatoru markus aurellius (i.s. 172–173) adına yapıldığı da kapı önündeki heykel ka-idesinden anlaşılmaktadır. kalıntılar arasında en ilgin-ci antalya müzesince yürütülen kazılarla gün ışığına çıkarılmış olan “kaptan eudomus’un lahdidir” . nehir ağzının hemen yanında kayalığın oyuğunda yer alan213 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m lahit hem duygu dolu şiirsel ithaf yazıtında kaptanın adını vermesi, hem de uzun kenarındaki gemi kabart-masında gemisinin şeklini vermesi açısından da bü-yük önem göstermektedir. olympos’un doğusunda, sahilden 300m. ilerde caretta’arın yumurta bıraktığı muhteşem kumsalı ve pek çok bitkinin yaşadığı sahil kumulları ile ünlü, çıralı yerleşimi yer alır. kentin birkaç kilometre güneybatısındaki çakal-tepe olarak anılan yükseltinin güney yamacından de-vamlı olarak alev çıkar. özellikle geceleri çok etkile-yici olan bu doğa olayı metan gazının asırlardır aynı noktadan yeryüzüne ulaşmasından başka bir şey de-ğildir. bu doğa olayı likya’da yaşayan ve soluğundan ateş püskürdüğüne inanılan khimaira canavarı ile öz-deşleşmiş ve bu sayede olympos, bellerophontes ef-sanesine ev sahipliği yapmıştır. zamanla demirci tan-rı hephaistos’un kült merkezi, roma ve bizans dönem-lerinde de dini merkez olarak kullanılan alanda yer yer orijinal blokları görülebilen kutsal yol ile alevlerin et-rafındaki bir takım yapıların temellerini görmek müm-kündür. iç duvarları yer yer freskolarla süslü bizans ki-lisesi ise alandaki en anıtsal kalıntıdır. 16. patara fethiye-kalkan arasında xanthos vadisinin gü-neybatı ucunda bugünkü ovagelemiş köyünde yer alan patara antik kenti, likya’nın en önemli ve en eski şehirlerinden biridir. akdeniz üniversitesinden prof. dr. fahri işık ve ekibi tarafından 1988 yılından beri ka-zıları sürdürülen patara antik kenti, arkeolojik ve ta-rihsel değerlerinin yanında akdeniz kaplumbağala-rı caretta-carettaların milyonlarca yıldır yumurtaları-nı bırakıp yavruladıkları ender sahillerden biri olması ile de ayrı bir öneme sahiptir. kent, doğucasarı akropol suru ile ala-kür tepesi’ndeki batı suru arasında ve güneyde limanağzı’nda yükselen kurşunlutepe ile kuzey-de kente giriş konumundaki kısık geçidi arasında 10 km’lik bir alanı kaplamaktadır. i.ö.13.y.y. ’a ait hitit metinlerinde şehrin adı patar olarak geçmektedir. tepecik akropolü’nde ele geçen seramik parçaları, orta tunç çağı özelikleri içerirken, yine tepecik’in doğu yamacı eteklerinde ortaya çıka-rılan, demir çağı öncesine ait taş balta patara’nın tari-hinin ne kadar eskilere gittiğini göstermektedir. xant-hos vadisinde denize açılabilecek tek yer olması ne-deniyle tarih boyunca önemli kent olma özelliğini her çağda devam ettirmiş olan patara’nın yazıt ve sikkeler-de likya dilindeki adı pttara olarak geçer. hellenistik ve daha sonraki dönemlerde patara, arap kaynakların-da ise batara olarak anılır. patara, ptolemaios egemenliğine girmesiy-le likya’nın önder kenti durumuna gelir. i.ö. 2.y.y. ’ın başında likya’nın seleukos krallığı tarafından kont-rol edilmeye başlanmasıyla patara likya’nın başkenti gibi kabul görür. bu durum patara’nın roma’ya karşı özerkliğini ve rhodos’a karşı da bağımsızlığını kazan-dığı i.ö.167/68 yılında resmileşir ve patara likya bir-liğinin başkenti olur. başkentte hellenistik dönemde inşa edilen meclis binası ve tiyatro gibi anıtsal yapı-lar bu tarihsel süreçle paralellik gösterirler. roma ege-menliğine geçtikten sonra da önemini yitirmeyen pa-tara, roma valiliklerinin adli işlerini gördüğü bir mer-kez oluşu yanında roma’nın doğu eyaletleriyle bağ-lantısını kurduğu bir deniz üssü olarak da önemini ko-rumuştur. i.s. 43 yılında likya, roma eyaleti olurken, i.s. 74’de likya ile pamphylia birleştirilerek tek eyalet haline getirilir ve patara’nın başkentliği devam eder. apollon’un önemli bir kehanet merkezi olarak ün yap-mış olan patara, aynı zamanda anadolu’dan roma’ya nakledilen tahılların depolandığı ve saklandığı bir li-mandır. bizans döneminde de önemini devam ettiren kent hıristiyanlar için önemli bir merkez olmuştur. “noel baba” diye anılan saint nicholaos, pataralı’dır. ayrıca st. paul roma’ya gitmek için patara’dan gemi-ye binmiştir. imparator konstantin’in başkanlık ettiği i.s. 325’teki iznik konsülünde lykia’nın tek imza yetki-lisi piskopos eudemos’un patara piskoposu oluşu ken-tin bu devirde de gözde oluşunun kanıtıdır. ortaçağ boyunca önemini sürdüren patara türk-lerin gelmesiyle de önemli bir merkez olarak günümü-ze ulaşmıştır. şehre günümüz kalıntılarına giriş, gör-kemli ve çok iyi korunmuş roma zafer takından yapıl-maktadır. i.s. 100 yıllarında bölge valisi adına inşa edil-diği, kitabelerinden anlaşılmaktadır. takın batısında-ki tepenin yamaçlarında, likya tipi lahitlerin bulundu-ğu mezarlık alanı uzanır. kentin en güney ucunda kur-şunlu tepeye yaslanmış olan tiyatronun depremden sonra i.s. 147 yılında yeniden inşa edildiği yazıtlar-dan anlaşılmaktadır. tiyatronun yaslandığı kurşunlu tepe şehrin genel görünümünün seyredildiği en gü-zel köşedir. buradan şehrin diğer kalıntıları; vespasi-an hamamı, korinth tapınağı, ana cadde, liman ve ta-hıl ambarı rahatlıkla izlenebilir. tepenin kuzeybatısın-daki bataklığın arkasındaki tahıl ambarı (granarium), patara’nın günümüzde kalmış anıtsal yapılarından biri olup, imparator hadrian ve eşi sabina tarafından i.s. 2.y.y. ’da yaptırılmıştır. tiyatronun kuzeyinde likya bir-liğinin başkenti olan patara’nın, toplantılara ev sahip-liği yaptığı parlamento binası yer almaktadır. şehrin suyu yaklaşık 20 km. kuzeydoğusundaki islamlar köyü yakınlarında, kızıltepe yamacındaki kayalıktan getiril-miştir. kaynakla şehir arasında, fırnaz iskelesinin ku-zeyindeki; mahallen “delik kemer” olarak adlandırılan bölüm ise suyollarının en anıtsal bölümüdür. 17. pednelissos kent, antalya ili’ne bağlı serik ilçesi’nin bugün-kü kozan köyü’nün 1 km doğusunda ve bodrumkaya214 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m adıyla bilinen bir tepenin güney ve batı yamacında, yaklaşık 650 m. yükseklikte bulunmaktadır. günümüz-de “bodrumkaya” olarak bilinmektedir. antalya’nın 75 km. kuzeydoğusundaki konumun-dan dolayı her ne kadar pamphylia’ya dahil edilme-si düşünülse de, antik kaynaklarda pisidia’ya ait bir kent olduğu kesindir. strabon’da pednelissos, bir pisi-dia kenti olarak sagalassos ve adada arasında yer al-maktadır. bununla ilgili olarak ayrıca, aspendos’un yu-karı tarafında olduğundan bahsetmektedir. ptolemai-os, pednelissos’u pamphylia’nın pisidia kentleri arasın-da saymaktadır. bizanslı stephanos ise kentin bir pi-sidia kenti olduğunu belirtmektedir. pamphylia ii’nin piskoposluk merkezi olarak notitia episcopatum’da m.s. 12. yüzyıla kadar yer almaktadır. bir yazıtın belge-lediğine göre, galatia’dan gelen kelt göçmenler tara-fından yerleşim görmüştür ve kendilerini galatia ken-ti olarak tanımlamaktadırlar. pednelissos antik kenti, tarihte adını en çok m.ö. 218 yılında komşusu selgeli-lerle yaptığı savaş ile duyurmuştur ve selge’nin bu sal-dırısı seleukos komutanı garsyeris’in yardımıyla püs-kürtülmüştür. roma imparatorluğu çağında impara-tor traianus’tan başlayarak gallienus’a kadar basımına devam edilmiş olan kent sikkeleri vardır. augustus döneminde pisidia, yeni kurulan galatia eyaletine dahil olmuş, m.s. 117-138 hadrian dönemin-de, lykia- pamphylia eyaletinin roma senatosuna geç-mesiyle, pisidia’da senato yönetimine girmiştir. bu dö-nemde bodrumkaya’da hadrian imparatorluk kültüyle ve zeus’un yerel rahibi olması özellikleriyle ilgili olarak yapılmış bir altarın varlığı şehirde bulunan yazıtlardan bilinmektedir. m.s. 3. yüzyılda diokletian dönemin-de pisidia ilk kez bir eyalet haline gelir. m.s. 4. yy.ın so-nunda, roma imparatorluğunun ikiye ayrılmasından sonra pisidia bizans döneminde de yerleşimlere sah-ne olurken, hıristiyanlık döneminde pednelissos’un kilise kayıtları içerisinde adının geçtiği bilinmektedir. bodrumkaya’daki geç roma dönemine ait bazilika böl-gedeki geç devir yerleşimine bir örnek teşkil etmekte-dir. ayrıca bu dönemde, şehrin bilinmeyen bir neden-le yavaş yavaş terk edilip, kozan’a 7-8 km mesafedeki hasgebe’de yerleşilmiş olduğu, hasgebe köyü içerisin-deki yapı ve mezar kalıntılarından anlaşılmaktadır. do-layısıyla, bodrumkaya’daki yerleşimin önemini henüz, tüm bu bölgeyi etkisine almış ve bir çok metropol ko-numundaki şehrin terk edilmesine ve iyice küçülmesi-ne yol açmış, arap akınları başlamadan daha önce kay-betmiş olduğu ortaya çıkmaktadır. yüzey araştırmaları sırasında, doğu sigilata, suri-ye, finike kap parçaları yanı sıra perge ve sagalassos gibi yakın çevrede üretilen keramik ürünlerinin par-çalarına rastlanması, bununla birlikte ağırlıklı olarak roma döneminden olduğu gibi hellenistik döneme tarihlenen keramik buluntuları, kentin hellenistik dö-nemde bile tüm akdeniz havzasındaki kentlerle yakın ilişki içerisinde olduğunu göstermesi açısından önem-lidir. kentin kuzey kapısının batı yanındaki söve üze-rindeki yazıtta şehirdeki, taurobolion dinsel kurban töreninden söz edilmektedir. bu tören, phrygia kökenli olup toprağın bereketini arttırmak için tanrıça kybele adına kurban kesilen bir törendir. taurobolion’un kö-keninin anadolu’da aranmasına rağmen, anadolu’da bu kurban törenleriyle ilgili bilgiler yalnız ilion, perga-mon ve pınara’da ele geçmiştir. bodrumkaya bir dördüncüsünü oluşturması açı-sından çok önemlidir. m.s. 160 yılına kadar kybele kül-türüyle ilgili olarak gösterilen bu taurobolion törenle-ri daha sonra bereketi arttırma özelliğini yitirerek, kur-ban kanıyla yıkanarak günahlardan arınma veya ye-niden doğma biçimine dönüşmüştür. m.s. 300’den sonra “taurobolion’un” hıristiyanlık etkisinde geliş-miş olan mithras kültürüyle ilişkisini göstermektedir. bodrumkaya’daki yazıtta törenle ilgili olarak ares rahi-binden söz edilmesi de ilginçtir. çünkü ares’in savaş tanrısı olması özelliğinin yanı sıra çok az belirtilen be-reket tanrısı olma özelliği de bulunmaktadır. bu du-rumda, bu törenin mithras kültürünün etkisinde de-ğil kybele kültüründeki gibi toprağın bereketini arttır-mak için yapıldığı söylenebilir. pednelissos antik kenti, yukarı ve aşağı şehir ol-mak üzere iki ana gelişim göstermektedir. yukarı kent daha yoğun bir gelişime sahne olurken, bir çok antik cadde uzun bir hatta takip edilebilecek derecede sağ-lam kalmıştır. kuzey-güney caddeleri yamaca paralel devam ederken, doğu-batı caddeleri dikine keserler ve bu yüzden de sık sık merdivenler inşa edilmiştir. kalıntı durumu açısından oldukça iyi korunmuş olan agora, yukarı şehirde kentin anıtsal merkezini oluşturmaktadır. agora, yaklaşık 20-30 m.lik bir düzlü-ğü içermektedir. büyük kireçtaşı bloklardan yapılmış döşemesi geniş ve dar değişken blok sıraları halinde düzgün bir şema gösterirler. agorada zaman içinde üzerlerinde heykeller ihtiva eden çeşitli anıtsal şeref payeleri dikilmiştir. bugün bunlardan sadece biri in situ konumda-dır. agoranın kuzey batısında 38.50x8 m. ölçülerin-de, gösterişli ve günümüze sağlam kalmış bir market binası’nın kalıntıları bulunmaktadır. orijinalinde üç katlı ve alt katı, girişleri batıdan birer kapı vasıtasıyla sağlanmış ve pencerelerle aydınlatılmış sekiz odadan ibaret olan bir sıra dükkanlar dizisi şeklindeki yapı, ilk evrede ‘l ’ formunda inşa edilmiş ve ikinci evrede ku-zey yönünde olabilecek en az iki oda değişime uğra-mıştır. ikinci kat depolama amacında kullanılmış olan bir salon ve en üst kat ise agora yüzünde dor düzen-li bir stoa binasıydı. benzer örneklerine pergamon, as-sos, aigai ve diğer pisidia kenti selge’de rastlanmıştır. agora’nın hemen kuzeyinde ise kuzey-güney ana215 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m cadde üzerinde bulunan bir tapınak, şehrin diğer ya-pılarına oranla çok daha süslü yapı elemanları ile inşa edilmiştir. yazıtlı bir arşitrav bloğu yer alır. yapı, yazıtın-dan anlaşıldığına göre bir imparator tapınağıydı, an-cak hangi imparator için yapıldığı arşitravı üzerindeki yazıtında yer almamaktadır. 7x9 m ölçülerinde önde dört düz sütunlu ve suriye alınlıklıdır. üç fascialı arşit-rav üzerinde girland frizi yer almaktadır. kasetler tiyat-ro maskeleri şeklinde süslenmiştir. arka yüzünde yer alan apsisli duvarın yapıya sonradan eklendiği ve ya-pının geç antik dönem’de bir şapele dönüştürüldüğü düşünülmektedir. aşağı şehrin en çarpıcı ve ayakta kalan yapısı ha-mam binasıdır. yaklaşık 26x26 m. ölçülerinde olup, batı ile kuzey yüzleri, kemerli kapı ve pencereler ihti-va etmektedir. boyutları pisidia’nın diğer bazı kentleri-ninkine oranla daha küçüktür. ancak yine de batı yüzü üç katlıdır ve doğusundaki yamaca dayandırılmıştır. kemerlerin kuzey batıdakinin kilit taşını bir alabast-ron kabartması süslemektedir. geç roma dönemine ait hamam binasının girişi güney yöndedir ve kapı ge-niş bir düzlüğe açılır. aşağı şehrin bir diğer büyük yapısını bugün sade-ce podyumu yerinde olan büyük tapınak binası oluş-turmaktadır. podyumu yaklaşık 33x18.50 m cella’sı ise yine yaklaşık 18.50x11 m. ölçülerindeki tapınağın podyumu ve günümüze azı kalmış cella duvarları, bü-yük düzgün kesme bloklardan inşa edilmiştir. kentin güney kapısının güneyinde, günümüze sağlam kalmış cadde ile ulaşılan bir kutsal alanın ka-lıntıları bulunmaktadır. apollon kutsal alanı olarak ad-landırılan bu kutsal alan sadece bir kısmı iyi korunmuş olan temenos duvarıyla çevrilmiştir. temenos’un için-de, üzerinde erkek tanrı tasviri bulunan bir kaya ka-bartması bulunmaktadır. sol elinde tuttuğu asasın-dan dolayı tanrı apollon ile bağdaştırılmıştır. yunan ve roma çağı heykel ve kabartmalarında genellikle çıp-lak olarak tasvir edilen apollon figürü, buradaki giysili görüntüsüyle istisnai bir özellik taşımaktadır. pednelissos antik kentinde; biri agoranın he-men güneydoğusunda, diğeri agoranın kuzeyinde ve kuzey-güney caddesi üzerinde, bir diğeri batı ku-lesinin kuzeydoğusunda, dördüncüsü yine kent surla-rı içinde ve şehrin güneybatısında, beşincisi aşağı şe-hirde bulunan büyük tapınağın hemen kuzeydoğu-sunda ve altıncısı kent surları dışında apollon kutsal alanı’nın güneybatısında olmak üzere, toplam 6 adet bazilika yer almaktadır. hepsinde ortak olan özellik, üç nefl i oluşlarıdır. şehir surları genel olarak kenti dört taraftanda da çevrelemiştir. güney surları güneydeki açıklığı ka-patıp, batıya doğru dirsek yaparak döner. kimi yerde 6-7 m yüksekliğe kadar ayakta duran duvarlar günü-müze kadar oldukça iyi korunagelmiştir. sur boyunca 80-100cm arasında değişen “seyirdim” yeri bulunmak-tadır. arazi koşullarına göre şekillenmiş sur duvarları bazı yerlerde kayalıklarla kesilmektedir. güney surla-rında kule bulunmamaktadır. kuzey kapısından itiba-ren 27 m boyunca batıdan doğuya doğru uzanan ku-zey sur duvarları dikdörtgen bloklardan oluşan pse-udoizodomik, bosajlı bir örgü göstermektedir. batı-da ise sur duvarları güneybatı köşedeki kule ile ku-zeybatı köşedeki tapınak arasında kalan hat üzerin-de izlenebilmektedir. şehrin akropolünde bulunan doğu sur duvarları ise esas olarak iki sivri tepeden olu-şan bodrumkaya’nın bu iki tepesi arasındaki açıklığın kapatılması amacıyla örülmüştür. bu duvar daha çok moloz görüntüsü veren polygonal taşlardan örülmüş ve iç yüzü dolgulu olarak inşa edilmiştir. kentte ayrıca kare planlı ikisi batı surları üzerin-de, biri kuzey suru üzerinde, diğeri yerleşimin batı yü-zündeki teras duvarı üzerinde olmak üzere dört adet kule bulunmaktadır. şehrin batı surlarının güneye ba-kan bölümünde yer alan kule, aynı zamanda şehre gi-riş kapısı olarak görev yapmıştır. şehrin nekropolü ise, kuzey, güney ve batı yön-lerde genellikle surların dışında yayılmıştır. şehirde ço-ğunlukla seçilen mezar tipleri lahitlerdir. bunların dışın-da tonozlu mezar binası, tapınak formlu anıtsal mezar binası, hellenistik döneme tarihlenen köşeli ostotekler, kayaya oyulmuş ve serbest duran lahit tipi mezarlar yer almaktadır. şehir için karakteristik süsleme, eros’ların tuttuğu girlandlar arasındaki medusa başlı bezemedir. lahitlerin tamamı kireçtaşından yapılmıştır. yerleşimdeki araştırmalar 2000 yılından bu yana pisidya yüzey araştırması projesi kapsamında sürdü-rülmekte ve şu anda lutgarde vandeput ve veli köse tarafından yürütülmektedir. kaynakça: h. hellenkemper- f . hild, tabula impe-rii byzantini 8: lykien und pamphylien ii (viyana: ver-lag der österreichischen akademie der wissenschaf-ten, 2004, sf.790.; lutgard vandeput, veli köse, “pi-sidia yüzey araştırmas” , pednelissos 2001-2002, an-med 2003-1; lutgard vandeput, veli köse, “pisidia yüzey araştırması projesi” , pednelissos antik kenti yü-zey araştırması 2003, anmed, 2004-2; antalya valili-ği, antalya kültür envanteri ( manavgat-serik ), 2004, sf.162-172. 18. perge antalya şehir merkezinin 17 km. doğusunda-ki, aksu sınırları içinde yer alan perge, sadece bölge-nin değil, tüm anadolu’nun en düzenli roma dönemi kentlerinden biridir. mimarisi yanında mermer hey-keltıraşlığıyla da ünlüdür. 1946 yılından beri istanbul üniversitesince yürütülen kazılar sonucu şehir merke-zinin önemli anıtsal yapıları gün ışığına çıkarılmış, ele geçen heykel buluntuları sayesinde antalya müzesi216 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m dünyanın en zengin roma dönemi heykel müzelerin-den birisi olma özelliğini kazanmıştır. perge’nin kuruluş hikâyesini tarihçiler, troia sa-vaşlarının sonrası gibi gösterirler (i.ö.1275). 1986 yı-lında bulunan bir hitit tabletinde perge’nin adının geçmesi buranın troia savaşından önce kurulduğunu göstermektedir. filolojik bilgiler de kentin i.ö. 3. bin-den beri iskân edildiğini gösterirken, bulunan bazı ke-ramik, taş alet ve gömüler iskan tarihini şimdiye ka-dar bilinenden çok önceye, erken tunç çağına kadar indirmektedir. şehirde ilk yerleşim kuzeyde tepe düz-lüğünde gerçekleşmiştir. zamanla şehir tepenin gü-neyindeki düzlükte gelişip genişlemiştir. bergama’da başlayıp side’de sona eren antik yolun üzerinde yer alan perge, coğrafi önemi ve gelişimini özellikle aksu (kestros) nehrine borçludur. bugün ulaşıma uygun ol-mayan nehir, eski çağda toprağı verimli kılmasından başka, şehirde ulaşımı sağlaması bakımından da çok önemli bir rol oynamıştır. havari paulos ve arkadaşları-nın kıbrıs’taki paphos limanından yelken açıp perge’ye ulaştıkları bilinmektedir. bunun da ancak kestros ara-cılığıyla olabileceğinden şüphe yoktur. şehrin nehir-le olan bu bütünleşmesi sikkeler, kabartmalar ve ak-ropolisin güney eteğinde bulunan anıtsal nymphae-umdaki nehir tanrısı (kestros) heykelinden de anlaşıl-maktadır. şehrin tarihe geçmiş şahsiyetleri arasında, astro-nomi, geometri ve matematikte ünlü “pergeli apollo-nius” ön sırayı alır. diğer ünlü pergeli i.s. 2.y.y.da yaşa-mış filozof varus’tur. perge’de birçok tanrı ve tanrıçanın tapım görme-sine rağmen bunların içinde artemis’in özel bir yeri ve önemi bulunmaktadır. kökü çok eski devirlere daya-nan ve önceleri yerli dilde wanessa-preiia (perge kra-liçesi) olarak geçen artemis şehrin baş tanrıçasıydı. şehirde artemis pergaia olarak anılan tanrıçanın kül-tü komşu şehir ve hatta deniz aşırı ülkelere yayılıp ta-pım görmüştür. birçok antik yazarın sözünü ettiği bü-yüklük, güzellik ve inşa bakımından harika olan arte-mis tapınağı, şehrin dışında yüksekçe bir tepe üzerin-de bulunmaktaydı ki, yeri bugüne değin hala buluna-mamıştır. yapılan kazı ve araştırmalar perge’nin genel ola-rak üç parlak dönemden geçtiğini göstermektedir. birinci dönem i.ö. 3. ve 2. yy.lardaki helenistik devre ait bulunmakta, bu devir kısmen ayakta kalan muh-teşem sur ve kulelerle temsil edilmektedir. ikinci dö-nem, roma imparatorluk devrine (i.s. 2.-3.y.y.) rastla-makta, bunu da bugün birçoğu ayakta duran anıtsal yapılar (tiyatro, stadyum, hamamlar, anıtsal çeşmeler ve agora) açığa vurmaktadır. son refah dönemi ise hı-ristiyanlık dönemi yani i.s. 5. ve 6.yy.lara rastlamakta-dır ki, bu dönem şehir kilise teşkilatı içinde bir metro-politlik merkezi olmuş ve birçok kilise inşa edilmiştir. i.ö. 333’de büyük iskender’in bölgeyi zaptı sıra-sında pergelilerin hiç direnme göstermeden iskender kuvvetlerini konuk etmeleri şehri koruyan surların ol-mamasına bağlanır. bugün şehrin en anıtsal yapıları olan ve şehrin sembolü haline gelmiş iki yuvarlak planlı kule ve sur duvarları iskender’in zaptından sonra yapılmışlardır. günümüzde gezilebilen kalıntılar çoğunlukla roma dönemine aittir. perge şehir planının ana hatlarını biri kuzey- güney, diğeri doğu–batı doğrultusunda iki ana cadde oluşturur. şehrin belkemiği olan sütunlu cad-de helenistik kapıdan başlayıp akropolisin eteğinde-ki anıtsal nymphaeumda (çeşme) son bulur. yaklaşık 300 metre uzunluğundaki caddenin ortasında iki met-re genişliğinde bölmeli bir su kanalı, her iki yanında ise mozaikli portikolar ve dükkânlar yer alır. kuzeyde-ki nymphaeumdan beslenen kanal sıcak yaz günlerin-de caddenin ve dükkânların hayat kaynağı olmalıydı. caddelerin kesiştiği şehir merkezinde ise apollonius demetrius takı bulunur. günümüz yerleşiminde şehre giden yol üzerinde ilk karşılaşılan yapı, yunan-roma ti-pinde inşa edilmiş anıtsal tiyatro binasıdır. yaklaşık 12 bin kişi kapasitesindeki i:s. 2.y.y.a tarihlenen yapı sah-ne binasının zengin mermer dekorasyonu ile ünlüdür. prof. dr. jale inan ve ekibi tarafından 1985–1993 yılla-rı arasında kazılmış olan tiyatronun heykel buluntuları antalya müzesinin “perge tiyatrosu salonunda” sergi-lenmektedir. tiyatronun kuzeyinde anadolu’nun en iyi koruna gelmiş stadyumlarından biri yer alır. agora, de-ğişik planlı mekânlarıyla şehrin diğer bir sosyal merke-zi hamamlar ve palaestra görülebilecek diğer yapılar-dır. gerek mimari, gerekse heykel buluntularının mü-kemmelliği perge’nin heykeltıraşlık konusunda kendi-ne özgü çizgilere sahip ekol kent olduğunu vurgular. 19. phaselis phaselis antik kentinin akdeniz’e uzanan küçük bir yarımada üzerinde i.ö. 7.y.y. ’da rodoslu kolonistler-ce kurulduğu söylenir. kuruluş efsanesinde kolonistle-rin yöre halkına mısır veya kurutulmuş balık önerileri-ne, balık isteği ile cevap verildiği anlatılır. coğrafi ko-numu önemli bir liman kenti olduğunu gösterir. biri yarımadanın kuzeyinde diğeri kuzeydoğuda üçüncü-sü ise güneybatı kıyısında yer alan üç limana sahip-tir. limanları, agoraları ve şehir sikkeleri üzerindeki gemi betimlemeleri phaselis’in ticari liman hüviyeti-ni vurgular. phaselis bazen likya bazen pamfilya böl-gesi şehri olarak gösterilir. gerçekte her iki bölgenin sınırları arasında yer almaktadır. şehirde sırasıyla i.ö. 5.y.y. ’da pers, 4.y.y. ’da kayra satrabı mausolos ve niha-yet komşu şehir lmyra’nın kralı perikles’in egemenlik-leri görülür. i.ö. 333’de büyük iskender’i altın taçla karşıla-maları şehir tarihinin en renkli sayfalarından biridir. iskender’den sonra birçok kere el değiştiren phaselis,217 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m iö. 167’de likya birliğine üye olup birlik sikkeleri ba-sar. bir süre komşu kent olympos ile korsanların ta-lanlarına maruz kalmasının ardından i.ö. 43’de roma egemenliğine girer ki, bu dönem şehirde yeniden ya-pılanma ve en az 300 yıl sürecek refahın başlangıcı-dır. şehir 129’da imparator hadrian tarafından ziyaret edilir. güney limandan başlayan ana caddenin girişin-deki tek kemerli anıtsal tak bu ziyaretin anısına dikil-miştir. 5. ve 6. yüzyıllar bizans egemenliğindeki yüz-yıllardır ki, phaselis 451’de kadıköy konsülüne katı-lan şehirlerarasında yer alır. 7. y.y. ’da arap akınlarından sonra 8.y.y. ’da yeni bir refah dönemi başlar. phaselis 1158’deki selçuklu kuşatmasından sonra gerek dep-remler ve gerekse limanının işlevselliğini kaybetmesi ardından önemini kaybedip 13.y.y. başlarından itiba-ren tamamen terk edilir. günümüze çokluk roma ve bizans dönemi kalıntıları ulaşmıştır. bunlar şehrin ana aksını oluşturan ve kuzey-güney limanlarını birleş-tiren ana caddenin iki yanında sıralanır. cadde, ago-ra ile tiyatro arasında genişleyerek küçük bir meydan oluşturur. meydanın güneydoğu köşesinde basamaklar ti-yatro ve akropolise ulaşımı sağlar. tiyatro küçük bo-yutlu tipik bir helenistik dönem tiyatrosudur. roma döneminde sahne binasının eklendiği, geç bizans’ta ise sahne binası duvarının kısmen şehri koruyan yeni surların bir parçası olduğu kalıntılarından anlaşılır. örenyerinin girişindeki virajın sağında şehrin eski surlarıyla (i.ö. 3.yy.), tapınak veya anıtsal mezar olabi-lecek temel kalıntılarına rastlanır. kuzey limanı arka-sındaki yamaç ise şehrin mezarlık alanıdır. günümü-ze ulaşan en anıtsal yapı ise su kemerleridir. şehrin ih-tiyacı olan su, kuzeydeki tepede yer alan kaynaktan getirilmekteydi. biri tiyatro karşısında, diğer ikisi gü-ney limana giden ana caddenin sağında olmak üzere 3 agora bulunmaktadır. tiyatronun karşısındaki ago-ranın içinde bugün bizans dönemine ait küçük bir ba-zilikanın kalıntıları yer alır. şehrin diğer iki önemli ka-lıntısı ise şehir meydanındaki biri küçük diğeri büyük iki hamam kalıntısıdır. özellikle küçük hamam kalın-tıları roma hamamının ısıtma sistemi hakkında bilgi-ler verir. tarihçiler şehrin baş tanrıçasının savaşın ve bilge-liğin tanrıçası athena olduğunu yazarlar. henüz bu-lunmamış athena tapınağı ve diğer önemli yapıların bugün ormanla kaplı akropol tepesinde yer aldığı dü-şünülmektedir. 20. phellos kaş’ın (antiphellos) kuzeydoğusunda deniz se-viyesinden yaklaşık 950m yükseklikte fellen-yayla mevkiinde yer alan, phellos antik kenti kalıntılarına demre-kaş karayolu üzerindeki ağullu yerleşiminden çukurbağ yönüne devam edilerek ulaşılır. kaş’a inen virajlardan ayrılan patika ile de yürüyerek ulaşım sağ-lanması mümkündür. phellos kentine ilk kez coğrafyacı hekataios tara-fından i.ö. 500 civarında değinilmişse de bir hata ya-parak şehrin pamfilya’da olduğunu söyler. phellos ve antiphellos yunanca isme sahip birkaç lykia şehrin-den biridir. “taşlık ülke” anlamına gelen phellos sözcü-ğünün lykia dilindeki karşılığı ise “vehinda” dır. çevre-sindeki dağlık bölgeye hâkim bir sırt üzerinde kurul-muş olan phellos, m.ö. iv. yüzyılda oldukça önemli bir kentti. antiphellos şehri, phellos’un limanı iken, hele-nistik çağ’la birlikte kendi kurduğu liman kentinin ge-lişimiyle sönük kalır. tarihi hakkında fazla bilgimiz bu-lunmayan phellos, mevcut kalıntısıyla büyük bir yer-leşme yerinden çok bir savunma şehri, müstahkem mevki görünümündedir. phellos’ta akropolü çevrele-yen ve yer yer poligonal tekniğin görüldüğü sur dı-şında fazla yapı kalıntısına rastlanmaz. yaklaşık 550m uzunluk 200m genişliğindeki bir alana yayılmış olan phellos akropolisi, tümüyle surlarla çevrelenmiş olup bölgenin doğal oluşumu kireçtaşı bloklardan inşa edilmişlerdir. surlarla bitişik doğu ve güney yönünde-ki kuleler ise rektagonal tekniktedir. akropolün batı kenarında yer alan ev tipi kaya mezarı, likya’nın ahşap ev mimarisini kaya gömütüne yansıtmış en özgün ör-neklerden birisidir. aile mezarı özelliğinde olup, me-zar odasının üç tarafında klineler görülür. akropolün kuzey yönündeki vadi içinde ve karşısındaki tepenin eteğinde yer alan çok sayıda lahit arasında kabartmalı olanı kentin en dikkat çekici eserleri arasındadır. kireç-taşı bloklardan kaide, sanduka ve kapak olmak üzere üç parçadan oluşmuştur. bu lahdin bir yanında sedi-re uzanmış elinde kadeh tutan mezar sahibinin tasvi-ri vardır. ölünün iki yanında ayakta duran iki figür ile sedirin altında kuş figürleri görülür. lahdin diğer yüzü belirsizdir. lahdin kısa kenarlarından birinde savaşçı figürü diğerinde ise mezar sahibine miğfer uzatan sa-vaşçı kabartmaları yer alır. i.ö 385-350 tarihli bu lahtin kapağının alın kısmında karşılıklı grifonlar fark edilir. kaynakça: antalya kültür envanteri, kaş,2004, sf. 26-30; george e. bean, eskiçağ’da lykia bölgesi,1998,sf.95-102; cevdet bayburtluoğlu, lykia, ankara turizmi, eski eserleri ve müzeleri sevenler der-neği yayınları 8, sf. 49; nevzat çevik, taşların izinde lik-ya,2002, sf.90. 21. rhodiapolis antalya’nın kumluca ilçesi, sarıcasu köyü ya-kınında bir tepe üzerinde yer alan rhodiapolis, is-minden dolayı rodoslular’ın kurduğu bir şehir ola-rak kabul edilir. çok yakınında bulunan gagai, pha-selis, korydalla ve olympos gibi bölgedeki pek az ro-dos kolonisinden birisidir. theopompos’un belirttiği-ne göre rhodiapolis, adını mopsos’un kızı rhodos’tan alır. ancak kentin likçe isminin “wedrei” (wedrenne-hi/wedrenni), olduğu düşünülür. perikle’nin baba-sı mı yoksa ağabeyimi olduğu henüz anlaşılamayan218 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m trbbenimi’nin rhodiapoliste sikke bastırdığı bilin-mektedir. adını hekataios’tan öğrendiğimiz yerleşim, rodoslular tarafından koloni olduktan sonra gelişmiş-tir. bölgedeki tüm kentler likya birliği’nin üyesidirler. rhodiapolis ve gagai sikkelerinde “likyalı” oldukları belirtilir. kentin en ünlü siması opramoas’tır. antoni-us pius döneminde (is. 138-161) yaşamış olan bu kişi likya’nın en zengin adamı ve en ünlü hayırseveri (eu-ergetes) dir. opramoas, apollonios ii’nin oğludur. an-nesi aristokila adıyla da bilinen aglais, korydallalı’dır. hermaios ve apollonios iii adlarında iki erkek karde-şi vardır. opramoas’ın lykia birliği’nde üstlendiği ilk görev arkhiphylakia olmuştur. erken dönemdeki hiz-metlerinin ardından 4 kez onurlandırılmıştır. i.s. 114 ile 131 yılları arasına denk gelen onurlandırmalarda opramoas, bronz heykel, altın kaplama ikon ve altın çelenk almıştır.131-132 yıllarında cömertliğini kanıt-layan opramoas’ın lykia birliği tarafından yıllık onur-larla onurlandırılmasına karar verilmiştir. 136 yılın-daki imparator kültü başrahipliği ve lykia birliği yaz-manlığı ile birlikte lykiarkhos olmuş ve bundan sonra 132-152 yılları arasında 20 kez daha onurlandırılmıştır. opramoas’ın neredeyse tüm likya’da yardım etmedi-ği kent yok gibidir. özellikle 141 depreminden sonra yıkılan pek çok yapı opramoas tarafından onarılmış-tır. 3000 denardan 100.000 denara kadar değişen mik-tarlarda yardım etmiştir. en büyük yardımı 100.000 de-narla myra ve 60.000 denarla tlos almıştır. kentlere ya-pılan yardımlar dışında örneğin yaşayanlar için kefen parası, genç kızlara çeyizlik ve yoksullara yiyecek gibi pek çok konuda sosyal yardımlarda bulunuyordu. ay-rıca likya birliği’ne her yıl 20.000 denar gelir getiren topraklarını bağışlamış ve bu paradan lykia koinobu-los üyelerinin her biri 10’ar denar para almıştır. bütün bunların karşılığında opramoas, lykia kentlerinin va-tandaşlık hakkını elde etmiştir. opramoas’ın bir baş-ka özelliği ise hadrianus’un anılarında gizlidir. had-rianus “asya olaylarını detaylıca bilen likyalı tüccar opramoas’ın gizli raporlarının palma tarafından alaya alındığını” anlatır. rhodiapolis, likya dilindeki yazıta sahip kaya me-zarı dışında m.ö 7. yüzyıl öncesini yansıtacak kalıntıla-ra sahip değildir. kentte bilinen en erken kalıntılar kla-sik çağ kaya mezarlarıdır. lykia dilindeki yazıtlı kaya mezarı ve tiyatronun kuzeyindeki helenistik kule dı-şında geleneklerine bağlı olan bir roma kenti izleni-mini vermektedir. ancak, kalıntılar arasında büyük bir kısmı tahrip olmuş bizans çağı yapıları çoğunluktadır. önemli kalıntıları; tiyatro, hamam, agora/stoa, sebas-teion, tapınaklar, kilise, sarnıçlar, kenotaph, nekropol-ler ve konutlardır. kentin en çok dikkat çeken özelliği, küçük taşlar-dan harçlı veya harçsız olarak inşa edilmiş hala ayak-ta olan çok sayıdaki yapıdır. bunlar değişik ölçülerde olup, birçoğu özel kişilere ait evlerdir. şehir merkezin-de grek planlı küçük bir tiyatro yer alır. aşağı yukarı 1500 kişi kapasiteli olduğu düşünülen ve güneye ba-kan tiyatronun caveası çoğunlukla yamaca yaslanmış olup, cavea da 7 merdiven arasında 6 kuneus/kerkides bulunur. tam yuvarlak olan orkestranın çapı ise 10.52 m.dir. doğu batı aksında uzayan sahne binasının üst kesimi tamamen yıkılmış, sadece zemin katı koruna-bilmiştir. proskene cephesinden 5 kapı açılır. duvarları tamamen kitabelerle dolu olan ve opramoas’ın bütün resmi ilişkilerinin sıralandığı 64 belgeden oluşma anıt-mezar, tiyatronun güneybatı-sında sahne binasının arkasındadır. 12 imparator mek-tubu, 19 procurator mektubu ve 33’ü birlik toplantı-sına ait belgenin sıralandığı bu yazıtlı anıta ait blok-lar etrafa dağılmıştır. bu kayıtlarda opramoas’a sunu-lan onurlandırmalar ile kendi şehrine ve diğer şehirle-re yaptığı hayır işleri anlatılmaktadır. mektuplar özel-likle antonius pius ile olan yazışmalardır. yazışma-lar içerisinde bu kişinin lykiarkh ( likya birliği yöneti-cisi ) olduğu da anlaşılmaktadır. anıtın duvarlarında-ki yazıt, likya’nın belki de tüm anadolu’nun en uzun yazıtı olma özelliğini taşımaktadır. kent merkezinde, agora ile stoa bir bütünlük arz etmekte ve stoa, ago-ranın batıda yer alan üzeri örtülü bölümünü oluştur-maktadır. tiyatronun üst kısmında batıya doğru sade-ce apsisi korunagelmiş bir kilise göze çarpar. yerleşi-min doğu sınırındaki son kamu yapısı ise bir roma ha-mamıdır. hamam genel planlamasıyla anadolu- ha-mam- gymnasion karakteristiğindedir. 998 m’lik top-lam alanın yarısından fazlası palaestraya ayrılmıştır. ana bölümler olan apoditerium, frigidarium, tepidari-um, ve caldarium dikdörtgen planlarıyla aynı aks üze-rinde yan yana dizilidir. çok sayıda ve değişik form-lardaki sarnıçların yanı sıra kentin ve hamamların su ihtiyacı kuzey batıda bugün pek az izi görülebilen bir aquadukt vasıtasıyla sağlanmaktaydı. rhodiapolis’in nekropolü kentin, doğu, güneydoğu ve kuzeyinde yo-ğunluk göstermektedir. büyük çoğunluğunu roma çağı’na ait lahitlerin oluşturduğu nekropol alanlarının en ilginç kalıntısı lykia dilinde kitabeli kaya mezarıdır. kaynakça: george e. bean, eskiçağda lykia bölge-si, 1998, sf. 150-153 ; nevzat çevik, taşların izinde lik-ya,2002, sf. 121-124; ebru n. akdoğu arca, “lykialı bir eu-ergetes opramoas” , likya incelemeleri, 2002,sf. 83-88 ; cevdet bayburtluoğlu, lykia, 2004, sf. 107-111; nevzat çe-vik – isa kızgut- süleyman bulut, ‘’rhodiapolis kazılarında ilk yıl:2006’ ’ , anmed( anadolu akdenizi arkeoloji haberle-ri), 2007-5 sf. 59-67; cevdet bayburtluoğlu, lykia, sf.19-21. 22. simena günümüzde kaleköy olarak anılan antik simena küçük bir likya kıyı kenti olup, m.ö. 4.y.y.dan günümü-ze kadar iskan görmüş stratejik bir nokta olma özelli-ği gösterir. bu özelliğini en canlı yansıtan kalıntı gü-nümüze dek sağlam kalmış kale olup, buradan keko-va ve çevresinin en mükemmel manzaralarını izlemek mümkündür.219 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m simena türkiye’nin sadece denizden ulaşılabilen nadir yerleşimlerinden biridir. kekova adası ve çev-resindeki kıyılarda doğal, kültürel ve coğrafi değerle-rin korunması amacıyla oluşturulmuştur, 260 km ala-nı kaplayan kekova özel çevre koruma alanı’nın içe-risinde yer alan simena antik kenti, 1. derece arkeo-lojik sit alanı olarak tescillidir. yöreye adını veren ke-kova, hem simena’nın tam karşısında kıyıya en yakın yeri 500 m. olan 7.4 km. uzunluğundaki adanın, hem de simena, teimiussa (üçağız), aperlai (sıcak) iskele-si, akvaryum koyu, gökkaya koyunu da içine alan böl-genin genel adıdır. adanın simena’ya bakan kuzey kı-yıları denizin 4-5 m. derinliklerine kadar uzanan, yarısı suyun içinde, yarısı dışında taş merdivenler, ev kalıntı-ları, iskele kalıntıları gibi antik çağlardaki depremlerde kısmen suya gömülen uygarlığın izleriyle doludur. si-mena, kekova adası’nın karşısında bulunan yarımada üzerinde konumlanmıştır. kekova bölgesi’ne karadan ilk giriş yeri olan antik dönemde teimiussa liman kenti olarak bilinen üçağız, komşu simena’nın yanında yer alan, akdeniz’in en şiddetli dalgalarına karşı denizcile-ri koruyan en güvenilir köşeydi. kaleköy ile üçağız arasında özellikle lahitler için taşocağı olarak kullanılmış küçük adacıklar arasından kıyıya doğru su altında kalmış yol ve rıhtım kalıntıları-nı izlemek mümkündür. simena antik kentinin adının ilk kez pilinius (m.s.1.y.y.) tarafından anılmış olmasına rağmen likya yazısıyla yazılmış kitabe ve aperlai’de bulunan gümüş sikkeden anlaşıldığı üzere, tarihi m.ö. 4. yüzyıla kadar inmektedir. kent, aperlai başkanlığın-da, apollonia ve isinda’nın da dâhil olduğu bir federas-yona üyeydi. likya birliğinde aperlai şehri tarafından temsil ediliyordu. bölge roma imparatorluğuna katıl-dıktan sonra simena’nın bağımsız bir şehir olarak ya-şamını sürdüğü anlaşılmaktadır. kıyıya yanaşıldığın-da göze çarpan ilk yapı, kitabesinde “aperlai halkı ve meclisi ile birliğin diğer şehirleri tarafından imparator titus’a armağan edilmiştir” yazılı olan ve m.ö.79 yılla-rında yapıldığı düşünülen, roma hamam kompleksi-ne ait yapı kalıntılarıdır. sahilden dik bir patika ve yer yer antik basamak-lar yardımıyla kaleye ulaşılırken iki lahit dikkati çeker. biri küçük eksedraya, diğeri ise idargus oğlu mentor’a adandığına dair kitabeye sahiptir. kaleye ulaşıldığında ilk göze çarpan kalıntı doğal kayaya oyularak inşa edil-miş, 7 oturma sıralı, 300 kişi kapasitesi ile simena’nın önemli kalıntılarından biri olan tiyatrodur. su sarnıçla-rı, kaya mezarları ve önce tapınak, ardından kilise ve en son cami olarak kullanılmış dini yapının izleri kale-nin diğer kalıntıları arasındadır. kıyıda su içinde likya tipi lahitler, mendirek ve yapı kalıntıları durgun hava-larda rahatlıkla görülebilir. kalenin kuzey- doğusunda ise lahitler ve kaya mezarlardan oluşan geniş bir nek-ropol alan uzanır. ev tipi mezarın birinde lykia dilinde yazıt dikkat çekicidir. 23. sura sura, demre’nin 5 km batısında demre-kaş yolu-nun hemen kenarında aynı adla anılan küçük yerleşi-min yanında yer alır. antik ismini bugüne kadar koru-yan nadir kentlerden biridir. akropolün güneyindeki kaya mezarında lykia dili ile yazılmış kitabe sura’nın en azından m.ö. iv. yüzyılın ortasından beri mevcut ol-duğunu gösterir. myra ile phellos arasında bulundu-ğu aelian tarafından kesin bir şekilde belirtilen antik kentin önemi tanrı apollon’un balık kehaneti/ bilicilik merkezi olmasından kaynaklanmaktadır. balığa baka-rak kehanette bulunma ili ilgili olarak pilinius’a göre, eğer balıklar kendilerine atılan eti yerse bu kehanetin yapıldığı kişi için iyi, kuyruklarıyla geri çevirirlerse kötü anlama gelir. plutarkhos, rahiplerin balıkları izleyerek kehanetin niteliği konusunda karar verdiklerini anla-tır. fakat en iyi tanımlama polykharmos’dan gelir. ge-leceğini öğrenmek isteyen kişiler kum girdabının bu-lunduğu kıyıdaki apollon koruluğuna geldiklerinde, kızarmış etler dizili 10 şişi ellerinde tutarak kendilerini takdim ederler. rahip sessizce yerini alırken kişi de şiş-leri girdaba atıp, olacakları izler. şişler atıldıktan sonra havuz deniz suyu ile dolar. çok sayıda ve değişik boy-da birçok balık bir anda ortaya çıkar. balıkların cinsine göre kâhin geleceği okur. sura ufak bir düzlüğün batı ucundaki küçük bir kayalıkta bulunan akropol ve bunun doğu yönünü iş-gal eden pek az kalıntı ve mezarlardan oluşan bir yer-leşme yeridir. sura’da egemen olan bey ve ailesi, koru-yucuları ile birlikte akropoldeki kuzey-güney doğrul-tusundaki bir koridorun iki yanına sıralanmış odalar-dan oluşan yapıda oturmaktaydı. akropolün güney-doğu köşesinde ise kayadan oyularak çıkartılmış likya tipi bir lahit ve bunun hemen karşısında lykia kitabeli kaya mezarı yer almaktadır. benzer bir lahit ise güney-batı köşede bulunmaktadır. yine akropolün güneydo-ğu yamacında 15 m uzunluğunda ve 9m genişliğin-deki ana kayaya oyulmuş terasın kuzey kenarında pa-nellerde apollon-surios rahiplerinin isim listesi vardır. üstünde ahşap bir örtüsü olabileceği düşünülen bu anıt, rahiplerin kaldığı ev şeklinde yorumlanır. akro-polü batıdan sınırlayan duvarın uzantısı şeklindeki sur, kuzey-batı uçta dikdörtgen şeklinde bir kule oluştu-rur ve buradan dik açı yaparak doğu’ya döner. güney yönde de aynı tarzda bir kulenin olması muhtemel-dir. güney surunun izi takip edilebilmekteyse de doğu yönü kapayan kısmı belli değildir. apollon kutsal yeri ise akropolün batısındaki derin vadi içindedir. akro-polden buraya kayaya oyulmuş merdivenlerden inil-diği mevcut merdiven izlerinden anlaşılmaktadır. giri-şi güney yönünde olan tapınak in antis planlı olup dor düzenlidir ve arka cephede köşede triglif-metop sıra-sının bir bloğu yerinde durmaktadır. kehanetin yapıl-dığı kaynak ise tapınağın doğusundadır. tapınağın ku-zeyindeki düzlükte 6. yüzyıl ortalarında yapıldığı tah-min edilen tek apsisli ve üç nefl i bir bizans kilisesinin220 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m kalıntıları görülebilmektedir. sura’da sur dışında kara-yoluna çok yakın bir yerde iki odadan oluşma bir gö-zetleme kulesi neredeyse ikinci kat yüksekliğine kadar ayakta durmaktadır. apollon surios tapınağı ile birlik-te gözetleme kulesi kentteki helenistik dönemi yan-sıtan eserlerdir. kent içindeki ve sur dışındaki lahitle-rin tamamı ise roma imparatorluğu dönemindendir. kaynakça: cevdet bayburtluoğlu, lykia, anka-ra turizmi, eski eserleri ve müzeleri sevenler derneği yayınları,sf. 36-38; cevdet bayburtluoğlu, lykia,2004, sf. 202-205; nevzat çevik, taşların izinde likya,2002, sf. 111-112; george e. bean,eskiçağda likya bölgesi, 1998,sf.135-136; antalya kültür envanteri,kale,2004, sf. 44-51. 24. termessos termessos pisidia bölgesinin “milyas” olarak anı-lan güneybatı bölümünde, bugün “güllük” adını ta-şıyan solymos dağı’nın dorukları arasındaki vadide, anadolu’nun en eski halklarından luvilerin soyundan gelme solym’ler tarafından kurulmuş önemli bir antik kenttir. orman içinde korunan ören yerlerinin en çar-pıcılarından biri olup, aynı adı taşıyan milli park için-de yer alır. güllük dağı (termessos) milli parkı; bitki ör-tüsü ile bölgenin botanik, içlerinde soyu tükenmekte olanların da bulunduğu pek çok hayvanı barındırma özelliği ile de açık hayvanat bahçesi görünümündedir. antalya-korkuteli karayolunun 24. km.den sola tırma-nan özel yolla, güllük dağı’ndaki kalıntılara ulaşılabilir. şehrin tarih sahnesine çıkışı büyük iskender’in i.ö.333’de kenti kuşatması ve termesosluların güç-lü bir savunma yaparak kenti teslim etmemesiyle ol-muştur. iskender’in ölümünden sonra kent ptolemy-ler tarafından alınmıştır. i.ö. 189 yılında komşu şehir isinda’yı zapteden termessos’lular isinda halkının şi-kayeti üzerine anadolu’daki roma kuvvetleri komuta-nı manlius vulso tarafından cezalandırılmışlardır. bü-yük ihtimalle aynı tarihlerde termessos ile likya birliği arasında bir savaş da söz konusuydu. i.ö. 71’de roma ile arasında “dostluk ve ittifak” bulunan termessos’un işlerinde bağımsız olduğu ve kendi kanunlarını ken-dileri yapacakları konusu da roma senatosunca ka-bul ve tasdik edilmiştir. i.ö. 36’dan 25’e kadar galatia-lı amyntas’ın pisidya’nın diğer kentleriyle termessos’u da yönettiği bilinmektedir. roma imparatorluk döneminde ise şehrin bağım-sızlığını koruduğu bastığı sikkelerden anlaşılmaktadır. şehrin bizans döneminde ve sonraki devirlerdeki du-rumu hakkında hiçbir bilgimiz bulunmamaktadır. ter-messos kenti terk edildikten sonra yeni bir yerleşmeye tanık olmadığı gibi deprem ve doğal tahribin dışında oldukça sağlam ve iyi korunmuş ören yerlerinden biri olarak gösterilebilir. şehrin kalıntıları, antalya-korkuteli karayolu üze-rindeki yenicekahve yakınında bulunan hellenistik devir suru ile başlar ve güllük dağının zirvesine kadar devam eder. otoparktan sonra şehre tırmanan patika takip edildiğinde, sağ yanda imparator hadrian dev-rinde yapılmış ion düzenindeki tapınağın basamak ve anıtsal girişine rastlanır. aşağı şehir surları ve su kay-nağının bulunduğu alandan güneye doğru tırmanma-ya devam edilirse, solda yer yer birinci katı ayakta kal-mış gymnasium’a ulaşılır. birçok oda ve salondan olu-şan yapının güneybatısında, arkalarında dükkânlar bulunan sütunlu cadde yer alır. hemen yakınında ka-nalizasyon şebekesinin mükemmelliğini gösteren ka-nallar hala görülebilir. düzlüğe çıkıldığında, orman gözetleme noktası-na giden patikanın solunda şehrin birçok resmi yapısı-nın bulunduğu alana ulaşılmış olur. düzlükteki ilk ka-lıntı agoraya aittir. batısındaki portiko veya stoa, ii. at-talos zamanında (i.ö. 159–138) inşa edilmiş olup dor düzenindedir. agoranın doğusunda, yamaca yaslanmış olan ve antalya körfezi’ni görebilen konumdaki tiyatro yer alır. tiyatronun yaklaşık 100 m. güneybatısında çatı yük-sekliğine kadar ayakta duran meclis binası bulunmak-tadır. agoranın doğusundaki düzlükte ise birbirine ge-çişli 5 adet sarnıç, derinlik ve genişlik açısından ben-zersizdir. şehrin güneybatısında, “kurucunun evi” ola-rak adlandırılan roma tipinde fevkalade güzel bir vil-lanın kalıntıları yer almaktadır. cephe duvarı dor dü-zeninde olan ve 6 m yüksekliğe erişen yapı, kapısının sol tarafındaki kitabeden dolayı ‘kurucunun evi” adı-nı almıştır. termessos, çok sayıda tapınağa ve çok ge-niş mezarlık alanlarına sahiptir. mezarlarının çeşitliliği ve bezemeleri oldukça zengindir. bunlardan büyük is-kender döneminin önemli komutanlarından alketas’ın mezarı (i.ö. 319) ve diğerleri şehir tarihine ışık tutma-ları açısından da önemlidir. anıtsal mezarların yanında çok sayıda savaşçılıklarını betimleyen kalkan motifl i la-hit, mezarlık alanında oldukça geniş bir yer kaplar. an-talya müzesi’nde termessos’a ait en ilginç eser “lahitler salonu”nda sergilenen “köpek lahdi” dir. stefanos adlı köpeğe sahibesi tarafından yazılmış şiirsel kitabe ben-zersiz olmasıyla ayrı bir önem taşır. 25. theimiussa kaş-demre karayolunun 20. kilometresinden gü-neye yönelen yolla bugün üçağız köyü olarak anılan theimiussa antik kentine varılır. kalıntılar, köyün ev-lerinin seyrelmeye başladığı doğu tarafındadır. the-imiussa, orada bulunmuş bir yazıttan öğrenildiğine göre yönetimsel açıdan bir kent değil, köy yerleşimi-dir. mezar yazıtlarında şiddet suçu cezalarının myra ya da kyaneai’ya yatırılmasının yazması bu kentlere bağlı bir deniz birimi olduğunu göstermektedir. ilk kalıntı hemen kıyıda bosajlı, rektogonal duvar-ları bulunan minyatür bir kaledir. bu kale, belki öncesi de olabilen bir surla bizans çağında çapı genişletilerek kenti çevreleyen bir şekle sokulmuştur. kentin tyber-sissos ile sınır oluşturduğu yerde yine bosajlı ve rekto-221 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m gonal teknikte duvar örgülü bir akropol, son savunu-lacak yer olarak tybersissos ile birlikte düşünülmüş ol-malıdır. iskeleden doğuya doğru ilerlendiğinde sahil-den biraz içeride ev tipinde, giriş kapısı tahrip olmuş bir çift kaya mezarıyla karşılaşılır. doğu tarafta bulunan mezarın sağ yanında ayakta duran genç bir erkek veya çocuk figürü görülür. kapının üst kısmında da mezar sahibinin kluwanimi olduğunu bildiren lykia dilinde bir yazıt vardır. değinilen mezar binasının doğusunda, iki yanı kesme taş duvarla örülü kanalın çevresinde çok sayıda geç helenistik ve roma çağı’na ait lahitler sıra-lanmaktadır. bu kanalın bitim yeri yani kuzey ucu ne amaçla kullanıldığı kesin olarak belli olmayan bir erken bizans dönemi yapısıyla sona ermektedir. kaynakça: cevdet bayburtluoğlu, lykia, 2004, sf. 225-227; cevdet bayburtluoğlu, lykia, ankara turizmi, eskieserleri ve müzeleri sevenler derneği yayınları,sf.45; george e. bean, eskiçağda lykia bölgesi,1998, sf. 119-120; nevzat çevik, taşların izinde lykia,2002, sf. 94; bil-ge umar, lykia, bir tarihsel coğrafya araştırması ve gezi rehberi, 1999, sf. 109-111; antalya kültür envanteri, kale, 2004, sf.78-81. 26. trebenna antalya’nın 32 km batısında, sivridağın kuzey eteğinde yer alan trebenna antik kentine geyikbayırı ve çağlarca köylerinden geçilerek orman yoluyla ula-şılır. batı antalya ovasında yer alan kıyı kentlerin son müdafaa yeri şeklinde düşünülen trebenna’nın luwi dilindeki orijinal adının trebewana trebe ile ilgi-li, “trebe ülkesi” olduğu anlaşılmaktadır. kentin ismi-ne tam olarak ilk defa 1994 yılında patara’da ele geçen ve klaudius döneminde ( i.s. 41–54) bir roma eyaleti-ne dönüşen lykia’nın yol sistemini içeren stadiasmus patarensis’te rastlanır ve bu yazıtta (trabenna olarak anılmıştır) lykia eyaletinin kuzeydoğu’daki sınır kenti olarak gözükmektedir. trebenna’nın helenistik ve öncesi dönemdeki varlığına dair ne antik literatür verisi, ne de epigrafik ve arkeolojik veri bulunmamaktadır. ancak, helenistik dönemde termessos’un, bir yazıta göre i.ö 281–280 yıllarında ptolemaioslar egemenliğinde oluşu, aynı egemenliğin trebenna’nın bulunduğu topraklarda ol-ması beklenir. yine aynı şekilde apameia barışından sonra m.ö 168 sonra bergama’nın ele geçirdiği toros-ların doğu tarafındaki yerler içerisinde trebenna top-raklarının bulunması olasılığı vardır. ii. eumenes (i.ö 197–160) pamphilya’nın batı topraklarını kral-lık topraklarına katmıştır. trebenna’da en erken hadri-anus döneminde imparator kültü olduğu, araştırma-larda ele geçen bir altlık ile kanıtlanmıştır. yazıtından imparator hadrianus’un bir heykelini taşıdığı anlaşılan altlıkta, moles oğlu trokondas isimli bir imparator ra-hibinin bu heykeli yaptırdığı yazılıdır. i.s. 3. yüzyıl; tre-benna için oldukça parlak bir dönem olmuştur. kent bu dönemde kendisini “trebenna’lıların ünlü/ şanlı kenti” olarak tanımlamaktadır. 13 yaşında roma tah-tına geçen, 242 yılında asya seyahatine çıkan impara-tor iii. gordianus ( i.s 238–244 ) pek çok lykia kenti gibi trebenna’ya da sikke basma özgürlüğü vermiştir. trebenna roma çağında resmen lykia eyaleti-nin politik sınırları içerisinde kalmakla beraber, bizans döneminde kesin olarak bir pamphylia kenti olarak karşımıza çıkmaktadır. çeşitli piskoposluk listelerin-de pamphylia eparkhia’sında perge metropolitliğine bağlı piskoposluk merkezidir. kentin adı bu dönem-de perbaina olarak anılmaktadır. bugün görülebilen kalıntılar roma ve bizans dönemlerine aittir. yöre hal-kının “asartepesi” olarak adlandırdığı, yaklaşık 680 m rakımdaki trebenna akropolü, yerleşimin kuzeyinde yükselmektedir. akropolün kuzey, kuzeydoğu ve ku-zeybatı yönü sarp kayalıklarla çevrilidir. sur duvarları daha çok, kolay çıkılabilirliği nedeniyle güvenlik soru-nu olan güney tarafta örülmüştür. sur duvarlarının gö-rünen kısımları bizans çağından kalmadır. bu dönem yapılanması sırasında ana girişin yerinin değiştirildiği izlenir.. bu anıtsal kapının sövelerinin güneye (dışarı) bakan yüzlerine birer haç motifi işlenmiştir. söz konu-su motifl er hem yeni yerleşmenin hıristiyan niteliği-ni göstermek hem de bu yerleşmeyi korumak amacıy-la yapılmışlardır. akropol kayalıklarında pek çok kaya odası vardır. bunların konut ve mezar amaçlı olanları ilk bakışta ayırt edilebilmektedir. bazıları önce mezar sonra konuttur. en özel olanı akropol girişinin hemen karşısında durandır. ölü törenleri için yapılmış ön dü-zenlemesiyle dikkati çeker. roma çağı yapıları akropol ile sivritepe arasın-da kalan düzlüktedir. cepheleri güneydoğuya dönük ve yan yana sıralı ekklesiasterion, sebasteion ve stoa roma dönemi kamu yapılarının yoğunlaştığı kent meydanının batı sınırını oluştururken elmin nekropo-lü yamacındaki son kamu yapısı olan hamam ise gü-ney sınırı belirler. ekklesiasterionun önünden doğuya uzanan agora ve bağlantılı diğer yapı kalıntıları ilk te-rası doldururlar. agoraya bakan kare planlı ekklesias-terion ( toplantı binası ) kentin en önemli kamu yapısı-dır. arka kesimdeki apsidyal girinti, yarım yuvarlak for-mu ile toplantı salonunun theatral oturma sıralarına sahip olduğunu gösterir. yapıya giriş, cepheyi yaklaşık üç eşit parçaya ayıran iki anıtsal kapı ile sağlanır. roma dönemi kentinin akropolü bizans döne-minde yerleşmenin çekildiği yer olmuş, koruma duva-rı ile çevrelenmiş ve ortaçağ boyunca da kentin asıl yerleşmesi burası olmuştur. akropolde üç nefl i büyük basilikal planlı bir kilise kalıntısı ve konutlar yer alır. kuzey duvarının batı yarısında aziz georgios’un doğu yarısında ise üç piskoposun fresko betimlerinden par-çalar bulunan küçük bir ortaçağ kilisesi akropol’ün gü-neybatı yamacındadır. atlı georgios başındaki tacıyla bir bizans imparatoru gibi adıyla birlikte işlenmiştir.222 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m elmin nekropolünün kuzey tarafına bitişik bizans iç kalesi ( bastion ) akropol dışındaki en önemli bizans devri kalıntılarıdır. bastion, lykiarch torguatos’un anıt mezarı ortada kalacak biçimde, kuzey ve doğu yönle-rinde mezar temenosunun duvarlarından da yararla-narak oluşturulmuştur. akropol sarp kuzey yanı dışın-da mezarlıklarla çevrilidir. güneyinde lahit yoğunluk-lu orta sınıf mezarlığı, batısında ise anıt-mezar yer alır. kayalık önüne dizilmiş roma anıt mezarlarının arka kesimleri kayadan oyulmuş, kalanı örülmüştür. bun-lardan solon ve karısı na’nın mezarı en anıtsallardan biridir. trebenna’nın ne zaman ve hangi nedenle terk edildiği kesin olarak bilinmemekle birlikte gerek arke-olojik veriler gerekse de kentin perbaina ismiyle noti-tiae episcopatumm’da i.s. 12. yüzyıla kadar anılıyor ol-ması, trebenna kentinin i.s. 12. yüzyıl sonlarına kadar bir bizans kenti olarak varlığını sürdürdüğünü göster-mektedir. trebenna, attaleia ve çevresinin i.s. 13. yüz-yılın başlarında türklerin eline geçmesiyle birlikte terk edilmiş olmalıdır. kaynakça: nevzat çevik-burhan varkıvanç-engin akyürek;trebenna,tarihi,arkeolojisi ve doğa-sı, antalya,2005, s. 7-130; nevzat çevik, taşların izinde likya,arkeoloji ve sanat yayınları, ist.,2002, s. 133-134; 27. trysa trysa, kaş-kale yolu üzerinde bulunan davazlar köyünün gölbaşı mahallesi yakınındaki platonun do-ğusunda yer alır. adına antik kaynaklardan hiç birin-de rastlanmaz. m.ö. 2. yüzyılda oluşan likya birliği’nde trysa üye kentlerden biri olarak görünmektedir. ken-tin ilk iki harfinin yazıldığı tp kısaltması ile likya bir-lik dönemine ait sikkeleriyle tanınmaktadır. arkeoloji literatüründe adından ve özellikle heroonu’ndan xix. yüzyılın sonundan beri söz edilen trysa’da phellos, ist-lada, sura gibi ufak bir beyin veya kralın oturduğu iyi korunan bir kale görünümündedir. kuzeydoğu ve güney yönleri oldukça sarp bir ka-yalığın zirvesinde, bugünkü gölbaşı köyünden 30 m. yükseklikte doğu-batı doğrultusunda ince uzun bir akropol görüntüsündeki trysa antik kenti kalıntıla-rı 550m. uzunluğunda ve 150 m genişliğinde bir ala-nı kaplar. bu alanın bazı bölümleri teraslanmıştır. ku-zey ve batı tarafı ayakta olan düzensiz taşlardan örül-müş, i.ö 5. yüzyıla tarihlenen bir surla çevrilidir. sur dı-şında trysa’da bugün kalıntı olarak heroon’un duvar-ları, tapınağa ait ufak kalıntı ve çok sayıda lahit bulun-maktadır. lahitlerin çoğu sadedir ya da büst veya hay-van başı şeklinde tepeliklere sahiptirler. kentin niteliği saptanabilen tek yapısı, akropol’ün güneybatı eteğinde yer alan ileri derece de tahrip ol-muş tapınaktır. mimari elemanlarından anlaşıldığı-na göre ön cephedeki ante duvarları arasında bulu-nan iki sütundan geriye hiçbir şey kalmamıştır. burada zeus ve helios’a rahip olarak hizmet etmiş bir vatan-daşı onurlandıran yazıta ait parçalar bulunmuştur. söz konusu yazıta göre tapınak bu tanrılardan birine veya ikisine birden aittir. trysa’nın en büyük eseri kentin kuzey-doğu ucun-da yer alan ve 18m’lik kapalı bir alan içinde duran, m.ö. 4.yüzyılın ikinci çeyreğine tarihlenen heroon’dur. dört yandan rektogonal bloklarla örülmüş bir du-varla çevrilidir. dış yüzünde güney tarafta ise üzerin-de iki yatay bant halinde mitolojik sahnelerin yer al-dığı bir friz bulunmaktadır. bu sahneler arasında, il-yada ve odysseia’dan bölümler, theseus’un marifet-leri, thebes’e karşı olan yediler’den parçalar, yunanlı-lar ve amazonlar ile kentauros ve lapitlerin savaşla-rı yanı sıra kimlikleri belirlenemeyen pek çok diğer fi-gürde yer alır. yerli kayadan oyularak çıkarılan ve bir aile için hazırlanmış olan bu lahtin 1m genişliğin-de ve 3 m yüksekliğinde olan duvarlarının üzerinde-ki çift sıra friz ve ornamentlerle süslü arşitrav blokları viyana’ya götürülmüş olup, bugün ise bu frizden yal-nızca doğu köşeye yakın yerde bir ion kymationu blo-ğu bulunmaktadır. ayrıca, heroon’un dışında güney-doğu köşede duran dereimis ve aiskhylos lahti de-nen gotik alınlıklı, kapağın her iki yanında quadriga ( dört atlı savaş arabası) kabartması ile üste konmuş şe-rite benzer parçasının her iki yanında cenaze şöleni-ni gösteren kabartmalar bulunan lahit avusturyalılar tarafından heroon’un frizleri ile birlikte 1882/83 yılın-da viyana’ya götürülmüştür ve sanat tarihi müzesin-de sergilenmektedir. trysa, anıtlarının bazılarının tüm likya’nın en erken örnekleri olması nedeniyle önem-li bir merkezdir. kaynakça: george e. bean, eskiçağda lykia bölgesi,1998,sf. 115-118; cevdet bayburtluoğlu, lykia, 2004, sf. 206-212; cevdet bayburtluoğlu, lykia, ankara turizmi, eskieserleri ve müzeleri sevenler derneği yayın-ları, sf. 39-40; vedat idil, likya lahitleri, 1985, sf. 79; bil-ge umar, lykia, bir tarihsel coğrafya araştırması ve gezi rehberi, 1999, sf. 127-130; serhat kunar, antalya çevre-si, kültür tarih ve doğa rehberi 1997, sf.102-103; antal-ya kültür envanteri, kale, 2004, sf.54-58. 28. xanthos fethiye-kaş karayolu üzerinde, fethiye’ye 46 km. uzaklıktaki kınık beldesinde yer alan şehir, xanthos nehri (bugün eşen çayı) kenarındaki ovaya hâkim iki tepe üzerinde kurulmuştur. ilki eşen çayı’nın kenarın-dan sarpça bir kayalık şeklinde yükselen surla çevri-li likya akropolü; ikincisi ise kuzeydeki daha yüksek ve geniş olan roma akropolüdür. likya birliği’nin ida-ri merkezi olarak nitelenen xanthos’un ismi likya di-linde yazılmış kitabelerde arnna şeklinde geçmekte-dir. homeros, sarpedon yönetimindeki xathosluların troya savaşlarına katıldıklarını anlatır. ancak kazılarda elde edilen buluntular şehrin iskânını i.ö. 8.y.y. önce götürmeye imkân vermemektedir.223 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m şehir, i.ö. 545–546 yıllarında pers kumanda-nı harpagos tarafından kuşatılır. xanthoslular, kah-ramanca karşı koyup direnmelerine rağmen çare-siz duruma düştüklerinde, kadın ve çocuklarını öl-dürüp şehri ateşe vererek insansız ve harap bir şehri harpagos’a bırakırlar. i.ö. 475–450 arasında xanthos, bu kez yangın felaketi ile karşılaşır. i.ö. 334 yılında bü-yük iskender şehri almıştır. iskender’in ölümünün ar-dından xathos, i.ö. 309’dan itibaren mısır hanedanı ptolemaios’ların, ardından birçok likya şehri gibi su-riye kralı iii. antiokhos’un egemenliğini kabul etmek zorunda kalmıştır. i.ö. 2. yy.da likya birliğinin başkenti olan xanthos, i.ö 42 yılında bu kez romalı brutus tarafından yerle bir edilmiş, ancak ardından imp. marcus antonius’un gay-retleriyle yeniden imar görmüştür. i.s. 1.yy.da roma egemenliği altındaki xanthos’ta imp. vespasianus adı-na tak yaptırılmış, günümüze kalmış roma yapılarının çoğu bu dönemde inşa edilmiştir. bizans egemenliği sırasında piskoposluk merke-zi olan xanthos, bu dönemde birçok yeni yapıya ka-vuşmuştur. 7.yy. sonrası arap akınları şehrin önemi-ni yitirmesine sebep olmuş ve 1938 yılında charles fellows’un burayı keşfedip bazı kalıntıları londra’ya taşımasına kadar ufak bir köy kimliğiyle yanı başında-ki kınık’ta yaşamını sürdürmüştür. xanthos’un her iki akropolü de değişik örgü sis-temlerinin görüldüğü sur duvarları ile çevrilidir. likya akropolünün kuzeyinde roma devri tiyatrosu yer alır. xanthos’un en ilginç kalıntıları, tiyatronun batısında konumlanır. bunlardan ilki yüksek dikdörtgen yekpare kaide üzerindeki ölü ailesi ile yanındaki kadın gövdeli, kuşkanatlı yaratıklar olan ve ölülerin ruhlarını gökyü-züne taşıdıklarına inanılan “harpy” kabartmalarına sa-hiptir. bugün orijinal kabartmaları, biritish museum’da sergilenen harpy anıtı, i.ö. 5. yy.a tarihlenmektedir. bu anıt mezarın yanında 4. yy.a ait diğer bir kaideli likya lahdi yer almaktadır. tiyatronun bitişindeki kare şekil-li geniş alan ise 3 yanı dükkânlarla çevrili roma dev-ri agorasıdır. agoranın kuzeydoğu köşesinde, harpy anıtı-na çok benzer, yekpare dikdörtgen gövdesinde likya ve grekçe dilinde yazılmış kitabe yer alan i.ö. 5.y.y.ait anıt mezar yükselir. anıtın gövdesindeki kitabe gü-nümüze dek bulunmuş likya dilindeki en uzun kita-be olup, kherei adlı xanthos’lu prensin serüvenlerini anlatmaktadır. roma akropolünde de birçok kaya me-zarı ve kaideli mezarı yan yana görmek mümkündür. bu alanın güney eteklerde yer alan, aslanlı mezar, pa-vaya ve merehi lahitlerinin kaideleri dışında tümü bri-tish museum’da sergilenmektedir. günümüz kalıntı-larına çıkan rampanın sağ kenarında sadece temelleri kalmış olan i.ö. 4. yy.a ait tapınak planlı nereid anıtı da british museum da sergilenen xanthos’un ünlü anıtla-rından biridir. xanthos örenyeri, likya uygarlığının öz-günlüğü ve kazılarda elde edilen buluntuların önemi nedeniyle unesco tarafından dünya kültür mirası lis-tesine dâhil edilmiştir b. alanya müzesine bağlı antik kentler 1. colybrassus güzelbağ beldesi bayırkozağacıköyü sınırları içe-risinde, alanya’nın yaklaşık 30 km kuzeydoğusundadır. a. albek, kenti, pisidia’nın doğusunda kilikya’nın batı-sındaki hellenistik dönem izleri taşıyan yerleşim yeri olarak tanımlar. kent merkezi bir vadi içerisinde yer al-maktadır. birbirine 70-80 metre uzaklıkta olan iki ta-pınağın batıda olanı neredeyse çatı seviyesine kadar sağlamdır. kent merkezindeki yapılara ulaşım kayaya oyulmuş merdivenler aracılığıyla sağlanmaktadır. bu merdivenler sur üzerindeki giriş kapısına kadar uza-nır. kentin güneybatısında bulunan nekropol alanın-da açıkta duran bir çok lahit ve bir de kaya mezarı bu-lunmaktadır. kaya mezarının cephesi anıtsal nitelikte olup, 18 basamaklı merdiven ile ulaşılmaktadır. mezar odası tek mekandan oluşmakta ve girişin üstü basık kemer şeklinde yontulmuş, içi medusa başı ile süslen-miş, kemerin iki yanı ise kartal motifl eri ile bezenmiştir. kent merkezinin doğusundaki konut alanı, kandilcik tepesine kadar uzanmaktadır. bu bölümdeki sur üze-rinde bulunan yazıtta, askeri bir birliğin yerleşim ala-nından bahsedilmektedir. kentteki yaşamın ortaçağa kadar devam ettiğini gösteren yazılı kaynaklar vardır. kaynakça: antalya kültür envanteri, (alanya), 2003, sf. 36-37; alanya tarihi, müzeleri ve ören yerleri, alanya müze müdürlüğü, 1998, 1. basım, sf.16. 2. hamaxia alanya’nın 6 km kuzeybatısında elikesik köyün-deki antik kent, pamfilya bölgesi sınırları içerisindedir. halk arasında ise sinekkalesi olarak bilinmektedir. an-tik çağ coğrafyacısı strabon, kentten, gemi yapımın-da kullanılan kerestenin elde edildiği, özellikle sedir ağaçlarının bol olduğu hatta antonius’un bu bölgeyi kleopatra’ya hediye ettiği bir bölge olarak bahseder. kentte helenistik dönemden bizans dönemi so-nuna kadar oturulduğu gerek yazıtlardan gerek-se kalıntılardan anlaşılmaktadır. yazıtlar daha çok hamaxia’da yaşamış belli başlı ailelerin isimlerini taşı-yan onur yazıtlarıdır. yazıtların çok azında kentteki ya-pılardan bahsedilmektedir. yazıtlara göre hermes ve serapis kült alanı, helenistlik olduğu düşünülen kule ve bunun batısında iki eksedra (yarım daire şeklin-de düzenlenmiş küçük yapı) yine kentin kuzeyinde-ki başka bir eksedra, hamam, nekropol alanındaki iri-li ufaklı mezar yapıları ve sur duvarları kentin günü-müze ulaşan kalıntılarıdır. kenti çevreleyen sur duvar-ları özellikle kuzey ve batı yönde korunmuştur. sur du-varı dışındaki batı ve kuzey yönlerde yer alan nekro-pol alanında küçüklü büyüklü mezar yapılarının yanı224 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m sıra araziye yayılmış durumdaki ostotekler (kül kutula-rı) ve parçalarının önemli bir bölümü alanya müzesin-de sergilenmektedir. kentin i.s. 100–200 yılları arasın-da zengin olmayan küçük, coracesium’a bağlı bir top-luluk olarak yaşamını sürdürdüğü bilinmektedir. kaynakça: antalya kültür envanteri, (alanya), 2003, sf. 40-41; alanya tarihi, müzeleri ve ören yerleri, alanya müze müdürlüğü, 1998,1. basım. sf.15. 3. iotape alanya – gazipaşa karayolunun 33. kilometre-sinde yer alan antik kent adını kommagene kralı 4. antiochos’un (i.s. 38–72) karısı iotape’den alır. impa-rator trajan’dan valerian’a kadar kent kendi adına sik-ke basmıştır. kalıntılar roma ve bizans dönemi özellikleri ta-şımaktadır. denize doğru uzanan yüksekçe bir bu-run, kentin akropolü durumundadır. bu bölüm surlar-la çevrili olduğundan kale (akropol) görünümünde-dir. yapılar oldukça tahrip olmuştur. akropolün kara-ya bağlandığı küçük vadide, doğu-batı yönünde uza-nan liman caddesi yer almaktadır. liman caddesinin büyük bir bölümü günümüzde buradan geçmekte olan karayolunun altında kalmıştır. antik caddenin her iki yanında üç basamaktan oluşan krepis bulun-duğu ve yer yer bunların arasında heykellerin durdu-ğu kaidelerden anlaşılmaktadır. heykellere ait yazıtlı kaideler kentin başarılı ve hayırsever vatandaşları hak-kında bilgi içermektedir. akropolün doğusunda bulu-nan koyda, dikdörtgen planlı bir bazilika ve içerisinde yazıtlı fresk nedeniyle hagios georgios stratelates’e atfedilen tek nefl i küçük bir kilise görülebilmektedir. aynı alan içerisinde bir de hamam kalıntısı bulunmak-ta olup, hamam plan bakımından bölgenin diğer ha-mamları ile benzerlik göstermektedir. hamama ve kente ait altyapı sistemi hala görülebilmektedir. antik kentin deniz tarafında kalan kalıntıları arasında, yakı-nında bulunan bir yazıttan ötürü trajan’a adanmış bir de tapınak bulunmaktadır. tapınak 8x12,5 m ölçülerinde olup, günümüze sadece stylobat dü-zeyinde kalabilmiştir. modern yolun kuzeyinde kalan kalıntılar daha çok nekropol alanındaki mezar yapıla-rından, evlerden ve bir bölümü izlenebilen surlardan oluşmaktadır. nekropolde anıt mezar yapılarının yanı sıra basit olanlarda yer almaktadır ki bunlar yörenin mezar mimarisini ve ölü gömme adetlerini en iyi şekil-de yansıtan özgün örneklerdir. kaynakça: antalya kültür envanteri, (alanya),2003, sf. 44-45; alanya tarihi , müzeleri ve ören yerleri, alanya müze müdürlüğü, 1998,1. basım. sf.12. 4. kızılkule etnoğrafya müzesi selçuklu sanatının eşsiz örneklerinden biri olan yapı, alanya’nın simgesi durumundadır. selçuklu dö-neminde ticaretin yapıldığı limanı korumak ve kara-dan kaleye karşı gelebilecek saldırıları önlemek amacı ile yapılmış bir savunma ve gözetleme yapısıdır. 1226 yılında selçuklu sultanı alaaddin keykubat tarafın-dan halepli (suriye) ebu ali isimli mimara yaptırılmış-tır. kuzey cephede bulunan kitabede mimarın adı geç-mektedir. güney cephedeki bir kitabede ise alaaddin keykubat yüceltilmiş ve kendisine “milletlerin hâkimi, dünya sultanlarının sultanı, adaletin himayecisi, kara ve iki denizin sultanı, müslümanların yardımcısı…” gibi övücü vasıfl ar atfedilmiştir. yapı, 29 m çapında ve 33 m yüksekliğinde olup; sekizgen planda, taş ve tuğla malzeme ile inşa edil-miştir. dıştan sade görüntüsünün aksine, içeride ol-dukça karmaşık bir plana sahiptir. beş katlı yapının her bir katının planı farklıdır. merkezde bulunan ve yapı-nın ana taşıyıcısı konumundaki sekizgen ayağın üs-tünde, birinci katın yüksekliği boyunca bir sarnıç otur-tulmuştur. her katta savunma amacıyla yapılmış, dışa-rıya açılan şevli gözetleme mazgalları ve önleri siper-likli açıklıklar bulunmaktadır. zemin ve birinci katlarda tonoz örtülü koridorlara açılan yine tonoz örtülü ey-van biçiminde mekânlar yer almaktadır. birinci katın üstünde, yapıyı çevreleyen dar ve basık bir koridor ve buna açılan küçük odalardan oluşan bir asma kat bu-lunmaktadır. 2, 3 ve 4. katlar açık teraslar şeklindedir. asma katın üzerinde yer alan ikinci katta, sekizgenin her bir yüzünde ikişer adet olmak üzere büyük tonoz-lu mekânlarla kuşatılmış üstü açık avlu yer alır. üçün-cü katta, her yüzde üçer adet küçük mekân ve bunla-rın açıldığı teras bulunur. dördüncü kat ise savunma amacıyla yapılmış siperlik ve açıklıklardan oluşan den-danlar ve yürümeye imkân sağlayan bir terastan iba-rettir. 1951-1953 yıllarında onarıldıktan sonra 1979’da yapının giriş katında alanya yöresine özgü, halı, giysi, kilim, mutfak gereçleri, silahlar, tartı aletleri, aydınlat-ma aletleri, dokuma tezgâhı ve yörük kültürünü yansı-tan çadır gibi etnoğrafik nitelikte eserler sergilenerek, yapıya etnografya müzesi işlevi kazandırılmıştır. kaynakça: alanya tarihi, müzeleri ve ören yerleri, alanya müze müdürlüğü, 1998,1. bsm. s.7. 5. laertes toros dağları üzerinde, dim vadisi ağzında yükse-len cebel-i reis dağının güney eteklerinde deniz se-viyesinden 850 m yükseklikte savunmaya uygun bir coğrafya da kurulmuştur. alanya’dan yaklaşık 25 kilo-metre uzaklıktadır. en yakın köy gözüküçüklü’dür. an-tik çağda dağlık kilikya olarak bilinen bölgenin sınırla-rı çerisindedir. strabon, laertes’ten bahsederken ken-ti, limanı olan ve göğüs biçiminde bir tepe üzerinde kurulmuştur diye tanımlar. kentin günümüze kadar gelen önemli kalıntıları; agora, exedra, hamam, sar-nıçlar, tiyatro, evler ile imparator claudius’a, apollon’a225 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m ve zeus megistos’a ait tapınaklardır. kentte helenis-tik döneme ait kalıntıların olmayışı, bu sırada bölge-nin korsanların elinde oluşuna ve dolayısıyla imar faa-liyetlerinin yeterince yapılamayışına bağlanmaktadır. laertes’te bulunmuş olan, kentin tarihini daha erkene götüren ve i.ö. 6. yüzyıla tarihlenen üzerinde bazı ye-rel isimlerinde bulunduğu taş yazıt, alanya müzesinde sergilenmektedir. yazıtta; eyalet valisinin hizmetkârı ve mülkiyet kavramındaki sorunlar konu edilmektedir. kentin nekropolü güneydedir. nekropol alanı içerisin-de çok sayıda ostotek parçaları ve ostoteklerin üzerin-de durduğu kaideler görülebilmektedir. kaynakça: antalya kültür envanteri, (alanya), 2003, sf. 34 ; alanya tarihi , müzeleri ve ören yerleri, alanya müze müdürlüğü, 1998, 1. basım. sf. 14. 6. selinus gazipaşa ilçe sınırları içinde hacı musa çayı kena-rında yer almaktadır. kent helenistik, romave bizans dö-nemlerinde yerleşim görmüştür.roma yerleşiminin yo-ğun olduğu kentte orta çağ kalesi agora,büyük ve kü-çük hamam, şekerhane köşkü ve anıtsal mezarlar günü-müzde görülebilen mimari yapılardır. roma imparatorla-rından trajanus’un (i.s.98-117) part seferinden roma’ya dönerken bu kentte hastalanarak ölmesi, kentin adının trajanapolis olarak anılmasına neden olmuştur. 7. syedra alanya-gazipaşa karayolunun yaklaşık 20. kilo-metresinde seki köyü sınırları içerisindedir. kilikya bölgesinin batı sınırı olarak önemini koruyan kenttin antik dönemdeki ismi olan syedreon adı ilk kez roma imparatoru tiberius (m.s. 14-17) döneminde kentin kendi adına bastığı sikkelerde karşımıza çıkmaktadır. çevresi surlarla korunan kenti iki büyük cadde eni-ne kesmekte ve bunlara dik inen merdivenli sokaklar kent planını oluşturmaktadır. syedra antik kentine ba-tıda halen ayakta olan anıtsal kapı aracılığı ile girilir. su ihtiyacı ise güney batısında doğal kaynaktan besle-nen ( sarnıç mağarası ), su depolama havuzları ile yağ-mur suları ile dolan çok sayıdaki küçük sarnıçlarla kar-şılanmaktadır. duvarları erken hıristiyanlık dönemin-de yapılmış fresklerle süslü olan mağara dinsel amaç-larla kullanılmış olup vaftiz mağarası olarak bilinmek-tedir. kentin doğusunda çok görkemli bir yapı kalıntı-sı olan hamam ile karşılaşılır. zemininde yer yer moza-ik kalıntıları görülmektedir. hamamın hemen batısın-da kentin sütunlu caddesi doğu-batı yönünde uzan-makta, caddenin kuzeyindeki duvarda ise nişler bu-lunmaktadır. kentin önemi oyun ve yarışlarla ilgili bil-giler içeren birçok yazıtın kalıntılar arasında yer alma-sıdır. kentin önemli noktalarında duran, yazıtlı heykel kaideleri, güreş, atletizm, gibi yarışlarda ödül alanlar ile bu yarışmaları düzenleyenler ve maddi destek sağ-layanlar hakkında bilgi vermektedir. bunların dışın-da syedra’da tiyatro, tapınak, bazilika, kilise, evler ve dükkânlar gibi binalara ait kalıntılarda bulunmaktadır kazılar sonucunda kent tarihinin i.ö. 7. yüzyıldan i.s. 13. yüzyıla kadar uzandığı belirlenmiştir. kaynakça: antalya kültür envanteri, ( alanya),2003, sf. 28-31; alanya tarihi , müzeleri ve ören yerleri, alanya müze müdürlüğü, 1998,1. basım. sf. 13. c. side müzesi’ne bağlı antik kentler 1- lyrbe (seleukeia) antik kenti antalya ili, manavgat ilçesi, şıhlar köyünde yer alan antik kentin önerilen ilk adı seleukeia, gemicile-rin el kitabı olan stadiasmus maris mayni’ye dayana-rak ileri sürülmüştür. ancak günümüzde kentin side diliyle yazılmış bir yazıtında söz edilen kutsal alana da-yanarak bir dağ kenti kimliğiyle eski bir pamfilya ken-ti olan lyrbe olması gerektiği, seleukeia’nın manavgat çayı ile ulaşılabilen başka bir noktada bulunması ge-rektiği kanısı ağırlık kazanmaktadır. antik kentte 1972 yılından 1979 yılına kadar prof. dr. jale inan tarafından sürdürülen kazı çalışmaları ile agora ve çevresi ile bir-kaç hamam ve tapınak yapısı üstündeki bilgiler geniş-letilmiştir. üç tarafı derin yarlarla çevrili olduğu için kentin sadece güney yönünde bugüne kadar oldukça iyi ko-runa gelmiş surlar bulunmaktadır. şehre güneyden gi-rişi sağlayan anıtsal kapı, surların hemen hemen orta-sında yer almaktadır. bu kapı, iki anıtsal kule ile sınır-landırılmıştır. anıtsal kapının her iki tarafından doğu ve batı yönüne kadar uzanan surlar uçuruma kadar devam etmektedir. surların dış yüzeyi kesme kumtaşı bloklardan düzgün olmayan rektagonal teknikte örül-müştür. kentin merkezindeki agoranın batı tarafı ya-maca yaslatılmış, doğu kıyısına iki katlı yapılar yerleş-tirilmiştir. genel çizgileriyle helenistik döneme tarih-lenen agoranın içine güneydoğudaki anıtsal kapı ile girilmektedir. bu tetropylon, dört ayaklı kapı tarzın-da yapılmış ve olasılıkla agoraya sonradan eklenmiş-tir. agora’nın batısında bulunan yapılar galeri 1 ve 2 olarak tanımlanmaktadır. galerilerin içerdiği iyon mi-mari parçaların yanı sıra burada agora düzlemini oluş-turan teras duvarlarından içe geçiş veren kapı gözlem-lenmektedir. agora’nın kuzey kanadı ise önemli yapı-lardan oluşmaktadır. bunlardan yedi bilgeler moza-iğini içeren mekân yapısal işlevleri yüzünden kütüp-hane olarak tanımlanmaktadır. agora’nın güneydoğu köşesine yerleştirilmiş, dairesel iç planı olan yapı ka-pısı üstündeki yazıta göre nektareion diye adlandı-rılmaktadır. aslında ahşap basamaklı bir bouleuteri-on ya da odeion olduğu düşünülen yapı ithaf edicisi, mimarı nektaraios’un adını taşımaktadır. doğu porti-ko yerinde korunmuş sütunları ile arka planındaki iki katın pencere ve kapılarıyla oldukça iyi durumdadır. üst kata ulaşan merdivenler, portikonun ahşap taba-nını oluşturan hatıl delikleri ve dükkânlar dizisi ile ti-pik bir iyon agorası görünümü burada izlenmektedir.226 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m agora’nın kuzeyindeki heroon bir podyum üzerine oturtulmuş olup, prostylos tapınak planı vermektedir. antik kentin güneybatısında ise üç kısımdan meydana gelmiş bir hamam kompleksi ile dikdörtgen planlı, tek apsisli, üç nefl i, çift narteksli, iki katlı bir yapı olan kilise yer alır. nekropol kentin güneydoğu ve güneybatısın-dadır. lyrbe, bir dağ yerleşmesi olmakla beraber mev-cut kalıntılar, özellikle roma döneminde oldukça ge-lişmiş bir kent olduğunu göstermektedir. kaynakça: george e. bean, journeys in rough cili-cia in 1962-63; lanckoronski, stadte pamphyliens und pi-sidiens, ii, wien, 1892, s.186 vd.; antalya valiliği kültür en-vanteri ( manavgat-serik ) 2004, sf. 74-81. 2-side antik dönemde pamfilya’nın en önemli li-man kenti olan side, antalya’nın 80 km. doğusunda, manavgat’ın 7 km. güneybatısında bulunan, 350-400 m. genişliğinde bir yarımada üzerinde kurulmuştur. side, eski side dilinde bereketi simgeleyen “nar” anla-mına gelmektedir. antik çağ coğrafyacılarından strabon’a göre bu kent, kyme’nin (nemrut köy) bir kolonisidir. side, i.ö. vii. yy. ’da bir yerleşim merkezi olmuştur. i.ö. vi. yüzyıl-da tüm pamfilya ile birlikte lidya krallığının egemen-liğine girmiş, lidya krallığının 547/46’da yıkılışından sonra perslerin hâkimiyeti altına girmiştir. bu devirde özgürlüğünü bir ölçüde koruyan kent kendi adına sik-ke basmıştır. gümüş olan bu sikkeler üzerinde tanrı-ça athena ve tanrı apollon’dan başka kentin simge-si nar da görülmektedir. büyük iskender’in anadolu seferinde (m.ö. 334 ) hiçbir direniş göstermeden ka-pılarını makedonya kralına açan side, daha sonraları iskender’in kurduğu büyük sikke basım merkezlerin-den biri olmuştur. iskender’in ölümünden sonra he-lenistik dönem krallıkları arasında sürekli el değişti-ren side, i.ö. iii. yüzyılda, önce ptolemaiosların, m.ö. 215–189 yıllarında da seleukosların egemenliği altın-dadır. şehir en çok antiokhos iii ile dostça ilişkilerde bulunmuş, suriye krallığının bergama ve rodos kral-lıklarının desteğini sağlamış, romalılara karşı açtığı savaşta side donanmasıyla, seleukosların yanında yer almıştır. bu savaş sonunda seleukoslar yenik düşünce i.ö. 188 yılında yapılan apameia barışına göre pamfil-ya ve bu arada side de bergama krallığı’na verilmiştir. buna karşın side bir süre sonra yeniden bağımsızlığı-na kavuşmuş ve tarih içerisindeki en parlak devirlerin-den birini yaşamıştır. m.ö. 138 yılında suriye tahtına oturan sonraları ise “sidetes” lakabını alan antiokhos vii’nin gençliğinde öğrenim görmesi için side’ye gön-derilmesi, kentin doğu akdeniz’de ne denli önemli bir kültür merkezi olduğunun göstergesidir. kentin bu parlak dönemi fazla uzun sürmemiştir. m.ö 1. yüzyıl-da pisidya ve dağlık kilikya bölgelerinde başlayan kor-sanlık, pamfilya ve dolayısıyla side’ye de atlamış, kor-sanlarla başa çıkamayan sideliler liman ve pazarları-nı onlara açmak zorunda kalmışlardır. durum pontos kralı mitridates vi’nın korsanları romalılara karşı koru-ması üzerine daha da kötüleşmiştir. sonunda m.ö. 78 yılında romalı konsül publius servilius’un bölgeyi kor-sanlardan temizlemesi üzerine side de pamfilya’nın diğer kentleri gibi roma imparatorluğu’na bağlanmış-tır. m.ö. 25 yılından sonra ise augustus pamfilya böl-gesini doğrudan doğruya kendisine bağlı bir memu-run yönettiği eyalet haline getirmiştir. bu tarihten son-ra side roma’ya bağlı eyaletin bir kentidir. i.s. ii. ve iii. yy.larda parlak bir dönem yaşayan side, iv. yüzyılda fakirleşen bir hıristiyan şehri görü-nümündedir. i.s. v. ve vi. yy.larda üçüncü ve son parlak zamanını yaşayan kent, doğu pamfilya metropolitliği-nin başkenti olmuştur. ix. ve x. yy.larda arap akınlarıy-la iyice zayıf düşen kentten bizans imparatoru kons-tantinos porfirogennetos ( 913–959) “de thematibus’’ adlı eserinde side’den bir “korsanlar yuvası” olarak söz etmektedir. arap coğrafyacısı idrisi ise (1150’ye doğ-ru) side’yi “yanık antalya” olarak adlandırmakta, hal-kının ise iki günlük mesafede bulunan “yeni antalya” da iskân edilmiş olduğunu bildirmektedir. ticaret ve liman kenti olarak tanınan side antik kenti kalıntıları üzerinde xx. yy. başlarında giritli göçmenler tarafın-dan selimiye köyü kurulmuştur. bir yarımada üzerine kurulmuş olan side diğer, pamfilya kentlerinde olduğu gibi şehrin ana kapısın-dan başlayan bir anıtsal cadde boyunca uzanmaktadır. kuzeydoğu’daki “büyük kapı”dan başlayan ana cadde, tiyatro önündeki kavis dışında hemen hemen düz bir çizgi şeklinde yarımada boyunca ilerleyerek tapınak-lar yakınında büyük bir meydanla sona erer. kentin ikinci büyük caddesi de “büyük kapı” dan kentin gü-neyine doğru uzanmaktadır. her iki cadde de sütunlu olup, iki tarafl arında korint başlıklı sütunlu portikler ve bunların gerisinde de bir sıra dükkân vardır. helen, roma ve bizans dönemlerinin yapı özellik-lerini gösteren kent surlarının birçok yeri yıkılmışsa da düzenli işlenmiş konglomera bloklarından harçsız ola-rak yapılmış ve yer yer kulelerle takviye edilmiş kara surlarının hemen hemen tümü ayaktadır. yüzyıllar bo-yunca birçok değişiklik ve onarım gören deniz surla-rı ise yıkık durumdadır. kara surlarının üzerinde iki bü-yük kapı yer almaktadır. bunlardan biri bir yazıtta “bü-yük kapı” olarak adlandırılan ve bugünkü karayolu-nun asfaltlanması sırasında büyük ölçüde tahrip edi-len, kentin ana kapısıdır. ikinci büyük ise kapı kentin doğusunda yer alan doğu kapısıdır. manavgat çayı’nın kaynağından şehre su ge-tiren su kemerleri takriben 40 km.lik bir mesafeyi kat ettikten sonra side’ye ulaşır. bu su kemerleri, şe-hir surlarının dışında ve şehir kapısının karşısında bir nymphaeum’da nihayetlenir ( m.s. 2. yy. ortaları). bu çeşmenin önünde geniş bir havuz vardır. ön yüzünde227 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m yarım daire biçiminde nişler içerisinde heykeller dur-maktaydı. su, bu üç büyük nişin içerisindeki mermer çörtenlerden akıyor ve havuzda toplanıyordu. agora’nın güneyindeki cadde üzerinde dört tara-fı portiklerle çevrili, büyük bir avlusu bulunan gymna-sion mevcuttur. side’de üç tane büyük hamam vardır. bunlar liman hamamı, büyük hamam ve bugün müze olarak kullanılan agora hamamı’dır. tiyatro ile ana sütunlu cadde arasında yer alan, iki aedikula arasındaki yarım yuvarlak nişten oluşan çeş-me, aedikulalardan birinin üzerinde arşitrav kısmın-da yer alan yazıttan dolayı vespasianus anıtı diye anıl-maktadır. bina, konglomera ve kumtaşından yapılmış-tır. anıtın genel uzunluğu ise 6.40 m.yi bulmaktadır. yarımadanın güneybatı ucunda side’nin limanı bulunmaktadır. bu şehrin büyük limanıdır. büyük li-manın yanında kuzeybatıya doğru uzanan ikinci bir li-man vardır ki bu da küçük liman olarak bilinir. her iki limandan günümüze iri konglomera blok taşlarından yapılmış dalgakıranlar gelmiştir. side tiyatrosu’nun mimarlık tarihi açısından öne-mi, diğer kentlerde olduğu gibi bir dağ yamacına yas-lanmayıp, kemer-tonozlu temeller üzerine inşa edil-miş olmasıdır. 15 bin kişi kapasitesiyle bölgenin en büyük tiyatrosudur. theatron, orkestra ve skene ol-mak üzere üç ana kısımdan oluşur. theatron tek dia-zoma ile ikiye ayrılmıştır. 1. theatron 12, 2. theatron ise 24 kerkides ile kesilmiştir. altta 29 oturma sırası bu-lunmaktadır. üst kat yıkıldığı için kaç oturma sırası ol-duğu tespit edilememiştir. orkestra toprak olup, sah-ne, bir proskenion ile sütunlar, nişler, heykeller ve ka-bartmalarla zengin dekore edilmiş üç katlı bir skene-den (sahne binası) oluşmakta idi. antik side şehrinin merkezinde bulunan agora, (m.s. 2. yüzyıl) dükkânlarla çevrili, sütunlu portiko-lorla sınırlandırılmıştır. pazaryerine giriş sütunlu cad-de tarafından sütunlu ve merdivenli bir propylon’la sağlanmıştır. burası, aynı zamanda korsanların ellerin-de bulundurdukları esirleri açık arttırma ile sattıkları yerdi. agora’nın ortasında 12 sütunla çevrili yuvarlak bir tyche (talih tanrıçasının) mabedi yer almaktadır. agora’nın kuzeybatı köşesindeki latrina iyi durumda-dır. bu yapı 24 kişilik oturma yeri ile yarım daire biçim-li bir koridora sahiptir ve üstü kemer bir tonozla örtül-müştür. bizans devrine değin çok tanrılı bir dini benimse-yen sideliler, kentte birçok tanrı adına tapınaklar yap-mışlardır. side’de kazılar sonucu ortaya çıkarılan ta-pınakların bazıları athena, apollon, men tapınakları-dır. ayrıca, bizans devrinde piskoposluk merkezi olan side’de üç büyük basilika inşa edilmiştir. athena ve apollon mabetleri yarımadanın en gü-ney ucunda yer alıp, m.s. 2. yüzyılın ikinci yarısına ta-rihlenen 6x11 sütunlu, korint düzeninde peripteros-tur. sütunlu caddenin son bulduğu meydanın güne-yindeki yarım yuvarlak planlı yapı ise, ay tanrısı men adına yapılmış tapınaktır. kentin nekropolü, kara surlarının hemen dışında yer alır. doğu ve batı iki kıyı arasında kalan geniş bir alana yayılmıştır. basit mezarların yanı sıra ostotek, la-hit ve mausoleum denilen anıtsal mezarlar gibi çeşit-li mezar tipleri görülebilir. ortaya çıkan mezarlar, ge-nellikle roma devrine ait olup, bizanslılar zamanında da kullanılmıştır. “batı mausoleumu” nekropolün batı kıyısında, sura 400 m. uzaklıktadır. kimin adına yaptı-rıldığı bilinmeyen anıt, ön taraftan basamaklarla çıkı-lan bir podyum üzerinde yükselen, önü dört sütunlu küçük bir tapınak şeklinde yapılmış esas mezar yapısı, revaklarla çevrili dikdörtgen bir avlunun ortasında yer alır. nekropolün doğusunda “doğu mausoleumu” adı verilen dikdörtgen planlı bir mausolem daha vardır. kaynakça: arif müfid mansel, side, ttk, ankara,1978,s.6-19; ord. prof. dr. ekrem akurgal, ana-dolu uygarlıkları, ist.,1993, sf. 547-548; orhan atvur, side antik kent ve müze rehberi, ist,1984, s. 6-44.; t.c. antalya valiliği kültür envanteri ( manavgat-serik 2004), s.16-39. 3-selge antalya ili, manavgat ilçesi, beşkonak altınkaya ( zerk ) köyü sınırları içerisinde kalan selge, pisidia böl-gesinde önemli bir kentdir. toros dağlarının güney ya-macında ve 1250 m yükseklikte kurulmuş olan ken-te köprülü kanyon milli parkı’ndan sonra dik viraj-lı 14 km.lik stabilize yoldan gidilir. antik yazarlardan strabon’a göre selge’nin kurucusu lakedaimonvlar-dan ( spartalı ) khalkas’tır. ilk yerleşim m.ö. ikinci binin sonunda dor göçleri sırasında truva savaşı’yla bağlan-tılı olarak meydana gelmiştir. ikinci yerleşim ise m.ö. 7. yüzyılın başında gelen rhodoslu kolonistlerdir. selge ilk para basan pisidya kentidir. kuruluşu ile ilgili kesin bilgi veren akamenid pers standartla-rına uygun olarak bastırılan sikkelerin tarihi ise m.ö. 5. yüzyıldır. bu sikkelerin ön yüzlerinde güreşen iki fi-gür, arka yüzünde ise çift süren çiftçi resimleri bulun-maktadır. yine bu sikkelerin arka yüzünde kentin bir diğer adı “stlegiys” olarak geçmektedir. bu tür bölge-sel terimler pisidya dilinin değişik bir biçimi olabile-ceği gibi, m.ö. 3. binde pisidya bölgesinde hattilerin çağdaşı olarak luvilerin dilinin, pisidya halkınca kulla-nılan bir biçimi de olabilir. selge tarihi ile bilinen önemli olaylardan biri is-kender ile ilgilidir. m.s. 333’de selgeli bir elçi termes-sos kentini kuşatmış olan iskender ile bugünkü yenice boğazı’nda görüşmüş ve kralı termessos’a saldırmak-tan vazgeçirerek, kendi ezeli düşmanları olan saga-lassos kentine akın yapmaya ikna etmiştir. diğer olay228 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m ise, komşu dağ kenti pednelissos ile yaptıkları savaş-tır. m.ö 218’te selgeli’ler, 20.000 askerle pednelissos’u kuşatınca, pednelissos halkı yardım için suriye kralı iii. antiochos’un amcası achaios’a başvurur. selgeli’ler, suriyeli’lerin karşı tarafın yardımına gelmeleriyle ye-nilerek geri çekilirler ve bu arada elçi olarak gönder-dikleri logbasis’in ihanetine uğrarlar. yeni bir hainlik-ten çekinen selgeliler, achaios ile bir sulh antlaşma-sına girişirler. antlaşmaya göre selgeliler, önce peşin olarak 400 talent ve daha sonra 300 talent verecekler ve pednelissos’dan esir edilenleri serbest bırakacak-lardı. yapılan antlaşmayla selgeliler topraklarını ve öz-gürlüklerini verilen büyük kayıplar ve savaş tazminatı karşılığında yeniden kazanırlar. bergama kralı ii. attalos sınırlarını pisidya böl-gesini de içine alarak genişletmiştir. attalos’un pamphylia’ya selge antik kenti üzerinden indiği sanıl-maktadır. roma yönetimi altında, selge iyi ilişkiler kur-muştur. imparatorluğun sona erişine kadarda bağım-sız statüsünü korumuştur. bizans kayıtlarında aladana ve zerk adı ile anılan selge’nin adı 1970’lerde altınka-ya olarak değiştirilmiştir. selge antik kentine ait kalıntılar, yüksek bayırlarla birbirine bağlı üç tepe üzerindedir. bugün çevresi ta-mamen surlarla kaplı olduğu sanılan şehir surlarının temel kalıntıları yer yer görülebilmektedir. en önem-li kalıntı, güney-doğuya doğru açık bir şekilde yamaca oturtulmuş tiyatrodur. yaklaşık 10.000 seyirciyi alabile-cek kapasite de olup, 46 oturma sırasından oluşmakta-dır. seyirci bölümü ortadan geniş bir diazoma ile bö-lünmüştür, cavealar arası geçişi 12 dik merdiven sağ-lar. giriş-çıkış cavea ile skene arasında tonozlu girişler-den (parados) sağlanmıştır. skenenin büyük bir kısmı çökmüştür. plan ve mimari elemanlar bakımından kla-sik roma tiyatrosudur. meyilli bir araziye oturtulmuş, u planlı stadion tiyatronun güneyindedir. yaklaşık ola-rak kuzeydoğu-güneybatı doğrultulu yapı, kesme taş-tan 6 sıra basamakla yükselmektedir. en arka basamağı daha yüksektir. 90 m uzunluğunda, 30 m genişliğinde-ki stadion’un 5.000 seyirci kapasiteli olduğu sanılmak-tadır. antik kentin doğusunda güney tarafı açık, diğer üç tarafı dükkânlarla çevrili, döşemesi taştan olan ago-ra yer alır. kuzeyde iki katlı galeri mevcuttur. ikinci kat agora zemini ile aynı hizadadır. üst yapısı tamamen yok olmuştur. agora meydanının doğusundaki üç nef-li bazilika sonradan kiliseye çevrilmiştir. yapı tamamen yıkılmış olup, sadece bazı yan duvar dikmeleri ayakta-dır. meyilli bir arazi üzerine yerleştirilmiş bulunan sü-tunlu cadde, kentin ana aksını teşkil eder. kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda bulunan caddenin yaklaşık uzunluğu 300 metreyi bulmaktadır. sütunların ayırdı-ğı dikdörtgen formlu dükkânların gerisinde blok taş-larla örülü duvar yer almaktadır. bugün tamamen yıkıl-mış olan nymphaeum ( çeşme- m.s. ii.yy), kentin gü-ney kısmında sütunlu cadde ile roma agorası arasın-da yer almakta olup, mermerden yapılmıştır. yönü gü-neye bakmaktadır. batıda en yüksek tepede baş tanrı zeus ve onun yanında tanrıça artemis’e ait olduğu dü-şünülen tapınakların kalıntıları görülür. bu tepenin ar-kasında sadece yağmur sularını biriktirmek için değil aynı zamanda kuzeybatıdan bir kanalla gelen suyu da tutmak için bir sarnıç inşa edilmiştir. kentin nekropolü en doğuda yer almaktadır. çoğunlukla roma dönemi-ne tarihlendirilen selge harabeleri, özellikle m.s. ikin-ci yüzyılda selge’nin ne kadar zengin ve güçlü bir şehir olduğunu göstermesi açısından önemlidir. kaynakça: e.george bean, turkey’s southern shore newyork-washington,1968, s.138-147; ana-tolian studies, london, 1970, s.27-28; stark frega, alexandre’s path, london,1970,s.283; lanckronski, pi-sidiens band11, wien, 1892, s.182-183; hüseyin çimrin, antalya tarihi ve turistik rehberi,ist,1982,sf. 110-111; t.c. antalya valiliği, kültür envanteri, (manavgat-serik) 2004, sf. 58-71; serhat kunar, side, istanbul, 1995, sf. 70-72. antalya - aksu - yeşilkaraman köyü, tarihi camii - 1914. foto: a.kerim atilgan229 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 2. yakin dönem tarihi yapilari kaleiçi geleneksel konut özellikleri selvihan köleoğlu 6 toplumsal kültürün temel anlatımı olan gelenek-sel sivil mimarlık bir yandan geliştiği toplumun eko-nomik ve sosyal yapısı, inançları, yaşam şekli hakkın-da bilgi verirken bir yandan da global dünya düzeni içinde standartlaşan yaşam şekli ve konut kavramı-na karşın geçmişin çeşitliliğini yansıtır. geleneksel sivil mimarinin temel unsuru evdir. evler mahalleleri oluş-turur. evden mahalleye ve semte yönelen bu sürecin tüm aşamalarında sosyo-kültürel yapı etkili olmuştur. kuban (1973)’a göre “geleneksel konut mimarisi sos-yal yapının ve yaşama kültürünün en önemli görüntü-südür. bir bakıma, bir ülke veya toplumun uygar olu-şunun en önemli görüntüsü olduğu ileri sürülebilir. ta-rihi gelişmenin her çağında günlük insan yaşantısı ile konut arasında, organik bir bağlantı olmuştur. bu açı-6- mimar ( itü), kültür ve turizm uzmanı (antalya rölöve ve anıtlar md.lüğü) dan değerlendirildiğinde, türk tarihinin toplum strük-türünü tanımak ve hatırlamak bakımından en önem-li kalıntılardan biri, belki de en başta geleni geleneksel konut ve şehir strüktürüdür. ” antalya kaleiçi yerleşimi de, zengin tarihinden miras anıtları, dolanıp giden dar sokakları, eski za-man anılarını taşıyan evleri, bahçe duvarlarından sar-kan rengarenk sarmaşıklarıyla kentin bugüne kadar korunmuş mimari kimliğini ve geleneksel kültürünü yansıtır. yerleşim 1967 yılında gayrimenkul eski eserler ve anıtlar yüksek kurulu kararı ile koruma kapsamına alınmış, g.e.e.a.y .k. ’nun 22.9.1979 gün ve a-1850 kara-rı ile kentsel ve arkeolojik sit alanı olarak ilân edilmiştir. kaleiçi koruma imar planı ve ekleri odtü tarafından hazırlanmış, 1982’de antalya kaleiçi koruma geliştir-me imar planı ve yönetmeliği olarak kabul edilmiştir. 1991’de odtü’de oluşturulan bir kurul tarafından pla-nın revizyonu yapılmıştır. bölge, 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı resmi gazetede “kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgesi” olarak ilan edilmiştir. antalya kaleiçi sokaklarında çıkma ve çatıların birbirine yaklaşması (müze sokak, uzun çarşı sokak, aralık sokak) evlerin giriş kapılarından örnekler (civelek sokak, no: 5, civelek sokak, no:18, mermerli banyo sok. no: 3)230 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m kaleiçi’nde evlerin yerleşim ve biçimlenişini be-lirleyen temel unsur bölgenin sıcak iklimidir. insan öl-çeğindeki dar sokakların iki yanında sıralanan evlerin çıkma ve çatılarıyla birbirlerine yaklaşması sonucu sı-caklığın oldukça yüksek olduğu aylarda bile kaleiçi, gölgeli ve serindir. yaz aylarında, yaşamın büyük bölümü avlu ve taşlıkta geçer. evlerin alt kısmı taşlıktır. bu katın tava-nı hava sirkülasyonunu iyi sağlamak amacıyla yüksek tutulmuştur. isınan havanın yükselmesiyle yaşayanlar için serin mekanlar oluşmaktadır. taşlıkların zeminin-de, beyaz, siyah, gri gibi farklı renklerle desenler oluş-turacak şekilde dizilmiş çakıl taşı döşemeler vardır. sı-cak havalarda bu döşemelerin ıslatılmasıyla çakıl taşla-rı arasında kalan ıslaklık uzun süreli bir serinlik sağlar. taşlığa, avluya ya da bahçeye girişi sağlayan ka-pılar, geleneksel türk evlerinde olduğu gibi gelenek-sel kaleiçi evlerinde de ahşap ve çift kanatlıdır. bu ka-pıların bazen kanat ve söve kısımlarında oyma tekni-ği ile süsleme yapıldığı görülmektedir. zamanla harap duruma gelen kapıların bazılarının yerini günümüzde demir saç levha kapılar almıştır. giriş kapıları genellikle kemerli taş söveli veya ke-mersiz düz ahşap söveli olup üstüne yarım daire nişler yapılarak taç kapı görünümü kazandırılmıştır. bu niş-ler içinde de kitabeler, antik dönemden kalma taşlar, bitkisel motifl i ve hayvan figürlü taşlar kullanılmıştır. ancak yeri belli olmasına rağmen günümüzde bu taş-lar mevcut değildir. zaman içinde bu taşların çoğu yok olmuş bugün yerleri boştur. bazı evlerin kapı üstü kemerlerinde barok kıvrım dallardan oluşan süslemeler görülür. bazı örneklerde kemerin üstünde kilit taşı niteliğinde yamuk formda taş süsleme elemanları yer almaktadır. kaleiçi’nde evler sahiplerince terk edildikçe kapı-ları süsleyen tokmaklar da teker teker yok olmuştur. eski tokmaklarda sıklıkla dökme demirden el, aslan başı, insan başı gibi figürlere rastlanmaktadır. yuvar-lak, düz, oval formlar da kullanılmıştır. girişin iki yanındaki odalar köyden getirilen erza-kın konulduğu depolardır. ocak, ahır ve depoların yer aldığı avlu ve taşlık kısmı yüksek duvarlarla çevrilerek mahremiyet sağlanmıştır. toplum kuralları yüzünden içerisiyle dışarıyı kesin olarak ayıracak şekilde yüksel-tilen duvarların ardındaki bahçelerde meyve ağaçları (özellikle portakal, nar) ve sebze yetiştirilirdi. her evde bir de kuyu bulunur ve bu kuyular genellikle sarnıçlı-dır. yağmur sularını toplayan sarnıçlarda biriken ve so-kaklarda akan arıklardan gelen suyla bahçe sulaması yapılırdı. kaleiçi sokakları ve çıkmaları (yenikapı sokak, hamit efendi sokağı, karanlık sokak) çıkma altı kalemişi süsleme ( balık pazarı sokak no: 2) çıkma altı süslemesi ( civelek sokak no: 18)231 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m taşlığı üst kata bağlayan merdivenler tümüyle ahşap olduğu gibi ilk birkaç basamağı taş olan tiple-ri de mevcuttur. merdiven, ara kata geçiş olanağı ve-rir. basık tavanlı ara kat genellikle depo olarak kullanı-lan yerlerdir. sokak sınırına uygun olarak yapılan zemin kat, üst katta çıkmalarla düzeltilmiştir. çıkmaların yapılma nedenleri odayı büyütmek, içeriden daha iyi perspek-tif ve görünüş elde etmek, çıkmaların altını, girişleri, merdivenleri güneş ve yağmurdan korumaktır. odtü mimarlık fakültesi restorasyon bölümü’nün gerçekleştirmiş olduğu cephe tipolojisi çalışmasına göre kaleiçi’nde, oda genişliğince çıkma, ayaklar üzerine çıkma ve gönye çıkmanın yaygın ol-duğu görülmektedir (gökçe,1985). odanın ve soka-ğın durumuna göre tasarlanan çıkmalar, yapılara güç-lü mimari ifadeler ve kaleiçi’nin dar sokaklarına farklı bir profil kazandırmıştır. çıkmalar, ahşap karkas olup dökme demir veya üzeri sıvanmış bağdadi eliböğründelerle, bazen de altları eğrisel olarak kapatılıp sıvanarak zenginleşti-rilmiştir. bağdadi olarak yapılarak sıvanan bazı çıkma altlarında kalemişi bezemeler, yazılar ve süslemeler vardır. cephede iki adet simetrik çıkması olan evlerde çıkmaların saçakla birleştiği köşelerde yapılan süsle-melerin ve çıkma altında yapılan süslemelerin bütün-lük oluşturacak şekilde kullanıldığı görülmektedir. giriş katta dışa açılma nedeniyle oluşan düzensiz-lik üst katta çıkmalarla düzenli ve zengin bir plan oluş-turur. üst katlar giriş kata oranla daha alçak tavanlıdır, böylece kışın daha kolay ısınır. odalar çok amaçlı ola-rak oturma, yatma, yemek yeme, ibadet etme, yıkan-ma gibi çeşitli amaçlar için kullanılmıştır. gece yere se-rilen, gündüz dürülüp yüklüğe yerleştirilen yatak ve yorganlar, yemek yeneceği zaman ortaya konulan, yendikten sonra kaldırılan yer sofrası, namaz kılmak çıkma altı demir eliböğründe civelek sokak, 18 no’lu ev mermerli banyo sokak, 3 no’lu ev izmirli ali efendi sokak, 25 no’lu ev232 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m için yere serilen seccade gibi belli bir faaliyet için ge-reken şeyler ortaya getirilir, kullanıldıktan sonra yerle-rine kaldırılırdı. sekialtı adı verilen oda giriş bölümle-ri, odadan bir, iki basamak daha aşağıdadır. zemini ka-demesiz odalar da mevcut olup her odada sergen, niş bulunmaktadır. iklim nedeniyle her odada ocağa ih-tiyaç duyulmaz, ancak bir veya iki odada ocak vardır. odanın asıl döşemesi ahşaptan yapılır, halı, kilim veya hasırla örtülürdü. klasik ahşap kaplamalı tavanlar başodalarda özenle süslenirdi. az olmakla beraber 18. yüzyıl yapılarında pencerelerle tavan arasında renkli camları olan tepe pencereli evler mevcuttur. mutfak-lar, genelde sofanın bir ucunda yer alır ve normal bir oda genişliğindedir. yazın, bahçenin bir köşesinde yer alan ocak da mutfak olarak kullanılmaktadır. geleneksel türk evlerinde olduğu gibi kaleiçi evlerinde de gusülhane bulunmaktadır. gusülhane-ler, odaların bir yüzeyini kaplayan dolapların içinde ve yerden 50-60 cm yükseklikteki dolap kapağı açıla-rak içine girilen mekanlardır. bazı evlerde de sofanın bir ucunda tuvaletle birlikte yer alan ve küçük bir hole oradan da sofaya açılan bir mekanda banyolar mev-cuttur. pencereler düşey sürme olup bazen alt katlarda yan dönel olanları da görülmektedir. pencerelerde ke-merli düz taş sövelerin yanı sıra ahşap sövelerde mev-cut olup alt kat pencerelerinde ahşap kepenkler, de-mir parmaklıklar, üst kat pencerelerinde ahşap kafes-ler, kısa tornadan çıkmış korkuluk ve kepenkler vardır. pencerelerdeki kafes tüm geleneksel mimarimizde ol-duğu gibi burada da evin mahremiyetini sağlar ve de-koratif bir unsurdur. kepenkler, ahşaptan olup çift veya tek kanatlıdır. kullanılmayan odalarda kepenkler hiç açılmaz, oturu-lan odalarda ise soğuk kış günlerinde kapatılırdı. evin duvar süslemeleri (mermerli banyo sokak, 3 no’lu ev, gizli bahçe konakları) köşe pahı (kandiller sokak) köşe pahı (müze sokak) köşe pahı (yenikapı sokak)233 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m dış etkilerden korunmasını ve emniyetini sağlamak amacıyla yapılan kepenkler içeriden demir çengel-lerle pencere demirine bağlanmıştır. kepenkler sade cepheli kaleiçi evlerine görsel zenginlik kazandırmak-tadır. bazı evlerin cümle kapılarının üzerlerinde kafesli “kim o” pencereleri vardır. saçaklar cepheden ortalama 60 cm çıkıntılı ve altları düz ahşap çıtalarla kaplıdır. bazı saçakların gi-riş kapısının aksında bir göbekle süslendiği görülmek-tedir. cephede iki adet çıkma varsa çıkmaların saçak-la birleştiği köşeler bağdadi tekniğiyle iç bükey olarak bitirilir ve kalemişi motifl erle veya süslemelerle beze-nir. bazı odaların tavan yüzeylerinde veya duvarlarda oluşturulan geometrik panolar içerisine boyalı süsle-me (kalemişi süsleme) yapılmıştır. yapıların temel ve zemin kat duvarları moloz veya kesme taş ile örülmüş, 50, 80, 100 cm aralıklarla da bağlayıcı ahşap hatıllar atılmıştır. üst katlarda genelde ahşap çatkı sistemi kullanılmıştır. ahşap çatkı arası ah-şap, taş, tuğla, kerpiç ile doldurulmuş ya da boş bıra-kılmıştır. bazı yapılarda sıvanın birinci katında aktop-rakla saman karışımı, ikinci katta ise kıtık, kum ve ki-reç karışımı kullanıldığı görülmektedir. oturtma ya da asma çatıların üstü alaturka kiremitle örtülmektedir. köşe parsellerinde bulunan yapıların zemin kat köşeleri, dönüşlerin kolay sağlanması amacıyla 45 olarak yaklaşık 2 metre yüksekliğe kadar pahlanır ve pah iç bükey olarak üçgen şeklinde tamamlanır. üç-gen şeklindeki bu köşelere kabartma tekniğiyle işlen-miş taşlar oturtulmuştur. bu köşe taşlarında çoğu za-man bitkisel motifl er, bazen figürler, bazen de yazılar dikkati çeker. bu farklı motifl erdeki köşe taşlarının eski zamanlarda sokakların birbirinden ayrılması amacıyla da kullanıldığı bilinmektedir. 1973 yılında başlatılan ve 10 yıllık bir süreçte ta-mamlanan “antalya yat limanı ve kaleiçi restorasyon” uygulaması ile birlikte bölgede yaşanan canlılık sonu-cu evler, turistik amaçlı yeni fonksiyonlar verilerek kul-lanılmaya başlandı. antalya’nın bu tarihi çekirdek ken-tinin turizm sektöründe turistik ürün olarak yer alı-şı; pazarlama yöntemleri, reklam ve lobi faaliyetleri so nucunda tüm dünyada antalya’nın kültürel tanıtı-mında önemli bir katkı sağlamaktadır. bu katkı ve böl-genin gelir getirici niteliği, yerel yönetimlerin bölge-ye sahip çıkmasını teşvik etmektedir. özellikle son dö-nemde antalya büyükşehir belediyesi tarafından yapı-lan alt yapı çalışmaları ve sokak düzenlemeleri buna örnek gösterilebilir. kaynakça kuban, doğan, “türkiye’de ve özellikle istanbul’da ahşap konut mimarisi ve korunması ile il-gili sorunlar” , mimarlık dergisi, 1973: 6. gökçe, fuat, the restoration and revitalization project of kerimoğlu, mehmet emin and hesapçılar houses in antalya. ankara: orta doğu teknik üniversi-tesi, yüksek lisans tezi, 1985. altyapı çalışmaları sırasında ortaya çıkan eski kanal ve antik sütun parçaları ( hesapçı sokak ) yol kaplama çalışmaları ve yağmur suyu kanalı (hesapçı sokak )234 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m c. turizm 1. genel bakış “üç mevsim yaz bir mevsim bahar” olarak yaşa-nan ilimiz, yaklaşık 640 km. sahil şeridi, 20.723 kilo-metre kare yüzölçümü, yaklaşık iki milyon nüfusu ile dünya ve ülkemiz turizminde belli bir yere sahip ola-rak yerli ve yabancı ziyaretçilerin gıpta ile gezip gör-mek istediği bir yeryüzü cennetidir. yüce atatürk’ün de “hiç şüphesiz antalya dünyanın en güzel yeridir” ifadesiyle, tabiat güzelliği ve kültür zenginliğiyle ülke tanıtımı ve ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır. ilimizin kara, deniz ve hava yolları ile iç ve dış pa-zarlarla bağlantılı olması her yönü ile kapasiteyi artır-maktadır. antalya ili, türkiye’nin en büyük deniz li-manlarından birine ve hava trafiği bakımından ikinci büyük hava limanına sahiptir. ülke turizminin öncüle-ri arasında yer alan ve turistik potansiyeli yüksek olan antalya iline her yıl kara, deniz ve özellikle havayolu ile çok sayıda turist gelmektedir. antalya, türkiye’nin ve dünyanın en önem-li turizm bölgelerinden biridir. merkez, kaş, konya-altı demre, döşemealtı, kepez, kemer, serik, manav-gat, muratpaşa, alanya ve gazipaşa ilçelerinde bakan-lar kurulunca ilan edilmiş toplam 25 adet turizm mer-kezi bulunmaktadır. 2009 yılında ülkemize verilen 300 adet mavi bayrağın 159 adedini (156 plaj ve 3 marina) antalya almıştır. • müze ve antik kentleri ile büyük bir zengin-liğe sahip antalya’da yılın 12 ayı devam eden turizm hareketleri, bölgeyi ülkemizin en önemli turizm mer-kezi haline getirmiştir. • antalya, deniz, kum, güneş turizminin yanı sıra yıl boyu süren kültür turizmi, golf turizmi, spor turizmi (özellikle futbol), kongre turizmi, yat ve rafting turizmi, dağ ve safari turizmi, av turizmi, yayla turiz-mi, kış turizmi ve sağlık turizmi alanlarında büyük ha-reketliliğe ve canlılığa sahiptir. avrupa’nın en büyük ve modern hava limanla-rından birine sahip olan antalya’ya başta hava yoluy-la olmak üzere deniz ve kara yoluyla çok sayıda yerli ve yabancı ziyaretçi gelmektedir. ülke genelinde en çok ziyaretçi ağırlayan antalya, turizm sektörünün öncüsü konumundadır. 2. belgeli tesisler 2006 yılına ait verilere göre antalya’da, kültür ve turizm bakanlığı’ndan turizm işletmesi ve turizm yatı-rımı belgeli toplam 892 tesis bulunmakta olup, bu te-sislere ait oda sayısı 157.549 ve yatak sayısı 340.566’dır. bu tesislerin 277’si turizm yatırımı belgeli olup, yatırım belgeli tesislere ait oda sayısı 56.591 ve yatak sayısı 125.082’dir. 2006 yıl sonu verilerine göre, ülkemiz ge-nelindeki belgeli tesis sayısı 3.344 olup, bu tesislere ait oda sayısı 365.028 ve yatak sayısı 783,319’dur. antal-ya, ülkemiz genelindeki toplam tesis sayısında yakla-şık % 27, oda ve yatak sayısında yaklaşık % 43 oranın-da bir paya sahiptir. 2007 yılı verilerine göre; ilimizdeki belgeli konak-lama tesisi sayısı toplam 853 olup, bu tesislere ait top-lam oda sayısı 160.602, yatak sayısı da 347.377’dir. bu tesislerin 629’u işletme belgeli olup, işletme belgeli te-sislere ait oda sayısının 111.104 ve yatak sayısının da 238.428 olduğu görülmektedir. 2010 yılı şubat ayı verilerine göre ise; ilimizdeki belgeli konaklama tesislerinin toplam sayısının 789 olduğu, bu tesislere ait toplam oda sayısının 161.721, yatak sayısının da 348.159 olduğu, bu tesislerden 675’inin işletme belgeli, 114’ün de yatırım belgeli ol-duğu tespit edilmiştir. bu çerçevede işletme belgeli te-sislere ait toplam oda sayısının 139.082, toplam yatak sayısının da 298.145 olarak gerçekleştiği, yatırım bel-geli tesislere ait toplam oda sayısının ise 22.639, top-lam yatak sayısının da 50.014 olduğu anlaşılmaktadır. verilen bilgilerle ilgili bazı istatistiki tablolar aşa-ğıda belirtilmiştir. antalya-mermerli plajı-2007 foto:m. dönmezer235 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m a. yıllara göre antalya’daki konaklama tesislerinin türkiye geneli ile karşılaştırması (1983-2008 yılları arası) b. belgeli konaklama tesislerinin il bazında dağılımı (2009 yılı) antalya il kültür ve turizm müdürlüğübakanliktan belgeli konaklama tesislerinin ilçeler bazinda dağilimi 17/ø/.h/7h59(785ø00h'h5/höh ,//5ø7ø%5ø/(h/.(0ø'(.ø9(17/'.ø%(/*(/ø.21./0 7(6ø6/(5ø1ø16,6,2'9(7..36ø7(/(5øø/(17/1,13,–  ilçeler işletme belgeli tesisler yatirim belgeli tesisler t o p l a m tesis sayisi oda sayisi yatak sayisi tesis sayisi oda sayisi yatak sayisi tesis sayisi oda sayisi yatak sayisi manavgat 129 35 778 77 548 39 8 738 19 727 168 44 516 97 275 alanya 225 32 394 68 681 30 5 559 11 741 255 37 953 80 422 kemer 121 25 118 52 932 19 2 336 5 468 140 27 454 58 400 serik 62 21 738 46 734 7 2 310 4 900 69 24 048 51 634 aksu 16 7 382 15 785 5 1 893 4 377 21 9 275 20 162 konyaalti 39 7 290 16 429 6 892 1 879 45 8 182 18 308 muratpaşa 54 6 409 13 193 4 768 1 850 58 7 177 15 043 kaş 19 698 1 438 2 183 432 21 881 1 870 kumluca 3 464 1 139 4 276 640 7 740 1 779 finike 2 371 750 0 0 0 2 371 750 kepez 2 97 197 2 228 372 4 325 569 döşemealti 1 15 44 0 0 0 1 15 44 t o p l a m 673 137 754 294 870 118 23 183 51 386 791 160 937 346 256236 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m c. yatırım belgeli konaklama tesisleri ve bilgileri tablosu sira no ilçesi tesis adi tesis türü / sinifi "oda sayisi" "yatak sayisi" adres telefon 1 aksu world of wonders 4 yildizli tatil köyü 474 1 088 özlü köyü kocaçam mevki 2 aksu antbel hotel 4 yildizli otel 498 1 088 kemerağzi mevki çalkaya beldesi 3 aksu lara baia otel 4 yildizli otel 366 813 kemerağzi köyü 3143900 4 aksu royal dream palace 4 yildizli otel 495 1 160 kemerağzi köyü (12691 ada, 10 parsel) 5 aksu world of wonders golf tesisi 60 228 özlü köyü kocaçam mevki 6 alanya incekum beach resort 5 yildizli tatil köyü 282 564 yeni cami karşisi yeşilköy beldesi 5321717 7 alanya fergana resort otel 5 yildizli otel 520 1 056 okurcalar beldesi 8 alanya jasmin beach otel 5 yildizli otel 320 668 türkler beldesi 5171180 9 alanya altamira resort hotel 4 yildizli otel 528 1 064 baklabeleni mevki 10 alanya aventura park otel 4 yildizli otel 221 466 okurcalar beldesi yali mevki 5275151 11 alanya caretta beach otel 4 yildizli otel 186 372 merkez mahallesi nergiz sokak no: 5 - konakli beldesi 5651660 12 alanya club konakli otel 4 yildizli otel 187 458 pamukyeri mahallesi kulak mevki - konakli 13 alanya drita otel 4 yildizli otel 202 404 karkicak köyü eşme alani mevkii 5262544 14 alanya emeralda 4 yildizli otel 149 300 oba beldesi göl mevkii 15 alanya goldisland 4 yildizli otel 144 298 türkler beldesi, gölcük mevki 16 alanya granada luxury resort & spa 4 yildizli otel 598 1 278 okurcalar kasabasi (027c-14b2a09c ada, 330 pafta, 2 parsel) 17 alanya hotel annabella 4 yildizli otel 207 412 avsallar beldesi incekum mevki 18 alanya jasmin plaza otel 4 yildizli otel 104 208 incekum mevki avsallar beldesi 19 alanya karin otel 4 yildizli otel 72 144 avsallar beldesi karaçalti mevki 20 alanya kona otel 4 yildizli otel 150 310 merdivenli kuyu mevki telatiye köyü - konakli 21 alanya mc arancia resort otel 4 yildizli otel 292 589 telatiye köyü baklabeleni mevki 22 alanya riviera beach resort 4 yildizli otel 146 332 karaburun mavki (109 ada, 2 parsel) okurcalar beldesi 23 alanya royal rose hotel 4 yildizli otel 93 194 türkler beldesi - incekum 5171002237 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 24 alanya santana otel 4 yildizli otel 309 698 yeni mahalle mahmutlar beldesi 25 alanya titan garden 4 yildizli otel 280 620 telatiye köyü baklabeleni mevki - konakli 5651060 26 alanya titan select 4 yildizli otel 176 362 telatiye köyü baklabeleni mevki konakli beldesi 27 alanya epit otel 3 yildizli otel 121 305 telatiye mevki konakli 28 alanya grand mesut otel 3 yildizli otel 103 206 mesut caddesi oba kasabasi no: 2 5140587 29 alanya konakli nergis otel 3 yildizli otel 60 120 merkez mahallesi nergis sokak no: 4 - konakli beldesi 30 alanya rainbov club hotel 3 yildizli otel 80 160 tosmur köyü 31 alanya club dem 2 yildizli otel 70 208 pamukyeri mahallesi konakli beldesi (211 ada, 029n-2c/3.b pafta, 1 parsel) 32 alanya dentalyum otel 2 yildizli otel 25 50 kestel beldesi (ada:238, parsel:1) 33 alanya hervas otel 1 yildizli otel 14 29 konakli beldesi telatiye mevki 34 alanya hotel g butik otel 50 100 türkler beldesi gölcük mevki (317 ada -2 parsel) 35 alanya venessa butik otel butik otel 30 80 fuğla mahallesi keleş sokak no: 4 - türkler beldesi 36 alanya justiniano princess apart otel müstakil apart otel 42 90 okurcalar köyü karaburun mevki (331 ada, 1 parsel) 37 kaş nature tatil köyü 5 yildizli tatil köyü 167 400 kalkan 38 kaş kaş lydia peninsula otel 3 yildizli otel 22 44 çukurbağ adasi (2328 s pafta, 98 ada, 7 pardel) 39 kaş likya residence otel 3 yildizli otel 16 32 kalkan beldesi 8441054 40 kemer kilikya holiday resort 5 yildizli tatil köyü 150 300 göynük beldesi 8153050 41 kemer club alibey 4 yildizli tatil köyü 592 1 600 tekirova 42 kemer l 'oceanica beach resort 5 yildizli otel 137 274 uluçinar mahallesi deniz caddesi - çamyuva 8247090 43 kemer rome - italy 5 yildizli otel 139 326 göynük beldesi 44 kemer eldar resort otel 4 yildizli otel 156 336 cumhuriyet mahallesi sakip sabanci caddesi - göynük 45 kemer gelidonya otel 4 yildizli otel 170 346 atatürk bulvari (123 ada, 19 parsel) 8145041 46 kemer vogue hotel avangarde 4 yildizli otel 200 400 göynük beldesi 8153353 47 kemer wl white lilyum otel 4 yildizli otel 184 412 merkez mahallesi denizli caddesi no: 6 (78 ada, 10 parsel) - çamyuva 8247852238 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 48 kemer carpathia otel 3 yildizli otel 64 128 kiziltepe mevki kemer grand vista otel arkasi - göynük 49 kemer cenkaya otel 3 yildizli otel 60 130 kiriş oteller bölgesi 50 kemer felicita otel 3 yildizli otel 114 250 uzunçinar mahallesi turizm bulvari hürriyet caddesi no: 2 51 kemer mr crane otel 3 yildizli otel 79 158 atatürk bulvari 145. sokak no: 8 8145027 52 kemer stella 1 yildizli otel 12 24 turizm bulvari hürriyet caddesi 63. sokak - çamyuva 8247525 53 kemer nerissa pansiyon pansiyon 40 80 ulupinar köyü çirali mahallesi 54 kemer viking apart otel müstakil apart otel 61 128 atatürk caddesi no: 56 8141678 55 kemer dream of phaselis turizm kompleksi 85 254 tekirova beldesi 56 kepez ayka vital park 5 yildizli otel 172 281 duaci köyü araplar caddesi no: 55 4451700 57 kepez çarşihan 4 yildizli otel 56 91 zeytinköy mahallesi 1195 sokak çevre yolu toptanci hali kavşaği 58 konyaalti hurma park otel 5 yildizli tatil köyü 140 280 hurma mahallesi 59 konyaalti berr otel antalya 4 yildizli otel 316 682 gürsu mahallesi akdeniz bulvari no: 192 60 konyaalti yilmaz abay otel 4 yildizli otel 112 230 arapsuyu mahallesi 61 konyaalti otel outdoor 2 yildizli otel 22 44 güney antalya turizm alani çifteçeşmeler mevki 62 konyaalti paloma otel 2 yildizli otel 84 176 sahil yolu 8248189 63 kumluca kobaş otel 4 yildizli otel 170 408 incekum mahallesi siteler sokak - mavikent 64 kumluca aslihan 3 yildizli otel 50 120 deniz mahallesi - çavuşköy 65 kumluca stelyum city 3 yildizli otel 22 44 belen köyü emenler mevki (115 ada, 74-109-127 parsel) 66 kumluca ada arasi otel 2 yildizli otel 34 68 üçbük mevki çavuşköy 67 manavgat blue starlight convention center & resort 5 yildizli tatil köyü 577 1 158 kizilağaç köyü 68 manavgat blue starlight convention center & resort 5 yildizli otel 285 615 kizilağaç köyü 69 manavgat boğazada otel 5 yildizli otel 420 840 pazarci mahallesi mevki (parsel 2-3-4) 70 manavgat bonsai 5 yildizli otel 406 820 karacalar köyü 71 manavgat club alibey otel 5 yildizli otel 350 700 ayigürü mevki sorgun köyü 7487373239 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 72 manavgat crystal hotels admiral resort suite & spa 5 yildizli otel 526 1 916 antalya - alanya karayolu çavuşlar (948 parsel) 7664800 73 manavgat hotel side prenses-2 5 yildizli otel 254 558 celal bayar bulvari no: 9 - side 74 manavgat sidekum otel 5 yildizli otel 148 296 ilica beldesi kumköy mevki 7534915 75 manavgat süral otel 5 yildizli otel 252 628 çolakli köyü tilkiler mevki 7638700 76 manavgat adalya resort & spa otel 4 yildizli otel 210 438 evrenköy evrenseki beldesi (196 ada, 1 parsel ve 104 ada, 1 parsel) 77 manavgat alba royal 4 yildizli otel 224 456 erhan demir bulvari çolakli beldesi 78 manavgat büyükhanli side sandy beach hotel 4 yildizli otel 424 930 evrenköyü 79 manavgat crystal hotels side resort & spa 4 yildizli otel 441 900 yavrudoğan köyü çolakli beldesi 80 manavgat engin orient 4 yildizli otel 245 500 çenger mevki 81 manavgat evrenbeach resort & spa 4 yildizli otel 292 590 evren mahallesi 30. sokak no: 3 - evrenseki beldesi 82 manavgat horus paradise luxury resort otel 4 yildizli otel 604 1 245 selimiye mahallesi denizbükü mevki - side 7533900 83 manavgat narcia resort side 4 yildizli otel 166 332 sahil caddesi kumköy mevki (194 ada, 13 parsel) ilica 84 manavgat risus beach resort otel 4 yildizli otel 182 364 çenger köyü kizilot 85 manavgat roma resort otel 4 yildizli otel 238 476 gündoğdu beldesi 86 manavgat sante resort otel 4 yildizli otel 209 498 evrenseki beldesi 87 manavgat sea world resort & spa 4 yildizli otel 528 1 056 karacalar köyü adalar mevki 7535020 88 manavgat solymos 4 yildizli otel 200 440 eğribucak mahallesi çolakli beldesi 89 manavgat club serena beach otel 3 yildizli otel 204 408 örenşehir köyü tepealti mevki (614 parsel) 90 manavgat hdv wellness 3 yildizli otel 50 100 çolakli belediyesi 7638814 91 manavgat löwe otel 3 yildizli otel 48 96 kemer mahallesi 505 sokak - side 92 manavgat side lilyum hotel 3 yildizli otel 205 465 karacasin mevki evren köyü 93 manavgat side best 2 yildizli otel 32 64 selimiye köyü - side 7532205 94 manavgat side cem hotel 2 yildizli otel 61 122 selimiye mahallesi - side 95 manavgat crystal resort 1 yildizli otel 30 60 yavrudoğan köyü (129 ada, 5 parsel) 96 manavgat royal dragon 2 1 yildizli otel 118 276 çolakli köyü (130 ada, 10 parsel) 97 manavgat boğaz motel motel 16 32 sorgun mahallesi titreyengöl mevki no: 28 7461082240 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 98 manavgat nil pansiyon pansiyon 10 20 yali mahallesi 1015 sokak nil apartmani - side 99 manavgat boğaz motel kamping 30 90 sorgun mahallesi titreyengöl mevki no: 28 7461082 100 manavgat babylon beach otel müstakil apart otel 90 450 ilica mahallesi cumhuriyet bulvari 20. sokak (590 ada-2parsel-o26b18d3c paf 101 manavgat helina apart otel müstakil apart otel 40 160 ambar mevki evrenseki beldesi 102 manavgat side village apart otel müstakil apart otel 122 488 kumköy mevki sahil caddesi ilica beldesi 103 muratpaşa barut lara resort 4 yildizli otel 374 974 güzeloba mahallesi lara mevki 3522200 104 muratpaşa bilem otel 4 yildizli otel 34 96 şirinyali mahallesi 1512 sokak no: 2 (1512 ada, 7 parsel) 105 muratpaşa nazar beach otel 4 yildizli otel 137 282 güzeloba mahallesi 3496550 106 muratpaşa ramada plaza antalya otel 4 yildizli otel 223 498 fevzi çakmak caddesi gençlik mahallesi no: 22 2478288 107 serik betuyab turizm kompleksi 5 yildizli tatil köyü 235 500 belek turizm merkezi acisu mevki - kadriye beldesi 108 serik rixos premium otel 5 yildizli tatil köyü 500 1 000 ileribaşi mevki - belek 7102000 109 serik papillon golf and resort otel 5 yildizli otel 385 770 ileribaşi iskele mevki - belek 110 serik su-se-si 5 yildizli otel 497 1 200 belek turizm merkezi ileribaşi iskele mevki - belek 7151199 111 serik turko belek golf otel 5 yildizli otel 578 1 200 antalya belek turizm merkezi ileribaşi iskele mevki - belek 7103000 112 serik arbak otel 3 yildizli otel 44 109 demokrasi caddesi 117 sokak no: 2 (19.h.iii.0 pafta, 319 ada, 1 parsel) 113 serik papillon golf and resort otel golf tesisi 115 230 ileribaşi iskele mevki - belek 114 serik turko belek golf otel golf tesisi 0 0 antalya belek turizm merkezi ileribaşi iskele mevki - belek 7103000 115 demre saint nicolas yildiz resort hotel 5 yildizli otel 235 500 daşdibi mevkii/demre toplam 22,874 50,514241 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m d. işletme belgeli konaklama tesisleri ve bilgileri tablosu sira no ilçesi tesis adi tesis türü sinifi oda sayisi yatak sayisi adres telefon 1 aksu concorde 5 yildizli otel 401 847 yeni turizm yolu üzeri kemerağzi köyü 3522626 2 aksu delphin diva otel 5 yildizli otel 390 780 kemerağzi mevki - çalkaya 3520352 3 aksu delphin palace 5 yildizli otel 559 1 209 yeni turizm yolu kemerağzi köyü 3522552 4 aksu fame residence lara 5 yildizli otel 442 957 yeni turizm yolu üzeri kemerağzi köyü 3522727 5 aksu lara beach otel 5 yildizli otel 311 686 yeni turizm yolu kemerağzi köyü 3523131 6 aksu melas lara otel 5 yildizli otel 264 608 kemerağzi köyü tesisler caddesi no: 402 3523366 7 aksu royal wings 5 yildizli otel 457 996 lara turizm merkezi 3522500 8 aksu sherwood breezes resort otel 5 yildizli otel 349 810 yeni turizm yolu üzeri kemerağzi köyü 3522800 9 aksu venezia palace 5 yildizli otel 543 1 152 kundu köyü pk : 32 4312626 10 aksu world of wonders (wow) topkapi palace 5 yildizli otel 908 1 908 kundu köyü 4312323 11 aksu world of wonders kremlin palace 5 yildizli otel 875 1 771 kundu köyü 4312400 12 aksu ic green palace 4 yildizli otel 494 1 096 özlü mahallesi kocaçam mevki - kundu 4312121 13 aksu ic-international comfort hotel 4 yildizli otel 179 367 antalya havalimani yolu çalkaya 4631010 14 aksu limak lara 4 yildizli otel 445 900 yeni turizm yolu üzeri kemerağzi köyü 3522700 15 aksu saturn palace resort otel 4 yildizli otel 221 544 lara tesisler caddesi yeni turizm yolu no: 469 3523145 16 aksu mardan palace öz.konak. tesisi 566 1 238 kundu oteller bölgesi 3104100 17 alanya eftalia village otel 5 yildizli tatil köyü 372 1 098 merkez mahallesi türkler beldesi 5376600 18 alanya green hill 5 yildizli tatil köyü 330 800 pamukyeri mahallesi d-400 üzeri - konakli beldesi 5651030 19 alanya gypsophila 5 yildizli tatil köyü 404 808 karaburun mahallesi alparslan türkeş bulvari no: 259 - okurcalar beldesi 5274700 20 alanya club kastalia 4 yildizli tatil köyü 312 624 merkez mahallesi mustafa kemal bulvari - konakli beldesi 5631315 21 alanya alaiye resort & spa hotel 5 yildizli otel 443 886 türkler beldesi fuğla mevkii alaiye sokak no: 6 5174373 22 alanya alara kum otel 5 yildizli otel 197 409 incekum kasabasi 5173366 23 alanya alara park otel 5 yildizli otel 371 872 avsallar beldesi seminkayaği mevkii 5173344 24 alanya alara star otel 5 yildizli otel 195 400 incekum beldesi 5321625242 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 25 alanya arycanda otel 5 yildizli otel 356 786 okurcalar beldesi karaburun mahallesi 5275353 26 alanya aydinbey gold dreams 5 yildizli otel 315 640 kargi ciftliği mevki türkler beldesi 5376363 27 alanya bera alanya otel 5 yildizli otel 333 856 merkez mahallesi kuyumcu caddesi no: 12 - konakli 5100500 28 alanya buket resort & spa 5 yildizli otel 322 664 karaburun mahallesi ilifos caddesi 1009 sokak no: 32 / okurcalar beldesi 5274830 29 alanya delphin hotel 5 yildizli otel 418 846 okurcalar kasabasi karaburun mevkii 5275176 30 alanya delta 5 yildizli otel 213 430 karaburun mahallesi alparslan türkeş bulvari no: 281 - okurcalar beldesi 5275200 31 alanya dinler otel 5 yildizli otel 172 356 gazipaşa yolu kargicak mevki 5262094 32 alanya doğanay oteli 5 yildizli otel 315 630 gerpelit mevkii konakli kasabasi 5651435 33 alanya galeri 5 yildizli otel 208 416 ulubük mevki okurcalar beldesi 5274500 34 alanya grand kaptan otel 5 yildizli otel 266 534 obagöl mevki 5140101 35 alanya holiday garden resort otel 5 yildizli otel 235 470 okurcalar beldesi ulubük mevki 5275400 36 alanya holiday park resort hotel alanya 5 yildizli otel 207 417 okurcalar beldesi ulubük mevki 5275030 37 alanya hotel kemal bay 5 yildizli otel 235 517 telatiye köyü gerpelit mevki 5651740 38 alanya just in beach hotel 5 yildizli otel 171 350 incekum mevkii - avsallar 39 alanya leodikya resort otel 5 yildizli otel 240 608 karaburun mahallesi okurcalar beldesi 5275052 40 alanya maritim hotel club alantur 5 yildizli otel 350 700 dim çayi mevki 5181740 41 alanya meryan otel 5 yildizli otel 341 728 karaburun mahallesi alparslan türkeş bulvari no: 296 5274875 42 alanya mukarnas spa resort 5 yildizli otel 420 876 karaburun mahallesi 5275510 43 alanya özkaymak 5 yildizli otel 359 726 avsallar beldesi 5171245 44 alanya pegasos resort otel 5 yildizli otel 890 1 917 avsallar beldesi incekum mevki 5173740 45 alanya royal vikingen resort otel 5 yildizli otel 294 593 iskele mevkii telatiye köyü 5652545 46 alanya rubi otel 5 yildizli otel 224 457 incekum mevkii avsallar beldesi 5171990 47 alanya saphir resort & spa 5 yildizli otel 333 694 karaburun mahallesi ilifos caddesi no: 28 - okurcalar beldesi 48 alanya serapsu 5 yildizli otel 216 447 telatiye köyü - konakli 5651476 49 alanya sidera otel 5 yildizli otel 398 796 karaburun mahallesi alparslan türkeş bulvari no: 273 - okurcalar 5274302243 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 50 alanya stella beach 5 yildizli otel 250 500 karaburun mahallesi alparslan türkeş bulvari no: 275 - okurcalar 5275420 51 alanya sunset beach 5 yildizli otel 229 474 kestel kasabasi hanönü mevki 5181893 52 alanya timo 5 yildizli otel 239 493 konakli kasabasi d-400 karayolu üzeri 5654265 53 alanya tivoli resort otel 5 yildizli otel 159 318 pamuk yeri mahallesi kulak mevki - konakli 5650420 54 alanya utopia world 5 yildizli otel 559 1 118 karagedik mahallesi asar sokak - kargicak 5262828 55 alanya akropol 4 yildizli otel 149 298 kestel kasabasi 5181230 56 alanya alanya büyük otel 4 yildizli otel 72 144 güllerpinari mahallesi eşref kahvecioğlu caddesi no: 2 5131138 57 alanya alara otel 4 yildizli otel 115 240 avsallar beldesi - yeşilköy 5321610 58 alanya ananas 4 yildizli otel 187 379 cikcilli köyü 5141550 59 alanya antik 4 yildizli otel 78 156 incekum mevki avsallar beldesi 5171717 60 alanya antique roman palace 4 yildizli otel 107 210 oba köyü göl mevki 5140506 61 alanya arabella 4 yildizli otel 86 173 avsallar beldesi incekum 5173249 62 alanya aska baran 4 yildizli otel 124 249 sariin konaği mevki merkez mahallesi no: 62 - avsallar beldesi 5171820 63 alanya asrin beach 4 yildizli otel 137 276 türkler beldesi incekum 5341180 64 alanya aydinbey relax otel 4 yildizli otel 287 584 konakli beldesi 5650352 65 alanya blue sky 4 yildizli otel 101 214 cumhuriyet mahallesi azakoğlu sahil sitesi 5141229 66 alanya blue star garden otel 4 yildizli otel 333 719 kizlar pinari mahallesi çevreyolu caddesi 1513 sokak no: 2 5221000 67 alanya bone club hotel svs 4 yildizli otel 253 506 örenönü mevki - mahmutlar beldesi 5283173 68 alanya club aqua plaza 4 yildizli otel 133 272 okurcalar beldesi 5275020 69 alanya club dizalya 4 yildizli otel 176 359 konakli beldesi kulak mevki telatiye köyü 5651420 70 alanya club hotel köşdere 4 yildizli otel 297 666 türkler kasabasi 5171950 71 alanya club justiniano park conti otel 4 yildizli otel 451 902 okurcalar beldesi 5274532 72 alanya club titan 4 yildizli otel 161 356 karagedik mahallesi sahil caddesi no: 64 - kargicak 5262063 73 alanya eftalia resort 4 yildizli otel 325 706 merkez mahallesi d 400 karayolu alti - konakli beldesi 5650393 74 alanya elysee 4 yildizli otel 100 200 ahmet asim tokuş caddesi no: 2 5127400244 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 75 alanya galaxy beach 4 yildizli otel 111 232 cumhuriyet meydani mahmutlar beldesi 5283838 76 alanya gardenia 4 yildizli otel 116 232 saray mahallesi güzelyali caddesi no: 38 5134130 77 alanya grand bali 4 yildizli otel 94 198 saray mahallesi damlataş caddesi no: 68 5110453 78 alanya grand zaman otel 4 yildizli otel 170 340 saray mahallesi atatürk caddesi no: 137 5127978 79 alanya haşim yetkin otel 4 yildizli otel 68 136 konakli beldesi iskele mevkii telatiye köyü 5652727 80 alanya hotel grand okan 4 yildizli otel 154 308 saray mahallesi atatürk caddesi güzelyali kavşaği 5191637 81 alanya justiniano oteli 4 yildizli otel 291 590 okurcalar beldesi karaburun mevki 5274800 82 alanya kahya otel 4 yildizli otel 251 512 saray mahallesi güzelyali caddesi no: 24 5131014 83 alanya kaptan oteli 4 yildizli otel 49 98 iskele caddesi no: 70 5134900 84 alanya kleopatra beach otel 4 yildizli otel 100 200 kizlarpinari mahallesi atatürk caddesi 5128091 85 alanya kleopatra dreams beach hotel 4 yildizli otel 195 416 saray mahallesi hasan şenli sokak no: 2 5118650 86 alanya kleopatra royal palm otel 4 yildizli otel 183 393 kizlarpinar mahallesi atatürk caddesi h. şenli sokak no: 5-7 5119517 87 alanya konaktepe 4 yildizli otel 118 248 telatiye köyü baklabeleni mevkii - konakli beldesi 5651717 88 alanya krizantem otel 4 yildizli otel 203 482 obagöl mevki göl mahallesi 18. sokak 5140668 89 alanya lonicera world otel 4 yildizli otel 552 1 104 fuğla mahallesi sipahioğlu sokak no: 4 - türkler beldesi 5171459 90 alanya lycus beach otel 4 yildizli otel 177 354 karaburun mahallesi 1021 sokak no: 4 - okurcalar beldesi 5275490 91 alanya magnolia otel 4 yildizli otel 83 242 türkler köyü gölcük mevkii 5174000 92 alanya mahberi beach 4 yildizli otel 193 390 telatiye köyü - konakli 5651574 93 alanya merlin beach hotel 4 yildizli otel 99 198 tosmur beldesi 2. sokak no: 2 94 alanya mirabell otel 4 yildizli otel 171 342 gerpelit mevki konakli beldesi 5651978 95 alanya mirador otel 4 yildizli otel 223 448 merkez mahallesi kulak mevki - konakli 5651543 96 alanya my home resort otel 4 yildizli otel 212 424 yeni mahalle karaçalti caddesi no: 10 - avsallar 5131112 97 alanya obaköy oteli 4 yildizli otel 181 366 gazipaşa caddesi göl mevki 5140700 98 alanya otel alaiye 4 yildizli otel 107 213 atatürk caddesi no: 150 5134018 99 alanya otel top 4 yildizli otel 201 430 avsallar beldesi 5171235 100 alanya özkaymak alaaddin otel 4 yildizli otel 238 492 merkez mahallesi incekum caddesi no: 72 - avsallar beldesi 5174460245 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 101 alanya panorama otel 4 yildizli otel 240 472 keykubat caddesi no: 30 5131181 102 alanya pegasos resort otel 4 yildizli otel 296 721 avsallar beldesi incekum mevki 5173740 103 alanya polat alara otel 4 yildizli otel 100 200 okurcalar beldesi - karaburun mevki 5274942 104 alanya rheme beach hotel 4 yildizli otel 85 180 pamukyeri mahallesi - konakli beldesi 5650057 105 alanya riviera otel 4 yildizli otel 131 267 saray mahallesi güzelyali caddesi cumhuriyet meydani no: 32 5137597 106 alanya royal garden 4 yildizli otel 150 465 konakli beldesi 5650330 107 alanya saphir 4 yildizli otel 476 954 telatiye köyü iskele mevki - konakli beldesi 5652525 108 alanya saritaş otel 4 yildizli otel 180 381 atatürk caddesi alva sitesi yani - tosmur 5140553 109 alanya sea sight hotel 4 yildizli otel 126 247 oba göl mahallesi dadaşlar caddesi 5140936 110 alanya sonas alpina otel 4 yildizli otel 233 732 cumhuriyet mahallesi mahamutlar beldesi 5286818 111 alanya syedra princess otel 4 yildizli otel 167 352 mahmutlar kasabasi kuyucak mevki 5283060 112 alanya taç premier hotel & spa 4 yildizli otel 197 410 atatürk caddesi saray mahallesi aliş sokak no: 158 113 alanya vikingen quality resort & spa 4 yildizli otel 555 1 110 merkez mahallesi alparslan türkeş bulvari no: 193 - okurcalar beldesi 114 alanya white city beach 4 yildizli otel 113 228 telatiye köyü konakli 5651747 115 alanya alanya diamond 3 yildizli otel 34 66 güllerpinari mahallesi eşref kahvecioğlu cadddesi no: 33 5194100 116 alanya alanya selvi otel 3 yildizli otel 64 128 kizlarpinari mahallesi kleopatra caddesi otogar girişi no: 48 5192125 117 alanya alara west 3 yildizli otel 115 238 avsallar beldesi 5321621 118 alanya albayrak 3 yildizli otel 61 127 atatürk caddesi no: 10 5140505 119 alanya alin otel 3 yildizli otel 50 100 saray mahallesi hacihamdioğlu sokak no: 7 5137629 120 alanya alya otel 3 yildizli otel 90 180 oba köyü 5140695 121 alanya anitas otel 3 yildizli otel 96 192 telatiye köyü konakli beldesi kulak mevki 5651729 122 alanya aroma 3 yildizli otel 40 80 saray mahallesi güzelyali caddesi no: 37 5126060 123 alanya arsi otel 3 yildizli otel 70 140 cumhuriyet mahallesi sanayi girişi no: 13 5131667 124 alanya artemis princess hotel 3 yildizli otel 119 238 obagöl mevki dadaşlar caddesi 5141660 125 alanya aspendos otel 3 yildizli otel 194 388 avsallar beldesi 5171004246 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 126 alanya azak beach otel 3 yildizli otel 32 64 saray mahallesi güzelyali caddesi no: 35 5117366 127 alanya azak otel 3 yildizli otel 62 124 saray mahallesi atatürk caddesi no: 149 5130155 128 alanya banana otel 3 yildizli otel 350 705 cumhuriyet mahallesi 5141111 129 alanya bilkay otel 3 yildizli otel 59 128 saray mahallesi alaaddin çikmazi sokak no : 3 5113177 130 alanya blue fish otel 3 yildizli otel 158 318 pamukyeri mahallesi konakli beldesi 5651416 131 alanya blue village pascha bay 3 yildizli otel 308 662 konakli beldesi gerpelit mevkii 5651520 132 alanya celine 3 yildizli otel 48 104 k. pinari mahallesi atatürk caddesi no: 226 5139056 133 alanya club incekum pegasos 3 yildizli otel 127 259 incekum mevki 5174330 134 alanya club otel ulaşlar 3 yildizli otel 205 466 mahmutlar beldesi 5284949 135 alanya diamore 3 yildizli otel 48 96 saray mahallesi atatürk caddesi no: 88 5137214 136 alanya doris aytur otel 3 yildizli otel 126 256 cumhuriyet mahallesi örenönü mevki - mahmutlar beldesi 5283169 137 alanya eftalia aytur 3 yildizli otel 195 394 güllerpinari mahallesi keykubat caddesi no: 103 5133959 138 alanya elysee beach 3 yildizli otel 60 120 saray mahallesi atatürk caddesi no: 145 5127400 139 alanya fatih 3 yildizli otel 67 139 kizlarpinari mahallesi dinek sokak no: 5 5134812 140 alanya gardenia beach otel 3 yildizli otel 219 438 okurcalar beldesi karaburun mevki 5274605 141 alanya grand atilla oteli 3 yildizli otel 66 137 oba köyü 5140385 142 alanya green peace otel 3 yildizli otel 84 168 yeni mahalle mahmutlar kasabasi 5283533 143 alanya güral otel 3 yildizli otel 72 144 saray mahallesi atatürk caddesi no:222 5137844 144 alanya hatipoğlu beach 3 yildizli otel 70 140 saray mahallesi güzelyali caddesi no: 1 5192100 145 alanya hotel wien terbilek 3 yildizli otel 51 102 güllerpinari mahallesi karabüllü sokak no: 2 5133617 146 alanya ilksan de-ha otel 3 yildizli otel 95 200 barbaros caddesi kuyucak mevkii mahmutlar beldesi 5283050 147 alanya insula otel 3 yildizli otel 313 698 kale mahallesi sancak sokak no: 2 - konakli 5654091 148 alanya kandelor otel 3 yildizli otel 36 72 saray mahallesi atatürk caddesi 5123753 149 alanya karat 3 yildizli otel 64 128 saray mahallesi atatürk caddesi 5118541 150 alanya kilinçlar gold otel 3 yildizli otel 75 150 keykubat caddesi sanayi kavşaği 5195132 151 alanya kleopatra 3 yildizli otel 36 72 atatürk caddesi hacihamdi sokak no : 17 5133980 152 alanya kleopatra develi otel 3 yildizli otel 30 60 saray mahallesi güzelyali caddesi bebek sokak no: 3 5192262247 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 153 alanya kleopatra inn 3 yildizli otel 50 120 kizlarpinari mahallesi uğurlu sokak otogar yani 5130382 154 alanya kleopatra life 3 yildizli otel 53 116 kizlarpinari mahallesi atatürk caddesi no:224 5133548 155 alanya kleopatra micador 3 yildizli otel 81 165 saray mahallesi mehmet akif ersoy caddesi 949 sokak no: 10 5129374 156 alanya kolibri otel 3 yildizli otel 66 138 iskele caddesi no: 1 - avsallar beldesi 5171956 157 alanya miray otel 3 yildizli otel 48 100 saray mahallesi atatürk caddesi no:146 5129550 158 alanya monte carlo 3 yildizli otel 80 160 obagöl mevki 8. sokak no:8 5140652 159 alanya my aytap otel 3 yildizli otel 102 208 cumhuriyet mahallesi ahmet asim tokuş bulvari no: 169 5133639 160 alanya neray 3 yildizli otel 36 72 saray mahallesi atatürk caddesi fevziler sokak no: 8 5117833 161 alanya otel atlanta 3 yildizli otel 70 130 karakedik mevki kargicak beldesi 5262383 162 alanya otel boulevard 3 yildizli otel 60 120 keykubat caddesi no: 39 5137221 163 alanya otel sara 3 yildizli otel 92 184 güzelyali cad.yali sokak no:2 5121723 164 alanya palm can 3 yildizli otel 40 80 obagöl mevki 8. sokak no : 8 5140321 165 alanya palmiye beach otel 3 yildizli otel 59 114 saray mahallesi atatürk caddesi 900. sokak no: 6 5131893 166 alanya parador 3 yildizli otel 80 175 kellerpinari mahallesi keykubat caddesi 5111511 167 alanya remi otel 3 yildizli otel 76 152 güzelyali caddesi nergis sokak no:10 5137701 168 alanya saray beach hotel 3 yildizli otel 69 138 saray mahallesi atatürk caddesi no: 151 5126080 169 alanya seaport 3 yildizli otel 65 130 iskele caddesi no: 82 5136487 170 alanya sultan sipahi otel 3 yildizli otel 88 174 saray mahallesi güzelyali caddesi no: 30 5126936 171 alanya sun time hotel 3 yildizli otel 79 158 güller pinari mahallesi a. asim tokuş caddesi bulut sokak no: 6 5119596 172 alanya sunny hill alya 3 yildizli otel 73 146 çarşi mahallesi sultan alaaddin caddesi damlataş mevki 5111211 173 alanya şavk oteli 3 yildizli otel 60 120 saray mahallesi atatürk caddesi no: 147 5137719 174 alanya wasa otel 3 yildizli otel 78 168 saray mahallesi damlataş caddesi alaadinoğlu sokak no: 11 5190463 175 alanya yalihan 3 yildizli otel 124 246 avsallar beldesi incekum mevki 5171010 176 alanya alaaddin beach otel 2 yildizli otel 40 80 atatürk caddesi no: 161 5131223 177 alanya alanya beach 2 yildizli otel 35 70 güllerpinari mahallesi saraçoğlu caddesi no: 2 5137601248 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 178 alanya alanya divan oteli 2 yildizli otel 36 80 saray mahallesi atatürk caddesi no: 93 5131201 179 alanya aurora 2 yildizli otel 30 60 saray mahallesi mehmet akif ersoy caddesi no: 27 5121083 180 alanya balik otel 2 yildizli otel 79 162 kizlarpinari mahallesi atatürk caddesi no: 220 dinek sokak no: 1 5139260 181 alanya bavyera otel 2 yildizli otel 20 40 güzelyali caddesi bebek sokak no: 6 5134512 182 alanya boulevard 2 oteli 2 yildizli otel 36 72 kellerpinari mahallesi keykubat caddesi 5137221 183 alanya cleo mare otel 2 yildizli otel 92 236 saray mahallesi türkmenbaşi caddesi no: 1 5112224 184 alanya cleopatra golden beach alangün otel 2 yildizli otel 43 78 atatürk caddesi no: 262 5134646 185 alanya çimen 2 yildizli otel 41 83 güllerpinari mahallesi keykubat caddesi no: 2 5128687 186 alanya elvis oteli 2 yildizli otel 34 72 hacimehmetli köyü 5121797 187 alanya gallion oteli 2 yildizli otel 48 96 saray mahallesi atatürk caddesi shell petrol istasyonu karşisi no: 109 5128648 188 alanya glaros otel 2 yildizli otel 52 104 atatürk caddesi oral sokak no: 7 5174737 189 alanya happy dream beach otel 2 yildizli otel 56 112 iskele mevki alanya siteler yani konakli kasabasi 5653473 190 alanya kleopatra bebek otel 2 yildizli otel 37 74 saray mahallesi güzelyali caddesi bebek sokak no: 3 5131827 191 alanya kleopatra ikiz otel 2 yildizli otel 64 128 kizlarpinari mahallesi belen sokak no: 3 5133155 192 alanya kleopatra princess 2 yildizli otel 55 110 saray mahallesi atatürk caddesi 5128091 193 alanya ladin oteli 2 yildizli otel 44 80 kekubat caddesi sanat okulu sokak no: 8 5141217 194 alanya maritim 2 yildizli otel 108 218 avsallar kasabasi - incekum 5171144 195 alanya melissa 2 yildizli otel 99 203 kizlarpinari mahallesi atatürk caddesi no: 233 5128380 196 alanya merhaba otel 2 yildizli otel 82 166 kellerpinari mahallesi keykubat caddesi 5131251 197 alanya my diva otel 2 yildizli otel 26 52 kizlarpinari mahallesi kizlarpinari caddesi no : 48 5127663 198 alanya özcan oteli 2 yildizli otel 32 64 saray mahallesi atatürk caddesi belen sokak no: 10 5132721 199 alanya park oteli 2 yildizli otel 44 88 çarşi mahallesi hürriyet meydani damlataş caddesi no: 6 5131675 200 alanya pinar otel 2 yildizli otel 42 84 eşref kahvecioğlu caddesi no : 21 5131029 201 alanya şevki bey oteli 2 yildizli otel 33 74 tosmur köyü merdivenli taşmevkii 5142079 202 alanya uzel otel 2 yildizli otel 36 72 saray mahallesi güzelyali caddesi haci hamdi sokka no:4 5125356249 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 203 alanya yeni otel international 2 yildizli otel 56 113 güllerpinari mahallesi kekubat caddesi 5131195 204 alanya yildirimoğlu 2 yildizli otel 38 72 yavuz sultan selim caddesi no : 18 5139544 205 alanya green garden city otel 1 yildizli otel 30 60 oba caddesi no: 2 5132230 206 alanya güvenir otel 1 yildizli otel 52 104 şekerhane mahallesi atatürk caddesi no: 14 207 alanya huzuray oteli 1 yildizli otel 35 64 güllerpinari mahallesi yenilmez caddesi no: 7 5132517 208 alanya ada apart otel apart otel 20 40 saray mahallesi atatürk caddesi belen sokak no: 12 5125445 209 alanya blue sky apart otel apart otel 30 90 cumhuriyet mahallesi azakoğlu sitesi 5141229 210 alanya sidar apart otel apart otel 36 72 saray mahallesi atatürk caddesi 5123542 211 alanya akya apart otel müstakil apart otel 45 90 saray mahallesi atatürk caddesi no: 208 5111055 212 alanya anahtar apart otel müstakil apart otel 36 72 kizlarpinari mahallesi atatürk caddesi 5139739 213 alanya aramis müstakil apart otel 42 126 mehmet akif ersoy caddesi no: 20 5120569 214 alanya atak otel müstakil apart otel 30 60 saray mahallesi kizlarpinari caddesi no: 62 5220472 215 alanya club paradiso müstakil apart otel 221 832 merkez mahallesi esentepe sokak - kestel 5182200 216 alanya club sidar müstakil apart otel 167 346 saray mahallesi şükrü ulusoy caddesi no: 24 5111119 217 alanya dolphin apart müstakil apart otel 30 60 göl mahallesi oer-erkenschwick caddesi no : 6 5140042 218 alanya elysee müstakil apart otel 63 126 saray mahallesi pelitlik caddesi no: 16-18 5225318 219 alanya erkaptan otel müstakil apart otel 59 118 güllerpinari mahallesi kaptaner sokak no: 26 5114743 220 alanya flower garden müstakil apart otel 112 336 saray mahallesi yunusemre caddesi mehmet çavuş sokak no 5 / 7 5119673 221 alanya fougere apart otel müstakil apart otel 44 88 saray mahallesi kizlarpinari caddesi no:1 5192335 222 alanya grand horizon apart otel müstakil apart otel 36 72 cumhuriyet mahallesi kardelen sokak no: 1 223 alanya grand uysal müstakil apart otel 107 244 obagöl mevki atatürk caddesi 5. sokak - tosmur 5143424250 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 224 alanya green garden apart otel müstakil apart otel 84 192 oba köyü 5141459 225 alanya hacibey apart otel müstakil apart otel 105 210 saray mahallesi kizlarpinari caddesi 5220365 226 alanya hakdem bonapart müstakil apart otel 114 228 güller pinari mahallesi kerim kaptanlar sokak no: 20 - 22 5118853 227 alanya haşim yetkin apart otel müstakil apart otel 47 188 karayolu üzeri telatiye köyü 5652727 228 alanya narcis apart otel müstakil apart otel 30 80 şekerhane mahallesi tevfikiye caddesi no: 33 5125490 229 alanya okan tower apart otel müstakil apart otel 86 172 güllerpinari mahallesi mollaosmanlar caddesi no: 16 5119490 230 alanya özdemir apart müstakil apart otel 35 70 saray mahallesi spor caddesi çekiçoğlu sokak no: 11 5221141 231 alanya riviera otel müstakil apart otel 45 145 saray mahallesi mehmet akif ersoy caddesi no: 18 5123688 232 alanya soydan beach müstakil apart otel 40 80 cumhuriyet mahallesi kemali soydan caddesi no : 1 5142667 233 alanya sultan's dreams müstakil apart otel 23 46 saray mahallesi 950. sokak no: 5 5110626 234 alanya sunpark garden apart otel müstakil apart otel 56 128 kadipaşa mahallesi su gözü caddesi no: 33 5191545 235 alanya sunway apart otel müstakil apart otel 30 80 saray mahallesi spor caddesi no: 23 5221281 236 alanya taç cleo apart otel müstakil apart otel 48 96 saray mahallsei mehmet akif ersoy cadddesi yalçin sokokak no :2 5192000 237 alanya villa moon flower müstakil apart otel 77 170 şekerhane mahallesi atatürk evi arkasi azaklar sokak no: 14 5191732 238 alanya villa sun flower müstakil apart otel 60 120 kadipaşa mahallesi cüceler sokak no: 6 5114726 239 alanya yeniacun müstakil apart otel 32 76 kizlar pinari mahallesi dinek sokak anahtar çikmazi no: 7 5125103 240 döşemealti antalya orfe öz.konak. tesisi 15 44 hürriyet mahallesi 388 sokak - yeşilbayir 4431720 241 finike corendon hotels & resorts - presa di finica hotel 5 yildizli otel 297 598 akdeniz caddesi 2046 sokak no:1 - sahilkent 8555500 242 finike arikandos otel 3 yildizli otel 74 152 kale mahallesi kordon mevki şerbetçi bulvari no: 50 8555805 243 kaş club xanthos 4 yildizli otel 55 113 ortaalan kiziltaş mevki - kalkan 8442388251 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 244 kaş happy otel 4 yildizli otel 50 110 yaliboyu mahallesi akdeniz caddesi no: 35/41 - kalkan 8441133 245 kaş club phellos 3 yildizli otel 89 186 doğruyol caddesi no: 4 8361953 246 kaş ekici otel 3 yildizli otel 83 158 arisan sokak no:1 8361417 247 kaş pirat otel 3 yildizli otel 40 88 yaliboyu mahallesi iskele sokak no: 3 - kalkan 8443178 248 kaş asfiya otel 2 yildizli otel 42 84 menteşe mahallesi cumhuriyet caddesi no: 40 - kalkan 8442328 249 kaş gürnur 2 yildizli otel 20 40 menteşe mahallesi 5. sokak - kalkan 8442273 250 kaş hadrian 2 yildizli otel 12 30 çukurbağ yarimadasi doğan kasaroğlu mahallesi no: 10 8362856 251 kaş kaş bilgin 2 yildizli otel 33 71 bilgin sokak no:11 8364510 252 kaş kekova oteli 2 yildizli otel 24 48 milli güvenlik caddesi no:4 8361950 253 kaş kelebek otel 2 yildizli otel 20 40 menteşe mahallesi no:4 - kalkan 8443770 254 kaş kulube 2 yildizli otel 17 36 kalamar koyu mehtap mahallesi funda sokak no:16 kalkan 8443823 255 kaş meldi 2 yildizli otel 30 60 kalamar yolu sağlik ocaği arkasi - kalkan 8442541 256 kaş dionysia otel 1 yildizli otel 22 46 menteşe mahallesi nilüfer sokak - kalkan 8443681 257 kaş tekin berk 1 yildizli otel 15 30 yaliboyu mahallesi nilüfer sokak no: 1 - kalkan 8443090 258 kaş kalkan regency otel butik otel 38 80 cumhuriyet cadddesi gonca sokak no: 2 / 6 - kalkan 8442230 259 kaş oasis of kalkan pansiyon pansiyon 18 36 ortaalan mevkii kalkan 8441104 260 kaş samira apart otel müstakil apart otel 30 60 menteşe mahallesi istiklal caddesi no : 30-32 - kalkan 8443817 261 kaş patara prince ozel konaklama tesisi öz.konak. tesisi 60 122 kişla mevki - kalkan 8443920 262 kemer club med palmiye 1. sinif tatil köyü 498 1 010 tekerlektepe mevki 8143260 263 kemer kemer tatil köyü (club med) 1. sinif tatil köyü 461 922 atatürk caddesi no: 68 8141009 264 kemer pirate's beach club 1. sinif tatil köyü 206 412 güney antalya turizm alani - tekirova 8214001 265 kemer tekirova corinthia otel 1. sinif tatil köyü 431 908 güney antalya turizm alani çamyuva köyü - tekirova 8214750 266 kemer club boran mare beach 5 yildizli tatil köyü 185 395 esentepe mahallesi sakip sabanci caddesi no: 15 / göynük 8151118 267 kemer club marco polo 5 yildizli tatil köyü 530 1 186 sariören mahallesi / çamyuva 8246336252 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 268 kemer club phaselis 5 yildizli tatil köyü 334 674 cumhuriyet mahallesi sakip sabanci caddesi 160. sokak no: 31 / 32 a blok göynük beldesi 8151631 269 kemer hydros beach resort 5 yildizli tatil köyü 240 516 atatürk caddesi no: 77 8141133 270 kemer joy park kimeros 5 yildizli tatil köyü 448 1 110 kiziltepe mevkii - göynük 8151663 271 kemer le jardin resort 5 yildizli tatil köyü 308 651 kiriş mahallesi sahil caddesi no: 9 8245222 272 kemer majesty club kemer beach 5 yildizli tatil köyü 388 778 cumhuriyet mahallesi ahu ünal aysal caddesi no: 37 - göynük beldesi 8151650 273 kemer simena sun club 5 yildizli tatil köyü 446 1 034 uzunçinar mahallesi turizm caddesi 8245111 274 kemer ulusoy tatil köyü 5 yildizli tatil köyü 341 705 sakip sabanci caddesi göynük beldesi 8151450 275 kemer limyra 4 yildizli tatil köyü 424 870 kiriş mahallesi sahil caddesi no: 11 8245300 276 kemer robinson club çamyuva 4 yildizli tatil köyü 332 664 sariören mahallesi meydan mevki - çamyuva 8246384 277 kemer ak-ka hotels alinda 5 yildizli otel 410 896 kiriş pk 46 8247130 278 kemer amara dolce vita 5 yildizli otel 702 1 576 güney antalya turizm alani - tekirova 8135100 279 kemer amara wing resort kemer 5 yildizli otel 312 724 yeni mahalle atatürk bulvari no: 25 - 27 8146979 280 kemer art otel 5 yildizli otel 397 790 güney antalya turizm alani - göynük 8151750 281 kemer asdem beach 5 yildizli otel 184 380 uluçinar mahallesi deniz caddesi no: 8 - çamyuva 8245107 282 kemer club hotel rixos tekirova 5 yildizli otel 581 1 264 şehit er hasan yilmaz caddesi no: 20 - tekirova 8214032 283 kemer crystal hotels de luxe resort & spa 5 yildizli otel 356 712 yeni mahalle 501. sokak no: 9 8142770 284 kemer daima resort otel 5 yildizli otel 304 656 kiriş mahallesi sahil caddesi no: 48 8246464 285 kemer elize resort otel 5 yildizli otel 230 478 sariören mahallesi turizm caddesi - çamyuva 8246450 286 kemer fame residence otel 5 yildizli otel 246 508 merkez mahallesi deniz caddesi no: 15 8146670 287 kemer fantasia hotel de luxe 5 yildizli otel 349 880 uzunçinar mahallesi turizm bulvari - çamyuva beldesi 8245151 288 kemer grand hotel kilikya palace 5 yildizli otel 274 583 güney antalya turizm alani - göynük 8153050 289 kemer hotel labada beach 5 yildizli otel 180 372 çamyuva 8245800 290 kemer joy kiriş world otel 5 yildizli otel 413 880 kiriş mahallesi kiriş caddesi no: 88 8246800 291 kemer joy ma biche hotel 5 yildizli otel 351 704 cumhuriyet mahallesi sakip sabanci caddesi no: 43 - göynük 8152900 292 kemer justiniano wish grand kemer otel 5 yildizli otel 158 324 cumhuriyet mahallesi sakip sabanci caddesi - göynük beldesi 8151700253 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 293 kemer kemer grand haber otel 5 yildizli otel 311 630 yeni mahalle şehit polis cemal ilgaz caddesi no: 8 8146800 294 kemer kemer resort 5 yildizli otel 354 729 atatürk bulvari no: 95 8143100 295 kemer la mer 5 yildizli otel 314 642 güney antalya turizm alani kiziltepe mevkii - göynük beldesi 8151538 296 kemer magic life der club kemer 5 yildizli otel 238 576 esentepe mahallesi sakip sabanci caddesi - göynük 8151515 297 kemer majesty mirage park resort otel 5 yildizli otel 499 1 050 cumhuriyet mahallesi ahu ünal aysal caddesi no: 29 - göynük beldesi 8152244 298 kemer meder resort oteli 5 yildizli otel 228 456 merkez mahallesi bariş manço caddesi no: 10 8146000 299 kemer mirada del mar 5 yildizli otel 485 1 000 güney antalya turizm alani - göynük 8151480 300 kemer orange country otel 5 yildizli otel 512 1 062 yeni mahalle atatürk bulvari no: 99 8147200 301 kemer özkaymak marina oteli 5 yildizli otel 271 578 kemer yat limani 8145358 302 kemer palmet resort hotel 5 yildizli otel 165 330 yeni mahalle atatürk bulvari no: 36 8147550 303 kemer phaselis princess 5 yildizli otel 341 682 merkez mahallesi 139 sokak no: 1 - tekirova 8214070 304 kemer phaselis rose 5 yildizli otel 496 1 020 tekirova beldesi 8214780 305 kemer queen elizabeth elite suite hotel & spa 5 yildizli otel 392 1 032 cumhuriyet mahallesi atatürk caddesi - göynük 8135000 306 kemer queen's park resort 5 yildizli otel 447 898 akdeniz caddesi no : 9 tekirova 8215550 307 kemer rose residence beach 5 yildizli otel 355 726 yeni mahalle atatürk bulvari no: 42 8145600 308 kemer tekirova corinthia otel 5 yildizli otel 114 233 güney antalya turizm alani çamyuva köyü - tekirova 8214750 309 kemer the maxim resort otel 5 yildizli otel 305 678 atatürk bulvari no: 28 8147000 310 kemer türkiz oteli 5 yildizli otel 152 324 yali caddesi no: 3 8144100 311 kemer viking star oteli 5 yildizli otel 196 392 yeni mahalle 489 sokak no : 3 8141575 312 kemer zena resort otel 5 yildizli otel 206 440 uzunçinar mahallesi turizm bulvari vatan caddesi no: 1 - çamyuva 8245959 313 kemer ak-ka hotels claros 4 yildizli otel 113 243 kiriş mahallesi 8247145 314 kemer ambassador plaza 4 yildizli otel 124 254 merkez mahallesi kavakli caddesi no: 14 315 kemer anatolia beach hotel 4 yildizli otel 106 212 yeni mahalle atatürk bulvari no: 40 8147420 316 kemer asdem park 4 yildizli otel 171 342 deniz caddesi no: 42 8144780 317 kemer club med palmiye 4 yildizli otel 264 544 tekerlektepe mevki 8143260254 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 318 kemer çamyuva beach otel 4 yildizli otel 179 361 uzunçinar mahallesi turizm bulvari deniz caddesi no: 3 - çamyuva 8247720 319 kemer festival otel 4 yildizli otel 107 215 tekirova 8214545 320 kemer garden resort bergamot 4 yildizli otel 235 488 yeni mahalle atatürk bulvari 513. sokak no: 3 8147353 321 kemer golden lotus 4 yildizli otel 96 196 deniz caddesi no: 13 8143530 322 kemer grand beauty 4 yildizli otel 83 166 merkez mahallesi 159 sokak no: 13 8145026 323 kemer greenwood resort otel 4 yildizli otel 223 470 cumhuriyet mahallesi sakip sabanci caddesi - göynük 8152125 324 kemer hotel sinatra 4 yildizli otel 62 124 turizm caddesi no 3 - çamyuva 8245016 325 kemer joy hydros club 4 yildizli otel 102 223 yeni mahalle şehit polis rifat ilgaz caddesi no:1 8143562 326 kemer joy kiriş resort 4 yildizli otel 800 1 600 kiriş mahallesi sahil caddesi no: 9 8247050 327 kemer l 'ancora beach hotel 4 yildizli otel 134 276 merkez mahallesi deniz caddesi no: 39 8142285 328 kemer limyra 4 yildizli otel 257 518 kiriş mahallesi sahil caddesi no: 11 8245300 329 kemer magic dream resort kemer beach otel 4 yildizli otel 80 161 yeni mahalle atatürk bulvari no: 18/1 330 kemer magic otel 4 yildizli otel 81 158 merkez mahallesi 102. sokak no: 5 8146990 331 kemer pasha' s princess 4 yildizli otel 84 162 çamyuva 8247502 332 kemer pelit bona dea beach otel 4 yildizli otel 109 218 yeni mahalle atatürk bulvari no: 38 8147410 333 kemer pine house 4 yildizli otel 84 174 turizm bulvari na:11 - çamyuva 8245820 334 kemer rose resort otel 4 yildizli otel 128 258 yeni mahalle atatürk bulvari no: 75 8145600 335 kemer sailor's beach club 4 yildizli otel 256 522 kiriş mahallesi yali caddesi no: 1 8247755 336 kemer simena otel 4 yildizli otel 116 232 uzunçinar mahallesi turizm bulvari - çamyuva beldesi 8246363 337 kemer sirius otel 4 yildizli otel 54 108 tekirova 8214022 338 kemer sultan's beach hotel 4 yildizli otel 137 271 uzunçinar mahallesi turizm caddesi 90. sokak no: 11 - çamyuva 8245850 339 kemer aura resort otel 3 yildizli otel 70 140 kiriş mahallesi sahil sokak no: 34 340 kemer berkay otel 3 yildizli otel 51 102 yeni mahalle atatürk bulvari no: 49 8147512 341 kemer dragos otel 3 yildizli otel 98 191 merkez mahallesi deniz caddesi no: 37 8142489 342 kemer erkal resort otel 3 yildizli otel 65 136 yeni mahalle akdeniz bulvari 519. sokak no: 7 8144724 343 kemer fame residence kemer park otel 3 yildizli otel 110 235 deniz caddesi no: 25 8145489255 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 344 kemer feronia hills otel 3 yildizli otel 38 76 yeni mahalle atatürk caddesi no: 45 8145483 345 kemer garden rose 3 yildizli otel 30 60 turizm caddesi - çamyuva 8246857 346 kemer grand lukullus hotel 3 yildizli otel 81 142 merkez mahallesi atatürk bulvari 143. sokak no: 4 8145480 347 kemer havana otel 3 yildizli otel 65 130 merkez mahallesi 134. sokak no: 1 8145046 348 kemer kaplan paradise hotel 3 yildizli otel 393 796 şehit er hasan yilmaz caddesi - tekirova 8244921 349 kemer kemer blue sky 3 yildizli otel 104 208 kiriş mahallesi sahil sokak no: 6/1 350 kemer limra club 3 yildizli otel 130 260 kiriş mahallesi sahil sokak no: 22/4 8245300 351 kemer marti myra 3 yildizli otel 553 1 209 şehit er hasan yilmaz caddesi no: 10 tekirova pk. 143 8215000 352 kemer olimpos otel 3 yildizli otel 76 156 deniz caddesi no: 33 8141280 353 kemer rose otel 3 yildizli otel 74 148 yeni mahalle atatürk bulvari no : 4 8145600 354 kemer solim inn otel 3 yildizli otel 88 175 kiriş mahallesi sahil caddesi no: 2 8245946 355 kemer solim otel 3 yildizli otel 90 180 kiriş mahallesi sahil caddesi no: 6 8247770 356 kemer valeri beach 3 yildizli otel 73 146 deniz caddesi no: 9 8146740 357 kemer viking nona beach hotel 3 yildizli otel 94 188 merkez mahallesi deniz caddesi no: 27 8147340 358 kemer castello 2 yildizli otel 19 38 atatürk bulvari 143. sokak no: 2 8145539 359 kemer club phaselis 2 yildizli otel 245 512 cumhuriyet mahallesi sakip sabanci caddesi 160. sokak no: 31 / 32 a blok göynük beldesi 8151631 360 kemer kami otel 2 yildizli otel 48 96 atatürk caddesi no: 5 8142527 361 kemer korient otel 2 yildizli otel 50 102 liman caddesi no: 1 8147120 362 kemer moral otel 2 yildizli otel 14 28 merkez mahallesi deniz caddesi no: 34 8141090 363 kemer villa santana 2 yildizli otel 26 52 yeni mahalle atatürk bulvari no: 70 8142444 364 kemer wassermann 2 yildizli otel 40 80 merkez mahallesi 117. sokak no: 2 8144745 365 kemer butterfly pansiyon pansiyon 8 16 merkez mahallesi 125. sokak no: 4 8143369 366 kemer çiğdem han pansiyon pansiyon 9 18 merkez mahallesi 136. sokak no: 3 8143487 367 kemer dilan pansiyon pansiyon 13 26 çamyuva beldesi 8247900 368 kemer erol pansiyon pansiyon 16 32 liman caddesi 119. sokak no: 21 8141755 369 kemer forest park pansiyon 28 56 merkez mahallesi atatürk caddesi no: 103 8144043 370 kemer genç pansiyon pansiyon 12 26 merkez mahallesi 103. sokak no: 2 8141653256 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 371 kemer harpoon pansiyon pansiyon 15 30 merkez nahallesi 136. sokak no: 1 8142008 372 kemer ipek pansiyon pansiyon 25 50 atatürk bulvari 102. sokak no: 10 8142215 373 kemer kemer rama pansiyon pansiyon 39 78 merkez mahallesi 132. sokak no: 15 8146540 374 kemer kutberk pansiyon pansiyon 13 26 merkez mahallesi dumlupinar caddesi no: 12 8144735 375 kemer life pansiyon pansiyon 10 18 liman caddesi no: 23 8142779 376 kemer limon pansiyon pansiyon 8 15 merkez mahallesi 136. sokak no: 2 8143946 377 kemer mir pansiyon pansiyon 13 21 117. sokak no:1 8143652 378 kemer simpsons pansiyon pansiyon 11 22 merkez mahallesi atatürk bulvari 141. sokak no : 8 8143876 379 kemer my melissa apart müstakil apart otel 22 44 merkez mahalllesi atatürk caddesi no: 28 8141820 380 kemer q max apart otel müstakil apart otel 36 72 merkez mahallesi karapinar caddesi no : 11 8146988 381 kemer deja vu öz.konak. tesisi 24 50 merkez mahallesi turizm caddesi no: 60 - çamyuva 8245030 382 kemer naturland ecopark & resort öz.konak. tesisi 506 1 210 sariören mahallesi çamyuva pk: 102 8246214 383 kepez keptur 3 yildizli otel 50 103 antalya - burdur karayol 2510569 384 kepez çevik palace 2 yildizli otel 47 94 ulus mahallesi namik kemal bulvari no: 8 3452901 385 konyaalti nurol club salima tatil köyü 1. sinif tatil köyü 393 1 013 güney antalya turizm alani 8248360 386 konyaalti amara club marine 5 yildizli tatil köyü 399 884 güney antalya turizm alani 8248500 387 konyaalti club med 5 yildizli tatil köyü 394 1 124 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi beldibi-2 8248151 388 konyaalti crystal hotels flora beach 5 yildizli tatil köyü 596 1 482 bahçesik mahallesi atatürk caddesi no:137 8249988 389 konyaalti şampiyon turistik tesisleri 5 yildizli tatil köyü 244 494 8248380 390 konyaalti ak-ka hotels antedon 5 yildizli otel 508 1 098 bahçecik mahallesi 8249999 391 konyaalti catamaran 5 yildizli otel 224 469 bahçecik mahallesi atatürk caddesi 8249777 392 konyaalti crowne plaza otel 5 yildizli otel 194 388 gürsu mahallesi 304. sokak no: 23 2282307 393 konyaalti paloma renaissance resort 5 yildizli otel 349 748 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi - beldibi 8248431 394 konyaalti porto bello hotel beach & resort 5 yildizli otel 346 756 liman mahallesi akdeniz bulvari 6. sokak 2594041 395 konyaalti rixos sungate otel 5 yildizli otel 1 199 2 718 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi 8249750 396 konyaalti sea life family resort 5 yildizli otel 239 640 gürsu mahallesi (arapsuyu) g.m.k. bulvari 400. sokak no: 1 2292800 397 konyaalti sunland resort otel 5 yildizli otel 264 560 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi 2. sokak no 3 - beldibi 3 8249850257 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 398 konyaalti carelta otel 4 yildizli otel 205 420 bahçecik mahallesi atatürk caddesi 8249321 399 konyaalti sea gull otel 4 yildizli otel 140 298 çifteçeşmeler mevki atatürk caddesi beldibi-3 8248595 400 konyaalti hotel royal hill 3 yildizli otel 55 110 arapsuyu mahallesi 575. sokak no: 6 / 1 2284040 401 konyaalti my house otel 3 yildizli otel 24 48 gürsu mahallesi 307. sokak no: 16/1 2283133 402 konyaalti olbia otel 3 yildizli otel 72 156 akdeniz bulvari konyaalti plaji no: 80 2290500 403 konyaalti özbekhan oteli 3 yildizli otel 64 128 gürsu mahallesi 304 sokak no: 52 2291577 404 konyaalti peranis hotel 3 yildizli otel 46 94 liman mahallesi barişmanço caddesi no: 11 2594194 405 konyaalti santa marina otel 3 yildizli otel 48 100 liman mahallesi 25. sokak no: 17 2591415 406 konyaalti basel 2 yildizli otel 22 44 arapsuyu mahallesi 6. cadde 657. sokak no: 2 2291325 407 konyaalti benna 2 yildizli otel 36 72 gürsu mahallesi 308. sokak no: 12 2292890 408 konyaalti elitaş oteli 2 yildizli otel 82 174 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi no: 175 - beldibi 8248629 409 konyaalti gülizar otel 2 yildizli otel 22 44 altinkum mahallesi 414. sokak no: 2 2290709 410 konyaalti villa ataç 2 yildizli otel 27 54 gürsu mahallesi akdeniz bulvari 324. sokak no: 18 2292224 411 konyaalti belport beach hotel 1 yildizli otel 100 200 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi 8248606 412 konyaalti club hotel sunbel 1 yildizli otel 129 265 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi 8248015 413 konyaalti club otel belant 1 yildizli otel 142 324 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi 8249101 414 konyaalti club palm beach otel 1 yildizli otel 135 274 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi 415 konyaalti la perla 1 yildizli otel 75 152 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi no: 157 8249671 416 konyaalti leo hotels arma 1 yildizli otel 253 562 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi no: 195 8249800 417 konyaalti mahper oteli 1 yildizli otel 18 36 altinkum mahallesi 422 sokak no: 8 2290313 418 konyaalti peker otel 1 yildizli otel 129 258 çifteçeşmeler mevki 8248536 419 konyaalti pine resort hotel 1 yildizli otel 24 48 çifteçeşmeler mevki 8249390 420 konyaalti rama otel 1 yildizli otel 71 146 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi 8248613 421 konyaalti sumela garden otel 1 yildizli otel 118 236 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi beldibi - 3 8249211 422 konyaalti sydney 2000 1 yildizli otel 65 130 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi 8248598 423 konyaalti büyükhanli beldibi beach pansiyon 9 22 çifteçeşmeler mahallesi atatürk caddesi no: 187 8248123 424 konyaalti pan apart müstakil apart otel 24 48 altinkum mahallesi gazi mustafa kemal bulvari no: 62 2280663258 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 425 kumluca şah inn paradise 5 yildizli tatil köyü 404 1 016 incekum mahallesi yaprakli mevki - mavikent 8844666 426 kumluca akbulut otel 2 yildizli otel 33 69 yeni mahalle ahmet ali ağa bulvari no: 130 8879001 427 kumluca ford otel öz.konak. tesisi 27 54 sahil caddesi no: 220 - adrasan (çavuşköy) 8831044 428 manavgat clup aldiana 1. sinif tatil köyü 300 600 titreyen göl - side 7569260 429 manavgat kameriya tatil köyü 1. sinif tatil köyü 368 816 çolakli köyü 7636200 430 manavgat robinson club pamfilya 1. sinif tatil köyü 331 898 acisu sorgun - side 7569350 431 manavgat alibey tatil köyü 5 yildizli tatil köyü 886 1 780 meydan mevki kizilağaç köyü 7487373 432 manavgat aska costa holiday club 5 yildizli tatil köyü 153 522 çenger köyü mevki 7664689 433 manavgat club blue waters 5 yildizli tatil köyü 312 658 sorgun mahallesi ayigürü mevki - side 7569464 434 manavgat club nena 5 yildizli tatil köyü 336 672 kizilağaç köyü 7487060 435 manavgat club turan prince 5 yildizli tatil köyü 468 936 göl mevki kizilağaç köyü 7487260 436 manavgat melas resort 5 yildizli tatil köyü 197 410 bingeşik mevki - side 7532424 437 manavgat paradise beach holiday village 5 yildizli tatil köyü 300 805 titreyen göl mevki - side 7569210 438 manavgat club felicia 4 yildizli tatil köyü 239 540 kizilot beldesi 7483350 439 manavgat majesty hotel resort palm beach 4 yildizli tatil köyü 554 1 400 kizilağaç köyü 7487148 440 manavgat alba queen 5 yildizli otel 324 720 üçtepeler mahallesi barbaros hayrettin paşa caddeis no: 31 -çolakli beldesi 441 manavgat alba resort 5 yildizli otel 444 940 çolakli beldesi tilkiler mevkii 7638080 442 manavgat amara beach resort otel side 5 yildizli otel 308 700 sancak mahallesi 3. sokak no: 3 gündoğdu 7637300 443 manavgat arum oteli 5 yildizli otel 288 677 bingeşik mevkii side manavgat 7533700 444 manavgat asteria sorgun resort hotel 5 yildizli otel 463 964 sorgun köyü ayigürü mevki 7569321 445 manavgat asteria otel 5 yildizli otel 310 636 kumköy mevkii side manavgat antalya 7531830 446 manavgat aydinbey kings palace otel 5 yildizli otel 359 718 sahil caddesi evrenseki beldesi 7630444 447 manavgat cesars otel 5 yildizli otel 279 558 ilica beldesi gönemeçli mahallesi 276. sokak - kumköy 7560505 448 manavgat club blue waters 5 yildizli otel 342 874 sorgun mahallesi ayigürü mevki - side 7569464 449 manavgat club grand aqua 5 yildizli otel 234 576 tilkiler mevki jandarma kampi yani pk. 4 çolakli beldesi 7637310 450 manavgat club grand side 5 yildizli otel 383 898 çolakli mahallesi, tilkiler mevkii 7637456259 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 451 manavgat club voyage sorgun 5 yildizli otel 772 1 669 sorgun kasabasi titreyen göl mevki 7569300 452 manavgat eren lyra resort otel 5 yildizli otel 399 948 karacalar köyü adalar mevki 7488080 453 manavgat golden coast resort 5 yildizli otel 582 1 184 cumhuriyet caddesi no : 11 - çolakli 7638555 454 manavgat grand otel art side 5 yildizli otel 349 834 evren mahallesi evrenseki beldesi 7638650 455 manavgat grand prestige 5 yildizli otel 348 731 titreyen göl mevki - side 7569060 456 manavgat hemera otel 5 yildizli otel 351 724 selimiye mahallesi süleyman demirel bulvari - side 7532450 457 manavgat hotel side star 5 yildizli otel 203 456 selimiye mahallesi kiremithane sokak no: 16 - side 7535600 458 manavgat iber serra palace 5 yildizli otel 315 632 yenicepazar mahallesi kizilot beldesi 7483300 459 manavgat kaya side otel 5 yildizli otel 431 870 titreyengöl mevkii side 7569090 460 manavgat manavgat washington resort otel 5 yildizli otel 305 640 karacalar köyü adalar mevki 7483380 461 manavgat melas resort 5 yildizli otel 273 662 bingeşik mevki - side 7532424 462 manavgat monachus park 5 yildizli otel 265 578 evren mahallesi evrenseki beldesi 7638840 463 manavgat nova park 5 yildizli otel 326 692 ilica mahallesi sahil caddesi no: 232 - ilica beldesi 7560900 464 manavgat novum garden side 5 yildizli otel 293 593 yavrudoğan köyü çolakli beldesi 7638434 465 manavgat otel turan prince residence 5 yildizli otel 375 750 sancak mahallesi barbaros sokak no: 7 - gündoğdu beldesi 7637070 466 manavgat pemar otel 5 yildizli otel 535 1 101 örenşehir köyü tepealti mevki 7664747 467 manavgat royal atlantis spa & resort 5 yildizli otel 288 800 gündoğdu beldesi sancak mahallesi 7638470 468 manavgat royal dragon hotel 5 yildizli otel 568 1 440 evrenseki beldesi 7630333 469 manavgat selin otel 5 yildizli otel 249 534 tilkiler mevki çolakli beldesi 7636214 470 manavgat seven seas 5 yildizli otel 356 861 titreyengöl mevki - side 7569000 471 manavgat silence beach resort 5 yildizli otel 902 2 055 kizilağaç köyü 7440000 472 manavgat side mare resort & spa otel 5 yildizli otel 234 468 ilica beldesi çeltek mevkii 7561100 473 manavgat side perissia hotel 5 yildizli otel 362 752 bingeşik mevki - side 7533950 474 manavgat side star park oteli 5 yildizli otel 192 428 selimiye mahallesi - side 7533300 475 manavgat side west resort hotel 5 yildizli otel 179 362 üçtepeler mahallesi turizm caddesi no: 5 - çolakli beldesi 7638989260 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 476 manavgat stone palace 5 yildizli otel 330 752 erhan demir bulvari çolakli beldesi 7637613 477 manavgat sueno hotels beach side 5 yildizli otel 761 1 580 ayigürü mevki sorgun beldesi 7599018 478 manavgat sunrise queen 5 yildizli otel 290 605 selimiye mahallesi demirel bulvari no: 7 / side 7534783 479 manavgat süral oteli 5 yildizli otel 364 728 tilkiler mevki çolakli köyü 7636820 480 manavgat süral oteli 2 5 yildizli otel 226 498 çolakli köyü pk. 32 7636952 481 manavgat terrace otel 5 yildizli otel 270 556 kumköy mevkii ilica 7561717 482 manavgat trendy hotels aspendos beach 5 yildizli otel 442 950 sancak mahallesi barbaros sokak no: 9 7638900 483 manavgat trendy palm beach 5 yildizli otel 255 528 çeltek mevkii ilica mahallesi - side 7561515 484 manavgat turquoise 5 yildizli otel 486 1 016 acisu sorgun - side 7569330 485 manavgat vera club hotel lindita 5 yildizli otel 366 744 sancak mahallesi gündoğdu beldesi 7638501 486 manavgat xanthe resort 5 yildizli otel 240 551 evrenköy sokak karacasin mevki 7638600 487 manavgat amelia beach resort otel & spa 4 yildizli otel 479 1 024 çenger köyü ömer boğazi mevki 7664787 488 manavgat belinda otel 4 yildizli otel 130 270 sorgun titreyengöl mevki 7569200 489 manavgat calimera monachus side 4 yildizli otel 146 219 evren köyü ambar mevki çolakli beldesi 7638100 490 manavgat can garden resort otel 4 yildizli otel 208 496 üçtepeler mahallesi turizm caddesi no: 15 - çolakli beldesi 7638676 491 manavgat cennet acanthus otel 4 yildizli otel 257 523 selimiye mahallesi özal caddesi - side 7531911 492 manavgat club bella sun otel 4 yildizli otel 372 758 selimiye mahallesi bingeşik mevki - side 7531349 493 manavgat club hane otel 4 yildizli otel 124 249 sahil caddesi turizm yolu üzeri ilica beldesi 7560400 494 manavgat club pacific 4 yildizli otel 140 304 ayigürü mevki sorgun 7569250 495 manavgat club turan prince 4 yildizli otel 130 260 göl mevki kizilağaç köyü 7487260 496 manavgat defne dream 4 yildizli otel 198 478 tilkiler sokak çolakli köyü - side 7638171 497 manavgat defne garden 4 yildizli otel 240 505 sahil caddesi ilica beldesi 7560300 498 manavgat defne star oteli 4 yildizli otel 654 1 346 denizbükü mevkii selimiye köyü 7533480 499 manavgat diamond beach özden otel 4 yildizli otel 194 414 sancak mahallesi 1. sokak no: 1 - gündoğdu beldesi 7638626 500 manavgat excelsior corinthia otel 4 yildizli otel 181 362 titreyen göl mevki sorgun - side 7569110 501 manavgat febeach otel 4 yildizli otel 197 411 sahil caddesi no: 3 kumköy ilica 7561690 502 manavgat fulya oteli 4 yildizli otel 244 488 çolakli köyü 7636670261 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 503 manavgat grand şeker otel 4 yildizli otel 345 870 evrenseki beldesi 7638420 504 manavgat hane family resort 4 yildizli otel 212 446 evren mahallesi evrenseki beldesi 7637620 505 manavgat hane garden 4 yildizli otel 344 778 evren mahallesi sahil caddesi no: 28 7630066 506 manavgat hane otel 4 yildizli otel 254 510 ilica köyü - side 7532445 507 manavgat holiday point hotel 4 yildizli otel 253 520 ilica mahallesi sahil caddesi no: 208 - ilica beldesi 7560707 508 manavgat justiniano wish side otel 4 yildizli otel 613 1 341 kizilağaç köyü 7487777 509 manavgat lykia world & links golf antalya 4 yildizli otel 478 1 200 denizyaka köyü kamişligöl mevki no: 1 7544343 510 manavgat miramare beach hotel 4 yildizli otel 219 446 ilica beldesi gömeçli mahallesi 277. sokak 7561111 511 manavgat miramare queen 4 yildizli otel 303 624 kumköy mevkii ilica 7535500 512 manavgat nerton otel 4 yildizli otel 140 280 selimiye mahallesi denizbükü mevkii ptt önü - side 7534056 513 manavgat oleander otel 4 yildizli otel 332 772 ilica mahallesi 4. sokak no: 3 - ilica 7561313 514 manavgat otel saray regency 4 yildizli otel 196 392 sorgun mahallesi titreyengöl mevki 7569100 515 manavgat papillon muna 4 yildizli otel 394 794 kumköy bingeşik mevki - side 7533446 516 manavgat pegasos world 4 yildizli otel 831 1 839 ayi gürü mevki sorgun 7569800 517 manavgat royal atlantis 4 yildizli otel 140 312 sancak mahallesi gazi ali yilgin sokak no: 2 - gündoğdu beldesi 7638470 518 manavgat seher sun beach 4 yildizli otel 197 398 evren mahallesi evrenseki kasabasi 7636515 519 manavgat sillyon resort hotel 4 yildizli otel 371 834 titreyengöl mevkii 7569590 520 manavgat side corolla 4 yildizli otel 422 880 selimiye mahallesi bingeşik mevki - side 7535020 521 manavgat side emirhan hotels 4 yildizli otel 251 505 selimiye mahallesi - side 7533090 522 manavgat side grand 4 yildizli otel 155 310 selimiye mahallesi 656 sokak no: 2 / side 7531991 523 manavgat side mare aqua 4 yildizli otel 224 476 ilica beldesi kumköy mevki sahil caddesi ilica sokak - side 7561100 524 manavgat side seher resort & spa 4 yildizli otel 260 552 evrenseki beldesi 7636515 525 manavgat side sun oteli 4 yildizli otel 210 469 ilica mahallesi 7. sokak no: 2 - ilica 7561000 526 manavgat sunis kumköy beach resort hotel & spa 4 yildizli otel 675 1 683 ilica mahallesi sahil caddesi no: 24 7561560 527 manavgat sunrise resort hotel 4 yildizli otel 228 456 kizilağaç köyü köyiçi mevki 7487010 528 manavgat tayyarbey otel 4 yildizli otel 144 302 gündoğdu beldesi 7366190262 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 529 manavgat thalia beach resort hotel 4 yildizli otel 204 370 ilica köyü çeltek köyü 7561100 530 manavgat the kumul otel & resort spa 4 yildizli otel 169 352 kisalar köyü no :89 - gündoğdu beldesi 7630202 531 manavgat trendy side beach 4 yildizli otel 83 166 büyük postane önü - side 7533680 532 manavgat victory resort otel 4 yildizli otel 309 638 çolakli beldesi 7637330 533 manavgat villa side hotel 4 yildizli otel 151 302 ilaca mahallesi sahil caddesi no: 28 7561215 534 manavgat barbaross pasha's beach club 3 yildizli otel 243 538 örenşehir köyü tepealti mevki 7664586 535 manavgat desire beach otel 3 yildizli otel 146 292 gömeçli mahallesi 283 sokak no: 3 - ilica beldesi 7561535 536 manavgat dosi 3 yildizli otel 89 181 kumköy yolu üzeri - side 7536721 537 manavgat golf otel 3 yildizli otel 116 218 tireyengöl side 7569151 538 manavgat helios hotel 3 yildizli otel 40 80 ilica mahallesi 28. sokak no: 13 - ilica beldesi 539 manavgat holiday club belinda beach 3 yildizli otel 299 758 evren mahallesi 29. sokak no: 10 - evrenseki 7637575 540 manavgat hotel side prenses 3 yildizli otel 79 158 celal bayar bulvari no: 9 - side 7535142 541 manavgat la vitas oteli 3 yildizli otel 51 102 ilica mahallesi 10. sokak no: 2 7560818 542 manavgat mari otel 3 yildizli otel 69 135 titreyengöl - side 7569136 543 manavgat park side hotel 3 yildizli otel 88 194 kemer mahallesi cennetler mevki - side 7535660 544 manavgat sirma otel 3 yildizli otel 63 126 selimiye mahallesi turgut özal caddesi - side 7531191 545 manavgat side altinkum otel 3 yildizli otel 100 204 selimiye mahallesi side caddesi no: 86 - side 546 manavgat side daisy garden otel 3 yildizli otel 48 98 denizbükü mevki yali mahallesi 1100 sokak - side 7536657 547 manavgat sidelya otel 3 yildizli otel 297 717 çolakli beldesi tilkiler mevki 7636370 548 manavgat süral garden otel 3 yildizli otel 128 274 çolakli köyü tilkiler mevkii 7636700 549 manavgat sweet home 3 yildizli otel 21 48 kemer mahallesi 1504 sokak no: 7 - side 7536230 550 manavgat gönnetlioğlu 2 yildizli otel 52 104 aşaği pazarci mahallesi çayboyu caddesi no: 51 7463033 551 manavgat lotus otel 2 yildizli otel 22 44 yali mahallesi 1003 sokak no: 6 - side 7535383 552 manavgat öznil 2 yildizli otel 28 56 aşağipazarci mahallesi 1001 sokak no: 49 7465289 553 manavgat sun beach hotel 2 yildizli otel 64 128 selimiye mahallesi denizbükü mevkii - side 7536150 554 manavgat kivi apart otel müstakil apart otel 25 50 cennetler mevki fatih sultan mehmet bulvari kumköy yolu üzeri side 7535271263 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 555 manavgat risus apart otel müstakil apart otel 44 88 selimiye mahallesi 528 sokak no: 16 -side 7536500 556 manavgat side resort apart otel müstakil apart otel 165 354 adnan menderes bulvari kemer mahallesi / side 7536565 557 manavgat villa gizem öz.konak. tesisi 31 62 selimiye mahalllesi - side 7535287 558 manavgat lykia world & links golf antalya golf tesisi 0 0 denizyaka köyü kamişligöl mevki no: 1 7544343 559 manavgat pegasos world pers. eğitim tesisi 0 0 ayi gürü mevki sorgun 7569800 560 muratpaşa dedeman antalya hotel & convention center 5 yildizli otel 480 964 şirinyali mahallesi lara caddesi no: 24 3109950 561 muratpaşa divan antalya talya oteli 5 yildizli otel 204 422 fevzi çakmak caddesi no: 30 2486800 562 muratpaşa falez oteli 5 yildizli otel 332 692 konyaalti mevki 2385454 563 muratpaşa hillside su otel 5 yildizli otel 293 627 meltem mahallesi dumlupinar bulvari konyaalti koruluğu yani 2490700 564 muratpaşa lares park otel 5 yildizli otel 534 1 102 güzeloba mahallesi lara mevki 3520011 565 muratpaşa sheraton voyager antalya oteli 5 yildizli otel 410 828 100. yil bulvari 2385555 566 muratpaşa the marmara antalya 5 yildizli otel 232 464 şirinyali mahallesi eski lara caddesi no: 136 2493600 567 muratpaşa antalya oteli 4 yildizli otel 144 288 şirinyali mahallesi lara yolu no: 102 3161010 568 muratpaşa cender oteli 4 yildizli otel 156 315 gençlik mahallesi işiklar caddesi 2434304 569 muratpaşa grand adonis oteli 4 yildizli otel 227 458 demircikara mahallesi eski lara yolu 3164444 570 muratpaşa grida city 4 yildizli otel 100 200 meltem mahallesi sabanci bulvari no: 12 2385500 571 muratpaşa khan hotel (kişlahan) 4 yildizli otel 112 232 kazim özalp caddesi no: 55 2483870 572 muratpaşa latanya city otel 4 yildizli otel 92 186 meydan kavaği mahallesi aspendos bulvari no: 36 3120135 573 muratpaşa miracle resort 4 yildizli otel 696 1 424 güzeloba mahallesi kopak çayi mevki - lara 3522121 574 muratpaşa nazar beach otel 4 yildizli otel 108 222 güzeloba mahallesi lara caddesi no:27 3496550 575 muratpaşa titanic resort otel 4 yildizli otel 586 1 266 güzeloba mahallesi lara turizm merkezi 3520202 576 muratpaşa antalya dedeman park otel 3 yildizli otel 64 134 yeşilbahçe mahallesi metin kasapoğlu caddesi no: 281 3160104 577 muratpaşa atan park oteli 3 yildizli otel 49 98 yeşilbahçe mahallesi lara caddesi no: 117 3217855 578 muratpaşa bilem high class otel 3 yildizli otel 45 93 şirinyali mahallesi eski lara yolu 1512 sokak no: 182 3247256264 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 579 muratpaşa gürtaş otel 3 yildizli otel 51 99 muratpaşa mahallesi kazim özalp caddesi no:230 2442450 580 muratpaşa hotel de paris 3 yildizli otel 40 84 lara caddesi dinç sokak no: 2 3493600 581 muratpaşa hotel grand kayalar 3 yildizli otel 50 100 muratpaşa mahallesi tonguç caddesi no: 78 2441811 582 muratpaşa kervansaray lara 3 yildizli otel 575 1 154 güzeloba mahallesi tesisler caddesi no: 172 3522000 583 muratpaşa mithat otel 3 yildizli otel 44 88 muratpaşa mahallesi 591 sokak no: 31 2482200 584 muratpaşa mostar 3 yildizli otel 72 150 kazim özalp caddesi no:119 2434570 585 muratpaşa ring oteli 3 yildizli otel 111 222 anafartalar caddesi no: 71 2431513 586 muratpaşa turist otel antalya 3 yildizli otel 42 84 bayindirlik caddesi no: 69 örnekköy - lara 3491414 587 muratpaşa denizhan 2 yildizli otel 24 48 muratpaşa mahallesi 584 sokak no: 2 2474665 588 muratpaşa grand sancak 2 yildizli otel 17 34 çağlayan mahallesi 2005 sokak no: 34 3243742 589 muratpaşa güleryüz 2 otel 2 yildizli otel 32 64 haşim işcan mahallesi tinaztepe caddesi no: 8 3114884 590 muratpaşa hotel kayalar 2 yildizli otel 52 104 tahil pazari mevki kazim özalp caddesi no: 94 2471747 591 muratpaşa hotel tepe 2 yildizli otel 26 52 çağlayan mahallesi 2012 sokak no: 8 3230048 592 muratpaşa kozan otel 2 yildizli otel 20 40 gençlik mahallesi 1312 sokak no :6 2435050 593 muratpaşa metur otel 2 yildizli otel 35 75 gençlik mahallesi 1326 sokak no: 59 2487500 594 muratpaşa nasa flora otel 2 yildizli otel 27 54 şirinyali mahallesi lara caddesi no:245 3233324 595 muratpaşa selge otel 2 yildizli otel 21 42 şirinyali mahallesi lara caddesi no: 241 3230000 596 muratpaşa şehir otel 2 yildizli otel 24 48 elmali mahallesi 2. sokak no: 9 2461184 597 muratpaşa velihan 1 yildizli otel 31 66 ptt caddesi no: 18 - lara 3496516 598 muratpaşa gözde pansiyon pansiyon 16 30 üçgen mahallesi kazim özalp caddesi 106. sokak no: 3/c 2429066 599 muratpaşa grand harput pansiyon 8 16 selçuk mahallesi iskele caddesi tabakhane sokak no: 1 - kaleiçi 2485545 600 muratpaşa lara kapadokya pansiyon 15 30 güzeloba mahallesi menekşe caddesi no: 7 - lara 3490270 601 muratpaşa sarikanarya pansiyon 16 32 bayindir mahallesi pinar caddesi no: 34 2381453 602 muratpaşa suite laguna apart otel 64 196 bahçelievler mahallesi teoman paşa caddesi no: 53 2433436 603 muratpaşa abad pansiyon öz.konak. tesisi 13 21 kiliçaslan mahallesi hesapçi sokak no: 54 - kaleiçi 2474466265 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 604 muratpaşa ally öz.konak. tesisi 8 16 kaleiçi 2447704 605 muratpaşa alp paşa konaği öz.konak. tesisi 19 39 barbaros mahallesi hesapçi sokak no: 30 - kaleiçi 2475676 606 muratpaşa puding suite öz.konak. tesisi 6 14 barbaros mahallesi mescit sokak no: 25/1 2438050 607 muratpaşa reutlingen öz.konak. tesisi 16 35 kiliçarslan mahallesi ömer efendi sokak no : 12 - kaleiçi 2476372 608 muratpaşa tekeli konaklari öz.konak. tesisi 8 16 selçuklu mahallesi dizdar hasan sokak - kaleiçi 2445465 609 muratpaşa tuvana öz.konak. tesisi 15 32 tuzcular mahallesi karanlik sokak no: 18 - kaleiçi 2476015 610 muratpaşa tuvana residence öz.konak. tesisi 11 22 tuzcular mahallesi karanlik sokak no : 7 - kaleiçi 2444053 611 muratpaşa tütav türk evi otelleri öz.konak. tesisi 20 39 selçuk mahallesi mermerli sokak no: 2-4-8 / kaleiçi 2486591 612 muratpaşa villa perla öz.konak. tesisi 10 20 barboros mahallesi hesapçi sokak no: 26 - kaleiçi 2489793 613 muratpaşa villa verde öz.konak. tesisi 6 12 kiliçarslan mahallesi seferoğlu sokak no: 8 2482559 614 serik adora resort otel 5 yildizli tatil köyü 240 480 belek turzim merkezi üçüncü kum tepesi 7254051 615 serik club ali bey 5 yildizli tatil köyü 452 1 000 belek turizm merkezi iskele mevki - belek 7151600 616 serik club mega saray 5 yildizli tatil köyü 604 1 198 üçüncü kum tepesi mevki kaderiye beldesi 7101100 617 serik club pine beach 5 yildizli tatil köyü 367 735 ileribaşi mevki - belek 7152555 618 serik clup asteria 5 yildizli tatil köyü 495 1 140 yeni mahalle üçkum tepesi - kadriye beldesi 7254001 619 serik grida 5 yildizli tatil köyü 444 970 belek turizm merkezi 7151500 620 serik letoonia golf resort 5 yildizli tatil köyü 209 468 belek turizm merkezi acisu mevki - belek 7151450 621 serik papillon belvil tatil köyü 5 yildizli tatil köyü 286 593 taşliburun mevki belek turizm merkezi - belek 7100900 622 serik adam & eve 5 yildizli otel 469 1 000 ileribaşi - iskele mevki - belek 7152444 623 serik adora resort otel 5 yildizli otel 279 607 belek turzim merkezi üçüncü kum tepesi 7254051 624 serik altis golf hotel 5 yildizli otel 473 1 000 belek turizm alani 7254240 625 serik alva donna 5 yildizli otel 452 1 168 sahil mahallesi mimar sinan caddesi no: 1 - boğazkent 7310025 626 serik aydinbey famous resort otel 5 yildizli otel 224 512 boğazkent beldesi 7310870 627 serik barcelo tat beach golf resort hotel 5 yildizli otel 396 834 yeni mahalle üçüncü kum tepesi mevki kadriye beldesi 7102600266 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 628 serik bel conti resort 5 yildizli otel 510 1 000 iskele mevki - belek 7151540 629 serik belek beach resort otel 5 yildizli otel 321 878 mimar sinan caddesi 35. sokak - boğazkent 7311010 630 serik calista luxury resort 5 yildizli otel 557 1 178 taşliburun mevki kadriye beldesi 7100101 631 serik carya golf otel 5 yildizli otel 170 396 ileribaşi iskele mevki - belek 7256320 632 serik club victoria hotel 5 yildizli otel 235 470 boğazak mahallesi mehmet akif caddesi 32. sokak - boğakent 7310101 633 serik cornelia de luxe resort 5 yildizli otel 358 750 belek turizm merkezi ileribaşi mevkii - belek 7101500 634 serik cornelia diamond golf resort & spa 5 yildizli otel 571 1 200 belek turizm merkezi ileribaşi mevki (g-8 nolu özel parsel) - belek 7101600 635 serik crystal hotels family resort 5 yildizli otel 372 876 boğazak mahallesi 50 sokak - boğazkent 7311050 636 serik ela quality resort hotel 5 yildizli otel 583 1 200 belek turizm merkezi ileribaşi iskele mevki - belek 7102200 637 serik febeach resort belek otel 5 yildizli otel 315 706 yeni mahalle beşgöz caddesi no: 8 - kadriye beldesi 7255611 638 serik gloria golf resort 5 yildizli otel 696 1 400 acisu mevki - belek 7151520 639 serik gloria verde resort 5 yildizli otel 250 550 ileribaşi mevki - belek 7100500 640 serik ic hotel santai 5 yildizli otel 464 1 000 kum tepesi mevki - belek 7254102 641 serik iberostar bellis otel 5 yildizli otel 600 1 200 taşliburun mevki no: - kadriye 7102100 642 serik joy blue collection belek 5 yildizli otel 360 744 belek turizm alani ileribaşi mevki - belek 7152100 643 serik justiniano club belek 5 yildizli otel 598 1 200 belek turizm merkezi taşliburun mevki kadriye beldesi 7254201 644 serik letoonia golf resort 5 yildizli otel 248 528 belek turizm merkezi acisu mevki - belek 7151450 645 serik magic life der club sirene city 5 yildizli otel 408 850 çamlik mevki kadriye beldesi 7254130 646 serik magic life waterworld 5 yildizli otel 772 1 620 iskele mevki - belek 7151300 647 serik maritim pine beach resort 5 yildizli otel 325 650 belek turizm merkezi ileri başi mevki - belek 7100200 648 serik papillon ayscha 5 yildizli otel 363 750 ileribaşi mevki 7101200 649 serik papillon zeugma 5 yildizli otel 311 648 belek turizm merkezi ileribaş mevki - belek 7101000 650 serik robinson club nobilis golf otel 5 yildizli otel 437 898 acisu mevki - belek 7100300 651 serik sirene belek 5 yildizli otel 426 1 000 belek turizm merkezi üç kum tepesi mevkii pk 33 - belek 7100800267 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 652 serik spice hotel & spa 5 yildizli otel 546 1 160 belek turizm merkezi ileribaşi iskele mevki - belek 7151767 653 serik sun zeynep otel 5 yildizli otel 405 850 belek turizm merkezi 7254180 654 serik vera club hotel mare 5 yildizli otel 370 888 boğazak mahallesi akdeniz caddesi 50. sokak no : 18 - boğazkent 655 serik vera club hotel paraiso verde 5 yildizli otel 646 1 584 boğazak mahallesi mehmet akif caddesi 37. sokak - boğazkent 7310743 656 serik voyage belek 5 yildizli otel 587 1 175 belek turizm merkezi iskele mevki - belek 7102500 657 serik xanadu resort hotel 5 yildizli otel 422 890 acisu mevki - belek 7100000 658 serik arcadia international hotel resort 4 yildizli otel 471 982 belek turizm merkezi iskele mevki pk 9 - belek 7151100 659 serik cesars temple otel 4 yildizli otel 571 1 176 ileribaşi mevki - belek 7151015 660 serik club mega saray 4 yildizli otel 314 660 üçüncü kum tepesi mevki kaderiye beldesi 7101100 661 serik melissa garden otel 4 yildizli otel 199 408 akinlar mahallesi deniz caddesi dinler bahçesi karşisi 7256070 662 serik siam elegance hotel & spa 4 yildizli otel 324 812 boğazak mevki - boğazkent 663 serik golden belek 3 yildizli otel 49 99 turban yolu köyiçi mevki - belek 7152000 664 serik papillon belvil tatil köyü 3 yildizli otel 121 256 taşliburun mevki belek turizm merkezi - belek 7100900 665 serik belek poseidon kamping 19 47 çamlik mahallesi ileribaşi mevki - belek 7151912 666 serik gloria elegance resort öz.konak. tesisi 57 120 ileribaşi iskele mevki 7100600 667 serik antalya golf club kempinski hotel the dome golf tesisi 176 417 üçkum tepesi kadriye beldesi 7101300 668 serik carya golf otel golf tesisi 0 0 ileribaşi iskele mevki - belek 7256320 669 serik cornelia diamond golf resort & spa golf tesisi 0 0 belek turizm merkezi ileribaşi mevki (g-8 nolu özel parsel) - belek 7101600 670 serik gloria elegance resort golf tesisi 0 0 ileribaşi iskele mevki 7100600 671 serik gloria golf resort golf tesisi 0 0 acisu mevki - belek 7151520 672 serik national golf club golf tesisi 0 0 belek turizm merkezi üçkum tepe mevkii - belek 7254620 673 serik robinson club nobilis golf otel golf tesisi 23 68 acisu mevki - belek 7100300 674 serik tat golf golf tesisi 0 0 kadriye beldesi üç kum tepesi mevki 7255303 675 serik kaya belek turizm kompleksi 798 1 745 üçkum tepesi mevkii belek turizm merkezi - belek 7255500 t o p l a m 139,082 298,145 kaynak : antalya il kültür ve turizm müdürlüğü - nisan 2010268 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 3. ziyaretçi ve gelir durumu 2008 yılında antalya’ya gelen yerli ve yabancı zi-yaretçi sayısı 9 093 071 olarak gerçekleşmiştir. bu zi-yaretçilerin 8 564 513’ü yabancı, 428 624’ü vatandaş ziyaretçilerden, 99 934’ü deniz limanlarından giriş ya-pan günübirlik yerli-yabancı ziyaretçilerden oluşmak-tadır. 2008 yılında antalya’ya gelen yabancı turist sa-yısı bir önceki yıla göre % 17,46 oranında (1 273 157) oranında artmıştır. 2008 yılında antalya’ya en çok ziyaretçi gönde-ren ülke sıralamasında; almaya, % 26,97 (2 309 762) ile birinci, rusya % 25,49 (2 183 302) ile ikinci, ukray-na % 5,29 (452 978) ile üçüncü sırada yer almaktadır. ukrayna’yı; hollanda, israil, ingiltere, isveç, avusturya, polonya, belçika ve fransa izlemektedir. 2009 yılında antalya’ya gelen ziyaretçi sayısı 8 796 585 olarak gerçekleşmiş olup, bu ziyaretçilerin 8 260 399’u yabancı, 444 475’i vatandaş ziyaretçilerden, 91 711’i deniz limanlarından giriş yapan günübirlik yerli-yabancı ziyaretçilerden oluşmaktadır. 2009 yılın-da antalya’ya gelen yabancı turist sayısı bir önceki yıla göre % 3,55 (304 144) oranında azalmıştır. 2009 yılında antalya’ya en çok ziyaretçi gönderen ülke sıralamasında almaya, % 27,82 (2 298 231) ile bi-rinci, rusya federasyonu % 25,58 (2 112 673) ile ikinci, hollanda % 5,16 (425 966) ile üçüncü sırada yer almak-tadır. hollanda’yı ukrayna, ingiltere, avusturya, polon-ya, fransa, isveç ve belçika izlemektedir. konu ile ilgili bazı istatistiki tablolar aşağıda be-lirtilmiştir. a. illere göre ziyaretçi tablosu 17/ø/.h/7h59(785ø00h'h5/höh ,/,1'h/.(0ø(*(/(1%1&,ø5(7dø/(5ø1 6,1,5.3,/5,1,1%ö/,2/'8ö8ø//(5(*g5('ö,/,0*5)øöø 'lhu % 13,92 øvwdqexo % 27,74 qwdo\d % 30,51 0xod % 10,42 \gõq % 2,27 ø]plu % 3,90 (gluqh % 10,01 qn d u d % 1,24 øoohu 7xu lvw6d\õvõ 3d\õ qwdo\d øvwdqexo 0xod (gl uqh ø]plu \gõq qndud 'lhu øoohu 7rsodp269 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m b. yıllar itibariyle ziyaretçi tablosu c. müze ve örenyerleri ziyaretçi ve gelir tablosu 17/ø/.h/7h59(785ø00h'h5/höh ,//5ø7ø%5ø/(h/.(0ø(9(17/*(/(1%1&,ø5(7dø6,/5, antalya 7h5.ø( antalya 7h5.ø( 1980 4 903 1 288 060 0.38 1995 1 939 477 7 726 886 25.10 1981 6 694 1 405 311 0.48 1996 2 540 965 8 614 085 29.50 1982 10 151 1 391 717 0.73 1997 2 901 788 9 689 004 29.95 1983 18 385 1 625 099 1.13 1998 2 609 150 9 752 697 26.75 1984 45 334 2 117 094 2.14 1999 1 824 406 7 487 285 24.37 1985 65 915 2 614 924 2.52 2000 3 230 837 10 428 153 30.98 1986 101 539 2 391 085 4.25 2001 4 167 841 11 618 969 35.87 1987 214 718 2 855 546 7.52 2002 4 747 328 13 256 028 35.81 1988 379 019 4 172 727 9.08 2003 4 681 951 14 029 558 33.37 1989 609 534 4 459 151 13.67 2004 6 047 168 17 516 908 34.52 1990 826 027 5 389 308 15.33 2005 6 884 024 21 124 886 32.59 1991 625 650 5 517 897 11.34 2006 6 011 183 19 819 833 30.33 1992 1 189 354 7 076 096 16.81 2007 7 291 356 23 341 074 31.24 1993 1 215 800 6 500 638 18.70 2008 8 564 513 26 336 677 32.52 1994 1 198 238 6 670 618 17.96 2009 8 260 399 27 077 114 30.51 %1&,ø5(7dø6,/5, antalya'nin payi (%) ,//5 %1&,ø5(7dø6,/5, antalya'nin payi (%) ,//5 17/ø/.h/7h59(785ø00h'h5/höh ,/,1'ø/ø0ø'(.ø0h(9(g5(1(5/(5ø1øø5(7('(1(5/ø9(%1&, 785ø676,6,ø/((/'(('ø/(1*(/ø57875, 17/0h(6ø 15,00 tl 27 701 33 435 34 786 6 538 102 460 415.515,00 tl /10h(6ø 3,00 tl 7 338 6 215 0 324 13 877 22.104,00 tl 6ø'(0h(6ø 10,00 tl 19 625 6 866 6 967 1 259 34 717 196.250,00 tl 54.664 46.516 41.753 8.121 151 054 633.869,00 tl 63(1'26 15 76 429 47 166 158 192 14 348 296 135 1.146.435,00 tl 3(5*( 15 31 195 16 703 169 626 3 002 220 526 467.925,00 tl 36(/,6 8 82 885 26 851 39 147 4 095 152 978 663.080,00 tl 12(/%%0h(6ø 10 42 312 26 937 313 883 3 096 386 228 423.120,00 tl 05 10 43 273 23 320 318 391 2 104 387 088 432.730,00 tl ;1726 3 17 193 2 376 2 435 245 22 249 51.579,00 tl 6,0(1 8 20 364 5 637 4 646 529 31 176 162.912,00 tl 375 5 63 150 6 686 1 928 1 056 72 820 315.750,00 tl 7(50(6626 8 17 047 5 000 2 462 150 24 659 136.376,00 tl .5ø1 3 4 325 8 648 564 148 13 685 12.975,00 tl 2/0326 3 112 674 23 925 315 2 385 139 299 338.022,00 tl 2/0326(3odm.duwõ) 5 29 840 0 0 0 29 840 149.200,00 tl 5.1' 3 2 246 289 0 0 2 535 6.738,00 tl /1./(6ø 10 154 377 17 007 46 417 3 816 221 617 1.543.770,00 tl (0('(../(6ø 10 8 615 6 211 0 215 15 041 86.150,00 tl /1.,,/.8/( 3 16 853 1 969 0 161 18 983 50.559,00 tl 6(/*( 3 2 639 0 155 0 2 794 7.917,00 tl 6ø'(7ø75268 10 52 873 15 126 8 417 2 458 78 874 528.730,00 tl /177h5.(9ø9(0h(6ø hfuhwvl] - 4 568 - - 4 568 0,00 tl 17/77h5.(9ø9(0h(6ø hfuhwvl] - 26 279 - 1 26 280 0,00 tl 778 290 264 698 1 066 578 37 809 2 147 375 6.523.968,00 tl 832 954 311 214 1 108 331 45 930 2 298 429 7.157.837,00 tl 0h(/(5 *ø5øù h&5(7ø h&5(7/ø ø5(7dø h&5(76ø ø5(7dø ø1'ø5ø0/ø*583 (6h\dkdwfhqwdvõ) 0h(.57/, ø5(7dø ø5(7dø 723/0, 0h(/(5723/0, g5(1(5/(5ø *ø5øù h&5(7ø h&5(7/ø ø5(7dø h&5(76ø ø5(7dø ø1'ø5ø0/ø*583 (6h\dkdwfhqwdvõ) g5(1(5/(5ø723/0, *(1(/723/0 0h(.57/, ø5(7dø ø5(7dø 723/0, g5(1(5ø*(/ø5ø 0h(*(/ø5ø270 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 4. seyahat acentaları ilimizde 2009 yılı verilerine göre; farklı gruplarda toplam 975 adet turizm seyahat acentası bulunmaktadır. bu acentaların, 9’u aksu, 234’ü alanya, 1’i döşemealtı, 2’si finike, 41’i kaş, 97’si kemer, 1’i kepez, 29’u konyaaltı, 139’u manavgat, 392’si muratpaşa, 3’ü kumluca, ve 26’sı serik’de faaliyet göstermektedir. 5. profesyonel turist rehberleri 17/ø/.h/7h59(785ø00h'h5/höh 785ø06(7&(17/5,1,16,6,9(ø/d(/(5(*g5('ö,/,0, 0(5.( ù8%( 0(5.( ù8%( 0(5.( ù8%( 0(5.( ù8%( 0(5.( ù8%( 271 88 24 3 4 2 299 93 13 14 1 1 15 14 6 3 6 3 1 1 0 1 1 0 103 97 17 7 3 2 2 3 125 109 49 78 4 4 2 2 57 82 44 50 2 1 47 50 16 9 1 1 18 9 2 2 0 2 1 3 0 29 7 3 2 34 7 537 346 53 14 10 2 8 5 608 367 *(1(/723/0 0 3 .80/8& 2 1 0 *58%8 359 6(7&(176,*583/5, )/ø(7 %g/*(/(5ø **58%8 %*58%8 &*58%8 27 0 .(0(5 94 2 1 0 97 08573ù .68 .(3( .21/7, 1 200 27 (*) veriler 31.12.2009 tarihi itibariyledir. 975 'gù(0(/7, alanya 019*7 127 0 0 9 1 0 0 0 0 6 0 0 0 8 2 2 0 24 5 5 1 234 139 723/0 392 9 1 29 1 1 1 723/0 2 0 0 36 3 2 975 883 67 12 13 0 27 )ø1ø.( 0 2 6(5ø. 25 1 0 41 .ù 17/ø/.h/7h59(785ø00h'h5/höh 0h'h5/höh0h(.,7/,352)(621(/785ø675(%(5/(5ø1(ø79(5ø/(5 almanca øqjlol]fh )udqvõ]fd øwdo\dqfd rusça %xojdufd japonca 590 502 71 27 257 73 11 hollandaca øvyhooh 1ruyhooh øvsdq\rofd arapça 5rphqfh dlqfh 65 7 12 10 4 9 4 )lqfh 'dqlpdundfd yunanca .ruhfh /hkoh øeudqlfh macarca 0 4 3 1 2 2 5 dhnoh 6õusod 6orydnod farsça 3ruwhnl]fh 1 1 1 4 1 (*) veriler 31.12.2009 tarihi itibariyledir. h/.(6(// %g/*(6(/ 723/0 1 411 29 1 440 honhvho.rnduwoõ5hkehuohu %ojhvho.rnduwoõ5hkehuohu %1&,'ø/'ö,/,0, h/.(6(// %g/*(6(/.2.57/,5(%(56,6, 723/05(%(5 1 440 'lo%lohq 176 'lo%lohq 1 242 'lo%lohq 1 'lo%lohq 17 'lo%lohq 4271 dünden bugüne antalya ilimizde 2009 yılı verilerine göre; il kültür ve turizm müdürlüğüne kayıtlı profesyonel turist rehberi sayısı 1 440 olup, bunlardan 1.411’i ülkesel ve 29’u bölgesel kokartlıdır. bu rehberlerden; 590’ı almanca, 502’si ingilizce, 257’si rusça, 71’i fransız-ca, 73’ü bulgarca, 65’i hollanda’ca bilenlerden, di-ğerleri de nadir dil bilenlerden oluşmaktadır. rehberlerle ilgili ilimizde meslek birliği ola-rak, aro- antalya rehberler odası’nın da sektöre olumlu katkılarının olduğu görülmektedir. 6. turizm amaçlı sportif faaliyetler ilimizde 2009 yılı verilerine göre; su üstü, su altı, rafting, quad, kano ve yamaç paraşütü gibi turizm amaçlı sportif faaliyetler için toplam 397 adet turizm amaçlı sportif faaliyet belgesi düzenlenmiştir. 7. mavi bayrak “dünya lideri antalya” 2009 yılı itibariyle ülkemiz genelinde 300 adet mavi bayrak dalgalanan tesisin bulunduğu, 640 kilo-metrelik kıyı şeridi bulunan antalya’da da, 159 adet mavi bayrak belgeli tesisisin olduğu, bu durumda ili-mizin, dünyada en çok mavi bayrak ödüllü plaj ve ma-rina sayısı ile birinci sırada olduğu görülmektedir. mavi bayrak, gerekli standartları taşıtan nitelik-li plaj ve marinalara verilen uluslararası çevre ödülü-dür. temiz, bakımlı, donanımlı, güvenli ve dolayısıy-la uygar, sürdürülebilir bir çevrenin sembolüdür. mavi bayrak, özünde temiz deniz suyu, sonrasında da çevre eğitimi ve bilgilendirmeye önem veren gerekli dona-nıma sahip, iyi bir çevre yönetimini temsil etmektedir. mavi bayrak projesi ilk olarak 1987 yılında avrupa’da, avrupa birliği’ne üye ülkelerde başlamış-tır. proje, 2001 yılına kadar sadece avrupa birliği ülke-lerinde uygulanmakta iken, dünya ülkelerinden gelen talep üzerine bugün 29’u avrupa ülkesi olmak üzere toplam 42 ülkede uygulanmaktadır. programın mer-kezi danimarka’nın kopenhag şehridir. mavi bayrak projesi, uluslararası çevre eğitim vakfı (foundation for environmental education-fee) tarafından koordine edilmekte ve türkiye temsilciliği-ni türkiye çevre eğitim vakfı (türçev) yapmaktadır. ülkemizde mavi bayrak uygulamasına 1993 yılında başlanmış olup, aynı yıl kültür ve turizm bakanlığı’nın öncülüğünde turçev’in kurulmasıyla, avrupa çev-re eğitim vakfı’na (bugünkü adıyla, uluslararası çevre eğitim vakfı) üye olunmuştur. mavi bayrak ile ilgili istatistiki veriler aşağıdaki tablolarda belirtilmiştir. a. mavi bayrak ödüllü plaj ve marinalar tablosu yıllar itibariyle ülkemizdeki ve antalya’daki mavi bayrak ödüllü plaj ve marina sayıları ile antalya’nın payı yillar mavi bayrak ödüllü plaj ve marinalar antalya'nin payi t ü r k i y e a n t a l y a plaj marina toplam plaj marina toplam 2001 99 11 110 50 3 53 % 48 2002 127 12 139 61 3 64 % 46 2003 140 11 151 59 3 62 % 41 2004 151 12 163 72 3 75 % 46 2005 174 12 186 87 3 90 % 48 2006 192 14 206 90 3 93 % 45 2007 235 14 249 126 3 129 % 52 2008 258 13 271 143 2 145 % 54 2009 286 14 300 156 3 159 % 53272 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m b. uluslar arası mavi bayrak tablosu 2009 yili uluslararasi mavi bayrak sayilari plajlar marinalar 1 ispanya 486 1 almanya 126 2 yunanistan 425 2 ispanya 75 3 fransa 288 3 fransa 73 4 türkiye 286 4 danimarka 70 5 italya 227 5 hollanda 69 6 portekiz 226 6 italya 56 7 danimarka 218 7 isveç 49 8 hırvatistan 115 8 finlandiya 49 9 irlanda 75 9 hırvatistan 24 10 ingiltere ve kuzey irlanda 71 10 portekiz 21 11 güney kıbrıs 53 11 türkiye 14 12 hollanda 41 12 yunanistan 8 diğer 36 ülke 185 diğer 22 ülke 45 toplam 2696 toplam 639273 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m 8. turizm danışma büroları ilimizde daha önce mülga il turizm müdürlükleri-ne bağlı müstakil müdürlük olarak hizmet veren; -merkez turizm danışma müdürlüğü -havaalanı turizm danışma müdürlüğü -alanya turizm danışma müdürlüğü -manavgat side turizm danışma müdürlüğü -kemer turizm danışma müdürlüğü ve büro ola-rak hizmet veren, -kaş turizm danışma bürosu, 16/04/2003 tarihinde kabul edilen 4848 sayılı ka-nunla, il kültür ve turizm müdürlüğü’ne bağlı olarak aynı yerlerde “turizm danışma bürosu” adı ile teşkilat-lanarak, yetki sınırları dahilindeki yerlerde, il kültür ve turizm müdürlüğü’nün faaliyet sahasına giren tüm tu-rizmle ilgili konularda faaliyetlerini sürdürmektedirler. 9. alternatif turizm faaliyetleri ve alanları 1. rafting ve safari 1.a. rafting ilimizde ilk olarak, manavgat beşkonak köprülü kanyonundaki köprü çayında başlayan rafting sporu alanya, serik ve diğer yörelerimizde de gelişim gös-termektedir. toros dağları’ndan doğan köprü irmağı 120 km boyunca kıvrılarak akar. ilimiz manavgat ilçesi beşko-nak köyü’nden ulaşılan rafting yapılan kanyonun en tepesinde bir roma köprüsü bulunmaktadır. 22 m.lik bu kemer, bin yıllardır selge antik kenti’ne yol ver-mektedir. 1.b. safari (jip, motokraf ve kamyon safarisi) ilimizde daha çok dağlık bölgelerde yapılan jeep, motor ve kamyon safari turları; -kemer ilçesi-kuzdere gedelme-altınyaka (göde-ne) - kumluca hattı, -serik ilçesi gebiz beldesi -uçansu şelalesi hattı -manavgat ile alanya ilçelerinde çeşitli hatlarda yapılmaktadır. 2. golf turizmi ilimiz serik ilçesi belek bölgesi, özellikle golf me-raklıları için avrupa’nın en iyi imkanlarını sunmaktadır. uluslararası turnuvalara da sahne olan bu cennetlerde hem spor yapılmakta, hem de tatil ve eğlencenin key-fi yaşanmaktadır. rafting sporu foto: m. dönmezer274 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 3. kaleiçi kültür turizmi kaleiçi ilimiz çekirdek merkezini oluşturan,deniz tarafın-dan kaplanan antik şehir ve duvarlar, günümüzde ka-leiçi diye adlandırılmaktadır. caddeler ve binalar, hala antalya’nın tarihini yansıtan bir çok işaretle doludur. evlerin karakteristik yapıları antalya’nın sadece mima-ri tarihi hakkında fikir vermekle kalmaz, aynı zamanda bölgedeki yaşam tarzını, gelenek ve görenekleri, ya-şam alışkanlıklarını en iyi şekilde yansıtır. geleneksel konut dokusu ve ev mimarimize ör-nek teşkil eden beypazarı ve safranbolu’dan sonra en iyi korunabilmiş yer olma özelliğine sahiptir. sur içindeki dar sokaklar, limandan yukarıya du-var boyunca uzanırlar. saat kulesi, yivli minare, key-hüsrev medresesi, karatay medresesi, iskele camii, tekeli mahmut paşa camii sur içindeki önemli tarihi eserlerden sadece bazılarıdır. kaleiçi’nde sokaklar, diğer tüm eski kent dokula-rında olduğu gibi taşıta değil, insan ve atlı trafiğe ye-tecek genişliktedir. yüksek duvarlarla çevrili, portakal, limon, keçiboynuzu, palmiye ağaçlarıyla süslü bahçeli evlerin çoğunda sarnıç şeklinde kuyular vardır. antalya büyükşehir belediyesi’nin yürüttüğü ve uyguladığı güzel projeyle şimdilerde kaleiçi, asli ko-numuna kavuşturularak estetik ve koruma anlayışının bütünleştiği manada düzenlenmiş, yol kenarları asma jeep safari:foto:a.kerim atilg an kamyon safari:foto:m.dönmezer golf sahası serik - belek foto:m.dönmezer275 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m çiçeklerle süslenmiş, araç trafiği kontrollü olarak azal-tılmış nefis, kültür ve tarih kokan bir gezinti yeri ha-line getirilmiş bulunmaktadır. biz burada bu konuda katkıları bulunan; kültür ve turizm bakanlığı, vakıfl ar genel müdürlüğü, antalya valiliği, akdeniz üniversi-tesi, ve antalya büyükşehir belediyesi yetkililerine bu hassasiyetlerinden dolayı teşekkürlerimizi sunuyor ve bu tür mekanlarımızın ilelebet korunması ve bakımı-nın yapılmasının insanlığa faydalı olduğunu düşünü-yoruz. (bkz.)- kitabımızın “1. cilt-iii. eski dönem antalyasi- 3.selçuk-lu öncesi dönemi antalyasi ve kaleiçi” bölümünden değişik bir açıdan incelenebilir. 4. kongre turizmi ilimizde özellikle kundu, be-lek, kemer, manavgat, alanya ve merkez’de bulunan belgeli turizm tesislerinde çok fazla sayıda kongre, fuar ve büyük organizasyonların ya-pılabileceği mekanlar mevcuttur. bu bakımdan ilimiz, birinci sınıf otel konaklama ve konferans tesisi zenginliği, kolay ulaşımı, güzel dekorlar ve eşsiz manzara cazibesi, mü-kemmel iklimi ve alternatif kültürel faaliyetlere göre çok daha düşük maliyet avantajları ile kongre turizmi-ne çok uygun bulunmaktadır. il merkezinde bu amaçla hizmet verilen mer-kezlerden cam piramit, anfaş-expo fuar merkezi ve tayla kongre merkezi, yıl boyunca büyük organizas-yonlara ev sahipliği yapmaktadır. antalya kaleiçi evleri foto:m.dönmezer276 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 5. inanç turizmi 5.1. demre noel baba festivali ilimiz demre ve kaş ilçelerinde her yıl 6 ve 8 ara-lık tarihleri arasında düzenlenmekte olan “uluslarara-sı noel baba festivali” , bilhassa demre ilçemizde bulu-nan “noel baba müzesi” ve myra antik kentinin önemi ile son yıllarda antalya’da yabancıların da katıldığı bir sempozyum şekline dönüşmüştür. 5.2. serik belek - dinler bahçesi ilimiz serik ilçesi belek turizm bölgesi içerisinde bulunan “dinler bahçesi” , 20 bin metrekarelik bir alan üzerinde cami, kilise, sinagog, müze, danışma bürosu ve yönetim binası açık ve kapalı alanlardan oluşmak-tadır. kapalı alanı 1.100 metrekaredir. kilise kendi için-de protestan, katolik ve ortodokslar’a ait olmak üzere üç kısma ayrılmaktadır. 5.3. tarihi ve külliye camileri ilimizde selçuklu, osmanlı ve yeni dönemde yapı-lan birçok camilerimiz mevcuttur. turizme hitap eden ve çok sayıda ziyaretçinin gezip gördüğü selçuklu ve osmanlı dönemlerine ait camilerin başında il merkezi, alanya, akseki, korkuteli ilçelerindeki bazı camiler ile elmalı ilçemizdeki ömer paşa camii dikkat çeken tari-hi camiler arasındadır. (bkz.)- kitabımızın “2.cilt-vii-sosyal, ekonomik ve kültürel yapi-15-vakiflar-2-vakiflar genel müdürlüğü envanterindeki vakiflar-b.vakıfl ar bölge müdürlüğü’ne bağlı vakıf eserleri” bölümünden de diğer tarihi camiler incelenebilir. ayrıca bir örneği aşağıdaki resimde görülen ve 2004 yılında inşa edilen ilimiz manavgat ilçe merke-zindeki külliye camii, yıl boyunca birçok yerli ve ya-bancı ziyaretçiye ve ibadet edenlere ev sahipliği ya-pan örnek ve muhteşem-bakımlı bir ibadethane oldu-ğu görülmektedir. manavgat merkez külliye camii* mülkiyeti türkiye diyanet vakfı’na aittir. cami ör-nek mahallesi çevre yolu alanya-antalya yolu üze-rinde olup, caminin arsa alanı 9000 m, inşaat alanı; 1500 m’dir cami bir ana kubbe, 4 yarım ay şeklinde kubbe ve 27 adet küçük kubbeden oluşmaktadır. ana kubbenin yerden yüksekliği 30 metredir. dört minare-si her minarenin üçer şerefesi olup minarelerin yük-sekliği 60 m.dir her minare 3’er şerefeli olup cami sel-çuklu ve osmanlı mimari tarzında inşa edilmiş, eserin kündekari kapısı bir senelik el işçiliği ile yapılmış, çi-nilerinin büyük kısmı el yapısı taş çinidir. camiye 250 ton demir, 65 ton kurşun, 500 metreküp beton kulla-antalya-serik-belek dinler bahçesi manavgat külliye camii-foto: www.manavgatmuftulugu.gov.tr277 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m nılmak suretiyle birinci sınıf malzeme ve işçilikle ya-pılmıştır. caminin üç ana kapısı mevcuttur. yan ka-pılardan giriş sermafile kadar çıkmaktadır. camii için; 2004 yılı maliyeti ile yaklaşık olarak 3 trilyon tl har-canmıştır. cami; şimdi elazığ il müftüsü olan ömer kocaoğul ’un önderliğinde tamamen manavgat hal-kının katkıları ile yapılmıştır. 20 eylül 2004 tarihinde devlet bakanı mehmet aydin ve çok sayıda komşu il ve ilçe müftülerinin ve on bine yakın vatandaşın katı-lımı ile hizmete açılmıştır. camini mimarı konyalı hacı veyis zade camii mimarı olan hasan hazer’dir. *kaynak:www.manavgatmuftulugu.gov.tr 6. konyaaltı kış turizmi antalya körfezi’nin batısında olan beydağla-rı, toroslar’ın başlangıcıdır. saklıkent’e ilimiz akdeniz üniversitesi-iller bankası kavşağın-dan batıya doğru çakırlar yolun-dan yaklaşık 25 km mesafe ile ula-şılmaktadır. antalya’da kayak turizmi de-nince ilk akla gelen saklıkent ka-yak ve dinlenme merkezi’nin bu-lunduğu “saklı yaylası” 2000 m irti-fası olan bakırlı dağı yamacındadır. 7. kemer tahtalı teleferiği ilimiz kemer-kumluca kara-yolu üzeri çamyuva-tekirova bel-delerinin arasından karayolu ile ilk binme istasyonuna ulaşılan tahta-lı teleferik; eşsiz manzaralı tertemiz masmavi görüntülü akdeniz’den, 2.365 m. yükseklikteki tahtalı dağı-nın eşsiz birleşimini sizlere turizm deneyimiyle yaşatıyor. teleferik ile dakikalar içerisinde 4350 m uzunlu-ğundaki tırmanma şeridini, 80 kişi-lik kabinler ile yaklaşık 10 dk. içerisinde tamamlayabi-lirsiniz. “denizden gökyüzüne” sloganını gerçeğe dö-nüştüren bu proje ile hem yaz hem de kış turizmini doya doya yaşayabilirsiniz. kış aylarında kış sporları için, yaz aylarında ise denize girip yukarıda hem man-zara hem de serinlemek amacı ile faydalanabilmeniz mümkün. avrupanın en uzun teleferiği olan tahtalı teleferiği akdeniz ile tahtalı dağı’nı (olympos dağı) nı birleştirmektedir. bunaltıcı yaz günlerinde ve her zaman, tahtalı teleferiği’ni kullanarak denizden sadece bir kaç daki-ka içerisinde tahtalı dağı’nın zirvelerine ulaşıp serin-lemek ve doğa manzarasının keyfini çıkarmak mümkündür. zirvede iken antalya’dan kumluca burnuna ka-dar olan kıyı şeridi görülebilmekte, manzaranın daha iyi izlenebilmesi için sabah veya akşam vakitlerinde çıkılması tavsiye edilmekte ve tesis-lerde lokanta da kahvaltı imkanının bulunduğu anlaşılmaktadır. adres: fajos turizm işlet.telefe-rik a.ş. cumhuriyet meydanı n:1/g/ tel : 0242.814 30 47-kemer/antalya 8. yayla kültür turizmi ilimiz akseki, ibradı, alanya, gündoğmuş, gazipaşa, korkuteli, elmalı, kaş, finike, kumluca ve kemer ilçelerindeki çeşitli yaylalarda kül-tür ve yayla turizmi yapılması mümkündür. antalya - kemer - tekirova - tahtalı teleferiği278 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m 9. kemer-çıralı-yanartaş antalya-kemer-kumluca yolu üzerinde, kemer il-çesi ulupınar köyü çıralı mahallesinden giden yoldan sonra, yaklaşık 30 dk. yürüyerek yaya olarak ulaşılabi-len çıralı, diğer ismiyle yanartaş‘da, kayaların arasın-dan doğalgaz sızıntısı nedeniyle çıkan alevler yüzyıl-lardır hiç sönmeden yanmaktadır. muhteşem bir hik-met ürünü olan çıralı-yanartaş, aynı zamanda milli park olarak da ilan edilerek koruma altına alınmış ili-mizde ve ülkemizde benzeri olmayan bir “temalı tu-rizm” sahası olarak öne çıkmakta ve yaz günlerinde burada gezen ziyaretçilerin ziyaret dönüşünde serin-lemek ve güneşlemek amacıyla kendilerini rahatlata-bilecek çok güzel ve temiz çıralı sahili de yöreye ayrı bir güzellik katmaktadır. ayrıca termesos antik kentine de yaya olarak bu sahilden ulaşılabilmektedir. 10. alanya sapadere kanyonu alternatif turizm açısından ilimiz alanya ilçesi-nin doğusunda sapadere köyünde bulunan sapade-re kanyonu 750 mt. uzunluğunda olup yaklaşık 400 mt. yüksekliğe sahiptir. sapadere çayının çıkış nokta-sında bulunan kanyon üzerine yapılan çelik destekler-le yürüyüş yolu ve kanyon girişinde inşa edilen mesi-re yeri, kır gazinosu vs. yatırımlar ile kanyon görülme-ye değer bir turizm alanı haline getirilmiştir.alanya’ya 40 km., antalya hava limanı’na 175 km uzaklıkta olan sapadere kanyonuna alanya-gazipaşa karayolundan demirtaş kasabasına giden yoldan asfalt yol ile rahat-lıkla ulaşabilmektedir. alanya’nın sapadere köyünde bulunan; sapade-re kanyonu girişinden yaklaşık 300 metre içeride gör-meye değer bir şelale ve bu şelalenin döküldüğü yer-de yüzmeye müsait büyüklükte bir doğal havuz bu-lunmaktadır kanyon içerisine gelen misafirlerin rahatlıkla yü-rüyebilmesi için planlanmış yürüyüş yolu platformu, kumluca-gödene yaylası çıralı - yanartaş alanya sapadere kanyonu foto:www.alanya-rehber.com/tr279 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m ahşap ve çelik yapı malzemesi kullanılarak oluşturul-muş, çevreye herhangi bir şekilde zarar verilmeyecek şekilde inşa edilmiş platform gerektiğinde kaldırılabi-lecek şekilde yapılmıştır. alanya’nın o bunaltıcı yaz sıcaklarından kurtulup bir nebze olsun serinlemek isteyenlerin uğrak yeri ha-line gelen sapadere kanyonu gerçekten görülmeye değer bir doğa harikasıdır. sapadere kanyonu’na gidildiğinde, sapadere köyü içersindeki su değirmenini, ipek dokuma atölye-sini görmeden gidilmemelidir. yaylalardaki karlardan eriyerek gelen buz gibi sularda yetişen alabalıklardan yemeyi unutmayın. su kenarına kurulu çardaklarda te-miz orman havasını teneff üs ederken şehrin stresinin ve gürültüsünün uzaklaşmak da mümkün olmaktadır. 11. cumhurbaşkanlığı uluslararası türkiye bisiklet turu 2010 yılında 46’ıncısı düzenlenen cumhurbaş-kanlığı uluslararası türkiye bisiklet turu’na, 2008 yılı-lında ilk kez bir cumhurbaşkanı katılmış (cumhurbaş-kanı abdullah gül) ve turun tanıtımı bakan düzeyin-de yapılmıştır. istanbul sultanahmet meydanı’nda 12 nisan 2009’da saat 11.30’da cumhurbaşkanımız abdullah gül ’ün verdiği startla başlayan 45. cumhurbaşkanlığı uluslararası türkiye bisiklet turunda, 19 nisan 2009’da 8. etap olan antalya – alanya etabı koşulmuştur. trt1 ile eurosport, 1212 kilometrelik yarışın her etabını 8 gün boyunca, 2 helikopter ile izleyerek 15.00–17.00 saatleri arasında etkinliklerle birlikte nak-len yayımlanan turnuvanın, ilimiz ve ülkemizin tanıtı-mına büyük katkı sağladığı aşikardır. 12. mağara turizmi ilimizde gezilip görülmeye değer mağaralardan bazıları aşağıda belirtilmiştir. 12.1. alanya damlataş mağarası (bkz.) kitabımızın, “1.cilt-vi-idari yapi (mülki,mahalli ve özel idare)-d-ilçeler-3-alanya” bölümünden ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz. 12.2. serik zeytintaşı mağarası (bkz.) kitabımızın, “1.cilt-vi-idari yapi (mülki,mahalli ve özel idare)-d-ilçeler-19-serik” bölümünden ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz. 12.3. alanya dimçayı mağarası (bkz.) kitabımızın, “1.cilt-vi-idari yapi (mülki,mahalli ve özel idare)-d-ilçeler-3-alanya” bölümünden ayrıntılı olarak inceleyebilirsi-niz. 12.4. döşemealtı karain mağarası (bkz.) kitabımızın, “1.cilt-vi-idari yapi (mülki,mahalli ve özel idare)-d-ilçeler-5-döşemealti” bölümünden ayrıntılı olarak inceleyebi-lirsiniz. 12.5. döşemealtı kocain mağarası (bkz.) kitabımızın, “1.cilt-vi-idari yapi (mülki,mahalli ve özel idare)-d-ilçeler-5-döşemealti” bölümünden ayrıntılı olarak inceleyebi-lirsiniz. 12.6. ibradı altınbeşik mağarası (bkz.) kitabımızın, “1.cilt-vi-idari yapi (mülki,mahalli ve özel idare)-d-ilçeler-10-döşemealti” bölümünden ayrıntılı olarak inceleyebi-lirsiniz. *derleyen: a.kerim atilgan-il kültür ve turizm md.yrd. kaynaklar: -antalya valiliği (il planlama ve koordinasyon mü-dürlüğü) -www.manavgat.gov.tr -www.manavgatmuftulugu.gov.tr -www.alanya.gov.tr/ -www.tahtaliteleferik.com/ -www.alanya-rehber.com/tr -http://akdenizesintisi.azbuz.com/ -www.sapaderekoyu.com/turizm/sapadere-kanyonu. html -http://www.tourofturkey.org/ -http: //laklakcafe.org/forum/alanya-sapadere-kanyonu- -http://sunsearch.info/turkiye/alanya/kiralama-turlar/ sapadere-kanyonu/ döşemealtı kocain mağarası280 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m d. ilgili kurum, kuruluş ve sektör temsilcilikleri ilimizde direkt ve dolaylı olarak kültür ve turizm sektörüne katkıda bulunan, destek ve yön veren başlıca oda, vakıf, birlik ve derneklerin listesi aşağıda belirtilmiştir. ilimizin istihdam, turizm ve ekonomisine katkıda bu-lunan, burada ismini zikredebildiğimiz ve yer veremediğimiz tüm kurum ve kuruluş yetkili ve çalışanlarına teşek-kür etmek istiyoruz. oda, vakif , birlik ve dernekler yetkilinin adi – soyadi telefon faks 1 antalya ticaret ve sanayi odası (atso) çetin osman budak 248 99 00 242 25 66 2 antalya esnaf ve sanatkarlar odaları birliği (aesob) abdullah sevimçok 334 56 56 334 56 59 3 antalya ticaret borsası (atb) ali çandir 244 26 70 241 11 58 4 akdeniz turistik otelciler ve işletmeciler birliği (aktob) sururi çorabatir 321 39 94 321 59 26 5 türkiye seyahat acenteleri birliği (türsab) kerim çavuşoğlu 243 19 34 242 26 93 6 anfaş-aec -antalya expo center- fuarcılık mustafa çalik 462 20 00 462 19 90 7 belek turizm yatırımcıları birliği (betüyab) cemil uğurlu 725 56 92 725 56 94 8 kundu turizm yatırımcılar birliği (kuyab) okan önal 431 24 24 431 24 74 9 kemer turistik otelciler birliği (ketob) selçuk akiltopu 814 51 82 814 51 84 10 kemer tanıtma vakfı (ketav) aydın aytuğ 814 59 11 814 59 10 11 alanya turizm tanıtma vakfı (altav) mehmet ali koçak 511 76 21 513 98 90 12 antalya tanıtma vakfı (atav) nizamettin şen 238 27 76 237 95 38 13 güney antalya turizmi geliştirme ve altyapı işletmeleri birliği (gatab) yusuf uras 814 39 37 814 39 38 14 manavgat çevre koruma turizm altyapı tesislerini yapma ve işletme birliği (matab) hasan coşkun 756 96 20 756 96 20 15 manavgat -side turizm işletmeciler derneği (tuder) cengiz haydar barut 753 30 00 753 50 04 16 kızılağaç turizm yatırımcıları ve işletmecileri derneği (kituyad) m. fazıl dertlioğlu 748 73 73 748 73 83 17 kaş, kalkan ve patara turistik otelciler ve işletmeciler derneği (lukka) zafer hacı hafizoğlu 836 28 68 836 28 69 18 alanya turistik işletmeler derneği (altid) müfit kaptanoğlu 514 34 74 514 34 73 19 boğazkent turizm yatırımcıları birliği (botuyab) mehmet vardar 324 44 67 324 00 72 20 alara turizm yatırımcıları derneği (altuyad) sultan sirkeci 527 53 88 52753 87 21 lara turizm yatırımcıları birliği (latuyab) ersoy okutan 352 05 85 352 05 87 22 titreyengöl - sorgun turizm yatırımcılar birliği (tisoyab) sait güneri 756 96 16 756 95 09 23 antalya rehberler odası (aro) hasan uysal 311 11 30 322 91 75 24 çolaklı turizm işletmeciler derneği (çoder) yahya kurt 763 77 33 763 74 05 25 profesyonel otel yöneticileri derneği (poyd) volkan şimşek 312 32 06 312 32 07 26 kaleiçi esnafl arı güçlendirme ve kalkındırma derneği (kaleder) m. müfit perdahli 244 97 90 244 97 91 27 serik çevre kültür ve turizm altyapı birliği (setuyab) cahit öztürk 726 26 66 726 24 06 28 konyaaltı turistik otelciler birliği (koteb) metin ölçer 228 52 52 317 13 57 29 turistik mağazalar derneği (turmad) özer saraçoğlu 349 34 59 349 34 60281 dünden bugüne antalya k ü l t ü r v e t u r i z m e. ilimizin başlica kültürel ve turistik mekan ve temalari merkez ilçeler: 1. aksu: görülebilecek önemli yerler: kurşunlu şelalesi, -perge antik şehri, -kundu tu-rizm bölgesi, -yeşilkaraman incik antik şehri, -yörük parkı yöreye has ürünleri: -pamuk(eskiden), -mısır, -seracılık, -fide üreti-mi, -turizm, -nar(yeni dönemde), narenciye(yeni dö-nemde), -tahıl 2. kepez: görülebilecek önemli yerler: düden şelalesi, (bkz.) kitabımızın, “1. cilt-vi-b-1.büyükşehir bele-diyesi- 3.bağlı başlıca hizmet mekanları- 8.düden şe-lalesi” bölümünden ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz. -altınova (koyunlar) çiçek seraları, -kepez kent ormanı, -akdeniz su ürünleri üretme tesisleri, -vakıf zeytinliği, -hayvanat bahçesi, -kepez mısır çarşısı yöreye has ürünleri: -sanayi ve ticaret, -kesme çiçek, -fide üretimi 3. muratpaşa: görülebilecek önemli yerler: antalya müzesi,-yivli minare, -kaleiçi, -yatlima-nı, -demirciler çarşısı(2008 yılında yıkıldı, çarşı binası yeniden yapılmaktadır), -havaalanı, -lara plajları, -dü-den suyunun deniz şelalesi, -üç kapılar (hadrianus), -iki kapılı han(vakıf iş hanı kuzeyi), - uluslar arası al-tınportakal film festivali (eylül sonu-ekim başı) yöreye has ürünleri: -ekonomi, -sanayi ve ticaret, -turizm 4. konyaalti: görülebilecek önemli yerler: konyaaltı plajı, -liman, -tütektepe (manzara seyri,konaklama,yeme içme,yamaç paraşütü), -saklı-kent kayak merkezi, -tubitak gözlemevi yöreye has ürünleri: sanayi ve ticaret, -turizm 5. döşemealti: görülebilecek önemli yerler: termessos antik şehri, ariassos antik şehir kapı-sı, -çubuk boğazı, -karain mağarası, -kocain mağara-sı, -ekşili tescilli koca çınarı, -kırkgöz han, -kırkgöz su kaynağı, -organize sanayi bölgesi, -su sarnıçları (kızıl-lı, duacı ve kirişçiler köyleri), -yeşilbayır or-fe at çift-liği, -düzlerçamı ve termessos milli parkı (alageyik ve keklik yetiştirme ve dağ keçisi avcılığı), -güver uçu-rumu yöreye has ürünleri: döşemealtı halısı (eskiden), -pamuk (eskiden), -mısır, -nar(yeni dönemde), -tahıl, -hayvancılık doğu ilçeleri: 6. gazipaşa: görülebilecek önemli yerler: selinus örenyeri ve kalesi, -tarım festivali (nisan ayı), -çekirdeksiz nar festivali ((ekim ayı) yöreye has ürünleri: muz, -çilek, -nar, -seracılık 7. alanya: görülebilecek önemli yerler: alanya kalesi, ehmedek kalesi, -kızılkule, -damla-taş mağarası, -dim çayı, -alarahan, -şarapsahan, -sa-padere kanyonu yöreye has ürünleri muz, -yenidünya (muşmula), -seracılık, -turizm, 8. gündoğmuş: görülebilecek önemli yerler: uçansu şelalesi, eğrigöl yöreye has ürünleri: bal, pekmez 9. akseki: görülebilecek önemli yerler: akseki evleri, -tınaztepe mağarası (konya sınırı), -sarıhacılar köy evleri, -emiraşıklar lama çifl iği, yayla turizmi, -cevizli ayran festivali(ağustos 1.hafta), ku-yucak bal festivali (ağustos 4.hafta), -salihler köyü başak festivali (ağustos 2.hafta), -güzelsu köyü tari-hi osmanlı evleri yöreye has ürünleri: kardelen çiçeği, -üzüm, -pekmez, -kekik ve kekik yağı 10. ibradi: görülebilecek önemli yerler: ibradı evleri, -ormana evleri, -tarihi ibradı me-zarlığı, -altınbeşik mağarası, -yayla turizmi, kardelen festivali(nisan- 1.hafta) -üzüm festivali(eylül- 1.hafta) yöreye has ürünleri: üzüm (festivali yapılıyor), -pekmez, - kardelen çiçeği 11. manavgat: görülebilecek önemli yerler: manavgat şelalesi ve oymapınar barajı, -köprülü kanyon milli parkı, -rafting sporu, -selge antik kenti, -selevkia antik kenti, -etenna antik kenti,-manavgat irmağı ve köprüsü, -side tiyatrosu, -side apollon ta-pınağı, -side kültür sanat festivali-uluslar arası (eylül 3.ve 4. hafta),282 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m yöreye has ürünleri karpuz, -pamuk (eskiden), -zeytin, -seracılık, -tu-rizm, -nar (yeni dönemde), narenciye(yeni dönemde) 12. serik: görülebilecek önemli yerler: aspendos tiyatrosu, -aspendos su kemerle-ri, -antik aspendos köprüsü, -belek ve kadriye tu-rizm bölgeleri, -belek golf turizm tesisleri, -slyon an-tik kenti, -gebiz uçansu şelalesi, -zeytintaşı mağarası, -boğazkent kuş cenneti, -uçansu şelalesi, -pednelis-sos örenyeri (kozan köyü), -yörükler yöreye has ürünleri: zeytin, -pamuk(eskiden), -seracılık, -turizm, -hay-vancılık, -tahıl bati ilçeleleri: 13. korkuteli: görülebilecek önemli yerler: korkuteli barajı, -yaylalar (yazır, söbüce, imecik, varsak vb.), -alaâddin camii, -sinaneddin medrese-si, -bozova keşkek festivali (haziran 1.hafta), -şehza-de korkut etkinlikleri ve mantar festivali(ağustos 4. hafta) yöreye has ürünleri: kiraz, -mantar, -vişne, -elma, -kayısı, -dondurma, -hayvancılık, -tahıl 14. elmali: görülebilecek önemli yerler: tarihi elmalı evleri, -ömerpaşa camii ve külliye-si, -tahıl ambarları, -helvacılar ve leblebiciler çarşı-sı, -üzüm şırası ve pekmez üretimi, -tarihi yağlı pehli-van güreşleri(eylül 1. hafta), -elmalı hazinelerinin bu-lunduğu yer(bayındır köyü), -sedir ormanları ve anıt ağaçları (çığlıkkara milli parkı), -avlan gölü, -el sanat-ları (bakırcılık, demircilik, ağaç işleri, kilim dokuma), -elmalılı muhammed hamdi yazır (elmalı doğumlu-dur), -abdal musa türbesi ve şenlikleri(tekke köyü 23-25 haziran) yöreye has ürünleri: elma, -üzüm şırası ve pekmezi, -nohut, -leblebi, -helva, -tahıl 15. kemer: görülebilecek önemli yerler: -yörükçadırları, -yat limanı, - tekirova eko park (yılan, sürüngenler vb.), -phaselis örenyeri ve koyu, -çıralı sahili, -çıralı yanartaş (milli park), -ralli yarışla-rı (haziran ayı), -tahtalı teleferiği, -selçuklu av köşkü, -gedelme kalesi ve yörük çadırları yöreye has ürünleri: -turizm, -narenciye(eskiden) 16. kumluca: görülebilecek önemli yerler: seracılık, -tarım ve seracılık festivali (il’de en faz-la ilgi gören festival-nisan 3.4. hafta), -olympos ören-yeri ve ağaç evleri, -adrasan sahili, -radyopolis antik şehri, -mavikent korydalla antik kenti, -altınyaka (gö-dene) -akçağıl antik kaya mezarları, -alakır çayı, -yay-lalar (gödene, karagöl, söğütcuması vb.) yöreye has ürünleri: seracılık (domates, biber, patlıcan), -portakal, -mandalina, -limon, -nar (yeni dönemde) 17. finike: görülebilecek önemli yerler: arykanda örenyeri, -ayrıca mesire yeri (finike-elmalı yolu üzeri), -lmyra örenyeri, -finike kültür evi, -finike düven evi, -finike yat limanı, -hasyurt tarım fuarı -uluslararası (10-13 mayıs), -finike festivali (ha-ziran 4.hafta) yöreye has ürünleri: portakal, -mandalina, -seracılık, -nar(yeni dö-nemde), yat turizmi, -balıkçılık 18. demre: görülebilecek önemli yerler: noel baba kilisesi örenyeri, -noel baba etkinlikle-ri (aralık 1.hafta), -myra örenyeri, -beymelek su ürün-lerü enstitüsü, -üçağız, -simena örenyeri, -kekova, -likya kaya mezarları (myra) yöreye has ürünleri: biber, -seracılık, -turizm 19. kaş: görülebilecek önemli yerler: yat limanı, -kaş antik tiyatrosu, -mavi mağara, -kaputaş plajı, -kalkan yat limanı, -caretta deniz kap-lumbağaları koruma alanı, -patara kumsalı (dünyaca ünlü), -xanthos örenyeri, -kano sporu, eşençayı, -ya-maç paraşüt sporu, -gömbe yaylası, -uçarsu şelalesi, saklıkent (fethiye sınırları dahilinde- xantsos antik kentine 15 km mesafede) yöreye has ürünleri: biber, -seracılık, -turizm *derleyen: a.kerim atilgan antalya il kültür ve turizm müdür yardımcısı kaynaklar: -alan araştırmaları -www.kulturturizm.gov.tr -www.antalya.bel.tr -www.antalyakulturturizm.gov.tr283 dünden bugüne antalya v a k i f l a r 15-vakiflar 1. genel bakiş osmanlı devleti tarihine bakıldığında, bugünkü devlet anlayışına göre kamu hizmetleri niteliği taşıyan birçok içtimai vazifenin vakıfl ar yoluyla ifa edildiği gö-rülür. umumiyetle yollar, köprüler yapımı ve sulama çalışmaları gibi amme işleri, hastaneler yapımı ve fa-kirlere yardım gibi sosyal yardımlaşma faaliyetleri; eği-tici ve öğretici kadronun ücretlerini, taleplerin bakımı-nı, medreseler ve kütüphaneler yapımını teminat altı-na almaya yönelik kültür işleri; camiler inşası gibi din hizmetleri osmanlı devleti’nde vakıfl ar yoluyla idare ediliyordu. a. hayri veya şer’i vakıf xix yy.ın başlarında antalya şehrinde bulunan, si-cillerden tespit edilen vakıfl ar, umumiyetle hayri va-kıfl ardır. bunlardan çoğu gelirlerini camilere bırakmış-lardır. ayrıca gelirlerinin dergâh-ı şerife ve eğitim öğ-retime şart koşanlar da vardır. bu özellikleri taşıyan vakıfl arı şöyle sıralayabiliriz: yıkık minare vakfı, iskender cami vakfı, ak mes-cit vakfı, zincir kıran hüseyin efendi hz. dergah-ı şe-rifinde meşrut olan atîka ve cedide vakıfl arı, ali fah-rettinli hacı mehmet vakfı, antalya ahalisinden naci oğlu hacı mustafa vakfı, toyranlı müderris vakfı, şe-hirli zade vakfı, bali bey vakfı, köseler köyü’nden salih şeyh sinan vakfı, ibrahim bin ebubekir ve âdem efen-di bin ataullah vakfı, âdem efendi vakfı, abdullah ha-fız vakfı, murat paşa vakfı, hoca nebi vakfı. b. avarız vakfı geliri bir köy ma-halle sakinlerinin ihti-yaçlarına sarf edilmek üzere tesis edilmiş vakıf-lardır. sicillerden yapı-lan tespitlere göre xix. yy.ın başlarında antal-ya şehrinde yalnız iki adet “avarız” türü vakıf görülmektedir. bunlar; ”yüksek mahalle vak-fı” ve “makbul ağa ma-halle vakfı”dır. sicillerde; isimlerden başka, vakıf-lar ve şartları hakkında her hangi bir kayda rast-lanamayan bu iki vak-fın, mahiyetleri itibariyle “avarız vakıfl arından” ol-duğu düşünülmektedir. c. yarı-alevi vakfı bu tür vakıfl arda, vakıf kurmuş olduğu hastane, tekke, mektep çeşme vs. gibi kamu müesseselerinin, muhtelif masrafl arının ve oralarda çalışan personelin ücretlerinin karşılanması için mülklerinden bir kısmı-nı vakfeder. vakfın idarecisi kurucusuna ve sülalesine ait olur. gelir fazlası ise, umumiyetle vakfın ailesi fert-leri arasında pay edilir. diğer görevlerde, yakınları ara-sına dağıtılır. antalya şehrinde, xix. yy.ın başlarında, bu tür va-kıfl ardan yalnız bir adet görüyoruz. bu vakıf teke san-cağı mütesellimi el-hac mehmet ağa bin el-hac os-man ağa’nın kurduğu vakıftır. d. yeni dönemde kurulmuş vakıfl ar ilimizde yukarıda sayılanların dışında cumhuri-yet döneminde kurulmuş; sosyal yardımlaşma, eğitim, öğretim, sağlık vb. faaliyet alanları olan ve takdire şa-yan hizmetleri bulunan bir çok resmi ve özel mahiyet-te vakıf bulunmaktadır. 2- vakiflar genel müdürlüğü envanterindeki vakiflar a. antalya vakıfl ar bölge müdürlüğü ilimizde yaklaşık, kuruluşundan bu yana kendi adı ile anılan saat kulesi yakınlarındaki, yukarıdaki fo-toğrafın sol kısmında yıkılmakta olan “vakıf işhanı”nda faaliyetini sürdüren antalya vakıfl ar bölge müdür-lüğü, kalekapısı şehir düzenlemesi çerçevesinde yı-kılması planlanan vakıf işhanından taşınarak, yakla-şık 50 m. doğusundaki vakıfl ar bölge müdürlüğünce eski ve yeni vakıf işhanı-21/10/2008284 dünden bugüne antalya y e d i n c i b ö l ü m restore ettirilen yukarıdaki fotoğrafta kırmızı kare şek-linde görülen “eski belediye işhanı” yeni “vakıf işhanı” na, 22/04/2008 taşınarak dinamik idari kadrosu ile hal-kımıza en iyi şekilde hizmet vermeye devam etmek-tedir. adres: haşim işcan mh.atatürk cd.vakıf işhanı (eski belediye işhanı) tel: 0242 2441394-fax: 2489644-e-posta: antal-ya@vgm.gov.tr b. vakıfl ar bölge müdürlüğü’ne bağlı vakıf eserler b.1. osmaniye şarampol camii adres antalya, merkez, muratpaşa mahallesi, matbaa sokak, tapu kaydi 6978 ada, 13 parsel vakfi osmaniye vakfı tescil tarih ve sayisi 11.07.1995 gün/ 2609-15.05.1996/2981 tanimi : taş duvarlı olan cami boyuna dik-dörtgen planlı, kiremit kaplı kırma çatılı olan caminin h. 1326 (1906) tarihinde yapıldığı özgün kitabesinde belirtilmiştir. doğu ve batı cephelerde üçer, kuzey ve güney cephelerde ikişer yuvarlak kemerli pencere ile aydınlanmaktadır. girişte bulunan son cemaat yeri ve mahfili sonradan eklenmiştir ve betonarmedir. harim düz ahşap tavanla örtülüdür. özgün olmayan mihrap ve minberi vardır. taş olan minare batı duvarına biti-şiktir. kare kaideli, silindirik gövdelidir. 1960 da onarım geçirmiştir. b.2. demircikızı ( kara ali camii) adres antalya, merkez, kızıltoprak (çaybaşı) mahallesi tapu kaydi 2779 ada, 1 parsel vakfi demircikızı ali vakfı tescil tarih ve sayisi 27.10.1999/4407 tanimi : minare üstünde bulunan h.1150/m.1738 tarihi ile tarihlendirilmektedir. yüksek kaide üzerindeki yapı boyuna dikdörtgen planlıdır. duvarlar moloz taş, ahşap hatıllı ve kargirdir. alaturka kiremit ile örtülü kırma çatısı üç yönde uzun saçaklar yapmaktadır. camiyi alt sırada 12 üst sırada 14 pen-cere aydınlatmaktadır. kadınlar mahfili u şeklindedir ve yedi adet ahşap direk üzerine oturmaktadır. ahşap düz tavanın ortasında iki adet göbek bulunmaktadır. kapı ve pencereler ahşap kasalıdır. minare camiden ayrı kesme taş kare kaide üstünde yuvarlak gövdelidir. bahçesinde su kuyusu ve hazire bulunmaktadır. 2007 yılında restorasyonu gerçekleştirilecektir. b.3. yivli minare külliyesi yivli minare külliyesi içerisinde 6 yapı bulunmak-tadır.camii, minare, medrese, atabey armağan med-resesi, mevlevihane, mevlevihane hamamı, zincir kı-ran mehmet bey türbesi, nigar hatun türbesi külliye-nin içinde yer almaktadır. b.4. yivli minare camii adres antalya, merkez, selçuk mahallesi tapu kaydi 166 ada, 22 parsel - 789,5 m vakfi vgm tescil tarih ve sayisi 22.09.1979/1850 tanimi : arazi meyline uydurulmuş, bizans döneminden kalma yapının temelleri üzerine yeniden inşa edilmiş veya mevcut olan yapıya cami fonksiyo-nu verilmiştir. selçuklu döneminde h.774/m.1372 yı-lında hamitoğlu mehmet bey tarafından mimar bala-ban tavaşi’ye inşa ettirildiği doğu cephedeki kapının üzerinde yedi satırlık kitabede yazmaktadır. taş, tuğla ve horasan harcı kullanılmıştır. enine dikdörtgen plan-lı, üst örtü spoli (korint) başlıklı 13 sütunların taşıdığı 6 kubbe ve batıda uzanan beşik tonozdan oluşmak-tadır. kubbeler alaturka kiremit ile kaplıdır. kubbele-re geçiş üçgen kuşakları ile sağlanmaktadır. doğuda ve kuzey cephede birer basık yay kemerli giriş kapıları vardır. beden duvarlarında bulunan pencereler bir bi-rinden farklı ebatlarda ve dikdörtgendirler. batı cep-yivli minare camii foto:a.kerim atilgan-2009)285 dünden bugüne antalya v a k i f l a r he beden duvarı sur duvarı ile birleşir ve diğerlerinden daha kalındır. güneyde bulunan mihrap orta ask üze-rinde değildir. 2006 yılında başlayan restorasyon çalış-maları devam etmektedir. b.5. yivli minare şehrin sembolü olan minarenin üzerinde ihti-malle minareye ait olmayan h.616/m.1219-1238 tarihi olan kitabe bulunmaktadır. kesme taş kullanılarak ya-pılan kare kaide, sekizgene dönüşmüştür ve üst kısmı tamamen tuğla ile örülmüştür. kaidenin dört kenarına lacivert ve firuze renkte çiniler ile allah ve muhammet yazılmıştır. pabuç kısmı iki beyaz taş kuşaktan sonra sekiz yarım yuvarlak yiv ve aralarında ince silmeler ile gövde yükselmektedir. gövdenin çinilerle kaplı oldu-ğu bilinmektedir. şerefe altında 1953 de yapılmış taş kuşak ile silindir elde edilmiş ve iki sıra halindeki sta-laktit ile şerefeye geçilir. geniş ve kısa petekten sonra yine kısa bir külah ile minare sona erer. minare yüksek-liği 38 m.dir ve 90 basamak ile çıkılmaktadır. b.6. yıkık medrese (selçuklu medresesi) adres antalya, merkez, selçuk mah. tapu kaydi 166 ada, 9 parsel, 591m vakfi vgm tescil tarih ve sayisi 22.09.1979/1850 tanimi :yivli minare külliyesinde yer alan medrese girişin sağında bulunur. kesin tarihi belli ol-mayan selçuklu eseri 13. yy.la tarihlenmektedir. adı bilinmemektedir. dört eyvanlı medreseler planına da-hil olan medrese dikdörtgen planlı taş duvarlıdır. ku-zeyi arazi şekli nedeniyle bir tepeye yaslanmıştır. gü-neyde bulunan portal, sivri kemerli ve beden duvar-larından çıkıntı yapmaktadır. portalin iki yanında mu-karnas süslemeli iki mihrabiye bulunmaktadır. sivri kemerli portal nişinin içinde mukarnas dizileri ve ba-sık kemerli kapı bulunmaktadır. kapı kemeri üzerinde oldukça silik durumda medresenin dört satırlık inşa ki-tabesi yer alır. ana giriş kapısından sonra yer alan eyvanın yanın-daki dikdörtgen odaların sadece temel duvarları ayak-tadır. iç avlu dikdörtgen olup; etrafı revaklı sütunlar ile çevrili olduğu, izlerden anlaşılmaktadır. giriş eyvanı-nın karşısında ana eyvan vardır. ana eyvanın yanındaki hücrelerden biri enine dikdörtgen iken diğeri boyuna dikdörtgendir. böylece sağ köşede eyvan ile köşe hüc-resi arasına tonoz örtülü küçük bir oda daha ilave edil-miştir. yan cephelerde de eyvan ve köşe hücrelerinin varlığı şüphesizdir. ancak yakın zamana kadar harabe olan eser günümüzde onarılmıştır. çarşı olarak düzen-lenmiş ve turizmin hizmetine sunulmuştur. b.7. atabey armağan medresesi (gıyased-din keyhüsrev medresesi portali) a